benedikt xvi łaćonsce benedictus pp xvi z byrgarskim mjenom josef alois ratzinger apryla w marktl am inn běše wot apryla do februara bamž a z tym nawoda romsko katolskeje cyrkwje a watikana wón bě hakle třeći bamž w cyrkwinskich stawiznach kiž wotstupi wón wuzwoli so apryla wot wobdźělenych kardinalow w štwórtym wólbnym kole po jenož hodźin trajacej konklawje za naslědnika jana pawoła ii wón wobsedźi němske a watikanske staćanstwo do swojeho wuzwolenja na bamža bě benedikt xvi dekan kardinalskeho kolegija a prefekt kongregacije za wučbu wěry płaćeše jako jedyn z najwuznamnišich kardinalow a wopisowaše so husto jako teologiska a cyrkwinopolitiska prawa ruka bamža jana pawoła ii w zjawnosći płaći benedikt xvi jako konserwatiwny bautzen budyšyn budziszyn budyšn je wulke wokrjesne město we wuchodnej sakskej město leži při sprjewi a je wokrjesne sydło wokrjesa ze samsnym mjenom budyšin ma něhdźe wobydlerjow z čimž je zdobom najwjetše město wokrjesa druhe najwjetše w hornjej łužicy a na dźewjatym městnje w sakskej něhdyša stolica hornjeje łužicy płaći jako kulturelne srjedźišćo serbow a leži w serbskim sydlenskim rumje prěni raz naspomni so město w lěće w chronice biskopa thietmara z mjezyborja jako civitas budusin dla połoženja při wikowanskej dróze via regia kotraž wjedźeše wot lipska do šleskeje měješe město w srjedźowěku wulku wažnosć do juha wjedźeše tak mjenowana čěska šćežka přez łužiske hory do prahi w lěće podpisa so tu budyski měr mjezy němcami a polakami jewi so w dokumentach prěni raz měšćanske prawo dósta město prawo swobodneje komuny w lěće wutwori so zwjazk šesćiměstow ke kotremuž słušachu nimo budyšina tež zhorjelc kamjenc lubań lubij a žitawa dóstachu budyšenjo prawo měšćansku radu swobodnje wolić w lětomaj a dóńdźe k zběžkomaj rjemjeslnikow mjez a so město wospjet njewuspěšnje wot husitow woblěhowaše załoži so w budyšinje w běhu reformacije ewangelska cyrkej tachantska cyrkej je z tutoho časa simultana a wužiwa so wot katolskich křesćanow runje tak kaž wot ewangelskich w třicećilětnej wójnje so město wospjet wot wšelakich wójskow wobsadźi a zniči wulkej měšćanskej wohenjej běštej resp wot słuša dotal čěskej krónje přisłušny budyšin a z nim cyła hornja łužica do sakskeje tež spočatk lětstotka dóńdźe k wjetšim wohenjam a to a stawiznisce poměrnje sławna je bitwa pola budyšina zjednoćene wójska wojowachu tu přećiwo napoleonskim wojakam tutón historiski podawk rysuje tež jan radyserb wjela w swojej wobšěrnej powědce bitwa pola budyšina so zwjazk šesćiměstow rozpušći wotewri so železniska čara mjez drježdźanami a budyšinom kotruž twarjachu tež serbja mjez nimi ludowy basnik pětr młónk sobu hač do lěta rěkaše město hamtsce budissin hakle potom dósta dźensniše němske pomjenowanje bautzen nasta tu prěnja šulska hwězdarnja w němskej mjezy a twarješe so cyrkej marje a marty čerwjena cyrkej mjezy a serbski dom při lawskich hrjebjach kotryž so pak w poslednich wójnskich dnjow lěta zniči dósta budyšin wot sakskeho krala jurja tak mjenowane rietschelowe swisle kotrež připrawichu so na wuchodnych swislach měšćanskeho dźiwadła mjez a wužiwaja wobsadnicy jastwo budyšin i jako interněrowanske lěhwo je dopokazane zo přisadźi tu w tutym času ludźi swoje žiwjenje mjez a přesłyšuje stasi ludźi w jastwje budyšin ii kotrež je dźensa jako wopomnišćo budyšin wopytowarjam wotewrjene mjez a přewjedźe so w budyšinje sydom festiwalow serbskeje kultury potorhny so stare měšćanske dźiwadło z ričelowymi swislemi tež wrota při bohatej wěži so spotorhaja w lětach do nastawa nowa sydlenska štwórć dr salvador allende z něhdźe bydlenjemi nastanje spjaty jězor kotrehož woda tři něhdyše wsy pokryje natwari so nowe němsko serbske ludowe dźiwadło mjez a nastawa štwórć strowotna studnja z něhdźe bydlenjemi w lětach po přewróće ponowja so wulki dźěl twarskeje substancy stareho města štož bazuje do dalokeje měry tež na wustawkowym wobzamknjenju k saněrowanju stareho města z lěta wot stej tež něhdyšej wsy delnja kina a sćijecy měšćanskej dźělej budyšina wot wjedźe město titul wulke wokrjesne město stanje so tež mały wjelkow dźěl budyšina w lěće woswjeći město róčnicu prěnjeho naspomnjenja budyšin ma pjećadwaceći měšćanskich dźělow z kotrychž słušeja šěsć do jadroweho města mjeztym zo su zagmejnowane wjeski hłowny zapis měšćanske dźěle budyšina ze statistiskimi podaćemi hlej tež lisćina budyskich dróhow dźensa ma budyšin wobydlerjow z toho je muskich a žónskich něhdźe ludźi ma pódlanske bydlenje w stolicy hornjeje łužicy přez budyšin wjedu zwjazkowa awtodróha a a zwjazkowej dróze b z bremena do zhorjelca a b ze žitawy do sassnitza zwjazkowa dróha b kotraž spočina w ranje kónči we wuchodnym dźělu budyšina budyšin je něhdyše železniske křižowanišćo dźensa pak běži přez njón jenož hišće čara z drježdźan do zhorjelca z direktnymi ćahami do drježdźan zhorjelca a wrócławja budyski wotrězk železniskeje čary budyšin žandow je dźensa zawrěty a čara do wojerec bu wottwarjena dalokobusy jědu štyri do pjećkróć wodnjo z budyšina do berlina a wróćo kaž tež jónu přez jarobrod do kölna budyšin ma derje zdźeržane stare město jako symbolej budyšina stej wosebje stara wodarnja a michałska cyrkej znatej wěsta wosebitosć je bohata wěža kotraž je na swoju dołhosć wo m nachilena a so tohodla tež křiwa wěža budyšina mjenuje jej napřećo steji na tamnym boku žitnych wikow serbska cyrkej wažny twarski pomnik je tež budyski hród němsce ortenburg kotryž steji na městnje stareho słowjanskeho hrodźišća tež tachantska cyrkej je hódna wobhladanja wona je jedna z mało simultanych cyrkwjow w němskej a wužiwa so wot katolskich a ewangelskich wěriwych zhromadnje lawska wěža při južnej kromje stareho města je najstarša wrotowa wěža w měsće njedaloko stejaca wjerina chěžka při sprjewi jedne z najstaršich wobchowanych domskich tež budyska radnica a mikławšk na kotrymž staj mj dr michał hórnik a posledni serbski biskop jurij łusčanski pochowanaj stej zajimawostce budyšina na tuchorskim kěrchowje wuchodnje stareho města nadeńdu so wjele historiskich rownišćow kaž tež rowy wjacorych wuznamnych ewangelskich serbow hlej tež kulturne pomniki w budyšinje město słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej budyšin a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej budyšin i dołholětny měšćanosta a wot wyši měšćanosta bě wot politiskeho přewróta w lěće hač do lěta bywši ewangelski diakon christian schramm w awgusće bu jurist alexander ahrens za naslědnika woleny w měsće namaka so wjetši dźěl serbskich institucijow w serbskim domje na póstowym naměsće je sydło domowiny załožby za serbski lud serbskeho rozhłosa kaž tež młodźinskeho towarstwa pawk z t w domje nastawa tež časopis katolski posoł tež rěčny centrum witaj kotryž stara so mjez druhim wo serbske wučbne materialije je w serbskim domje zaměstnjeny na sukelnskej hasy čo nadeńdźe so sydło ludoweho nakładnistwa domowina lnd kotrehož wudźěłki předawaja so w smolerjec kniharni kotraž je w přizemju samsneho domu zaměstnjena tež redakciji serbskich nowin a rozhlada so tule namakatej na budyskim hrodźe je twarjenje něhdyšeje sólnicy stejišćo serbskeho muzeja na dwórnišćowej dróze namaka so wědomostne slědźenišćo serbski institut ze serbskej centralnej biblioteku a serbskim kulturnym archiwom ska wažnej kulturnej instituciji stej tež němsko serbske ludowe dźiwadło nsldź a serbski ludowy ansambl sla carolina eyckec decembra blisko berlina je serbska hudźbnica a jedna z mało wirtuozow na instrumenće theremin pjećlětna carolina dósta wučbu na klawěrje lěto pozdźišo tež na huslach wopyta specialnu šulu za hudźbu w berlinje a měješe wučbu na huslach w rjadowni prof ulla scholz pozdźišo wuměni husle na wiolu braču a dósta swoje wukubłanje pola prof ditte leser jako bračerka je wot lěta čłon němskeje smyčkoweje filharmonije deutsche streicherphilharmonie w starobje lět započa pola lydije kaviny pranichty leona theremina theremin hrać při wubědźowanju jugend komponiert w lěće doby prěnje městno z kompoziciju physikalische formeln doby myto komponistow rbb z kompoziciju sciciani am wendischen burgwall za akordeon a smyčkowy orchester carolina eyckec hraje na thereminje ze serije big briar wot roberta mooga spisa prěnju wučbnicu za hraće na thereminje w němskej rěči die kunst des thereminspiels ein lehrbuch zum erlernen des thereminspiels jako solistka na thereminje je była na wuznamnych hudźbnych festiwalach z hosćom tak w baselu davosu łódźi a budapesće w oktobrje dósta eyckec připóznate hudźbne myto echo klassik carolina eyckec je dźowka serbskeho hudźbnika a nakładnika jana bělka domowina hamtsce zwjazk łužiskich serbow z t delnjoserbsce zwězk łužyskich serbow z t němsce bund lausitzer sorben e v je zwjazk łužiskich serbow kotřiž regionalnym zwjazkam župam w hornjej a delnjej łužicy abo k domowinje asociěrowanym towarstwam přisłušeja domowina ma cyłkownje něhdźe sobustawow narok domowiny je politiske a kulturne zajimy wšitkich serbow zhromadnje ze serbskimaj radomaj w swobodym staće sakska a kraju braniborska na regionalnej krajnej zwjazkowej a mjezynarodnej runinje zastupować serbsku rěč a kulturu zdźeržeć a spěchować po nowelěrowanju braniborskeho serbskeho zakonja w lěće móže domowina w tutym zwjazkowym kraju serbske prawa tež před sudnistwom přesadźić hłownej zarjadaj domowiny staj w budyšinje a choćebuzu wona pak tež dalše regionalne běrowy w serbskim sydlenskim rumje wudźeržuje domowina přisłuša towarstwu za wohrožene ludy europskemu běrowej za małorozšěrjene rěče eblul a federalistiskej uniji europskich narodnych skupin fuen hižo za čas němskeje rewolucije so namjetuje so wutworjace serbske towarstwa organizatorisce zwjazać zakaz narodnych towarstwow w sakskej w awgusće pak tute ideje spěšnje podusy wot wutworichu so lokalnje skutkowace serbske burske towarstwa chóry dźiwadłowe skupiny konfesionelne towarstwa a towarstwa šulerjow a studowacych w lěće zwrěšća pospyty třěšny zwjazk wutworić znowa dnja oktobra załoža zastupjerjo serbskich towarstwow domowinu we wojerecach w balowym a towaršnostnym domje při piwarskej hasy ze zaměrom přizamknjene towarstwa spěchować při tym běchu hłownje arnošt bart handrij króna jurij słodeńk bogumił šwjela jan dwórnik jurij deleńk awgust lapštich franc kral a michał nawka wobdźěleni ale hakle lěto pozdźišo dnja februara so załoženski proces ze schwalenjom wustawkow a wólbu wjednistwa skónči na prěnjeho předsydu domowiny so arnošt bart a na jeho městopředsydu bogumił šwjela wolitaj wjetšina při załožerskej zhromadźiznje zastupjenych towarstwow wosebje katolske so pak spočatnje domowinje njepřidruža hač do junija so zwjazkej towarstwa z hornjeje a jenož maica serbska z delnjeje łužicy z dohromady něhdźe sobustawami přizamknu po zastajenju dźěławosće zwjazka za čas prěnjeje swětoweje wójny so serbski narodny wuběrk kotryž předsyda domowiny arnošt bart hłownje zastupowaše wo wjetše kulturne a tež politiske samopostajenje zasadźi po zwrěšćenju tutoho hibanja so domowina wot wobnowi za čas weimarskeje republiki nastachu wuske zwiski k sportowemu třěšnemu zwjazkej serbski sokoł a so julija župy jan arnošt smoler w budyšinje michał hórnik w kamjencu handrij zejler we wojerecach a hendrich jordan w choćebuzu wutworja w lěće přisłušeja domowinje towarstwow skutkowanje třěšneho zwjazka wopřija nětko organizaciju přednoškow koncertow prózdninskich lěhwow kaž tež wudaće dźiwadłowych hrow a hudźbneho materiala za lajske dźiwadłowe skupiny a chóry nimo toho organizuje zjězdy a kulturne programy kaž na přikład w kulowje w bukecach w radworju abo we wojerecach w lěće so serbska ludowa rada wot předsydstwa domowiny serbskej prjedy łužiskej ludowej strony a maćicy serbskeje wutwori tuta rada dyrbi serbske zajimy přećiwo parlamentej republiki a krajam zastupować z pomocu peticijow sebi wona na přikład na kóncu weimarskeje republiki žadaše wučbnu situaciju serbskich dźěći polěpšić štož pak bjez wuspěcha zwosta w lěće bu pawoł nedo předsyda domowiny kotryž so za strukturnu reformu zasadźi při tym běše předwidźane towarstwowe sobustawstwo na direktne jednotliwe čłonstwo přestajić zo by so domowina w nutru skrućiła wot tutoho časa so wona tež jako narodna organizacija a politiska rěčnica serbow widźi šěroke kulturne žiwjenje so w tutym času pak jenož ćežko wobchować hodźi dokelž wyšnosće zapřijenje pruskeje hornjeje a delnjeje łužicy do zwjazka a natwar młodźinskich skupinow njedowěrliwje wobkedźbowaše po tym zo zastupjerjo towarstwow nowe wot stata nanuzowane wustawki měrca kotrež domowinu jako zwjazk serbsce rěčacych němcow a pozdźišo jako zwjazk k hajenju domizny a serbskich nałožkow wobhladowachu njeschwalichu so zarjadowanja a zhromadźizny wot nacionalsocialistow zakazachu wjetšina hišće zawostawacych towarstwow so w awgusće po zajeću jurja měrćinka při němsko čěskej hranicy zakazachu z čimž so domowinje zakład dźěławosće wza w lěće dóńdźe k oficialnym zakazej domowiny a sćazanju jeje wobsydstwa hižo krótko po druhej swětowej wójnje so domowina pod nachwilnym předsydstwom dr jana cyža meje w chrósćicach wobnowi sowjetska komandantura w budyšinje zwjazk meje jako jednu z prěnich organizacijow scyła najprjedy regionalnje připóznawa runočasnje staji w praze wutworjena serbska narodna rada politiske žadanja kotrež znowa hač k awtonomiji abo k přizamknjenju k čěskosłowakskej sahachu tute žadanja wjednistwo domowiny w někotrych memorandach podpěrowaše sowjetska wobsadniska móc so pak přećiwo tomu wupraji a spěchuje jenož kulturnu samostatnosć sowjetskim předpisam podrjadowana domowina so w tutym času jako zastupjer zajimow serbow etablěrowaše wodźace wosobiny widźachu w powójnskim porjedźe socialne wuswobodźenje serbskeho luda a socializm jako wuměnjenje za narodnu runoprawnosć na lisćinach komunalnych wólbow zwjaza so domowina z sed pod wospjetnym předsydstwom pawoła neda natwari sebi zwjazk organizaciju kotraž wobsedźeše nimo regionalneho wusměrjenja tež přez kulturny šulski młodźinski kubłanski propagandistiski a hospodarski wotrjad pod wjednistwom měta lažki so we wjerbnje předsydstwo domowinje za delnju łužicu woli kotraž memorandum k wuwučowanju serbšćiny a wukubłanju serbskich wučerjow na sowjetsku wojersku administraciju w němskej staji w sakskej schwali so měrca zakoń k wobchowanju prawow serbskeje ludnosće na čož so jasny rozkćěw wutwori z pomocu zakonja spěchowaše a financowaše stat serbstwo a zajimy serbow tak nastachu nimo domowiny wjacore serbske institucije na polu kubłanja kultury a wědomosće tradicionelne towarstwowe žiwjenje njehodźi so wot w němskej demokratiskej republice ndr dale wjesć ale domowina dóstanje wot sakskeho statneho knježerstwa status jako społk zjawneho prawa nimo toho dóstanje domowina prawo zaso w delnjej łužicy skutkować na čož so prěnje městne skupiny w brjazynje depsku strjažowje turjeju und wjerbnje załožichu w lěće so wotpowědny wukaz zratifikuje připódla eksistowaše pospyt samostatne krajne předsydstwo domowiny za braniborsku a choćebuz wutworić w zwisku z towaršnostnej změnu w ndr so bój wo wusměrjenje domowiny přiwótři hižo do toho běštaj resp duchownaj gerhard wirth a městopředsyda jurij handrik zwjazkowe předsydstwo wopušćiłoj na iii zwjazkowym kongresu domowiny měrca na kotrymž so tež hižo zasadźeny předsyda kurt krjeńc znowa woli so strach wo wobstaće serbstwa jako nacionalizm difamowaše wot wothódnoća kruhi sed zdźerženje a hajenje serbskeje rěče a wułoža ju jako njezjednoćomnu z marxizmom funkcionarojo domowiny so tutomu směrej podwola zhubja pak z tym wjele sobustawow wosebje ewangelscy a katolscy fararjo kotřiž běchu dotal směrodajnje na skutkowanju domowiny wobdźěleni tute wusměrjenje wotpokazachu dla woteběranja sobustawstwa so tehdyši zwjazkowy sekretar bjarnat nowak wo wusměrjenje domowiny na ryzy kulturnu organizaciju prócuje čemuž pak sed zadźěwa na wuwjedźenskim postajenju so wučba serbšćiny na fakultatiwnu bazu staji štož k sylnym zniženju šulerjow serbšćiny wjedźe při wšěm spjećowanju tež z boka domowiny so njeporadźi wukazej zadźěwać hakle w tych lětach so poradźi tute negatiwne sćěhi zaso zdźěla wurunać tradicija ludowych zjězdow so pak dale wjedźe wot so cyłkownje sydom centralnych festiwalow serbskeje kultury přewjedu wot so domowina jako socialistiska narodna organizacija definuje a mnoho zarjadowanjow we wjesnych skupinach centralnje postajeja po tym zo so w hornjej łužicy hižo wjace hač lět nazymske koncerty domowiny wotměchu so tež prěni nazymski koncert we wjerbnje wotmě wjednistwo domowiny poskići serbskim zastupjerjam katolskeje a ewangelskeje cyrkwje narodny dialog zo bychu so serbske zajimy přećiwo partneram dale wobkedźbowali politisko ideologiske konflikty so wjace tak kruće njewuwojuja a pozhubjenje sobustawow so w ramikach zdźerži njedźiwajo na prawniske postajenja a institucionelne spěchowanje pak domowina pokročowacej asimilaciji serbow zadźěwać njemóžeše za čas politiskeho přewróta ma domowina z wjele wustupami a rozpušćenjemi wjesnych skupinow wojować dokelž njemóžeše nowe wusměrjenje předpołožić a personelne změny wuwostanu za trěbnu programatisku změnu so serbska narodna zhromadźizna zasadźowaše kotraž so hladajo na dołhu tradiciju tež za dalše wobstaće domowiny a zwisk towarstwow wupraješe w lěće so domowina jako zapisane towarstwo z t z nowymi wustawkami skonstituowa w tutych je předpisane zo so organizacija wo spěchowanje a rozšěrjenje rěče kultury a tradicije serbskeho ludu zasadźi při tym móža čłonojo domowiny jednotliwcy abo tež towarstwa być ze strony stata so wona w praksy jako zastupowarka serbskich zajimow připóznaje kóžde druhe lěto so hłowna zhromadźizna najwyši organ domowiny schadźuje nimo toho je wona do pjeć župow rozrjaduje budyšin kamjenc ze sydłom w chrósćicach wojerecy běła woda niska ze sydłom w slepom a delnja łužica ze sydłom w choćebuzu poslednja so z prjedawšich štyri župow w delnjej łužicy zestaji na hłownej zhromadźiznje so wobzamknje zo so rěčny centrum witaj kotryž so za sposrědkowanje serbskeje rěče w pěstowarnjach a šulach zasadźi jako samostatny wotrjad domowinje přizamknje w lěće so na hłownej zhromadźiznje lětny dawid statnik na noweho předsydu na dwě lěće wuzwoli z tym je wón po pawole nedźe druhi najmłódši předsyda w stawiznach organizacije a skutkuje wot tež hłownohamtsce w zwisku z nowelěrowanjom braniborskeho serbskeho zakonja januara dósta domowina jako towarstwo w tutym zwjazkowym kraju móžnosć přećiwo ranjenju serbskich prawow před sudnistwom skoržić hłowne sydło měješe domowina spočatnje w wotewrjenym serbskim domje při lawskich hrjebjach w budyšinje kotryž so we wójnskim času zniči wot je zarjad domowiny w nowo natwarjenym serbskim domje při póstowym naměsće w budyšinje sydło delnjołužiskeje wotnožki je serbski dom w choćebuzu najwyši organ domowiny je hłowna zhromadźizna kotraž so z čłonow zwjazkoweho předsydstwa a čłonow sobustawskich towarstwow zestaji hłowna zhromadźizna so dwulětnje schadźuje hdźež dźěławosć domowiny bilancuje a směrnicy za přichodnej dwě lěće wudźěła kóžde štwórte lěto so na hłownej zhromadźiznje tež předsyda zwjazkowe předsydstwo hač do čłonow a wuběrki domowiny wola předsyda domowiny reprezentuje třěšny zwjazk w zjawnosći a nawjeduje zwoprawdźenje programa domowiny a wobzamknjenja hłowneje zhromadźizny jednaćel kotryž so na sydom lět wot zwjazkoweho předsydstwa powoła nawjeduje zarjad domowiny wot załoženja domowiny měješe wona jědnaće předsydow wot kónca lěta hač do měješe zwjazkowy kongres předsydstwo na kotrehož čole steješe wot lěta sekretar zwjazkoweho předsydstwa tuchwilnemu zwjazkowemu předsydstwu domowiny kotrež so na hłownej zhromadźiznje dnja měrca we wojerecach wuzwoli přisłušeja slědowacy wosoby manfred hermaš diana maticowa jennifer dünnbierowa maximilian hassatzky kito ela katrin šwjelina colette schampattis enrico šołta marcel brauman jana pětrowa zala cyžowa bjarnat cyž marko kliman marka cyžowa franciska grajcarekec marlis młynkowa milan funka fabian jacobs katrin suchec dźisławkowa marja michałkowa jan nuk judith wałdźic diana wowčerjowa monika cyžowa damian dyrlich jan bělk a hanka budarjowa domowinje přisłušeja pjeć župow regionalnych zwjazkow kotrež přesadźenje programatiskich zaměrow domowiny a zhromadne skutkowanje towarstwow spěchuja nimo župow přisłušeja domowinje slědowace towarstwa wot lěta wuda towarstwo nowinu naša domowina spočatnje wuńdźe nowina jako samostatna přiłoha serbskich nowin dźensa wuda budyski zarjad domowiny nowinu pod mjenom naša domowina informacije třěšneho zwjazka informacije kšywowego zwězka informationen des dachverbandes zakładny gremij domowiny je hłowna zhromadźizna z delegatami wšěch čłonskich towarstwow a župow přewjedźe so kóžde druhe lěto zwjazkowe předsydstwo domowiny je so na posedźenju awgusta z symboliskim znamješkom třěšneho zwjazka zaběrało mjez zapodatymi namjetami wuzwoli so jednohłósnje naćisk hanki krawcec domowina počesći wot lěta wosoby kotrež so zaměrnje a wuspěšnje za wozrodźenje serbskeje kultury a rěče zasadźuja z mytom domowiny a mytom domowiny za dorost z čestnym znamješkom domowiny připóznawaja so wot lěta zasłužby w towarstwowym dźěle zwoprawdźejo program a směrnicy domowiny mjez lětami a so tež literarne myto domowiny a wuměłske myto domowiny spožčitej drjewjanscy słowjenjo běchu jedyn wot najdale na zapadźe bydlacych słowjanskich kmjenow mjeno kmjena pochodźi wot słowa drewo drjewo zasydlili so pušćeja na zapadnym brjohu delnjej łobja słušachu k obodritskemu zwjazku prjedy hač su wot lětstotka přišli pod němske knjejstwo rěčachu hač do połojcy lětstotka drjewjansku połobšćinu zestajejo so z wjele jara rozdźělnych narěčow něhdyši sydlenski rum drjewjanow nadeńdźe so w dźensnišej limborskej holi a we wendlandźe južnje hamburga mjez a lětstotkom je němske feudalne mócnarstwo w jara surowych wendenkreuzzüge mjenowanych wójnach połobskich słowjanow porazyło mnich widukind von corvey wokoło po pisaše w lěće wo wójnje ota i a gera přećiwo obodritskemu wjerchej stojgněwej we wuchodnej mecklenburgskej a tak wjedźeše wón wšitko zapusćejo a zapalejo swoje wójsko přez wone kraje samsny dźeń lěhwo njepřećelow zdobychu a mnoho ludźi zabichu abo popadnychu mordowanje traješe hač do pózdneje nocy nazajtra na žerdź tyknjenu hłowu słowjanskeho wjercha stojgněwa na hołym polu postajichu a dokoławokoło jatym hłowu wotćachu poradźowarjej stojgněwa pak woči wukałnychu jazyk wutorhnychu a potom jeho bjezmócneho mjez ćěłami ležo wostajichu do dźěwinskeje chroniki so zapisa die wenden sind entweder dem christentum zu unterwerfen oder mit gottes hilfe vollstndig zu vernichten němski farar helmold von bosau wokoło po tu wójnu w swojej slawenchronik hódnoćeše auf den feldzügen gegen die heidnischen wenden war keine rede von christentum sondern nur vom gelde hłowny zaměry běchu potajkim předewšěm pjenježne dobytki a kolonizacija bohateho kraja słowjanow hižo wabješe so z přez dźěwinskeho arcybiskupa nastorčene za to pohanow měnjeni běchu słowjenjo drje zacpěwamy ale jich kraj je wobdźiwajomnje bohaty nadosć je tam mloka a mjedu tak praja wšitcy kiž kraj znaja tohodla saksojo frankojo lothringojo flamojo wy wuznamni swětodobywarjo postańće tu móžeće waše dušine zbožo nadeńć a hdyž so wam to lubi hišće najlěpšu pódu k tomu serbske kmjeny hižo w lětstotku politisku njewotwisnosć zhubichu obodritojo a łutykojo pak zamóžachu so we wulkim słowjanskim zběžku hišće raz wuswobodźić a obodritojo samo załožichu skoro dwaj lětstotkaj wobstejace mócnarstwo po zamorjenju wjercha niklota njeporadźenym zběžku a zničenju łutykskeje twjerdźizny arkony pak zakónči štyri lětstotki dołhe krejepřeleće we wójnach přećiwo słowjanam w dźensnišej němskej wšitke kmjeny běchu swoju njewotwisnosć zhubili nětko započinaše mócny asimilaciski a germanizaciski ćišć słowjanske kraje běchu zapusćene wobydlarstwo z wulkeho dźěla wutupjene abo wuhnate wot němcow wuwite postajenja kiž znajemy mj dr jako wendenparagraphen a kiž zakorjenichu mjenjehódnosć słowjanow napřećiwo nowym přićahnjecym sydlarjam njepusćichu słowjanow jako runohódnych do městow a tak zadźěwachu socialnemu postupej jenička móžnosć bě přiwzaće němskeje kultury a rěče tak wjetšina rěčow a wašnjow połobskich słowjanow hižo w a lětstotku wumrě jenož w hannoverskim wendlandźe zdźerži so hač do srjedź lětstotka mała obodritsko wendiska rěčna kupa wosebje wuzběhnenja hódne su stawizny hudźbneho wuwića obodritow a łutykow tak hižo byzantinski chronista theophylactus simocattes pisaše wo třoch zapadosłowjanskich hercach woni běchu wójnscy jeći grjekow a prajachu zo pochadźa vom uersten ende des westlichen meeres měnjene je bałtiske morjo a su ungeübt im waffengebrauch aber geschickt im spiel auf der cytara gusla běchu der musik zugetan liebten das ruhige friedliche leben a im heldengesang geübt přez lětstotki so přeco zaso raz wo jich hudźbje a rejach pisaše tak tež wo wizlawu iii rujanskim kotryž wumrě jako jedyn z poslednich łutykskich wjerchow na rujanach jeho melodijow z elementami wendisko łutykskeje ludoweje hudźby je w jenaskim rukopisu zdźerženych jeničce jedyn drjewjanski ptačokwasny spěw so zachowa katü ms ninka bayt jedna melodija z tych zapisanych wot wizlawa iii je jara podobna na tutón spěw to zwěsći serbski hudźbny wědomostnik jan rawp přełožk tutoho spěwa arnošta muki z mjenom limborski kwas słuša k repertoirej serbskeho narodneho ansambla a spěwa so tradicionalnje na ptačim kwasu tež delnjoserbski přełožk nasta k wotewrjenju jutrowneje wustajency serbskeho muzeja w choćebuzu lěta bu tón spěw přez spěwansku skupinu łokašina z lubnjowa pódla žortnej dźiwadłowej scenje carveně netypar napisanej wot wernera měškanka w drjewjano połobšćinje předstajeny staj tež přełožkaj staroserbskeju spěwow serbow dobya a naše golcy z wojny jědu z mjenomaj weleti do nematz sjaschdowachong a nossi poni s wüjny jedong wobchowanej běše to wěsty rěč rekonstruowacy pospyt a je z pjera serbskeho rěčespytnika arnošta muki nětko wězo prašenje wobsteji kak stej móhłej so rěč a kultura drjewjanow we wendlandźe hač do lětstotka zdźeržeć hdyž běchu najzapadnišo sydlacy słowjanski kmjen a wšitke druhe so hižo lětstotki do toho dospołnje asimilowachu hodźi so to z tym rozkłasć zo bě jich sydlenski rum přez přirodu do a ze zapada zawrjeny a wažne wikowanske dróhi wobkružichu jón južnje a sewjernje na lěpšich pućach k tomu słušeše wony kraj hižo jara zahe do wojewódstwa lüneburg a přez to njebě tak mócnje wot wójnow a namócnej kolonizaciji potrjecheny tak móžachu tamni słowjenjo dołhi čas chětro njenadpadnje dale žiwi być přeněmčenje so hač do lětstotka jenož poněčim wuskutkowaše ale bu na kóncu tola wědomje tójšto pospěšene wužiwanje rěče bě zakazane najprjedy jenož w přitomnosći zarjadnikow abo duchownych citat z lěta es ist auch allen wenden verboten in gegenwart der geistlichen kein wort wendisch zu sprechen a pozdźišo přez dannenbergskeho hejtmana hauptmann georga wilhelma schenka von winterstedt tež cyłkownje přeco zaso so přiwěra a nałožki słowjanow kritizowachu hdyž so wot němskeje wokolnosće wotchilachu w šuli so podobne zjewi krotko do smjerće rěče pak tež hišće napřećiwne zjawy skutkowachu tak pisa pućowacy spisowaćel johann georg keyler zo su w hannoverje auf die gedanken gerathen es gereiche zu der ehre eines landesherrn wenn vielerley an sitten und sprachen unterschiedene völker seine oberherrschaft erkenneten daher sei diesen wenden befohlen worden ihrer ehemaligen muttersprache sich wieder zu gebrauchen to pak njezamóže wjac wjele změnić dokelž měješe drjewjanšćina hižo jara špatny prestiž a to nic jenož pola němcow přez tute naprawy so rěčna substanca a wosebje narodne sebjewědomje w běhu jedneje generacije tak mócnje wobškodźi zo mějachu ći kiž so za rěč drjewjanow zajimowachu hižo ćeže rěčnikow namakać wustrowski zarjadnik mithoff pisaše dokelž chcyše drjewjanske wótce naš zapisać so hat man meines wiens keine bücher in der wendischen sprache auch sonst keine alte schrifftliche nachrichtungen wie dann diese sprache nunmehro abzunehmen beginnet dahero auch wie fleiig mich gleich bemühet vor erst niemandt antreffen können welcher uff die te frage wie nemlich ihr vater unser laute zu dienen undt das vater unser in den wendischen sprache auzusprechen gewust endlich aber ist es mir communiciret do swojeje wendlandchronik zdźerženy je wotpisk pólskeho hrabje jana potockeho original je so we lětstotku zhubił ich bin ein mann von jahren wenn mit mir und denn noch drey personen es vorbey ist in unserem dorf als dann wird wohl niemand recht wissen wie ein hund auf wendisch genannt wird tu pak smě so prajić zo je wón so mylił delnjoserbske pjas dźě wotpowěduje drjewjanskemu słowej po zemrěću rěče pak so hišće wěste wosebitosće kaž narodna drasta a wědomje wo słowjanskim pochadźe wobchowachu tak mamy na přikład fotow wopyta georga v poslednjeho hannoverskeho krala we wendlandźe w juliju na nich su stare a drohotne swjedźenske drasty drjewjanow widźeć pozdźišo pósłachu swojemu kralej hišće dalšu fotowu zběrku do eksila w kotrejž je mjez druhim stare wašnje natwara wsow tak mjenowanych kulowcow na wobrazach zdźeržene tak je spóznać zo drje je słowjanska rěč wobydlerstwa srjedź lětstotka wumrěła nic pak drasta wědomje a wěste dalše wosebitosće mjez swětowymaj wójnomaj so na přikład we wokrjesu lüchow dannenberg ludźi při ličenju luda jako wendiske wuzna bě posledni pak hižo stajeny wendiski kwas kulowcy so do dźensnišeho swěru zachowaja tež zapadosłowjanske zemjanstwo je hišće žiwe tak su dźensa w němskej wjacori direktni potomnicy sławneho niklota wjercha obodritow žiwi a su sej tež swojeho pochada wědomi mjez nimi wojwoda georg borwin zu mecklenburg strelitz hakle we lětstotku započachu so rěčespytnicy na přikład gottfried wilhelm leibniz za mrějucu drjewjanšćinu zajimować zběrachu a přepytowachu poslednje zbytki rěče po druhej swětowej wójnje su so wjacori slawisća nadrobnje z tej rěču zaběrali a někotři z nich su ju samo rěčeć zamóhli tak na přikład prof dr reinhold olesch w greifswaldźe lipsku a kölnje skutkowacy slawist a filologa kiž wuda swój thesaurus linguae draveanopolabicae w štyri zwjazkach po dołholětnem dźěle kaž hižo z přirunowanja druhich słowjanskich rěčow znate ma tež drjewjanski słowoskład wulke podobnosće ze serbšćinomaj hdyž su wěste swojoraznosće a typiske změny znate hodźa so mnohe słowa jara lochko rozumić zajimawe su na přikład tajke rozdźěle kaž při pomjenowanju němcow hs němc drw siostě drjewjanske siostě rěka tak wjele kaž saksojo woni běchu jich bliši susodźa pattnze lgotóya pt tunsa ptački lětaja pod mróćelemi tunsa hs tučel ds tyca pl tcza n dunst jednotliwe słowa derje rozumimy ale w sadźe abo samo w tekstach je to zwjetša hinak dokelž je drjewjanšćina w času jeje zběranja a składowanja hižo jara přeněmčena była nimo toho su ći kiž su ju napisali nižoněmsku narěč rěčeli a njeje dźensa wjele wo jeje fonetice znate jednotny prawopis wězo tež nihdźe njenadeńdźeš drjewjanšćina šłuša do lechiskeje podskupiny słowjanskich rěčow kaž pólšćina abo kašubšćina to je na přikład na zdźerženych starosłowjanskich nosowkach widźeć drw golongsaj pl gałź tak drje mohło so wo drjewjanšćinje jako jeničce wobchowanu poměrnje derje přeslědźenu narěč obodritow rěčeć hornja łužica delnjoserbsce gorna łužyca čěsce horn lužice pólsce górne łuyce łaćonsce lusatia superior němsce oberlausitz je krajina mjez połčnicu w zapadźe a hwizdźom we wuchodźe kotraž leži z wjetšeho dźěla we wuchodnej sakskej saha pak zdźěla tež do braniborskeje a pólskeje južna hranica historiskeje hornjeje łužicy su łužiske horiny při čěskej mjezy stawizniske hłowne město hornjeje łužicy je budyšin najwjetše město je pak mjez němskej a pólskej rozdźěleny zhorjelc dźensa je stawizniska krajina rozdźělena mjez sakskimaj wokrjesomaj budyšin a zhorjelc braniborskim wokrjesom hornje błóta łužica a pólskimaj wojewódstwomaj delnja šleska a lubuš jeje mjeno dósta hornja łužica kónc lětstotka wot susodneje delnjeje łužicy hdźež bydleše starosłowjanski kmjen łužičanow mjeztym zo běše krajina wokoło budyšina wobsydlena wot milčanow teritorij dźensnišeje hornjeje łužicy bu najprjedy mjenowany jako milska a pozdźišo budyski kraj land budissin wobě łužicy stej wot lětstotka hač do dźensnišeho domizna serbow mjeztym zo je sewjerna połojca hornjeje łužicy z biosferowym rezerwatom hornjołužiska hola a haty kaž tež z łužiskim brunicowym rewěrom a łužiskej jězorinu płona a lěsojta su hornjołužiske hona oberlausitzer gefilde płódne pasmo mjez kamjencom budyšinom a zhorjelcom hórkate a ze starodawna husće wobsydlene tule mějachu tež serbscy milčenjo swoju jadrowu kónčinu na juhu regiona zběhaja so hornjołužiske hory we wjacorych rjećazach kotrež přeńdu při čěskej hranicy do łužiskich horin najwyši wjeršk w k němskej słušacym dźělu hornjeje łužicy je łysa m pola žitawy najwyši dypk cyłeho historiskeho regiona pak nadeńdźe so na metrach při taflowym kamjenju pod horu smrk w jizerskich horinach wuznamne rěki ćeku wšě z juha do sewjera najwjetše z nich su ze zapada do wuchoda čorny halštrow sprjewja nysa a hwizdź při čimž tworja posledni zdobom historisku wuchodnu hranicu hornjeje łužicy w tym dźělu hornjeje łužicy kotryž leži na teritoriju zwjazkoweje republiki němskeje bydli dźensa něhdźe ludźi z nich něhdźe hornjołužiskich serbow wobydlerstwo wot lěta dla mało porodow a wotpućowanja do zapada woteběra pólski dźěl hornjeje łužicy ma něhdźe wobydlerjow hišće kónc lětstotka běše wjesne wobydlerstwo sewjernje linije biskopicy wjelećin lubij zhorjelc přewažnje serbskorěčne tež němscy wobydlerjo rěča wšelakore dialekty kotrež přisłušeja hłownje šleskemu dialektnemu rumej po ličbje wobydlerstwa najwjetše města hornjeje łužicy su zhorjelc budyšin wojerecy zgorzelec žitawa lubań bogatynia běła woda kamjenc a lubij hornjoserbski alfabet wobsteji z pismikow a dweju digrafow kotrejž płaćitej jako pismikaj zakład je łaćonski alfabet z někotrymi wosebitymi znamješkami pismiki v a x wustupuja jeničce w swójskich mjenach z druhich rěčow w požčonkach realizuja so porno tomu jako kw f w a ks w nowšim a zdźěla tež staršim času zarjaduje so ć jako pjaty pismik alfabeta po č wot druheje swětoweje wójny hač do lěta wšak namakamy ć w alfabetiskim rjedźe po t štož wotpowěduje linguistiskemu pochadej pismika w serbsko němskim słowniku jurja krala z lěta respektiwnje po nowoćišću z lěta slěduje pismik l pismikej ł a město ch wužiwa so tam kh alfabet po kralu a b b c č d dź e ě f g h ch i j k kh ł l m n ń o ó p r ř s š t ć u v w x y z ž pismiki b a so w hornjoserbšćinje dźensa hižo njewužiwaja jan bok němsce johannes tež hans abo hanns bock łaćonsce johannes bocatius decembra we wětošowje nowembra w uherskim brodźe běše delnjoserbski basnik diplomat sedmihródskeho wjerchowsta a pedagoga jan bok narodźi so jako syn překupca pětša boka we wětošowje wón studowaše w drježdźanach a pozdźišo tež we wittenbergu hdźež běše serb a kurwjerchowski lěkar kaspar peuker jeho wučer bok skutkowaše w prešovje a košicach w košicach přewza wón w lěće wjednistwo ewangelskeje šule a bu z městowym sudnikom za madźarsko sedmihródskeho hrabju bocskaj běše w diplomatiskej słužbje kejžor rudolf ii zasudźi jeho za to k wjacorym lětam jatby w praze jan bok liči k najwuznamnišim basnikam swojeho časa wón njeseše kejžorski titul poeta laureatus ceasareus skrónowany basnik při cyrkwi we wětošowje dopomni taflička na jana boka tohorunja w košicach tam buchu tež dróha srjedźna šula a měšćanska knihownja po boku pomjenowane jan evangelista purkyně decembra w libochovicach julija w praze bě fyziolog a horliwy čěch a słowjan purkyně so na profesora fyziologije na wrócławsku uniwersitu powoła hdźež wutworješe samostatny fyziologiski institut wot lěta běše profesor fyziologije na uniwersiće w praze purkyně wučeše pola sebje doma studentow čěsku rěč a organizowaše słowjanske studentske kružki mjez druhim na initiatiwu smolerja załoži so we wrócławju akademiske towarstwo za łužiske stawizny a rěče ze serbskim a němskim wotrjadom přez tute towarstwo zeznajomni so purkyně ze smolerjom kotryž běše pozdźiši wučer swojeju synow emanuela a karla a jeho knihownik za čas studija smolerja we wrócławju běše purkyně jeho najwažniši spěchowar a skrući jeho narodne wědomje smoler bydleše zdźěla tež pola njeho doma nawuknje wot njeho čěšćinu a zezna so z čěskej kulturu mjez lětami do běše purkyně protektor akademiskeho towarstwa za łužiske stawizny a rěče wón haješe tež zwisk z jordanom a wopyta w praze zhromadźizny serbowki purkyně napisa wjele nastawkow wo słowjanach w kotrychž je tež serbow naspominał juro mětšk meje w budyšinje je serbski komponist narodźi so jako syn frida a ludmile mětškec w budyšinje a studowaše hač do lěta na wysokej šuli za hudźbu hanns eisler w berlinje wot do bě z wučerjom na hudźbnej šuli w rudnych horach mjez a studowaše jako mištrowy student na akademiji wuměłstwow ndr pola reinera bredemeyera wot do běše z dramaturgom při němsko serbskim ludowym dźiwadle w budyšinje a wot je w měsće jako swobodnje skutkowacy komponist žiwy jeho twórba syndrom bu na wubědźowanju forum junger komponisten zapadoněmskeho rozhłosa wdr z mytom wuznamjenjena w lěće spožči so jemu myto ćišinskeho za jeho wusahowace kompozitoriske tworjenje a slědźerske dźěło we wobłuku serbskeje hudźby juhosłowjanska jugoslavija bě stat w juhowuchodnej europje kotryž nasta po prěnjej swětowej wójnje z tehdy njewotwisneju kralestwow serbiskeje a čorneje hory kaž tež z dźělow rakusko wuherskeje bosniska a hercegowina chorwatska słowjenska wojwodina tutón kraj rěkaše najprjedy kralestwo južnych serbow chorwatow a słowjeńcow přemjenowa kral aleksander stat do kralestwo juhosłowjanska w lěće wosrjedź druheje swětoweje wójny załožichu komunisća pod nawodnistwom josipa broza tita tak mjenowanu druhu juhosłowjansku a přewzachu hač do kónca móc wot nětka rěkaše kraj socialistiska zwjazkowa republika juhosłowjanska stolica kraja bě kaž dotal běłohród beograd federacija wobsteješe z dźělowych republikow słowjenska chorwatska bosniska a hercegowina serbiska z awtonomnymaj prowincomaj wojwodina a kosowo čorna hora a makedonska spočatk tych lět rozpadny socialistiska federatiwna republika juhosłowjanska w běhu wjacorych krawnych wójnow najprjedy w słowjenskej dźesać dnjow potom w chorwatskej a naposledk w bosniskej čorna hora a kosowo zwostawaštej najprjedy samej ze serbiskej w nowej zwjazkowej republice juhosłowjanska w lětomaj a wotmě so poslednja juhosłowjanska wójna a to w kosowje po wójnje na kotrejž wobdźěleše so mjez druhimi tež němska steješe kosowo pod kontrolu zjednoćenych narodow po wotsadźenju juhosłowjanskeho prezidenta slobodana miloševića w lěće sta so vojislav koštunica z prezidentom w lěće wutwori so nowy stat serbiska a čorna hora ze zbytneju republikow po referendumje wozjewi čorna hora w lěće swoju njewotwisnosć štož bu ze serbiskeje strony hnydom připóznate w februarje wozjewi tež kosowo njewotwisnosć štož pak hač dotal powšitkownje připóznate njeje ani wot serbiskeje kito fryco stempel nowembra w parcowje apryla w lubnjowje bě serbski ewangelski duchowny a spisowaćel wot do wopyta gymnazij w budyšinje hdźež zezna so tež z w lětach studowaše teologiju na lipšćanskej uniwersiće hnydom w prěnim studijnym lěće załoži sobu t mj corps lusatia zastupi do serbskeho prědarskeho towarstwa předchadneho zjednoćenstwa dźensnišeje sorabije lipsk w lětach bě domjacy wučer prjedy hač jeho za fararja w malinju njepowołachu w tutej wosadźe skutkowaše dźesać lět doniž njesta so z wyšim fararjom w lubnjowje wobšěrnu wosadu zastarowaše někotre lětdźesatki prjedy hač njepoda so na wuměnk po nim so hižo serbski farar w lubnjowje njepřistaji štož rozsudnje spěšnišej asimilaciji tamnišeje wosady polěkowaše w běhu mnohich lět duchowneho skutkowanja za swojich wosadnych napisa stempel tež cyły rjad originalnych basni mj dr epos te ti rychłe tšubały najdlěša serbska baseń scyła w njezwučenym sylabiskim systemje komponowany epos płaćeše na lět jako zhubjeny ota wićaz jón zaso namaka rudolf jenč přistupni jón zjawnosći w seriji pomniki serbskeho pismowstwa jako diplomatiske wudaće dalši epos pytanje za starym mjasecom abo łužyskich serbow potłocenje njeje so bohužel hižo namakał a płaći dale jako zhubjeny nimo swojeho basnjenja wustupowaše stempel tež jako přełožowar antikskich basnikow to nastupa wosebje fedrusowe fabule z łaćonšćiny a theokritowe idyle kladno je město w srjedźnej čěskej z nimale wobydlerjemi je najwjetše město srjedźočěskeho kraja a třinate najwjetše w cyłej čěskej po wobydlerstwje leži zapadnje prahi w a lětstotku běchu tu jara wuznamne woclarnje a wuhlowe podkopki tutych wobstejnosćow dla so kladno jara powjetši hišće wosrjedź lětstotka měješe jenož wobydlerjow kladno je stare jako wjes bu hižo na započatku lětstotka naspomnjene z městom sta so w lětstotku poprawom měješe titul městačko to rěka małe město kotrež ma jenož dźěl prawow kotrež ma město na woprawdźite město bu hakle w lětstotku powyšene w měsće je jenož mało zajimawych a hódnotnych wěcow ale na tych wobdźělichu so najwjetši čěscy architekća a rězbarjo najwuznamniši bě kilian ignac dientzenhofer korla awgust kocor němsce karl august katzer decembra w zahorju meje w ketlicach bě serbski komponist dirigent a wučer korla awgust kocor narodźi so jako syn chěžkarja decembra w zahorju po zakónčenju ludoweje šule w budestecach wopyta kocor do wučersku preparandu na židowje w lěće zastupi kocor do krajnostawskeho wučerskeho seminara w budyšinje zo by so na wučerja wukubłał po tym zo skutkowaše mjez a najprjedy jako wikar běše wot do wučer w stróži wot do wuměnka w lěće běše kocor prěni wučer kantor a organist w ketličanskej cyrkwi zhromadnje z janom arnoštom smolerjom a serbskim basnikom handrijom zejlerjom z kotrymž so w nazymje prěni raz zetka załoži kocor serbske spěwanske swjedźenje prěni chórowy koncert wotmě so oktobra w třělerni budyšinje za swjedźeń skomponowa kocor předewšěm na teksty zejlerja titulow kaž na přikład na serbsku łužicu dźensniša narodna hymna a serbska meja přez wulki wuspěch přińdźe k intensiwnym zhromadnym dźěle mjez kocorom a zejlerjom a slědowace spěwne swjedźenje wuwichu so k popularnym a markantnym podawkam w hornjej łužicy cyłkownje dźewjeć spěwnych swjedźenjow wotměchu so hač do tež we wojerecach marijinych kupjelach a lubiju wosebje za swoju twórbu počasy po štyri episkich basnjach zejlerja je wón w hudźbnych stawiznach připóznaty kocor běše wot lěta čłon maćicy serbskeje a mjez a předsyda jeje hudźbneho wotrjada wot lěta běše čestny čłon maćicy serbskeje w ródnym zahorju steji kocorowy pomnik před domom čo a na ketličanskim kěrchowje je so kocorowy row wobchował ps vno je literarny časopis kotryž wuchadźa w morawskim měsće zln a zaběra so z načasnej poeziju wón rěka ps vno psyče wino a zajimawe je zo wozjewjeja so na jeho stronach nimo čěskeje poezije tež přełožki basnjow z druhich rěčow na př z němčiny pólšćiny rušćiny słowakšćiny a hdys a hdys tež basnje serbskich poetow znatych a tež cyle młodych kóžde čisło ilustruje jedyn dobry ale nic tak cyle znaty čěski grafikar abo ilustrator załožer časopisa ps vno je basnik a tworjacy wuměłc jaroslav kovanda w redakciji tutoho časopisa skutkuje tež w serbach znaty basnik a publicist milan hrabal lwów wiw lwow lwow lemberg je jedne z najstaršich a najwjetšich městow ukrainy kotrež so w zapadźe kraja blisko pólskeje hranicy namaka prěnje historiske naspomnjenje lwowa je z lěta w chronikach so praji zo bu wot wjercha danila załoženy je po jeho synje lew lew law pomjenowany lwów je hłowne město historiskeje galiciskeje sydlišćo je so w lěće prěni raz naspomniło lwów bě w času srjedźowěka mnohonarodne město bydlachu tu polacy židźa južni serbja armenjenjo grjekojo ukrainjenjo a druzy měšćanska radnica bu něšto króć z drjewa natwarjena ale potom so wotpali a natwarichu ju z kamjenja jara zajimawe je centralne naměsto wot kotrehož wósom dróhow wuchadźa mjez a słušeše do plskeje ma wjele starych baroknych cyrkwjow a tež rjanych parkow najwjetši je stryjski dale je zajimawe zo lwów dźensa praktisce žanu rěku nima jenož jara mału pod zemju a tohodla ma tute wulke město z wjace hač wobydlerjemi dźensa problemy z wodu sewjerna makedonska republika sewerna makedonija republika e maedonis s veriut je stat na balkanskej połkupje w juhowuchodnej europje hač do lěta běše dźěl socialistiskeje federatiwneje republiki juhosłowjanskeje sfrj wona ma přestrjeń km a hłowne město je skopje hamtskej rěči w sewjernej makedonskej stej makedonšćina kotraž so wot wjetšiny wobydlerstwa rěči a albanšćina hač do lěta rěkaše kraj hamtsce jenož makedonska w organach europskeje unije nato uno a za grjeksku bě mjeno kraja bywša juhosłowjanska republika makedonska mak poranešna jugoslovenska republika makedonija přetož grjekska oficielne mjeno makedonskeje njepřipóznawaše po schwalenju ramikoweho zrěčenja a wójnskim konflikće mjez albanjanami a makedonjanami připóznawa makedonska albanšćinu serbišćinu romašćinu turkowšćinu a bosnišćinu jako druhu oficielnu rěč we wonych wokrjesach hdźež je wjace hač wobydlerstwa albanskeje serbiskeje romskeje turkowskeje abo bosniskeje narodnosće mjez dźesać najwjetšimi městami w sewjernej makedonskej ličimy města skopje bitola kumanovo prilep tetovo veles štip ohrid gostivar a strumica ohrid je město słowjanskich wučerjow mjez kotrymiž je swjaty kliment ohridski kiž je kyrilicu k česći swojeju wučerjow swjateju cyrila a metoda wutworił w ohridźe je była tež wutwarjena prěnja słowjanska uniwersita w tak mjenowanym regionje kutmičevica na kotrejž je studowało wjace hač studentow w ohridskim regionje je tež naum ohridski skutkował naum ohridski bě kaž kliment ohridski wučomnik swjateju cyrila a metoda pochowany bu wón w klóštrje swj nauma ohridskeho blisko albanskeje hranicy tuchwilny prezident sewjerneje makedonskeje je stevo pendarovski sewjerna makedonska ma bohatu floru a fawnu wosebity ekosystem zmóžni něhdźe družinam rostlinow družinam rybow družinam cycakow a družinam ptačkow žiwjenje w sewjernej makedonskej su bruny mjedwjedź rys kaž tež jara rědki běłohłowny kosćełamak žiwe michał frencel tež brancel němsce michael frenzel abo frentzel februara w běčicach junija w budestecach bě ewangelski farar rěčespytnik a sobuzałožer hornjoserbskeje spisowneje rěče michał frencel narodźi so jako syn běčičanskeho wjesneho sudnika a šosarja jeho dźěd z nanoweho boka jakub frencel pochadźeše z čech a bě kónc lětstotka jako eksulant do łužicy přišoł a so jako chěžkar w njezdašecach zasydlił wuchodźiwši wjerchowsku šulu swj afry w mišnje poda so michał frencel na studij teologije do lipska a běłeje hory wittenberg w lěće dósta frencel prěnje farske městno w kózle hdźež so w lěće jeho syn abraham narodźi po jědnaće lětach přesydli so ze swójbu do budestec hdźež potom hač do swojeje smjerće skutkowaše frencel płaći jako załožer hornjoserbskeje spisowneje rěče ze swojimi přełožkami sćeni swj mateja a marka mały katechizm kniha psalmow nowy zakoń kaž tež originalnymi twórbami budestečanska dupa list ruskemu carjej wšelake basnje je wuwiće hornjoserbšćiny bytostnje wobwliwował jako prěni zawjedźe diakritiske znamješka po čěskim přikładźe njezamó wšak swój naćisk serbskeho prawopisa přesadźić a so jeho pozdźišo zaso wzda jako prěni znaty serb wuzna so frencel k zhromadnosći słowjanskich narodow štož njezwurazni jenož w lisće ruskemu carjej z lěta ale tež w předsłowach k swojim spisam opava šlesce uopawa troppau opawa staropólsce tropawa je město na sewjerowuchodźe čěskeje republiki wone je nětko jedne z wjetšich městow morawskošleskeho kraja historisce běše opava hłowne město toho dźěla šleskeje kotryž wosta po wójnach we lětstotku při krajach čěskeje króny ma něhdźe wobydlerjow kiž su zdźěla awtochtoni wobydlerjo toho města a regiona zdźěla pak přindźechu po wójnje z druhich kónčin čěskeje a słowakskeje wosebje z kónčin wokoło brna w opavje je cyły rjad zakładnych a wyšich šulow eksistuja někotre powołanske šule a wot lěta tež šleska uniwersita opava je přeco hišće kulturne a politiske srjedźišćo regiona tak mjenowaneje čěskeje šleskeje w měsće a wokolinje namakaja so wjacore industrijowe zawody na př mašinotwarski zawod ostroj za mašiny do wuhlowych podkopkow a farmaceutiski galena kiž je najstarši farmaceutiski zawod nic jenož w čěskej ale na cyłym teritoriju něhdyšeje rakusko wuhorskeje wobydlerjo wosebje z bliskich wsow rěča specifiski dialekt kotryž je trochu zdaleniši wot spisowneje čěšćiny a je bliši nic jenož pólšćinje ale tež serbšćinje štož so při wosobinskich kontaktach ze serbami lochko spóznawa přećelske zwiski matej maćica opavska a maćica serbska kaž tež chóraj stěbořice a budyšin a chóraj křižkovsk a delany pólska polska je srjedźoeuropski stat mjez baltiskim morjom a karpatami stolica a najwjetše město je waršawa oficielna rěč w pólskej je pólšćina su pak tež někotre mjeńšinowe rěče oficielnje připóznate kaž na přikład kašubšćina němčina a běłorušćina mjezuje z němskej na zapadźe z čěskej a ze słowakskej na juhu z ukrainu na juhowuchodźe z běłoruskej na sewjerowuchodźe z ruskej litawskej a baltiskim morjom na sewjeru najwyša hora je rysy we wysokich tatrach m nad normalnej nulu a najniše městno su uławy wilane m pod normalnej nulu wot kónca druheje swětoweje wójny słušeja tež wuchodne kónčiny łužicy k pólskej tuta lisćina wobsahuje najwjetše města pólskeje po ličbje wobydlerstwa pólska wobsteji ze slědowacych wojewódstwow pol województwo andrzej duda je wot awgusta jako naslědnik bronisława komorowskeho z prezidentom pólskeje komorowski bě naslědnik lecha kaczińskeho prawo i sprawiedliwoć kotryž apryla přez spad lětadła smjertnje znjezboži wot lěta tworješe liberalno konserwatiwna strona po a jeje koaliciski partner pólska ludowa strona psl knježerstwo spočatnje pod ministerskim prezidentom donaldom tuskom a wot z ministerskej prezidentku ewa kopacz po wólbach w oktobrje přewza pis z načolnej kandidatku beatu szydło tež pólske knježerstwo spočatki pólskeje namakaja so w času knježerstwa mieszka i w lěće je so pólska z křesćanskim krajom stała prěni kral pólskej běše w lěće bolesław chrobły wot tworješe pólska hromadźe z litawskej uniju kotraž mjenowaše so tež rzeczpospolita obojga narodów republika dweju narodow w lěće rozdźěli so pólska mjez pruskej ruskej a rakusko wuherskej a eksistenca jako njewotwisny stat přesta za wjace hač lět hakle po prěnjej swětowej wójnje a rozpadźe rakusko wuherskeje a ruskeho carstwa dósta swoju njewotwisnosć wróćo za čas druheje swětoweje wójny zhubi pólska wjace hač milionow wobydlerjow štož wotpowěduje dowójnskeho wobydlerstwa wot do bě pod wliwom sowjetskeho zwjazka z komunistiskej ludowej republiku polska rzeczpospolita ludowa prl wot lěta je pólska čłon nato wot meje tež europskeje unije pětr młónk tež młóńk młynk měrca w žičenju februara w małej boršći bě serbski ludowy basnik a narodny prócowar pětr młónk narodźi so jako syn roboćanskeho žiwnosćerja a ćěsle w žičenju dokelž słužeše wón hižo zahe pola burow wopytowaše hač do lěta šulu w hodźiju jenož njestajnje wot swojeho lěta běše młónk wobsedźer małeje žiwnosće w dźiwoćicach a woženi so zo by so wojerskej słužbje wzdać móhł ze zawjedźenjom powšitkowneje wojerskeje słužby w sakskej po kotrejž tež ženjeni do wójska dyrbjachu běše młónk wot do wojak w drježdźanach so nawróćiwši chodźeše wón na robotu a k buram na dźěło wot lěta do běše wón mjez dźěłaćerjemi twara železniskeje čary drježdźany zhorjelc njedaloko hodźija młónk móžeše so tu wuspěšnje za prawo wužiwanja serbšćiny zasadźić po tym zo sej dohladowar wot serbskich dźěłaćerjow žadaše so jich maćeršćinje wzdać němskim dźěłaćerjam za čas twara železnicy w serbskich swójbach zadomjenych při tym hrožeše zo jich nóclěh zhubja młónk běše zdobom wjesny sudnik w dźiwoćicach a nawjedowaše připódla často procesion přewodźenja zemrětych wot domu na kěrchow w lěće so wón na wuměnk poda při přewodźenju małeho dźěsća zemrě pětr młónk wot božej ručki zajaty februara na hórce mjez małej boršću a praskowom pohrjeb na kotrymž so mnoho serbow wobdźěli bě februara w hodźiju na městnje smjerće dopomina hač do dźensnišeho prosty wopomnjenski kamjeń z jeho inicialemi na młónka młónk basnješe hižo na straži we wojerskej słužbje ale tež jako dźěłaćer při twarje železnicy tute wudźěłki pak w ćišću njewozjewješe a zažne twórby pozdźišo tež zniči hakle jan arnošt smoler spózna jeho basniski dar a zdoby jeho k wotćišćenju twórbow w tydźenskich nowinach młónk zbasni něhdźe tysac pěsnjow kotrež běchu často nabožneho ale tež žortniweho a powučaceho razu nimo toho spisa młónk składnostne basnje kotrež sebi ludźo často k swójbnym podawkam pola njeho skazachu z tym běše wón z přikładom mnohim serbskim ludowym basnikam po nim a ludowi spisowaćeljo kaž hańža budarjowa handrij falka jan hajnca gusta hatas abo jan kruža orientowachu so w swojej dźěławosći na nim jeho zhromadźene basniske twórby so w budyšinje pod titulom kěrluše a spěwy wot pětra młónka w dźiwoćicach wudachu w rewoluciskim lěće podpěra wón wulku próstwu serbow maćičnu peticiju běše zapisowar serbskeho towarstwa w třoch hwězdach załoži zhromadnje z jaroměrom hendrichom imišom serbske ewangelske knihowe towarstwo a skutkowaše w nim hač do swojeje smjerće jako zapisowar młynk běše čłon maćicy serbskeje a wuzwoli so apryla na jeje čestneho čłona rjana łužica w delnjoserbskej warianće ma spěw titul rědna łužyca je narodna hymna serbow w zašłosći wužiwachu so zdźěla tež druhe spěwy jako njeoficialne serbske hymny tak na přikład po prěnjej swětowej wójnje spěwaj hišće serbstwo njezhubjene a naše serbstwo z procha stawa dnja awgusta wozjewi tehdy lětny student teologije handrij zejler we wot serbskeho prědarskeho towarstwa w lipsku rukopisnje rozšěrjenej serbskej nowinje baseń z titulom na sersku łužicu baseń wobsteješe ze šěsć štučkow a bu w samsnym lěće wot studenta teologije korle benjamina hatasa prěni raz zhudźbnjena w tutej formje so wona na załoženskim swjedźenju prědarskeho towarstwa wot sobustawow zanjese po tym zo zahaji so w lěće čas žiwjenja trajace wunošne přećelstwo mjez basnikom zejlerjom a komponistom korlu awgustom kocorom skomponowa kocor na tutu zejlerjowu baseń w lěće nowu melodiju z nowej melodiju předstaji so pěseń prěni raz w zjawnosći na wot kocora zarjadowanym prěnim serbskim spěwarskim swjedźenju oktobra w budyskej třělerni wona zdoby sebi pozdźišo městno serbskeje narodneje hymny dźensa spěwatej so jenož dwě štučce prěnja a poslednja hendrich jordan přebasni tekst do delnjoserbšćiny a kito lorenc do němčiny baseń ma pjeć linkow w kóždej štučce melodija k tomu wopřija sydom taktow z nataktom original je w fis moll a spjeća so wšěm pospytam formoweje analyzy serbska narodna hymna njeje ani w serbskim zakonju braniborskeje ani w sakskim serbskim zakonju hamtsce definowana někotre wustawki wokrjesow serbskeho sydlenskeho ruma poćahuja so pak wuraznje na tutón spěw prěnjotnje měješe zejlerjowa baseń hišće dalše štyri štučki kotrež pak k dźensnišej serbskej hymnje hižo njesłušeja sakska sachsen je zwjazkowy kraj na wuchodźe němskeje hłowne město su drježdźany po ličbje wobydlerjow najwjetše pak lipsk kaž hižo za čas weimarskeje republiki mjenuje so sakska oficielnje swobodny stat z něhdźe štyrjomi milionami wobydlerjow a přestrjenju wot km steji sakska mjez němskimi zwjazkowymi krajemi na srjedźnym městnje stawizniske jadro sakskeho kurwjerchowstwa wot kralestwa bě w lětstotku we wot serbow wobsydlenym kraju załožene mišnjanske markhrabinstwo jako jedyn z pjeć krajow na teritoriju němskeje demokratiskeje republiki bu sakska w lěće do wobwodow rozdźěleny po znowazjednoćenju lěta stwori so z něhdyšeju wobwodow kamjenica a drježdźany najwjetšeho dźěla lipšćanskeho a južneho dźěla choćebuskeho wobwoda znowa kraj sakska kotryž so wot wokrjesneje reformy lěta do wokrjesow a třoch bjezwokrjesnych městow rozrjaduje sakska leži na juhowuchodźe němskeje w srjedźnej europje mjezuje z braniborskej na sewjeru z pólskej na wuchodźe z čěskej na juhu z bayerskej na juhozapadźe z durinskej na zapadźe a ze saksko anhaltskej na sewjerozapadźe najwyša hora sakskeje je šmrěčnik kotryž so w rudnych horach blisko čěskeje hranicy namaka tež zwonka sakskich mjezow je sakska šwica při łobju znata jako woblubowane wulětnišćo wuchodny dźěl sakskeje słuša k hornjej łužicy slědowace rěki so ze sakskeje dótkaja abo přez saksku běža tři najwjetše města sakskeje a zdobom jeničke wulkoměsta su lipsk drježdźany a kamjenica dalše města z wjace hač wobydlerjemi su šwikawa pławno a zhorjelc najwjetše města sakskeje su dalše přispomnjenja hódne města w sakskej su wot znowazałoženja sakskeje lěta knježi w zwjazkowym kraju cdu we wšelakorych konstelacijach hač do lěta móžeše sama knježerstwo tworić knježeše we wulkej koaliciji ze spd hromadźe z fdp a wot nazymy znowa ze spd dotalni ministerscy prezidenća sakskeje běchu kurt biedenkopf georg milbradt stanisław tilich a michael kretschmer wot tuchwilne knježerstwo sakskeje je kabinet kretschmer ii w sedmym sakskim krajnym sejmje je pjeć stronow zastupjene cdu afd lěwica zwjazk zeleni a spd wone wobsadźa cyłkownje sydłow w parlamenće poslednje wólby běchu dnja septembra přichodne budu w lěće wot do knježeše koalicija z cdu a fdp pod ministerskim prezidentom stanisławom tilichom po wotchada fdp z krajneho sejma stej cdu a spd koaliciske zrěčenje podpisałoj hižo mjez a knježeše w sakskej tak mjenowana wulka koalicija po wólbach tworichu cdu zwjazk zeleni a spd prěni raz w sakskej tak mjenowanu kenijasku koaliciju po barbach chorhoje serbska chorhoj je trikolora we wšosłowjanskich barbach kotraž so wot serbow we łužicy wužiwa w běhu narodneho wozrodźenja wuzwolichu sej tež serbja swoju chorhoj kotraž wobsteji z třoch wodorunych barbojtych pasmow slěd barbow je wot horjeka dele módra čerwjena a běła chorhoj naspomni so prěni raz w lěće a bu w lěće wot zastupjerjow wšelakich słowjanskich ludow přiwzata w serbskim sydlenskim rumje móže so serbska chorhoj oficielnje runoprawnje pódla němskeje a krajneje chorhoje wužiwać tak steji we wustawje sakskeje w sydlenskim rumje serbow móžetej so nimo krajnych barbow a krajneho wopona barby a wopon serbow runoprawnje wužiwać w chorhojowym zakonju němskeje demokratiskeje republiki njebě serbska chorhoj wosebje naspomnjena radźe drježdźanskeho a choćebuskeho wobwoda mějachu pak rjadowanja wo jeje wužiwanju serbski seminar něm wendisches seminar čěs lužick seminř oficialne pomjenowanje lausitzer seminar st petri w praze bu w lěće jako kubłanišćo za katolski měšniski dorost hornjeje łužicy załoženy w prěnich lětdźesatkach běchu tam jenož serbscy chowancy po změnjenju mjezow diecezow přidružichu so wot kónca lětstotka tež němscy studenća seminar wobsteješe hač do lěta w tutymaj nimale dwěmaj lětstotkomaj pak běchu w seminarje serbscy studenća we wjetšinje tohodla ma serbski seminar wažne městno w stawiznach serbskeho luda dźensa słuži twarjenje něhdyšeho seminara na praskej małej stronje jako běrow swobodneho stata sakskeje w čěskej kaž tež jako sydło towarstwa přećelow serbow a hórnikoweje knihownje najwjetšeje zběrki serbskeje a sorabistiskeje literatury w čěskej z ćemjerc pola budyšina pochadźacej bratraj a měšnikaj měrćin norbert a jurij józef šimonec běštaj hižo swoje nalutowanki wužiwałoj zo byštaj na praskej małej stronje hospitalitu za łužiskich bohosłowcow załožiłoj bě na małej stronje blisko karloweho mosta ležownosć na předań kotraž so apryla do čěskeje krajneje tafle zapisa traješe pak hišće lět prjedy hač so předewzaće šimonec bratrow stworić dom a kubłanišćo za łužiskich alumnow zešlachći februara spisa so w praze załoženske wopismo kotrež so wot budyskeho tachantstwa swj pětra přiwza a julija wot kejžora korle vi wopodstatni w lětstotku přisłušeše hornja łužica čěskemu kralestwu a bě tak pod knjejstwom katolskich habsburgow tohodla njezamó so reformacija w tutej kónčinje dopřesadźić pod škitom kejžora wostachu budyske tachantstwo někotre klóštry a dźěl burskich poddanow w romskej cyrkwi wot toho časa bě hornja łužica dwukonfesionelna zbytne katolske pasma přisłušachu mišnjanskemu biskopstwu kotrež běše so w běhu reformacije zhubiło wot połojcy lětstotka přewza budyske tachantstwo w dalokej měrje nadawki biskopa njebě wšak jim dowolene duchownych wuswjećić hižo tehdy dyrbjachu so bohosłowcy druhdźe wukubłać dźěchu mj dr na uniwersitu w krakowje a wienje abo přiwzachu so w jezuitskich kolegijach w olomoucu praze abo lanžhoće landshut wosebje wuske běchu styki do susodnych čech w praskim měrje wotstupi kejžor ferdinand ii łužicu sakskemu kurchwjerchej janej jurjej i protokol přepodaća rjadowaše mj dr konfesionalny status uo tak bě tež pod protestantiskimi kurwjerchami wobsydstwo katolskeje cyrkwje garantowane kaž hižo do toho dźěchu katolscy łužiscy bohosłowcy na studij do habsburgskich krajow dla pobrachowacych duchownych w rekatolizowanych čechach přewzachu mnozy łužičenjo tam poskićenu faru ze załoženjom měšniskeho seminara chcyštaj šimonec bratraj tuž wjace łužičanam teologiski studij zmóžnić zdobom chcyštaj so wo to starać zo bychu wustudowani domiznje swěrni wostali tohodla přewza bórze budyske tachantstwo patronat nad serbskim seminarom po přewinjenju mnohich ćežow a formalitow móžachu w zymje twarske zrěčenja podpisać julija połoži so zakładny kamjeń nasta jednore barokowe twarjenje kotrež mjenowaše so serbski seminar resp łužiski seminar japoštoł syman pětr bu za škitneho patrona konkretny dźeń poswěćenja njeje znaty w nazymje lěta zaćahnychu prěni studenća dwaj teologaj dwaj filozofaj a gymnaziastow alumnojo kiž w serbskim seminarje bydlachu so tu w prěnim rjedźe duchownje kubłachu serbja móžachu so nimo toho na maćernorěčnych zwučowanjach wobdźělić za wědomostne kubłanje běštej němski małostronski gymnazij a po maturje filozofiska fakulta karla ferdinandoweje uniwersity zamołwitej tachan a jemu podrjadowany prezes kiž bě přez budyske tachantstwo zasadźeny tworještaj wjednistwo domu kurwjerchowstwo sakska a habsburgska monarchija wudźeržowaštej lětstotki dołho dobre poćahi přez čož bě tež bjezpłatnosć šule a studija sakskich alumnow serbow a němcow zaručena załožba šimonec bratrow dósta dobru rezonancu pola duchownych a wěriwych we łužicy z pomocu bohatych pjenježnych darow so bórze dalše studijne městna wutworichu po tym zo bě sakske knježerstwo we lětstotku ke katolskej konfesiji přešło nastawachu tež w sakskej katolske wosady dźěl jich měšnikow bě so tohorunja na serbskim seminarje wukubłało wot lětstotka hač do zawrjenja seminara studowachu tam prawidłownje studenća ze sakskich krajow serbja studowachu słowjanske rěce a dźeržowachu zwisk k čecham a druhim słowjanam štož bu za namakanje identity małeho serbskeho luda jara wažne winowca załoži jakub buk pozdźiši prelat a kralowski sakski dwórski kapłan a farar dwórskeje cyrkwje zhromadnje z druhimi studentami serbske šulerske a studentske towarstwo serbowku wot lětstotka bě serbski seminar srjedźišćo konkurěrowaceju nacionalizmow němcow a słowjanow z protestantiskeje prusko němskeje strony so twjerdźeše zo je serbski seminar pječa panslawistiski a z tym strach za saksku a samo němsku rěčeše a pisaše so wo słowjanskich hetzkaplne a sakskemu knježerstwu so wumjetowaše zo wona to wšo pječa ćerpješe ze stron habsburgskeho knježerstwa rakusko wuherskeje so tak a tak jara němske nastajenje njewočakowaše k stajnym přisłodźenjam dyrbještaj so budyski biskop a praski prezes pospochi wuprajeć po rozpadźe rakusko wuherskeje monarchije a sakskeho kralestwa padny seminar do hłubokeje krizy kotruž njezmištrowa nowi čěskosłowakscy knježićeljo skónčichu studijnu swobodu a hrožachu z tym pjenjezy załožby sćazać budyske tachantstwo njezamó dla inflacije w němskej pomhać za dawno trěbne twarske wobnowjenja serbskeho seminara falowachu pjenjezy žiwjenske zastaranje alumnow njeběše hižo zaručene knježerstwje sakskeje a němskeho mócnarstwa wukonještej ćišć na katolsku cyrkej kotrejž seminar słušeše wona dyrbješe jón zawrěć dokelž nochcyše wukubłanje měšnikow w njepřećelskim słowjanskim wukraju dale ćerpjeć po znowazałoženju mišnjanskeho biskopstwa měješe nowy biskop christian schreiber zamołwitosć za wukubłanje měšnikow wot lěta płaćace nowe cyrkwinske prawo žadaše sej hinaše wukubłanje přichodnych měšnikow po dołhich tajnych jednanjach bu započatk w budyskim biskopskim ordinariaće skónčnje wobzamknjene serbski seminar rozpušćić a spředać posledni prezes j jakubaš dósta wotpowědne přikazy w žnjencu lěta buchu posledni studenća wróćo pósłani we winowcu samsneho lěta so serbski seminar předa zapisane do krajneje tafle winowca wjele katolskich serbow měješe předaće seminara za nadběh na serbsku narodnosć štož bě jedna z přičin za to zo steješe dźěl serbow wótrje přećiwo biskopej christianej schreiberej wot do wopyta alumnow serbski seminar w praze mjez nimi serbow němcow a z druhich narodow wjetšina z nich sta so z měšnikom we łužicy a cyłej sakskej w seminarje wjedźenu matriklu wšitkich šulerjow a studentow wuda phdr zdeněk bohč za wuhódnoćenje rozdźěli bohč stawizny seminara do třoch periodow předstejićel seminara běše pak serb pak němc pak čech problemy dla toho lědma běchu serbja a němcy studowachu zhromadnje hlej tež skopje je stolica a najwjetše město sewjerneje makedonskeje ze swojimi wobydlerjemi móže so skopje zarjadować do srěnjowulkich městow europy a je tróšku wjetše hač lipsk město skopje so prěni raz naspomni přez klaudiusa diolomeja pod swojim starym mjenom skupi w třećim lětstotku do chrystusa bu skupi wot dardancow załoženy pozdźišo z přijězdom romancow bu skupi z dźělom romskeho mócnarstwa w tutej dobje rozkćě město mócnje na wšelakich polach a bu z wažnym cyrkwinskim srjedźišćom ze sydłom biskopa w lěće bu město přez wulke zemjerženje zničene hač do dźensnišeho dnja pak su rjane romske twarjenja kaž zjawne kupjele a amfiteatry w měsće dodźeržane po zemjerženju běše město swoje wobličo dospołnje zhubiło a je nastało město justiniana prima na kóncu lětstotka zasydlichu so słowjanske kmjenje z karpatow wokolina skopja bě wot kmjenow beregheziti wobydlana kiž spožčichu městu nowe mjeno skopje dnja julija zemrě jako wuslědk ćežkeho zemjerženja mjez a ludźi mjez tym zo bu znajmjeńša ranjenych ludźi wosta bjez swojeho domu njeposrědnje po zemjerženju rjekny prezident juhosłowjanskeje josip broz tito skopje njewidźanu katastrofu dožiwi ale budźe znowa natwarjene skopje so stanje z hordosću bratrowstwa a jednoty juhosłowjanskeje a swětoweje solidarity dźensa naspomnja hišće ruiny stareho dwórnišća na katastrofu wot lěta je skopje stolica njewotwisneje republiki makedonskeje sorabija je studentske towarstwo w lipsku załožiła je so wona na decembra jako prědarske towarstwo dwaj lětstotkaj po reformaciji je so lutherowe žadanje ewangelij cyłemu ludej w maćernej rěči spřistupnić tež w serbskej łužicy přesadźiło serbscy studenća teologije na alma mater lipsinensis žadosćachu za zwučowanjom w maćernej rěči zo bychu móhli pozdźišo we łužicy prědować najprjedy napisachu woni wurazne pozbudźowanje jednotliwych profesorow k tomu dopomha serbske prědowanja a přednjesechu sebi tute mjez sobu dnja decembra załoži na to šěsć serbskich studentow duchownstwa pod nawodom hadama zachariasa šěracha a z dowolnosću senata alma mater prěnje serbske towarstwo docyła wendisches predigerkollouium zasada kaž tež postrowjenje bě soraborum saluti dekanat teologiskeje fakulty dowoli towarstwu wendisches predigerkollouium sobotu wot hač do hodźin w cyrkwi swjateho pawoła prědować zwučować w sćěhowacych lětach pak towarstwowe žiwjenje skoro dospołnje wusny euforija spočatka bě wučerpana nowe impulsy w budyšinje bě wušła prěnja dospołna ćišćana biblija na to rozsudźi so mnoho serbskich młodźencow za studij teologije towarstwowe žiwjenje zaso wotući a so wobstajnje dale wjedźeše wosebje serbske prědowanske zwučowanja z lěta přiwzachu so tež serbscy studenća druhich fakultow a zajimowani němscy studenća jako wurjadni sobustawojo do towarstwa bórze wutwari so tež skutkowanje towarstwa njezwučowachu so jenož prědowanja ale přełožowachu so tež teksty wosebje z němčiny do serbšćiny tute přednjesechu so na měsačnych zetkanjach a so diskutowachu dale připołožichu sebi bjez dwěla po přikładźe towarstwa swobodnych murjerjow slěbornu trianglu z napismom soraborum saluti značka smědźeše so jenož k towarstwo internym přiležnosćam nosyć tajke tajne počinanja pak so kurwjerchowskemu krajnemu knježerstwu w drježdźanach njelubjachu tohodla sćaza rektor dr plaz na jeho přikaz w lěće wšitke znački w jubilejnym lěće da towarstwo wendisches predigerkollouium krótke stawizny swojeho mjeztym lětneho wobstaća ćišćeć dźeń załoženja swjećeše so z božej mšu w pawołej cyrkwi přizamknyštej so swjedźenska rěč a jědź mjeztym dósta prědarske towarstwo tež podpěru z łužicy někotři serbscy duchowni mjez nimi tójšto z bywšich sobustawow kaž jurij mjeń z njeswačidła pisachu list na prěnjeho profesora teologiskeje fakulty wěsteho christiana augusta crusiusa w kotrymž jeho prošachu předsydstwo prědarskeho towarstwa přewzać crusius próstwu přiwza wot toho časa měješe prědarske towarstwo stajnje profesora za prezesa kotryž njewodźeše jenož zwučowanja ale so tež powšitkownje wo prawidła a porjad towarstwoweho skutkowanja staraše a přez swoju reputaciju njemało nahladnosć powyši wot toho wothladajo pak piše korla awgust jenč w swjedźeńskim pismje k jubilejej towarstwa zo w sćěhowacym času liwkosć a njeporjad přiwzaštej a jako najwjetši dźěl sobustawow towarstwa lipsk wopušći dyrbješe so prědarske towarstwo samo rozpušćić hakle w lěće dźěławosć zaso wožiwi prěnje zjawne serbske prědowanske zwučowanje wotmě so znowa w pawołej cyrkwi kaž bě to z lěta z wašnjom potom přizamkny so swjedźeń z wječerju hudźbu piwom a tobakom kaž jenč to wopisuje hač do spočatka lětstotka so prědarske towarstwo z měnjatej angažowanosću dale wjedźeše a wuwi čiłe wědomostne dźěło pod wjednistwom profesora carusa bu towarstwo w lěće rozšěrjene štož wuskutkowaše so njesměrnje na přichod sprěnja poskići so němskim studentam kotřiž běchu hač dotal jenož wurjadni sobustawojo móžnosć so z połnohódnimi sobustawami stać zdruha přemjenowa carus wendische predigergesellschaft prawdźepodobnje pod wliwom zhorjelskeje hornjołužiskeje towaršnosće wědomosćow do lausitzer predigergesellschaft a da střeća dweju staršeju seniorow wolić jednoho za serbske tamneho za němske naležnosće to bu trěbne dokelž njepřińdźe wjac telko serbskich studentow do lipska kaž hišće před lětami w lěće na přikład njebě něhdźe dwě njedźeli ani jedyn serb sobustaw towarstwa w šmjatańcy napoleonskich wójnow dźěławosć towarstwa znowa wolemi z ćim wjetšim entuziazmom bu lausitzer predigergesellschaft w lěće wožiwjena najprjedy poča so natwarjeć zamóženje towarstwa kotrež so tež w dalšim času rozmnoži zo by so zaměrnišo a efektiwnišo wědomostnje dźěłać móhło załožichu so mnohe dalše podtowarstwa kotrymž tak mjenowani subseniorojo předstejachu tak eksistowaše na přikład eksegetiske homilitiske psychologiske filologiske a katechetiske towarstwo wosebje intensiwnu dźěławosć wuwi serbske towarstwo sorabicum respektiwnje sorabija tak započa so pod seniorom handrijom lubjenskim serbsko němski słownik zestajeć w dwacetych lětach jako handrij zejler w lipsku studowaše zesylni sorabija swoju aktiwitu serbske ludowe spěwy přisłowa a bajki so hromadźachu sobustawojo komponowachu basnjachu spisachu serbske pojednanja a wudawachu mjez a rukopisnu tydźensku nowinu serbska nowina w slědowacym času pak zhubi so serbskosć stajnje a bóle z towarstwa lausitzer predigergesellschaft na jednym boku studowaše dla politiskich změnow zaso mjenje serbow w lipsku a na druhim boku wěnowaše so prědarske towarstwo we wjetšej měrje teologiskim a druhim wědomostnym dźěłam w swojich němskich towarstwach tak dale a bóle wudokonjene seminarne dźěło wupłodźi kaž pisa cyrkwinski stawiznar gerhard graf přez dalše wotewrjenje smědźachu z lěta tež mužojo kotřiž njepochadźachu z łužicy do towarstwa zastupić tući dóstachu wot samo połne prawa ale kak jara smědźeše so nowym prudam w kotrychž so dale bóle zwjazkownosć manifestowaše wotewrić wotmołwa na prašenje bu ćim nuzniša čim bóle w druhej połojcy lětstotka zwjazki rozkćěwachu wone skoro wšitke druhe studentske zjednoćenstwa wustorčichu prědarske towarstwo prócowaše so spadowaceje ličby sobustawow dla swoju atraktiwnosć zwyšić ale problematiske wosta hač hodźi so zwjazkowe wašnje žiwjenja bjeze wšeho na prědarske towarstwo přenjesć naposledk so towarstwo modźe podwoli lausitzer predigergesellschaft so sta z bijacej korporaciju so prěnje tesakowanje wotmě w samym času załoži so kaž bě to za tajke zwjazki z wašnjom t mj altherrenverband kotryž polěpši financielnu situaciju towarstwa tak zamó zwjazk do swojeho domu zaćahnyć hladajo na lětny jubilej uniwerzity da sej towarstwo nowe mjeno wot toho časa mjenowaše so wone jenož hišće sorabija mjeno měješe bóle łužiski pochad sobustawow wuzběhnyć hač přisłušnosć k serbskemu ludej z tutym noworjadowanjom pak so wědomostne a wobsahowe dźěło pomjeńši doniž so spočatk lětstotka cyle njezhubi jako mały zwjazk pak měješe so sorabija w sćěhowacych lětach jara ćežko dokelž dyrbješe so napřećo druhim zjednoćenstwam přesadźić zo njeby so sorabija wot ns zarjadnišćow zakazała přizamkny so wona w lěće k deutsche landsmannschaft kotraž pak so dwě lěće pozdźišo pod ćišćom ns hamtow rozpušći tak žiworješe sorabija jenož hišće w swojim zwjazku starcow altherrenverband ale tež tutón bu do ns altherrenverband zarjadowany a tohodla zakazany suspektny a njepřewidny wotrězk towarstwowych stawiznow so z tym skónči w lěće zhromadźichu so znowa serbscy studenća pod mjenom sorabija w lipsku prěni raz w swojim serbskim internaće a to jako lokalna skupina domowiny z tym nasta intensiwna a kruće organizowana dźěławosć měsačnje wotměwachu so zarjadowanja na přikład čitanja abo přednoški tež sorabija měješe plan po socialistiskim wašnju spjelnić a centralnemu komitejej domowiny prawidłownje rozprawjeć prócowanju snm pak sorabiju pod swoju kontrolu dóstać so studenća wuspěšnje wobarachu w sydomdźesatych lětach měješe sorabija přez sobustawow ze změnu a z tym zwjazanym přestrukturowanjom domowiny so lokalna skupina lipsk rozpušći wot lěta eksistuje sorabija jako zapisane towarstwo nic jenož serbskich studentow tež nimale lět po załoženju je hłowny nadawk pěstowanje serbskeje rěče a nałožkow kóžde lěto swjeći so na přikład kermuša chodojtypalenje mejemjetanje abo druhe serbske nałožki tam a sem přeprošuja so tež znaći serbscy spisowaćeljo na literarne wječorki tuchwilu ma sorabija lipsk aktiwnych sobustawow a jednoho čestneho sobustawa josip broz tito meje jako josip broz w kumrovecu w dźensnišej chorwatskej meje w ljubljanje běše juhosłowjanski komunistiski politikar partizanski wjednik předsyda juhosłowjanskeje a wuznamna figura mjezynarodneje politiki wón bě sedme dźěćo franja broza a marije brozoweje jeho nan franjo broz běše chorwat a jeho mać słowjenka josip broz chodźeše dźěl swojeho dźěćatstwa w posredźe po prošenju a pozdźišo na zakładnu šulu w kumrovecu njeje pak hižo do druheje rjadownje postupił wopušći šulu a w lěće započa jako mašinski wučomnik w sisaku dźěłać tam dósta wědomje za wažnosć dźěła a je prěni raz meju jako dźeń dźěła sławił w lěće zastupi do socialnodemokratiskeje strony chorwatskeje a słowjenskeje z lěta bě josip broz z partizanskim přimjenom tito prezident antifašistiskeje rady narodneho wuswobodźenja kotraž přewza wot prowizoriske knježerstwo we wot fašistow wuswobodźenych kónčinach w samsnym lěće bu ministerski prezident a zakitowanski minister zwjazkoweje republiki juhosłowjanskeje přewza funkciju statneho prezidenta kotraž spožči so jemu na čas žiwjenja wikipedija kumštne słowo hawajan wiki wiki spěšnje jendź encyclopedia je mjezynarodny projekt kiž chce zestajić swobodnu encyklopediju we wšěch rěčach kotrejež nastawki so njeposrědnje wobdźěłać móžeja jendźelske wudaće wobsteji wot lěta hornjoserbske wot wot lěta je cyłkowny projekt w nošerstwje załožby wikimedia foundation w lěće wobsahuje wikipedija cyłkownje něhdźe milionow zapiskow w rěčach wikipedija je nastała na zakładźe tak mjenowaneje wiki softwarowy interfejs za wužiwarjow syće za aktiwne a pasiwne wužiwanje za přinoški płaći za swobodnu dokumentaciju kotraž dowoli změnjenja a komercielne wužiwanje hornjoserbska rěčna wersija wikipedije wobsteji wot lěta a ma tuchwilu artiklow tuž steji wona na městnje wot rěčnych wudaćow windows vista je dźěłowy system softwaroweje firmy microsoft kotryž bu spočatk lěta předstajeny za běžneho wužiwarja je zajimawe kak je grafiski system sčinjeny dokelž je so cyły design porno windows xp dale wuwił hdyž so na přikład z pomocu tastow windows tab mjez aplikacijemi přepina njejsu wjace jenož ikony widźeć kaž běše to pola windows xp ale wobrazy woknow aplikacijow pola windows vista so tež wšitke dokumenty lěpje a spěšnišo namakaja dokelž přewjedźe so indeksowanje wšitkich dokumentow w pozadku dokumenty hodźa so potom prosće tak namakać zo kliknje so na tłóčatko start a zapoda so pytane hesło cyły nowy system zestaja so z komponentow to rěka zo je móžno jenož to instalować štož wužiwar woprawdźe trjeba tuta kajkosć je woprawdźity postup porno windows xp njeje na přikład hižo trjeba internet explorer hromadźe ze systemom instalować ale je móžno wot wšeho spočatka firefox a druhe browsery za internet wužiwać windows vista hodźi so tež z hłosom posłužować tuta funkcija pak wobsteji tuchwilu jeničce za jendźelšćinu ze serbšćinu a tež druhimi wjetšimi rěčemi to hišće móžno njeje na zakładźe microsoft local language program je so tež serbšćina jako rěč do microsoft windows vista přiwzała praktisce rěka to zo hodźi so wona jako zakładna rěč wuzwolić a zo hodźi so serbski tastaturowy layout wužiwać je to přihot za dalše projekty nastupajo prawopisnu gramatisku podpěru pod microsoft office etc wotrow ostro je hornjołužiska wjes w budyskim wokrjesu sydlišćo je stare na čož pokazuje tež němske mjeno ostro wone njeje poprawom němske ale zdźeržane staroserbske pomjenowanje ostrow kupa přir rusce ostrov hižo w lěće naspomni so mjeno oztrow mjeno woznamjeni ze žumpadła podobnje kupje pozběhowace powyšenje wjeska wupřestrěwa so wot lěweho brjoha klóšterskeje wody hač horje ke kopcam po blišej wokolinje derje widźomnym wjeršku tež wulke wotrowske hrodźišćo pokazuje na to zo bě kónčina zahe wobsydlena lětstotki słušeše wotrow do hodźijskeje wosady bliskosće dla wšak chodźeše wjele ludźi z dźensnišeje wotrowskeje wosady do chrósćic abo do klóštra kemši po reformaciji přirjadowa so wotrow chróšćanskej wosadźe status samostatneje wosadneje wsy dósta wjes cyrkej dotwari so na prócowanje serbskeho biskopa jakuba wóskeho z baerenstamma hač do dźensnišeho słuša wotrow ke katolskemu jadrowemu teritorijej serbskeho sydlenskeho ruma po załoženju wosady wotměwachu so kemše najprjedy na farje swoju cyrkej maja wotrowčenjo wot přitwari so pod fararjom justom wołtarnišćo swjatnica je poswjećena swjatemu benej kotryž je zdobom patron mišnjanskeho biskopstwa a serbow postawa swjateho je tež na wołtarnym wobrazu zwobraznjena do wotrowskeje wosady słušeja dźensa zwjetša katolskej wsy wotrow a kanecy kaž tež katolikojo z kašec krěpjec žuric hornjeho wujězda małeho wosyka jědlicy wulkeho wosyka hłupońcy bukowca noweho dwora njeradec ledźborec a panec cyłkownje katolikow w lěće na wotrowskim pohrjebnišću je pochowany serbski basnik a prócowar jakub bart ćišinski dźensniši narowny pomnik bu w lěće postajeny nimo cyrkwinskeho dźěła eksistuje we wotrowje młodźinski klub o ob origem kotryž přistupi domowinje we wsy eksistuje serbska pěstowarnja kotraž přeńdźe do nošerstwa serbskeho šulskeho towarstwa w lěće pod biskopom wóskim natwarjena a wjacore razy powjetšena šula hižo njedźěła w lěće měješe wotrow katolskich a ewangelskich wobydlerjow katolscy wotrowčenjo přisłušachu hač do lěta chróšćanskej wosadźe a ewangelscy hodźijskej wot słuša ewangelski podźěl k wosadźe horni wujězd po mukowej statistice z lětow rěčachu tehdy wšě wobydlerjow serbsce arnošt černik zwěsći w lěće we wotrowskej gmejnje serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot kózły su nošaca konstrukcija třěchi tradicionalny material kózłow je drjewo dźensa wšak wužiwataj so w modernej architekturje tež beton a wocl hłowny nadawk kózłow je zo noša kryće třěchi a rozdźěleja ćežu tutych na nošace murje twara po konkretnych statiskich potrěbnosćach rozeznawaja so wšelake formy konstrukcije na př tramowa třěcha pfettendach hornju zakónčacu kromu třěšneje konstrukcije twori ponošk kotryž je zdobom najwyša hrjada kózłow je li ponošk natwarjeny wuhotuje so tradicionalnje wosebity swjedźeń tak mjenowana zběhanka hrjady kotrež běža paralelnje z ponoškom rěkaja tramy ně pfetten wone njesu padorunje k nim běžace hrjady kotrež tworja třěšnu skłoń wodorunje na nje přiklepaja so třěšne łaty kotrež dźerža na př kryće třěchi syćowy wobhladowak tež browser web browser webowy browser je ličakowy program kotryž słuži k wobhladowanju interneta syće world wide web www program zmóžnja komunikaciju z http serwerom a předźěłanje přijateho koda html xhtml xml a pod kotryž formatuje a zwobrazni po předpodatych standardach webowu stronku tekstowe wobhladowaki zwobraznjeja stronki jako tekst zwjetša jara jednorje formatowany grafiske wobhladowaki zmóžnjeja naročniše sformatowanje stronkow zapřijejo tež wobrazy za zwobraznjenje někotrych wosebitych dźělow stronki kaž su to flashowe animacije abo java applety dyrbi so wobhladowak rozšěrić wo specializowane přidatne module k najznaćišim grafiskim wobhladowakam słušeja internet explorer mozilla firefox tež serbsce seamonkey tež serbsce opera konueror a safari tekstowej wobhladowakaj staj na př links a lynx třěcha prasłowjansce strěcha je hornje wotmjezowanje kotrež škita twarjenje před wliwami wobswěta kaž su to na př spadki dešć sněh krupy dopromjenjowanje słónca próch a wětr hłownje rozeznawa so mjez płonymi a nahłymi resp ćopłymi a zymnymi třěchami třěchi móžeja so tež po swojej formje klasifikować konkretnu formu postajeja kózły někotre formy třěchow su zo by třěcha swoju funkciju wukonjeć móhła dyrbi so zakryć k tomu móžeja so wšelake materialije wužiwać třěcha wobsteji we hłownym z nošaceje konstrukcije kózły a kryća třěchi skap je delnja padoruna hrana třěšneje płoniny zwjetša připrawi so tu lijawa hornja najwyša wodoruna hrana je ponošk při swislach zwjazujetej so skap a ponošk přez ortgang serbske słowo pytane kotryž twori hornju hranu kromu swislowych sćěnow kromy na kotrychž zetkatej so dwě třěšnej płoninje mjenuja so hrany jeli pokazuja won a třěšne žłoby pokazuja li nutř čěšćina čeština je zapadosłowjanska rěč kotraž so hłownje wot čechow rěči wona je najbóle přiwuzna słowakšćinje z kotrejž twori zhromadnu podskupinu zapadosłowjanskich rěčow a nimo toho serbšćinje pólšćinje a kašubšćinje čěska rěč słuša k słowjanskim rěčam w swójbje indoeuropskich rěčow čěsce rěči cyłkownje wokoło dwanaće milionow ludźi z toho w čěskej samej něhdźe dźesać milionow a nimo toho tež w słowakskej zjednoćenych statach ameriki kanadźe němskej awstriskej awstralskej na ukrainje a w druhich krajach čěšćina a słowakšćina stej mjez sobu derje zrozumliwej pisomnje datej so wobě rěči najjednorišo přez pismiki ř ě a rozeznawać kotrež jeničce w čěšćinje eksistuja nic pak w słowakšćinje porno tomu ma tuta pismiki a kotrež čěšćina njeznaje deklinacija a konjugacija so přewjedźetej z kóncowkami a abo małkimi změnami na kmjenje eksistuja wjacore deklinacije a wjacore konjugacije ale tež mnoholičbne njeregularnosće słowoslěd je relatiwnje swobodny a zmóžni stilistiske diferencowanja čěšćina je sylnje flektěrowaca rěč ze sydom gramatiskimi padami nominatiw genitiw datiw akuzatiw wokatiw lokatiw instrumental w singularje a pluralu kaž w němčinje a romaniskich rěčach móže gramatiski genus substantiwow tež při poprawom bjezsplažnych wěcach być muski abo žónski při tym ma čěšćina štyri genusy a to muski žiwy muski nježiwy žónski a srjedźny kaž we łaćonšćinje a druhich słowjanskich rěčach njeeksistuja ani definitny ani njedefinitny artikl njeregularnej stej genitiw a wokatiw słowa bh bóh přirunajo z druhich muskimi žiwymi substantiwami z twjerdej kóncowku bh boži boha bože o bože na rozdźěl wot hoch hólc hocha hochu wot wjacorych adjektiwow a participow eksistuja krótku formu a dołhu formu kotrejž po genusy numerusy a padźe deklinujomne su krótka forma ma přeco funkciju predikatiwuma a maja redukowanu paradigmu mjez tym so při adjektiwach krótka forma nimale jenož w powyšenym stilu wužiwa je wužiće krótkich dołhich formow participow w perifrastiskim pasiwje tež we wobchadnej rěči rozeznawace woznamow na př okno bylo zavřeno podawkowy pasiw wokno bu zawrjene vs okno bylo zavřen stawowy pasiw wokno bě zawrjene njemała ličba substantiwow so kaž adjektiwy deklinuje čěšćina ma slědowacych sydom padow kotrychž tradicionalny slěd naličenja njeje identiski ze serbskim dale znaje čěska rěč jednotu a mnohotu ale tež zbytki duala su zachowane na přikład ličbniki dvě obě pad s oběma se dvěma rukama nohama očima ušima dwojota dual ale s oběma se dvěma ženami muži životn vs se dvěma ručičkami např hodiny neživotn kaž w serbšćinje a druhich słowjanskich rěčach eksistuje wot wšěch swójbnych mjenow wosebita žónska forma markěrowana najčasćišo přez sufiks ov w čěskej so wona tež za mjena druheho pochada wužiwa na př zdeka müllerov geografiske mjena na sk su w čěšćinje stajnje neutrum a so wukónča tohodla w nominatiwje a akuzatiwje na o slovensko słowakska lipsko lipsk slezsko šleska polsc lsk mnoholičbne městnostne mjena na vice su gramatisce pluraliatanta to rěka zo steja hižo we swojej zakładnej formje w pluralu přirunaj serbske wjesne mjena na icy abo ecy tež městnostne mjena na nice steja husto w pluralu nic pak přeco dalše mjena w gramatiskim pluralu su mjez druhim čechy čechi a hradčany der hradschin werb ma kategorije aspekt perfektiwny a imperfektiwny a tempus prezens futur preteritum wosoba numerus a modus imperatiw kondicional aspekty so zdźěla přez sufiksy regularnje imperfektiwowanje perfektiwnych werbow zdźěla přez prefiksy regularnje perfektiwowanje imperfektiwnych werbow wuprajeny w někotryh małych padach tež přez dwěmaj rozdźělnymaj kmjenomaj preteritum a imperfektiwny futur stej z formami pomocneho werba bt być tworjenej při tym rozeznawa čěšćina kaž tež druhe słowjanske rěče mjez tym za zańdźenostnu formu a tym za pasiw wužiwany partizip slyšel slyšela jsem sym słyšał słyšała slyšen slyšena jsem ja bu słyšany słyšana numerale wot hač do so móžeja w dwojakimaj wašnjomaj rěčeć nimo dvacet tři łaćonsce viginti trs eksistuje tež třiadvacet dreiundzwanzig tutón fenomen je přez lětstotkow dołhi němsko čěski rěčny kontakt wujasnjomny kaž tež w druhich słowjanskich rěčach steja substantiwy po ličbnikach wot pět pjeć w genitiwje plurala jeli ličbnik w nominatiwje genitiwje abo akuzatiwje steji tuž na př čtyři hrady pět hrad resp hrodow tři koruny třicet korun tři sta korun pět set korun koronow w zbytnych padach kongruěruja ličbnik a substantiw regularnje tuž na př na pěti hradech lokatiw čěšćina so z łaćonskim alfabetom pisa kotremuž su so diakritiske znamješka přidružili při sortěrowanju a w zapisach telefonowa kniha a słownikach so pismiki č ch ř š ž jako samostatne pismiki wobjednawaja pismik ch slěduje pismik h čěski alfabet ma tohodla dohromady pismikow dospołny čěski alfabet je do spinkow stajene pismiki so při sortěrowanju tak wobjednawaja kaž jim předchadźacy pismik tak steji na př pět pjeć před petrklč kropačk jeli so dwě słowje jeničce přez přiwuznej pismikaj rozeznawatej steji najprjedy słowo z jednorym pismikom a potom tamne tuž na př pas pas před ps pas wopas ě a nihdy njewustupuja na spočatku słowa tohodla su wotpowědne wulke pismiki jara rědke a so jeničce wužiwaja hdyž so cyłe słowo we wulkich pismikach pisa na př město pokiw dokelž so diakritiske znamjenja w syći přeco korektnje njezwobraznjeja pisaja so čěske mjena husto tež bjez tajkich pisaja čěske pismiki z diakritikami eksistuja krótke a dołhe wokale we wosebitych kontekstach alterněruje dołhe wokale z krótkimi přirunaj na př hlava hłowa a hlvka hłójčka abo mt myć a myji ja myju z historiskich přičinow wotpowěduje pak krótkim wokalej nic přeco wotpowědny dołhi wokal ale poměry su zdźěla komplikowaniše wone so móžeja na slědowace wašnje wopisować wosebite konsonanty móžeja funkciju wot wokalow wobsadźować a złóžki tworić r l a rědko m to eksistuja tež słowa kotrež jenož z konsonantow wobsahuja na př krk šija blb hłupak abo scvrnkls du hast es heruntergeschnipst w čěšćinje eksistuja diftongi ou au a eu diftong ou je tež w čěskich słowach a předewšěm swójskich mjenach časty mjeztym zo au a eu jenož w cuzych słowach abo interjekcijach wustupujetej poslednjej tworitej w čěskich słowach dwě złóžce na př w neučm njewuču kotrež so třizłóžkowje rěča w čěskim prawopisu so rozeznawaja tradicionelnje tak mjenowane twjerde neutralne a mjechke konsonanty mjechko wurěkowane kaž w druhich słowjanskich rěčach kaž rušćinje so pak jenož konsonanty a w zbytnych padach dźe wo historiske rozeznawanje kotrež wězo konsekwency za prawopis ma a maćeršćinskim rěčnikam toho wuknjenje poćeža čěske dźěći wuknu tohodla w zakładnej šuli tute słowa z neutralnym konsonantom přednošować w kotrychž so i jako y pisa tak mjenowana vyjmenovan abo vybran slova resp wubrane słowa w prawopisu so pisa po tutych konsonantach zwuk i z y wuwzaća su małe cuze słowa kaž chirurg kilometr a kino konsonant h je nihdy němy typisce zastupuje etymologiski g na př hrob row němsce grab pólsce grob noha noha pólsce noga zwuk a pismik g wustupuje přećiwo tomu nimale jenož w cuzych słowach přispomnjenje so rukopisnje jako d jako t pisa w prawopisu so pisa po tutych konsonantach i kaž i twjerde kónčne konsonanty so w wjazanju ze sufiksami na e a i přećiwo mjechkim wuměnjuja nastanje ch ě i k še ši ale tež ck k čt a h ě i k ze zi tuž katolick čech z prahy katoličt češi v praze katolski čech z prahi katolscy češa w praze a k ě i nastanje k ce ci ale tež sk k št tuž česk žk češt žci čěski šuler čěscy šulerjo mjeztym zo za ch kaž tež za najwjetše druhe w čěšćinje papatalizujomne konsonanty jenož jedne paltalizěrowanski stopjeń eksistuje na př duch duch duši duši eksistuja za h dwaj stopjenjej praha v praze pražsk praha w praze pragerisch w prawopisu so pisa po tutych konsonantach we wubranych słowach a někotrych cuzych słowach i kaž y hewak kaž i konsonant f wustupuje nimale jenož w cuzych słowach w požčonkach so je wón často přez b narunuje na př w barva barba makedonšćina abo makedonska rěč je jedna z južnosłowjanskich rěčow rěči so hłownje w sewjernej makedonskej ale tež w susodnych statach a w diasporje wona słuša do balkanskeho areala dokelž ma charakteristiske kajkosće kaž wšitke druhe balkanske rěče hdyž rěčimy wo makedonskej rěči so dyrbi prajić zo wjele rěčow je na nju wliw měło moderna makedonšćina njesmě so zaměnić z antikskej makedonšćinu makedonšćinje najbliša rěč je bołharšćina hačrunjež ma tež wjele podobnosćow ze serbišćinu makedonšćinu rěčitej milionaj wobydlerjow sewjerneje makedonskeje a wona je tež připóznata rěč we wokrjesu korča w albanskej makedonjenjo su žiwi tež w serbiskej a čornej horje makedonski alfabet je warianta kyriliskeho alfabeta a ma pismikow kodifikacija makedonskeje rěče so čini w třoch stawizniskich etapach z rozsudom prěnjeho posedźenja asnom a awgusta za zawjedźenje makedonskeje rěče kaž oficielna rěč w makedonskim staće z oficielnym rozsudom akceptowanja makedonskeho alfabeta z oficielnym rozsudom akceptowanja makedonskeho prawopisa pólšćina je zapadosłowjanska rěč wona je najbóle přiwuzna kašubšćinje słowakšćinje čěšćinje hornjoserbšćinje a delnjoserbšćinje pólska rěč słuša k słowjanskim rěčam do swójby indoeuropskich rěčow pólsce rěči mil ludźi z toho w pólskej wyše hač mil pólsce rěči so tež w němskej litawskej běłoruskej zjednoćenych statach ameriki ukrainskej a druhich krajach pólšćina ma časy a padow hlej tabulka dale znaje pólska rěč jednotu mnohotu ale tež zbytki duala su zachowane pólske pismiki s diakritikami w etniskej pólskej rěči so rozeznawaja podstawowe dialekty pólskeje rěče su poza tymi podstawowymi dialektami eksistuja tež měšane dialekty wosebje na wróćo dóstawanych teritorijach braniborska brandenburg bramborska brannenborg je zwjazkowy kraj na wuchodźe němskeje z milionami wobydlerjow stolica je podstupim braniborska mjezuje z mecklenburgsko předpomorskej na sewjeru z pólskej při wódrje na wuchodźe ze sakskej na juhu ze saksko anhaltskej na zapadźe a z delnjeje sakskej na sewjerozapadźe při rěce łobjo w braniborskej je wjace hač jězorow najwyša hora zwjazkoweho kraja je kutschenberg m kotryž so blisko sakskeje hranicy pola wótranja nadeńdźe slědowace rěki so braniborskeje dótkaja abo zdźěla abo dospołnje přez braniborsku běža slědowace města su najwažniše w braniborskej braniborska bu w lěće jako kraj znowazałožena po tym zo bě hižo raz wot do eksistowała w lěće wotstronichu so pak kraje w němskej demokratiskej republice a město toho wutworichu so wobwody podstupim frankobrod nad wódru a choćebuz ministerscy prezidenća po přewróće běchu manfred stolpe matthias platzeck a dietmar woidke wot wšě spd braniborska je rozrjadowana do gmejnow mjez nimi městow z kotrychž su města branibor choćebuz frankobrod nad wódru a podstupim bjezwokrjesne w braniborskej su slědowace wokrjesy w tuchwilnym braniborskim sejmje z cyłkownje městnami je šěsć stronow zastupjenych spd městnow cdu lěwica afd zwjazk zeleni a braniborske zjednoćene byrgarske hibanja swobodni wolerjo bvb fw městnow jedyn zapósłanc je bjez frakcije poslednje wólby běchu septembra wot nazymy tworitej spd a lěwica znowa koaliciju pod ministerskim prezidentom dietmar woidke spd wojerecy wórjejce hoyerswerda su wulke wokrjesne město w sewjeru sakskeho wokrjesa budyšin a po wobydlerstwje třeće najwjetše město hornjeje łužicy leža při čornym halštrowje na južnej kromje łužiskeje jězoriny město słuša do připóznateho sydlenskeho ruma serbow w sakskej sydlišćo na tutym městnje wobsteješe prawdźepodobnje wot lětstotka we wopismje mišnjanskeho biskopstwa z lěta naspomni so cyrkej we wojerecach w lěće dóstachu wojerecy měšćanske prawa wostachu pak hač do tych lět małe krajne město bjez nadregionalneho wuznama hakle ze zahajenjom wudobywanja brunicy w srjedźnej łužicy bu město po planje wutwarjene a přirosće wot někak wobydlerjow w lěće na wjace hač w lěće po přewróće a kóncu brunicy zhubichu wojerecy swoju centralnu rólu we łužiskim brunicowych rewěrje a ličba wobydlerstwa so w jenož lětach zaso połojcowaše k wojerecam słušeja nimo stareho a noweho města slědowace měšćanske dźěle město słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej budyšin a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej budyšin i wojerecy leža při křižowanišću zwjazkoweju dróhow b do budyšina a złeho komorowa a b do drježdźan a choćebuza nimo toho wjedźe tež železniska čara lipsk falkenberg zhorjelc přez město we wosobowym wobchadźe wobstejitej zwiskaj do lipska ze s bahnu a zhorjelca přez liniju oe tak mjenowany shuttle jězorina nysa wot do wobsteješe w měsće wobchadny zawod trolleybus wojerecy jurij koch septembra w hórkach je serbski žurnalist spisowaćel a dramatikar jurij koch narodźi so jako syn skałarja w hórkach po wopyće ludoweje šule w chrósćicach běše wón šuler na serbskim gymnaziju we warnoćicach po tym wopyta wón serbsku wyšu šulu w budyšinje a choćebuzu hdźež maturu złoži mjez do běše jurij koch redakcionelny sobudźěłaćer młodźinskeho časopisa chorhoj měra a tydźenika nowy casnik na lipšćanskej karla marxowej uniwersiće studowaše wón wot do žurnalistiku wot lěta běše wón kulturny redaktor w serbskej rozhłosowej redakciji choćebuskeho sćelaka radio ddr w lěće wotzamkny wón dalokostudij při dźiwadłowej wysokej šuli w lipsku jurij koch běše dołholětny předsyda koła serbskich spisowaćelow a dźěła wot lěta jako swobodnje skutkowacy dźensa bydli wón w choćebuskim měšćanskim dźělu žylow jeho dźowka je serbska žurnalistka anja kochojc jurij koch wuznamjeni so trójce z literarnym mytom domowiny a a dwójce z mytom ćišinskeho kotryž so jemu w kolektiwje a wosobinsce spožči jemu spožčitej so w lěće myto carla blechena města choćebuza a literarne myto wobswět sewjerorynsko westfalskeje k serbskim hudźbnym skupinam liča wšitke hudźbne formacije kotrež tworja swójske twórby a tute přednjesu abo twórby druhich wuměłcow předstajeja serbska lyrika respektiwnje zasopodaće serbskich tekstow je přiwšěm sekundarny kriterij za serbsku skupinu hłowny kriterij je poprawom přisłušnosć sobustawow k serbskemu ludej tak eksistuja tež měšane formy skupinow ze serbskimi a němskimi čłonami tež solo hudźbnicy při wustupach ze skupinu wustupuja ale při tym je skupina jenož k přewodźenju hudźbnika na jewišću hłownje hodźi so nastaće serbskich skupinow do štyrjoch fazow resp časowych wotrězkow rozrjadować do tutoho časa přisłušeja prěnje serbske skupiny kaž kadenca prěnje serbske rockowe a metalowe skupiny nastanu na přikład awful noise najznaćiša a wuspěšniša skupina crying blue ze swojim spěwarjom a gitaristom istvnom kobjelu a stoned hajtzer kiž su ze swojim kompleksno eksperimentalnym metalom bjez přirunowanja a du z jich nihihu dospołnje na swójskich pućach tohorunja do toho časa słuša kabaretna skupina lózy hólcy kotraž dla hinašeho stila a wašnja program ze skečemi a spěwami so přirunować njehodźa zhromadnje maja wšitke skupiny zo běchu tak wuspěšne zo je so za nahrawanje profesionelneje cejdejki hodźało štož w tamnych fazach so wjace njejewi nimo sg sněhowka je pak to naslědnik lózych hólcow k spočatkej noweho lěttysaca su so załožili wjacore nowe skupiny tež pola nich je so tendenca k twjerdym zynkam dale wjedła dźěći tutoho časa su na přikład mailed flyer kiž pak su so zaso rozpušćili deyzidoxs kotraž je hač do dźensnišeho znata a wuspěšna skupina a blind judgement kotraž běše hač do rozpušćenja najtwjerdša formacija we łužicy wot tutych skupin eksistuja wšelake natočenja a demo cejdejki kiž su w padźe deyzidoxs chětro profesionelnje natočene ale lědma alby do poslednjeje fazy hač k dźensnišim słušeja skupiny kaž severus sharp tongue wobej hižo rozpušćenej widła the genious a invisible ink charakterizujomne za tute skupiny je zo so hišće w nastaću přebywaja najwjace tutych skupin nima tuchwilne hišće wjace hač wustupaj a zo w směrje přeco hišće rock přewahuje k pytnjenju je pak tendenca wróćo k menje twjerdeje hudźby wuwzaće tworja tu sg sněhowka a wólbornosće kotřiž dla nazhonjenja jednotliwych sobustałow a zabawjaceho charaktera wjace ludźi kaž tež staršu generaciju narěča popularne polo młodeje serbskeje hudźby je kombinacija tradicionelneje serbskeje folklory z modernej hudźbu kaž je to pola berlinskeje dróhi punk folk skupiny jankahanka folk rock abo pola die folksamen folk rock z choćebuza z wašnjom hudźbna situacija we łužicy njeje špatna dorost je tu by so dyrbjał jenož spěchować a na tutym pobrachuje potencial je w tutych skupinach wulki ale trjebaja móžnosć wustupować za młodych wuměłcow pobrachuja cyle jednorje móžnosće prezentowanja sami koncert na nohi stajić dla financielnych přičinow njeje móžne a jednotliwe kluby a towarstwa so financielneho rizika tež straša štož hladajo na to zo přeco wjele konkurency maš njedźiwa serbska łužica je hišće chětro chuda na wšelakich hudźbnych směrach ale wšelake pohiby w serbskej hudźbnej scenje pokazaja na bórzomne polěpšenje widła bě serbska skupina kiž je so załožiła w lěće jeje hudźbny směr mjenowaše so ancient sorbian blood metal štož je měšeńca z deathmetala a blackmetala po formje a zwuku orientowaše so skupina po klasiskich přikładach mjenowaneju hudźbneju směrow prěni wustup měješe skupina apryla na koncerće the last gathering ze skupinomaj deyzidoxs a blind judgement na kotrymž so poslednja wot swojich přiwisnikow rozžohnowaše tam dožiwi widła wulkotny započatk a žněješe wot publikuma dobru rezonancu tak sta so wona po rozpušćenju blind judgement z najtwjerdšej serbskej skupinu teksty skupiny běchu zwjetša w jendźelskej rěči eksistuje tež audio natočenje jich prěnjeho wustupa běła woda weiwasser hamtsce weiwasser o l je wulke wokrjesne město w sewjerowuchodnym dźělu hornjeje łužicy kotrež słuša k sakskemu wokrjesej zhorjelc třeće najwjetše město zhorjelskeho wokrjesa po zhorjelcu a žitawje je dźěl serbskeho sydlenskeho ruma městačko leži mjez mužakowskim zahorkom na sewjeru mužakowskej holu na sewjerowuchodźe a wochožanskej jamu na juhozapadźe w lěsatej wokolinje a njedaloko pólskeje hranicy najblišej měsće stej grodk km a mužakow km wulki dźěl měšćanskeho teritorija wobsteji z brunicoweje jamy resp z rekultiwěrowanych płoninow běła woda mjezuje z dźěwinom a jabłońcom na sewjeru z krušwicu a wuskidźom na wuchodźe z hamorom na juhu sprjewinym dołom na zapadźe a z trjebinskej gmejnu na sewjerozapadźe prěnje historiske naspomnjenje pod dźensnišim mjenom je z lěta měšćanske prawa ma pak hakle wot ležownostne knjejstwo měješe přez lětstotki mužakowske stawowe knjejstwo po industrializowanju w lětstotku přez natwar škleńcowych a brunicowych zawodow kaž tež wochožanskeje jamy a bliskeje hamorskeje milinarnje nasta z něhdyšeje holanskeje wsy město z nimale wobydlerjemi po přewróće bu wjetšina zawodow zawrjena a wobydlerstwo běłeje wody woteběraše tak zo ma město dźensa zaso telko wobydlerjow kaž w tych lětach w lěće měješe wjes po mukowej statistice wobydlerjow mjez nimi serbow arnošt černik zwěsći serbski podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće runje přez běłu wodu wjedźe zwjazkowa dróha z mužakowa do budyšina nimo toho ma město dwórnišćo při železniskej čarje berlin zhorjelc město słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej zhorjelc a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej zhorjelc deyzidoxs je wuspěšna serbska nu metal metalcore skupina kiž liči so k najznaćišim skupinam łužicy skupina so wuznamjenja přez wjelestronsku hudźbu při kotrejž tworitej nu metal a metalcore jenož zakład dla wliwow hip hopa kaž tež funka a ludoweje hudźby je deyzidoxs jedna z najinowatiwnišich skupin łužicy na temy bohate teksty su za připosłucharja lochko přistupne dokelž jednaja wo wšědnych problemach a začućach wosebitostka je pak tež předźěłanje serbskeje problematiki kiž so w tutej formje pola druhich skupin jenož zrědka namaka deyzidoxs je jedna z mało skupin kotraž je tež nadregionalnje znata wo tym swědča hižo wjacore koncerty w susodnej pólskej a čěskej w lěće bu skupina wot mariana wjenka daniela bětnarja marka njeka tomaša jurka a mareka rjelki wšitcy šulerjo serbskeho gymnazija załožena hišće w juliju samsneho lěta měješe skupina swój prěni wustup twjerdy zwuk tehdy hišće přewahowaceho cross over pokazowaše hižo na to do kotreho směra so wona wuwije w tutym času stachu so tež jeje intro a wosebite kostimy za wustupy ze znamjenjom skupiny hač do nalěća měnještaj so husćišo wobsadka kaž tež hudźbny směr skupiny tak so deyzidoxs we wonym nalěću ze směrom předstaji kotryž běše přewinył cross over a je dźensa hišće markantny za skupinu kwalita spěwow njetrjeba so přirunowanja ze znatej ameriskej skupinu korn bojeć hač do dźensnišeho je jich hudźba wo něšto twjerdša ale w zasadźe njeje so wo wjele změniła mały princ le petit prince je z wjace hač milionami předatych eksemplarow najbóle čitana francoska kniha na swěće spisał bě ju francoski pilot a spisowaćel antoine de saint exupry wona bu do wjace hač rěčow přełožena w oktobrje wuńdźe prěni přełožk do serbšćiny kniha nasta w lěće za čas druheje swětoweje wójny po tym zo bě saint exupry dla wobsadźenja francoskeje přez němske wójsko do zjednoćenych statow wupućował tam předstaji so prěni raz w new yorku wuńdźe němski přełožk original wobsahuje tójšto pisanych akwarelow kiž bě awtor sam rysował wobhladuješ li sej knihu zwjeršnje móhł měnić zo jedna so tu wo jednoru dźěćacu knihu ale woprawdźe namakaš w njej wotmołwy na prašenja za zmysłom žiwjenja a k poćahej mjez ludźimi kniha je potajkim filozofiski spis ohrid ohrid ohr ohri tež ochrid abo achrida je město na juhowuchodźe sewjerneje makedonskeje leži bjezposrědnje při ohridskim jězorje ma wobydlerjow a wobjima płoninu wot km w ohridźe załoži swj klemens kliment ohridski wučomnik swj cyrila a metoda klóšter swj panteleimona kiž wuwi so na centrum zažneho słowjanskeho pismowstwa a bě sydło ohridskeje uniwersity ohrid je jara wažne turistiske srjedźišćo w sewjernej makedonskej kotrež kóžde lěto wjace hač turistow wopytuje w ohridźe je wjele cyrkwjow čehoždla mjenuje so zdźěla tež hišće bołharski jerusalem najwažniše cyrkwje su mjez druhim swj sofija swj naum swj jovan kaneo a swj kliment ohridski klóšter jurij hajna georg heine septembra na židowje septembra w budyšinje běše serbski moler a grafikar wón narodźi so jako prěnje ze šěsć dźěći awgusta hajny z rakec pochadźaceho a hany rodź młynkec na židowje nan běše fabrikant cigarow a měješe w dobrych lětach na dźesać přistajenych serbska swójba přisłušeše woršće srjedźnych předewzaćelow budyšina to wopodstatnja so mjez druhim z tym zo přesydli so do swójskeho dwuposchodoweho domu na schfferowej čo w budyšinje hajnec swójbje narodźi so pjeć hólcow a holca wšitcy synojo studowachu jurij wuměłske molerstwo fryc powšitkownu medicinu pozdźišo we weinböhla blisko drježdźan skutkowacy wili a bjedrich běštaj inženjeraj hospodarstwa prěni sta so z direktorom fabriki za zhotowjenje papjery a druhi běše přistajeny pola busch pozdźišeje wagonownje wobaj skutkujo w budyšinje při dobrej hospodarskej a powołanskej situaciji hajnec swójby padnychu tola tež sćiny na nju syn jan powołanje akademiskeho dekoratiwneho molerja nawuknywši je hižo w młodych lětach zemrěł a syn bjedrich so z prěnjeje swětoweje wójny njewróći hajnec słušachu k nahladnym swójbam budyšina a pozdźiše zapiski zo běštaj staršeju jurja hajny w jara skromnych poměrach žiwi a wón syn chudeho chěžkarja a zo chudoba drje jemu studij na wuměłskim wustawje znjemóžni a podobne wopisanja njepřitrjechja molerske rjemjesło přiswoji sej młody jurij hajna najprjedy jako litograf pola weigangec bratrow w budyšinje podajo so potom na rysowansku šulu do hanaua a studujo dale na wuměłsko rjemjesłowej a na wuměłstwowej akademiji w drježdźanach hdźež běše z mišterskim šulerjom prof hermana prella wójnsku słužbu wukonješe w prěnjej swětowej wójnje z wołojnikom a seršćowcom někotre dźěła su z ruskeje a bayerskeje znate wróćiwši so do budyšina załoži zhromadnje z měrćinom nowakom njechorńskim hanku krawcec a frycom latkom lěta zjednoćenstwo serbskich wuměłcow ale hižo lěto pozdźišo poda so dźakowano stipendijej drježdźanskeje akademije do italskeje zwotkelž so do do budyšina nawróći za čas wójny so wopyty z němskeje do italskeje a nawopak z politiskich přičin dale a bóle poćežowachu tuž so mandźelska a dźowka do budyšina přesydlištej tehdom napisa domoj wona krasna krajina a nade wšěm wěčna słónčina jako bě swět jow był paradiz zo budźe lěto prawe za jeho přesydlenje do budyšina za to steji samostatna wustajeńca w měšćanskim muzeju w samsnym lěće a zawěsće tež jeho nastawk wobrazki z italskeje jenički w serbskej rěči wozjewjeny zo je jurij hajna serbował a tež italsce rěčał to wobkrućatej jeho sotrowči po druhej swětowej wójnje angažowaše so hajna dale w serbskim žiwjenju přistupi k załoženemu kołu serbskich tworjacych wuměłcow a wobdźěli so na wjacorych wustajeńcach we łužicy a wukraju jurij hajna je pochowany na ewangelskim tuchorskim kěrchowje w swójbnym rowje ludvk kuba apryla w poděbradach nowembra w praze bě čěski folklorist spisowaćel moler a přećel serbow wón narodźi so jako druhe z dźěći zamkarskeho mištra ludvka kuby a jeho mandźelskeje anny rodź mikšovskeje kuba je studował mjez słowjanskimi narodami zo by jich spěwy reje hudźbne nastroje a nałožki zeznał na wuměłske a wědomostne wašnje je tute na papjerje a płatnu předstajił a dokumentarisce wopisał wobšěrna zběrka slovanstvo ve svch spěvech w zwjazkach swědči wo jeho etnografiskim tworjenju podobna dokumentacija měješe nastać wo drastach kaž tež nałožkach štož dźělnje w pjeć knihach čten o lužici čten o starm srbsku čten o makedonii čten o dalmacii čten o bosně a hercegovině zrealizowa na swojich pućowanjach po europje je čućiwje wšědny dźeń wobkedźbował a dožiwjał ludźom a wosebje swojim modelam připosłuchał zezna so dokładnje z towaršnostnymi wobstejnosćemi a wokolinami z knihami cesty za slovanskou psn zaschl paleta a křižem kražem slovanskm světem zawostaji bohate namrěwstwo často jenož krótke lěta po jeho zapiskach a skicach běchu žórła wusakli spěw womjelknył reja dorejowana drasta wotpołožena a nałožk zabyty prěni króć wopyta kuba łužicu a potom hišće trójce a wuži składnosć tež za portretowanje serbskich wosobinow a stwori z tutymi mólbami zakład za serbsku galeriju kuba dósta w słowjanskich krajach mnohe wuznamjenjenja a počesćowanja do maćicy serbskeje zastupi w lěće tute towarstwo pomjenowa jeho za čestneho sobustawa a spožči jemu domowina čestne sobustawstwo eucharistiska syć je nabožny projekt kotryž wuchadźa z rjadu klarisow knježny zahajichu swoju iniciatiwu hodownika w lěće eucharistije jedna so wo modlersku syć w kotrejž chcedźa rjadnicy dar česćowanja swj eucharistije z wěriwymi dźělić do eucharistiskeje syće smědźa so křesćenjo kóždeje staroby zarjadować jeli su zwólniwi wěsty čas před tabernaklom potajkim w božim domje ćicho přebywać a so modlić wšojedne w kotrej cyrkwi hdy abo kak dołho to je kóždemu samomu přewostajene rjadnicy přeprošuja k tomu bohatstwo ćicheho modlenja před tabernaklom wotkrywać chcedźa ludźom pokazać zo njeje přebywanje při jězusu w swjatej eucharistiji zhubjeny čas ale zo skruća poćah k bohu je zdobom wuznaće k wěrje a zamóže rozsudy w cyrkwi a swěće wobwliwować albanšćina gjuha shipe ipa u ha ci p je indoeuropska rěč kotraž twori swójsku rěčnu skupinu wona je z hamtskej rěču w albanskej ale tež na kosowje a w sewjernej makedonskej dźěli so do dweju hłowneju dialektow gegiskeho a toskiskeho jako mjeńšinowa rěč ma na lokalnej runinje na juhu čorneje hory a w južnej serbiskej wěsty prawniski status zo słuša albanšćina do indoeuropskich rěčow bu dopokazane w lěće wot němskeho rěčespytnika franz bopp wona předstaji pak swójsku njewotwisnu hałuzu indoeuropskeje rěčneje swójby bjez bliskich přiwuznych wjetšina rěčespytnikow wuchadźa z toho zo pochadźa albanšćina z iliršćiny mjeztym zo widźa druzy jeje pochad w dako thrakšćinje prěni pisomny dokument w albanskej rěči pochadźa z lěta dźensniši alfabet bu w lěće tworjeny wot lěta so bjezwuwzaćnje łaćonski alfabet wužiwa do toho pisaše so albanšćina tež w grjekskim a arabskim pismje albanšćina pisa so konsekwentnje fonetisce wona wužiwa pismiki a b c d e f g h i j k l m n o p r s t u v x y z dalše zwuki buchu přez digrafy dh gj ll nj rr sh th xh a zh pisane tute digrafy płaća jako njerozdźělomne jednoty a buchu na př w albanskich słownikach kaž swójske pismiki wobjednawane albanšćina ma kaž němčina a słowjanske rěče tři genusy a to muski žónski a srjedźny albanske substantiwy maja dwě zakładnej formje definitnu a indefinitnu definitny substantiw ma kóncowku na přikład nj dollap jedyn kamor dollapi tón kamor jara mnohotwarne a njeprawidłowne je tworjenje plurala substantiwow cyłkownje eksistuja něhdźe klasow po kotrychž bu plural tworjene někotre wobsahuja jenož jara mało słowow druhe su často zastupjene deklinacija wobsahuje pjeć padow kaž we łaćonšćinje a to nominatiw genitiw datiw akuzatiw a ablatiw často su pak formy genitiwa datiwa a ablatiwa identiske deklinacija wotwisuje wot genusa definitnosće a numerusa fleksija so přewjedźe pak přez słowne kóncowki pak z pomocu předstajenych artiklow přirunajo z tworjenjom plurala su deklinacije jednore a prawidłowne slědowaca tabela pokaza deklinaciju muskeho substantiwa mal hora slědowaca tabela pokaza deklinaciju žónskeho substantiwa vajz holca definitny artikl so po substantiwje leži jako we wjele druhich balkanskich rěčach na př rumunšćina a bołharšćina wosobinski pronomina w albanšćinje su jako zdwórliwostnu formu so w albanšćinje wosoba plurala wužiwa adjektiwy steja normalnje po substantiwje kotrež wone bliže wopisuja wjetši dźěl z nich ma předstajeny artikl i muski abo e žónski přikład yteti i madh wulke město motra e madhe wulka sotra druhi dźěl adjektiwow nima žadyn artikl přikład yteti plak stare město dokelž plak ma wjace čłowjekski staroba postajować so w wšědnym rěčnym wužiwanju w tutym padźe yteti i vjetr wužiwa při čimž vjetr najčasćišo nječłowjekse wróći prepozicije sej kazaja w albanšćinje pak datiw pak akuzatiw albanšćina je wuwiła analytisku werbalnu strukturu město prjedawšeho syntetiskeho systema kotryž je z proto indo europskeje rěče namrěwał jeje kompleksny system modus typow a tempusow jednore a kompleksnych konstrukcijow je charakteristiski mjez balkanskimi rěčemi eksistujetaj dwaj powšitkownej typaj konjugacije w albanšćinje słowoslěd je subjekt werb objekt a negacija so přez partiklu nuk abo s před werbom zwuraznjuje na př w imperatiwowych sadach so partikla mos wužiwa někotre werby maja změna wokalow na př po gramatice wot buchholz a fiedler na stronach usb tykače tež usb kluč usb stick mjenuja so usb nastroje we wulkosći zapalaka kotrež hodźa so do wotpowědnych usb tykačkow tykać najčasćišo wužiwaja so usb tykače jako składowanski medij po podaćach producentow hodźa so na nich daty hač do lět dołho składować daty so elektronisce na flash składźe zapisuja hinak hač starše wersije na př windows a spóznawaja windows me windows windows xp a windows vista usb tykače bjez eksternych ćěrjakow nowše unixowe systemy freebsd netbsd openbsd linuxowe distribucije wot žra kernela x tohorunja tajku podpěru poskićuja hižo do windowsa poskićeše mac pod mac os a mac os x awtomatiske spóznawanje usb tykačow móžne kapacity su gb gb gb gb abo wjace bjarnat krawc februara w jitru nowembra we warnoćicach bě serbski hudźbnik komponist dirigent a hudźbny wědomostnik skutkowaše dołhe lěta w drježdźanach a je čestny wobydler města warnoćicy we wobłuku serbskeje hudźby je wosebje wuznamny jako nawoda serbskeho chóroweho hibanja w tych a tych lětach wobdźěłowaše ludowe spěwy ale tež jeho originarne kompozicije su hišće dźensa často spěwane na př boža mša w serbskich kěrlušach na teksty michała nawki přez krawcowu twórbu missa solemnis nabožna hudźba serbow mjezynarodne připóznaće dožiwi bu tuta prěni raz we łužicy předstajena a so hižo w bratisławje w zagrebje a w poznanju spěwaše twórba je tež na hudźbnych medijach nahrata jeho dźowka hanka krawcec běše wuznamna serbska grafikarka a molerka hornjoserbšćina je zapadosłowjanska rěč kotraž so w hornjej łužicy wokoło městow budyšin kamjenc a wojerecy rěči wona je přiwuzna z delnjoserbšćinu w susodnej delnjej łužicy čěšćinu pólšćinu słowakšćinu a kašubšćinu jako słowjanska rěč hornjoserbšćina k indoeuropskim rěčam słuša prawniski status hornjoserbšćiny w sakskej rjaduje sakski serbski zakoń hornjoserbšćina pisa so z wariantu łaćonskeho alfabeta z přidatnymi pismikami č ć ě ł ń ó ř š a ž kaž tež digrafomaj dź a ch wjace wo alfabeće zhoniće w nastawku hornjoserbski alfabet hornjoserbšćina ma sydom padow nominatiw genitiw datiw akuzatiw lokatiw wokatiw instrumental a tři gramatiske čisła nimo singulara jednota a plurala mnohoty tež dual dwojota delnjoserbšćina delnjoserbsce dolnoserbšćina niedersorbisch abo wendisch dolnołuycki doln lužick srbština je zapadosłowjanska rěč kotraž rěči so w delnjej łužicy we wokolinje města choćebuza a w błótach wona je samostatna spisowna rěč kotraž so we wurjekowanju pisanju a w gramatice wot hornjoserbšćiny jeje najblišeje přiwuzneje rěče rozeznawa po ličbje rěčnikow je wona mjeńša z dweju serbskeju rěčow a akutnje wot wotemrěća wohrožena porno hornjej łužicy njejsu w delnjej łužicy hižo žane wsy hdźež so přewažnje serbsce rěči delnjoserbska rěč so jako cuza rěč a po modelu plus na wjacorych zakładnych a wyšich šulach kaž tež na delnjoserbskim gymnaziju w choćebuzu wuwučuje rbb produkuje rozhłosowe wusyłanja kaž tež měsačny telewizny magacin łužyca w delnjoserbšćinje jenička nowina w delnjoserbskej rěči je tydźenik nowy casnik delnjoserbšćina wuznamjenja so přez někotre specifiske zwukowe wuwića a wosebitosće z kotrymiž rozeznawa so wot druhich zapadosłowjanskich rěčow digraf ch płaći jako swójski pismik a namaka so jako tajki tež w słownikach najstarši wobšěrny rěčny pomnik delnjoserbšćiny je rukopisny přełožk mikławša jakubicy z lěta prěnja ćišćana delnjoserbska kniha běchu delnjoserbske spěwarske a katechizm wot albina mollera z lěta dalšej wažnej rěčnej pomnikaj staj enchirideon vandalicum handrija tary a rukopisna gramatika jana chojnana serbske nowiny su jenički dźenik w hornjoserbskej rěči nowiny wudawa ludowe nakładnistwo domowina a spěchuje załožba za serbski lud serbske nowiny maja něhdźe abonentow a wuńdu pjeć króć wob tydźeń nowina steji w tradiciji wot handrija zejlerja a jana arnošta smolerja wudawaneje nowiny tydźenska nowina abo serbske powěsće za hornich łužičanow kotrež so na serbske nowiny přemjenowachu po smolerjowej smjerći w lěće přewza jeho syn marko šefredaktorstwo wot apryla po prěnim zakazu přez nacionalsocialistow wukonješe arnošt dučman tutu funkciju při čimž wosta smoler z redaktorom bu wuchadźenje serbskich nowin doskónčnje zakazane po druhej swětowej wójnje wuchadźachu nowiny wot a dale w němskej demokratiskej republice pod mjenom nowa doba po přewróće so prěnjotne mjeno znowa wožiwi wot lěta je janek wowčer jako naslědnik benedikta dyrlicha šefredaktor sn institut za sorabistiku na filologiskej fakulće lipšćanskeje uniwersity je w lěće załožena wysokošulska kubłanska a slědźenska institucija kiž so wědomostnje zaběra z hornjo a delnjoserbskej rěču a jeju wariantami z literaturu a kulturu serbow kaž tež z kulturno historiskimi etnologiskimi a mjeńšinopolitiskimi prašenjemi jako jeničke uniwersitne kubłanišćo w němskej poskića institut kompletne studijne směry na polu sorabistiki a wučerstwa serbšćiny ze zakónčenjom bachelor of arts bachelor of education master of arts master of education zdobom zmóžnja pod fachowym nawodom disertaciju ze sorabistiskej temu direktor instituta a zdobom jenički profesor za sorabistiku w němskej je wot lěta edward wornar serbowědne slědźenja a rěčnopraktiske zwučowanja na lipšćanskej uniwersiće sahaja do zažneho lětstotka w lěće dowoli jeje wjednistwo serbskim studentam ewangelskeje teologije załoženje serbskeho prědarskeho towarstwa ze zaměrom wukmanjenja w maćeršćinje prěnje přednoški wo sorabistikim rěčespyće a literaturje poskićeše w lětach serbski slawist jan pětr jordan tež prěni mějićel wučbneho stoła za slawistiku w němskej załoženy w lipsku august leskien zapřija serbšćinu do swojich slědźenjow a regularnych čitanjow znaći serbscy studenća na lipšćan alma mater běchu w zašłosći mjez druhimi kito fryco stempel handrij zejler a arnošt muka we wobłuku statneho spěchowanja sorabistiki w ndr mějachu serbja w druhej połojcy lětstotka móžnosć w lipsku załožić swoje prěnje wysokošulske wuwučowanske a slědźenske srjedźišćo wutwori so pod nawodom michała nawki při słowjanskim instituće najprjedy rěčny lektorat za serbšćinu w septembrje lěta załoži so potom serbski institut z dwěmaj sekcijomaj rěč a literatura stawizny ludowědnik pawoł nedo bě hač do z jeho prěnim direktorom po tym nawjedowaše jón na wšě lět rěčespytnik a slawist hinc schuster šewc w instituće kubłachu so wot započatka hornjo a delnjoserbja kaž tež němcy a wukrajnicy na diplomowych sorabistow a wučerjow wot do organizowachu so w prózdninach tež mjezynarodne wysokošulske kursy za serbsku rěč a kulturu we łužicy z reformu lěta we wysokošulskim systemje ndr přemjenowa so serbski institut na institut za sorabistiku a wobsteješe dale a to nimale jako jenički samostatny institut njehladajo na dalokosahace změny a přerjadowanja na uniwersitach po lěće buchu uniwersitne struktury znowa z hłubokosahacymi konsekwencami zreformowane to potrjechi tohorunja system studowanja a zdźěłowanja dźensa wobsteji institut za sorabistiku poruno dalšim znowazałoženym institutam we wobłuku filologiskeje fakulty wukubłuje magistrow sorabistiki kaž tež wučerjow serbšćiny za wšitke šulske typy wot lěta pak bachelorow a masterow po jednotnym studijnym systemje w europskej uniji a poskića wšelake fakultatiwne rěčne kursy wučbne zarjadowanja wotměwaja so w serbskej rěči jako wuslědk wědomostneho slědźenja wuńdźechu z instituta za sorabistiku dźensa zaběra wažne městno w slědźenskim dźěle nimo rěčewědy literaturowědy a rěčneje praksy wobeju spisowneju rěčow tež didaktika a wuwučowanje serbšćiny jako mjeńšinoweje rěče a we wobłuku bilingualneje wučby w šuli sorabistiku studuja přewažnje serbja ale tež druzy słowjenjo němcy a dalši zajimcy swjaty naum sweti naum je prawosławny klóšter w sewjernej makedonskej při wuchodnym brjoze ohridskeho jězora njedaloko albanskeje hranicy swj naum leži kilometrow zdaleny wot města ohrida klóšter bu natwarjeny wokoło lěta wot swjateho nauma ohridskeho kiž bu pozdźišo tež w tutym klóštrje pochowany za załoženje klóštra měješe naum podpěru bołharskeju carow borisa i a simeona i po naumoweje smjerći dnja decembra bu klóšter po nim pomjenowany swjaty naum słuša hromadźe z ohridskim starym městom a jězorom k swětowemu kulturnemu herbstwu unesco dźakowano swojemu dobremu połoženju je jedyn z najpopularnišich pućowanskich cilow w sewjernej makedonskej hanzo njepila tež nepila abo awgusta w rownom junija runje tam bě serbski ludowy spisowaćel wotrosće w jara bědnych poměrach husto tradaše hłód wuporjedźowaše ródny statok a nadźěła sej počasu status połbura pola wjesneho krawca nawukny w zymskich měsacach pisać a čitać pisanje sta so jemu z wosobinskim wjeselom při ćežkim žiwjenju tak nasta wjace hač zešiwkow zwjetša z awtobiografiskim abo nabožnym wobsahom wjetši dźěl wšak dachu jemu wjesnjenjo sobu do rowa jenož pjeć rukopisow so zdźerži pozdźiši slepjanski farar matej handrik wuda je zdźěla w časopisu maćicy serbskeje někotre wjetše awtobiografiske pasaže wšak njewuda dokelž wopisowachu njelubozne swójbne poměry wosebje za čas wysokeho starstwa hanza njepile wotpowědny tekst spřistupni hlne brijnen w lěće w rjedźe spisow serbskeho instituta rowno rowne rohne je wjes w srjedźnej łužicy kotraž słuša k slepjanskej wosadźe a do teritorija slepjanskeje narěče wona leži w serbskim sydlenskim rumje rowno leži na wysokosći wot metrow při struze a bě přez lěta wot planowaneho rozšěrjenja wochožanskeje jamy wohrožene w měrcu rozsudźi leag nowy mějićel łužiskich jamow zo so jama hač do rownoho wjace njerozšěrja serbska ratarska wjeska po sydlišćowej formje dróhowc naspomni so k prěnjemu razej w lěće jako rone a podsteješe přez lětstotki mužakowskemu stawowemu knjejstwu po mukowej statistice měješe rowno we tych lětach bjez wuwzaća serbskich wobydlerjow arnošt černik zwěsći serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot hišće kónc tych lět namakachu so wokoło narownych kamjenjow stareho rownjanskeho pohrjebnišća zwjetša ze serbskimi napisami wědomostnica trudla malinkowa je kamjenje přepytowała a katalogizěrowała mjeztym su so wšitke wobchowane kamjenje na nowym pohrjebnišću znowa postajili wot lěta słušachu mułkecy jako wjesny dźěl do rownjanskeje gmejny slepo slěpe schleife wjes a sydło gmejny kaž tež zarjadniskeho zjednoćenstwa ze samsnym mjenom na samym sewjeru hornjeje łužicy a sakskeho wokrjesa zhorjelc wot srjedź tych lět słušatej wjesce rowno a mułkecy ke gmejnje slepo je jako wosada w serbskim sydlenskim rumje srjedźišćo slepjanskeho regiona w kotrymž slepjanski dialekt serbskeje rěče a slepjanska drasta stej doma w slepjanskim dialekće ma tute sydlišćo njeoficielne mjeno slěpe gmejna slepo leži w sewjernym dźělu wokrjesa blisko hranicy z braniborskej leži km na sewjerozapad wot běłeje wody a km na wuchod wot měšćanskeho wobwoda grodka z gmejnu mjezuja gmejny dźěwin na wuchod trjebin na juh sprjewiny doł na zapad a město grodk ze swojimaj městnymaj dźělomaj syjk a lěsk na sewjer gmejna je z dwórnišćom k železniskej čarje berlin zhorjelc přiwjazana zwjazkowa dróha přeběži na sewjer wot gmejny planowana zwjazkowa dróha by při realizaciji sewjerneje trasy přez teritorij gmejny přeběžała slepo leži w lěsatych kónčinach na sewjernej kromje mužakowskeje hole na teritoriju gmejny leži dźěl brězowskeho jězora a přirodoškitneho pasma altes schleifer teichgelnde charakteristiska za slepjanski region je nimo toho rěčka struga kotraž běži přez wšitke tři gmejnske dźěle gmejny slepjanska gmejna wobsteji ze slědowacych wsow slepo bu januara prěni raz jako slepe we wopismje naspomnjene w tutym času bě sydlerski proces kotryž w slepjanskim regionje najskerje w abo zažnym lětstotku přez serbow z delnjeje łužicy započa w połnym běhu najebać bliskosće k staremu sydlenskemu teritorijej mužakowskeho knjejstwa běchu wsy w krajnoknjejskim wobsydstwje wokoło srjedź lětstotka bě slepo sydło zemjanskeje swójby von köckritz kotraž prěnjotnje z bohotskeje pochadźeše a dalše ležownosće w delnjej łužicy měješe slědy swójby pozhubjeja so w slepom wokoło lěta wokoło srjedź lětstotka su mužakowske knjejstwo a dalše wsy wosady mužakowske pertinency zo by so dołh mužakowskeho knjejstwa tłóčił buchu běžne dawki ze slepoho a rownoho wot wenzela von biberstein w lěće za kopow krošow klóštrej marijinej hwězdźe předate w žehlacej so zwadźe mjez bibersteinec a krajneho knjeza kral ferdinand i přehna sigmud von biberstein katolskeho fararja ze slepoho zo by jeho přez protestantiskeho prědarja wuměnił w třicećilětnej wójnje wuskutkowaše so połoženje wsy při delnjej krajnej dróze tež delnja wojerska dróha mjenowana kotraž wjedźe wot lipska přez grodk mužakow a žarow do waršawy žałostnje mjez a zapustny z žiwnosćow přez přećah wójskow a jich sćěwki wokoło kónca wójny dóńdźe knjejstwo mužakow přez žeńtwu ke callenbergec hrabjam curt reinicke ii von callenberg wadźeše so mjez a z burami slepjanskeje wosady wo njepřinjesene robotne słužby po tym zo běchu na spočatku jenož slepjanscy burojo dóńdźe wot tež k zwadźe z burami z mułkec miłoraza a rowna kruće rozsudźeny burske spjećowanje łamać zwužitkowa swoje knjejske móžnosće po tym ćeknychu wjacori burojo do susodneho knjejstwa wojerecy abo do delnjołužiskeho lěska wot jeho syna hrabje aleksandra z callenberga dósta slepo w lěće šulu w napoleonskich wójnach pochodowachu wójska wobeju stronow přez slepo sakska wojujo na francoskej stronje dyrbješe tohodla mj dr wuchodny dźěl hornjeje łužicy wotstupić slepo dóńdźe přez to do nowotworjeneho wokrjesa rózbork prowinca šleska regulowanske procesy komdźachu wotstronjenje feudalizma w slepom přez lět hač do wudwór slepo bě dźewjaty a posledni z dwaceći knjejskich wudworow kotrež buchu wot stawoweho knjejstwa mužakow špatnych wunoškow dla rozpušćene w nocy wot do junija steješe žiwnosć w płomjenjach mócny wuchodny wětřik na woheń přeskočić tak zo po krótkim času twarjenjow so paleše přez woheń zniči so statokow na woběmaj bokomaj wjesneje dróhi na tutón wulkowoheń dopomina tafla z napismom eben ezer kotraž bu w nowotwarje bydlenskeho domu poslednjeho potrjecheneho statoka zasadźena železniska čara berlin zhorjelc berlinskeho zhorjelskeho železniskeho towarstwa bu na juh wote wsy přez ležownosć slepo wjedźena železniske zastanišćo bu hišće do wróćicy lětstotka wo póstowu agenturu čakarnju za pasažerow bydlenske twarjenja za železniskich zastojnikow a staciju za tworowy wobchad mjez grodkom a slepom dóńdźe awgusta dla čłowjeskich zmylkow k zražce dweju ćahow při kotrejž ludźi zemrě gmejna naby wot mužakowskeho stawoweho knjeza traugott herrman graf von arnim muskau přestrjenje wot strugi hač k železniskej liniji a wot jeho syna a potomnika adolfa hrabje von arnim muskau dalšich jutrow lěsa za železniskej liniju tute přestrjenje buchu do parcelow rozdźělene a na zajimcow předate přez to nastate sydlišćo kaž tež ludnostny prud ze zhubjenych wuchodnych teritorijow wuskutkowachu enormny přiběranje ludnosće přez slepo hižo před wubuchom prěnjeje swětoweje wójny elektrifikowane bu kv milinowód wot milinarnje dubrawa do žahanja stajeny tutón milinowód bu jako reparaciski wukon za sowjetski zwjazk wottwarjeny mjeno je so drje wot słowjanskeho slip kaž bórbotanje wotwodźiło štož móhło wot bórbotacy šum při stupanju na łuhowu pódu pochadźeć poh meškanku nasta schleife slepo na městnje z kotrehož woda wustupowaše hdyž něchtó dźěše na nim k starosłowjanskemu slěpati žórlić so po mukowej statistice z lětow rěčachu tehdy wot cyłkownje slepjanow serbsce w cyłej slepjanskej wosadźe chodźachu tehdy wosadnych k serbskej a k němskej spowědźi wot paćerskich dźěći lěta bě serbskich arnošt černik zwěsći w lěće w slepjanskej gmejnje serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće wjetšina nabožneje ludnosće je ewangelska k wosadźe słuša sydom wsow zarjadniskeho zjednoćenstwa dźěwin brězowka mułkecy miłoraz rowno slepo trjebin a braniborski lěsk hač do spočatka tych lět buštej nowe město sprjewja a miłoraski městny dźěl ruhlmühle k wosadźe sprjejcy přefarowanej samsne bě so hižo prjedy z drětwju stało w rownjanskej witaj pěstowarni a w zakładnej a srjedźnej šuli dr marja grólmusec podawa so tež serbšćina přidatnje k normalnemu wučbnemu planej w twarjenskim kompleksu zarjadniskej šule bu w lěće prěnja ciwilnosłužbowa šula nowych zwjazkowych krajow zaměstnjene w jeničkej ciwilnosłužbowej šuli sakskeje absolwuja ciwilnu słužbu wukonjacy jedno hač do dwutydźenske kursy za politiske kubłanje gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej zhorjelc a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej zhorjelc w slepom naby jakub lorenc piłu kotrejež dochody jemu dowolichu jako swobodnje skutkowacy literat pod pseudonymom zalěski dźěłać płaći jako najwuznamniši serbski spisowaćel mjezywójneho časa jeho wnuk kito lorenc je so w slepom narodźił płaći jako najwuznamniši serbski lyrikar přitomnosće spisowaćel basnik a grafikar julius eduard wjelan narodźi so w slepom a skutkowaše wot do jako ewangelski farar w swojej ródnej wsy tež serbski wědomostnik a statistikar arnošt černik a rěčewědnik hync rychta pochadźataj ze slepoho jako fararjo skutkowachu w slepom nimo toho handrij rheniš jan bohumił junghnel a matej handrik w rownom bě spisowaćel a połbur hanzo njepila cyły čas swojeho žiwjenja žiwy přez jeho twórby dóstawamy dohlad do burskeho žiwjenja jeho časa abraham frencel tež brancel nowembra w kózłom apryla w schönauje pola berzdorfa bě serbski ewangelski farar sorabist rěčespytnik a uniwersalny slědźer wón bě syn michała frencela wopytawši gymnazij w budyšinje studowaše w lětach we wittenbergu teologiju potom bě dwě lěće domjacy wučer w lichanju nastupi farske městno w husčanskej wosadźe a wot bě hač do swojeje smjerće farar w šunowje pola berzdorfa kotryž ležeše tehdy hižo za hranicami dwurěčneje łužicy frencel bě najpłódniši slědźer swojeje doby přirunowaše serbšćinu z druhimi słowjanskimi rěčemi ale tež z hebrejšćinu přeslědźeše stawizny wěnowaše so etnografiskim demografiskim a krajnowědnym łužiskim temam wulki dźěl z jeho dźěłow pak zawosta w rukopisu rozhlad je serbski kulturny časopis kotryž ludowe nakładnistwo domowina měsačnje wudawa nastawki časopisa kotryž wot lěta wuńdźe publikuja so hornjo a delnjoserbšćinje tuchwilna šefredaktorka je sara mičkec rozhlad steji w tradiciji łužičana lipy serbskeje a z tuteju wuchadźaceje łužicy respektiwnje noweje łužicy po druhej swětowej wójnje prěnje čisło rozhlada wuchadźa pod zamołwitym redaktorstwom oty wićaza wot spočatka lěta prezentuje so rozhlad tež ze swójskej adresu w syći w awgusće přewza makedonjan viktor zakar jako naslědnik richarda bgla šefredaktorstwo časopisa wot do bě sara mičkec šefredaktorka wot apryla nawjeduje katrin čornakec redakciju rozhlad ma abonentow staw němska deutschland hamtsce bundesrepublik deutschland zwjazkowa republika němska je w zakładnym zakonju konstituowany federalny srjedźoeuropski stat z milionami wobydlerjow kotryž wobsteji ze zwjazkowych krajow zwjazkowa republika je swobodniski demokratiski a socialny prawny stat a woznamjeni najmłódšu formu němskeho narodneho stata stolica němskeje je berlin němska je sobuzałožer europskeje unije eu kaž tež jeje na wobydlerstwo najbohatši kraj a twori ze dalšimi statami eu měnowu uniju europasmo wona je čłon uno oecd nato g a g zwjazkowa republika němska płaći jako politisce wliwapołny stat w europje a je často pytany partnerski kraj na globalnej runinje po nominalnym nutřkokrajnym bruttoprodukće je němska najwjetše ludowe hospodarstwo europy a štwórte najwjetše swěta w lěće běše wona třeći najwjetši ekstportowy a importowy stat indeks za čłowjeske wuwiće liči němsku k jara wysoko wuwitym krajam němska mjezuje na dźewjeć susodne kraje danska w sewjeru nižozemska belgiska a luxemburgska w zapadźe francoska w juhozapadźe šwicarska a awstriska w juhu čěska a pólska we wuchodźe na sewjerne a baltiske morjo w sewjeru a w juhu na hory alpy němska leži w měrnym klimowym pasmje liči z milionami wobydlerjow k husće wobsydlenym statam a płaći mjezynarodnje jako kraj z třećej najwyšej ličbu připućowarjow z něhdźe milionami wobydlerjow na km je berlin najwjetše město kaž tež kulturelne a medijowe srjedźišćo kraja dalše wulkoměsta su hamburg mil wobydlerjow mnichow mil wobydlerjow köln mil wobydlerjow a frankobrod nad mohanom mil wobydlerjow wot oktobra do oktobra wobsteještej dwaj němskej stataj němska zwjazkowa republika a němska demokratiska republika wustawa a tuž prawizniski a politiski fundament zwjazkoweje republiki je zakładny zakoń kotryž bu dnja meje přiwzaty najwyše wustawowe organy němskeje su zwjazkowy sejm a zwjazkowa rada legislatiwa zwjazkowe knježerstwo z kanclerom eksekutiwa a zwjazkowe wustawowe sudnistwo judikatiwa hłowa stata je zwjazkowy prezident kotryž w poprawnym zmysle njeje čłon eksekutiwy tuchwilu knježi na zwjazkowej runinje wulka koalicija z cdu csu a spd pod kanclerku angelu merkel hač k znowazjednoćenju němskeju statow wobsteješe zwjazkowa republika němskeje z zwjazkowych krajow w lěće so pjeć nowych krajow braniborska durinska mecklenburgsko předpomorska sakska a saksko anhaltska přidruži zwjazkowe kraje němskeje zwjazkoweje republiki su dźensa čěska česko hamtsce česk republika čěska republika je nutřkokrajny stat w srjedźnej europje susodne kraje su na zapadźe němska na sewjeru pólska na wuchodźe słowakska a na juhu awstriska čěska nasta přez rozdźělenje čěskeje a słowakskeje federatiwneje republiki dnja januara wona wobsteji ze stawizniskich regionow čechi morawa a šleska čěska stolica je praha čěska je na třoch stronach wobdata wot horinskich rjećazow šumawy rudnych horin łužiskich horin a kyrkonošow najwyši wjeršk je sněžka w kyrkonošach z metrami najwjetšej rěce stej łobjo a wołtawa dalše wuznamne rěki su wódra morawa a wohra wot lěta wobsteji čěska republika ze krajow dialektologija je dźělny wobłuk rěčespyta kotryž so z rěčnymi warietami w geografiskim rumje zaběra jeho předmjet su dialekty k nazornej prezentaciji wužiwaja so husto rěčne atlasy w kotrychž zarysuje so wustupowanje dialektalnych leksemow fonetiskich resp fonologiskich kaž tež morfologiskich a syntaktiskich zjawow do geografiskich kartow znaći serbscy dialektologojo su běchu arnošt muka frido michałk helmut faska helmut jenč pawoł wirt dotal najwuznamniše serbske dialektologiske dźěło je serbski rěčny atlas w kotrehož prěnich dźesać zwjazkach předstaji so dialektalna leksika zwjazkaj a wěnujetej so morfologiji a fonetice fonologiji a zwjazk syntaksy serbskich dialektow serbske nałožki su cyłk nałožkow a wašnjow serbskeje towaršnosće wone rozeznawaja so sprěnja wot ritusa kotryž spyta socialny a nabožny swět zwjazować zdruha wot zwučenosće kotraž předstaja strózbu na zaměr orientowanu nic přeco socialnu rutinu pola serbow je wjele wšelakich ludowych nałožkow kotrež su z wjetšeho dźěla pohanskeho pochada pěstowanje serbskich nałožkow je na wsach łužicy tež hišće dźensa dosć rozšěrjene a woblubowane serbske nałožki hornjeje a delnjeje łužicy su mj dr tón nałožk płaći jako najatraktiwniši nałožk w delnjej łužicy zapust so swjeći w zažnym nalěću a ma tak kaž tež druhe nalětnje nałožki zwisk z něhdy daloko rozšěrjenym wuhnaćom złych duchow zymy dokładny termin toho něhdźe stolětneho stareho nałožka móže při kóždej wsy druhi być ale je přeco sobota abo njedźela a započina so zwjetša napoł jednej a kónči so wokoło šesćich w tydźenjach wot třoch kralow hač do započatka měrca móža so holcy a hólcy na zhromadny swjedźenski ćah přihotować něhdy su žony na přazach za přihotowanje zapusta zamołwite byli dźensa pak so předewšěm domowina abo wjesne towarstwa wo přewjedźenje zapusta staraja při zapustowym ćahu njesu holcy narodnu swjedźensku drastu a hólcy du w čornych woblekach a njesu zwjetša kłobuki z bantami na někotrych wsach so při ćahu nimo toho tež wosebite symbole njesu dołhu tradiciju ma na přikład z bantami wupyšene chošćo wobdźělnicy zapustoweho ćaha wobsteja při tym jenož z nježenjeneje resp njewudateje wjesneje młodźiny tón nalětni nałožk pochada z hornjeje łužicy a tam so tež předewšěm pěstuje na předwječoru prěnjeje meje spi na małym šćěpowcu chodojća klanka chodojta płaći při tym jako znamjo zymy a jeje palenje ma wuhnaće złych duchow zymy zwobraznić husto dźěći wjesele z palacymi hałžkami w rukach wokoło wohnja rejuja w hornjej łužicy je jutrowne jěchanje jutry daloko šěroko znaty nabožny nałožk kiž kóžde lěto wjele přihladowarjow zbliska a zdaloka přiwabja wuchadźišćo je wjesna cyrkej tam dóstanu křižerjo wot fararja boži wobraz a potom wobjěchaja na wupyšenych konjach wokolne pola tón ritual ma wsam dobre žně zawěsćić jutrowny nałožk kotryž bě hišće hač do daloko rozšěrjeny je chód po jutrownu wodu w switanju jutrownički su holcy ze wsy z karančkami do žórła šli zo bychu jutrownu wodu načerpali je mjenujcy pječa porjeńšenje slubiła hdyž wone so doma z tej wodu myja ale swoje wosebite kuzło je jutrowna woda jenož potom měła hdyž njejsu holcy na puću k žórłu rěčeli tohodla je za hepjelskich pachołow wulki žort było holcy při tym wobćežować jutrowny woheń pali wopołnocy před jutrowničku nimale w kóždej wsy delnjeje łužicy praji so čim wyše płomjo sapa ćim płódniša budźe zemja we wokolinje w dnjach před wotpalowanjom zběra wjesna młodźina wot kóždeho dwora paliwa a nosy jo na polach blisko wsy na wulkim šćěpowcu hromadu ludźo dyrbja šćěpowc škitać přetož smě hakle połnóc palić ale młodźina ze susodnych wsow jón rady předčasnje wotpaluje na wječoru jutrowneho wohnja je nimo toho z nałožkom zo młodźina a tuchwilu tež cyłe swójby so wokoło małeho wohnja z hudźbu a žortom ale hišće něšto druheho je z nałožkom mjenujcy nazajtra tryski ćěrić kaž na přikład zahrodne wrota susoda kradnyć a je na štom powěsnyć abo do hata mjetać na předwječoru prěnjeje meje so na wsach delnjeje łužicy meja staja zwjetša na wsy abo na druhim swobodnym městnje we wsy tón m wysoki zdónk njesmě žanu skoru měć přetož hewak móhli so złe duchi abo chorosće tam pod skoru chować a ludźom a zwěrjatam škodźeć wupyšeny zdónk meje ma nimo toho pisanym bantatym wěncom kotryž je wjesna młodźina zwiła a na wjeršku steji mała młoda brěza kotraž ma wsy płódnosć za přichodne dny přinjesć meja ma rjany zeleny měsac meju powitać a wobsedźi po ludowej wěrje wosebite škitanske kuzło za wjes młodźency dyrbja meju zakitować přetož je nałožk zo chce ju młodźina susodneje wsy wottorhać to by mjenujcy za wjes wulke njezbožo woznamjeniło swjatki so meja zaso wottwarja zabijanje kokota je tež serbski žnjowy nałožk při tym nałožku přihladowarjo sydaja so na koleso a wot wobdźělenych młodźencow je jedyn za druhim na rjedźe to rěka zo wón dyrbi na kolesu ze zawjazanymi wočemi a z cypami nad ramjenjom hlinjany hornčk namakać pod kotrymž z pisanymi bantami a kwětkami wupyšeny korbik z kokotom dźensa pak jenož atrapa kokota w małej jamje steji potom dyrbi hólc cypy machać a tak hornčk trjechić za to ma pospyty hdyž wón dwójce njetrjechi přěhraje dobyćer dóstanje kokota tón serbski žnjowy nałožk swjeći so w awgusće po žnjach a je woblubowany a znaty při tym so z dubowym lisćom wupyšene wrota na šćernišću stajeja nježenjeni młodźency dyrbja přez wrota jěchać a pospytować hłowu a wobě křidle zabiteho kokota wutorhnyć kiž horjeka nad wrotach wisa komuž so radźi hłowu dóstać je prěni žnjowy kral a křidle stej za druheho a třećeho krala kóždy kral a swój kóń dóstanje potom čestny žnjowy wěnc z dubowym lisćom kiž su holcy někotre dny prjedy zhotowichu nimo toho smě kóždy kral so kralownu mjez holcami kotrež serbsku swjedźensku drastu njesu wubrać druhdy ze zawjazanymaj wočomaj z njej wón potom rejuje potom so žnjowy ćah po wsy wotměwa před kotrymž kapała dźe potom kralowny potom kralojo na konjach a skónčnje zbytni jěcharjo tón ćah kónči so zwjetša w hosćencu hdźež so wjesele rejuje a pije kokot płaći při tym zarjadowanju jako symbol płódnosće ale po žnjach wón je přesłaby a přestary a je potajkim swoje kuzło płódnosće za přichodne lěto zhubił tohodla wón so zarězuje zo by nowy młody kokot móhł jeho městno wobsadźić w slepjanskich kónčinach je na serbskich dźěćacych hodowničkach město rumpodicha druha zajimawa postawa mjenujcy tak mjenowane dźěćetko to je rjenje wupyšena holca w slepjanskej narodnej drasće kotraž dźěći wobradźa ale tež druhdy dorosćenych w janšojskich kónčinach přińdźe k dźěćom hač do lět podobna postawa zo by je wobdariła rěka janšojski bog wona je přeco ta holca kotraž so jako přichodna wuda a přazu wopušći na přazy so přihotuje a so woblěka jeje wobličo je při tym z šlewjerjom a pisanymi bantami zakryte zwjetša wona njemóže za šlewjerjom ničo widźeć a tohodla wjedźe so wot dweju přewodnicow po tym zo holcy a hólcy su janšojskemu bogej něšto zaspěwali modlitwu abo pěseń přednjesli dóstanu horstku słódkosćow camprowanje wotměwa so před zapustom wjesna młodźina ćaha w pisanych kostimach přez wjes a zastawa před kóždym dworom za spěw a rejku za to woni dóstanu jeja tuk a pjenjezy za wječorne rozwjeselenje něhdy smědźachu jenož mužojo camprować tradicionelne kostimy kotrež su tehdom njesli běchu na přikład baćon stara baba abo dwójne wobličo hačrunjež ptači kwas je hornjoserbski nałožk je wón dźensa tež w delnjej łužicy předewšěm při małych dźěćoch jara znaty a woblubowany dźeń toho swjedźenja je januara je tak zo małe dźěći stajeja talerje won před wokna abo durje a po chwilce namakaja tam wšelakore słódkosće abo małe pječwo kaž tradicionelne sroki kotrež stej staršej na taler połožiłoj dźěći pak sej mysla zo su to dary ptačkow kotrež dźakuja so z tym za picowanje w zymje poprawna ptača swójba při kotrejž stej sroka njewjesta a hawron nawoženja swjeći so w pěstowarnjach a delnich šulskich lětnikach nimale po cyłej łužicy jako mały kwasny ćah přez wjes při tym njese mały kwasny por serbsku kwasnu drastu a zbytni kwasarjo su w ptačich kostimach dalše swjedźenske programy k ptačemu kwasej wotměwaja so nimo toho jako koncerty abo dźiwadłowe hry na přikład kóžde lěto pola serbskeho ludoweho ansambla december tež hodownik je dwanaty a posledni měsac lěta w gregorianiskej protyce wón ma dnjow druhe pomjenowanje hodownik pokazuje na to zo padnje do tutoho měsaca wažny cyrkwinski swjedźeń hody patoržica decembra a swjaty dźeń a decembra zdźěla so tež december jako swjaty dźeń swjeći tež swjedźeń silwestra padnje do decembra a je zdobom posledni dźeń lěta w něhdyšej romskej protyce bě december poprawom dźesaty měsac přir łać decem dźesać dnjow trajaceho měsačkoweho kalendra w lěće do krystusa wšak so spočatk lěta wo dwaj měsacaj doprědka sćahny tak zo poćah mjez mjenom a ličenjom wotpadny december započnje so ze samsnym dnjom tydźenja kaž september padnje li abo december na póndźelu da přiliča so dny wot póndźele prěnjemu protykowemu tydźenju přichodneho lěta praha hamtsce hłowne město praha hlavn město praha je stolica a samostatny wobwod čěskeje leži při rěce wołtawa a je z nimale milionami wobydlerjow na km po wobydlerjach najwjetše město a kulturelne kaž tež ekonomiske srjedźišćo kraja w lěće bě praha jedna z dźewjeć kulturnych stolicow europy wokolina města je ze starodawna husće zasydlena wot lětstotka su słowjenjo w tamnišich kónčinach žiwi po natwarjenju dweju hrodow přez přemyslidow w a lětstotku přińdźechu židowscy a němscy wikowarjo do kraja wokoło stawaše so praha z rezidencnym městom kralestwa čechi a w lětstotku jako rezidencne město swjateho romskeho mócnarstwa ze kulturnym srjedźišćom srjedźneje europy w praze załoži so w lěće prěnja uniwersita srjedźneje a wuchodneje europy přez lětstotki běše praha multikulturne město w kotrymž zetkachu so čěske němske židowske a dalše kultury tak mjenowane złote město je hač do dźensnišeho harmoniskeho předewšěm barokoweho a gotiskeho raza tež za serbow bě praha jako stejnišćo serbskeho seminara kubłanišćo serbskich katolskich duchownych a skutkowanišćo towarstwow serbowka kaž tež společnost přtel lužice uniwersitne město mjez druhim sydło karloweje uniwersity a wot lěta jako stolica susodneje čěskosłowakskeje resp čěskeje wažny kulturny a politiski centrum finšćina słuša k finougriskim rěčam kotrež su swójba znutřka uralskich rěčow w tutej swójbje twori skupinu baltofinskich rěčow hromadźe z blisko přiwuznymi rěčemi estišćina karelšćina a dalše małe rěče finsce rěči mil ludźi z toho we finskej přez mil tuž něhdźe wobydlerjow něhdźe wobydlerjow rěči šwedšćinu jako maćeršćinu finsce so tež rěči we šwedskej norwegskej a ruskej a druhich krajach finšćina je aglutinowaca rěč a so njesnadnje wot susodnych indoeuropskich rěčow rozeznawa hačrunjež bu wot lěttysacow wot tych wobwliwowana tohodla finšćina ma mnoholičbne požčonki z rozdźělnych indoeuropskich rěčow předewšěm germanskich baltiskich a słowjanskich rěčow finšćina słuša k finougriskim rěčam kotrež so w sewjerowuchodnej europje a sewjerozapadnej azija rěča jenož madźaršćina so w srjedźnej europje rěči finšćina je chětro blisko přiwuzna z estišćinu karelšćinu wepsišćinu wotišćinu a liwišćinu mjeztym zo přiwuznosć z madźaršćinu je něhdźe tak mało kaž ta mjez němčinu a persišćinu baltofinskim rěčam su samiske rěče podobne mjeztym zo so druhe rěčne skupiny sylnišo rozeznawaja we finšćinje so łaćonski alfabet z třomi přidatnymi pismikami wužiwa a to ö jenož za šwedske mjena wone w alfabetiskim porjedźe po pismiku z sćěhuja tak zo a ö njestejitej při a a o kaž w němčinje stawiznow dla finski alfabet faktisce je identiski ze šwedskim alfabetom ale jenož sćěhowace pismiki we woprawdźitych finskich słowach wustupuja sćěhowace pismiki so jenož w cuzych słowach wužiwaja při tym wurjekowanje je bóle prawidłowna hač we wjele druhich rěčach nimo toho dołhosć wokalow a konsonantow je wažna na př tuli woheń tulli cło tuuli wětr konsonanty b d a g so tróšku mjechše hač w němčinje wurjekuja mjeztym zo p t a k přeco su njeaspirowane pismik n wotwisuje we wurjekowanju wot sćěhowaceho konsonanta t r hromadźe z pismikom k tuž jako nk so kaž wurjekuje mjeztym zo hromadźe z pismikom g tuž jako ng samo k zjednoćuje před pismikom p wón so kaž m wurjekuje na př kunpa kaž kumpa přizwuk leži w finšćinje přeco na prěnjej złóžce wot wjace hač třoch złóžkow wustupuje tež pódlanske přizwuk na kóždej druhej złóžce ale poslednja złóžka wostanje njepřizwučna při zestajenych słowach kóždy wobstatk wobchowuje swoje přizwuk finšćina ma wósom wokalow diftongow a konsonantow při čimž přidatne konsonanty jenož w cuzych słowach wustupuja finšćina ma wósom wokalow při čimž wšě wokale móžeja krótke abo dołhe być krótke wokale so jedyn raz pisaja mjeztym zo dołhe wokale so dwójce pisaja transkripcija po ipa so w sćěhowacej tabeli mjez porom jewi nimo toho je w finšćinje wotwisnje wot wašnja ličenja hač rozdźělnych diftongow kotrež so jako fonemy hódnoća ai au ei eu ey ie iu iy oi ou ui uo yi yö i y öi a öy status diftongow wot ey a iy njeje jednozmyslny powšitkownje so by mjez diftongami a dwuzłóžkowymi wokalowymi wjazbami rozeznawać dyrbjało při čimž so přeco njehodźi hranica jasnje ćahnyć tak je au w kaula šija diftong ale w kulaus lunk wokalowa wjazba finšćina ma jenož samostatnych konsonantowych fonemow wona tohodla słuša k rěčam kotrež su chude na konsonantach dalše štyri konsonanty kotrež tu w spinkomaj steja jenož w požčonkach wustupuja zwuk so jenož při substantiwach na krótkim e a při někotrych werbowych formach jewi kaž na př tule tnne přińdź sem při tym je jako podlěšk nazwukoweho konsonanta sćěhowaceho słowa słyšomny nimo toho finšćina ma wokalnu harmoniju zažne wokale a o a u njemóžeja w samsnym słowje z prědnimi wokalemi e a y wustupować kóncowki a sufiksy so wotpowědujo po wokalemi w zdónku přiměrjeja wokalej e a i stej neutralnej tohodla wonej móžetej z wokalemi wobeju skupinow wustupować jeli słowo jenož wobsahuje neutralne wokale hodźa so za kóncowki prědnje wokale wužiwaja w zestajenych słowach wokalna harmonija płaći za kóždy dźěl wokale kóncowki so po wokalach poslednjeho dźěla zrjaduja cuze słowa druhdy wobsahuja wokale wobeju skupinow ale při njeporjadnym wurjekowanju so wokale připodobnjuja kaž na př olympia so jako olumpia wurjekuje konsonanty k p a t podleža w deklinaciji kaž w konjugaciji finskich słowow stopnjowej změnje wustupuja w sylnym a słabym stopjenju sylny stopjeń steji we wotewrjenych tuž na wokalu kónčacych złóžkach na př katu dróha kaž tež před dołhimi wokalemi a diftongemi na př katuun do dróhi hewak steji słaby stopjeń na př kadun dróhi při wjetšinje słowow steji zakładna forma nominatiw při nomenach infinitiw při słowjesach w sylnym stopjenju někotre słowa podleža napřećiwnej stopnjowej změnje při kotrejž zakładna forma w słabym stopjenju steji a flektowane formy přewažnje sylny stopjeń přijimaja na př tuote produkt tuotteen produkta rozeznawa so mjez kwantitatiwnej a kwalitatiwnej stopnjowej změnu při kwantitatiwnej stopnjowej změnje so dwójne konsonanty w słabym stopjenju do jednorych redukuja wot kwalitatiwneje stopnjoweje změny su jednotliwe konsonanty k p a t kaž tež mnoholičbne konsonantowe wjazby potrjechene tute wašnje stopnjoweje změny njeje wjace produktiwna t r nowše słowa njejsu wjace wot toho potrjechene přir katu dróha kadun dróhi ale auto awto auton awta wosebite pady finšćina je aglutinowaca rěč kotraž ma padow genusy a nominalne klasy faluja finšćina ma konjugacije w sćěhowacej tabeli su někotre přikłady za prezensowe formy werbow při čimž mjenowane słowjeso olla je tróšku njeprawidłowne uralske rěče tworja samostatnu rěčnu swójbu kotrejž přisłuša milionow wobydlerjow srjedźnej sewjernej a wuchodnej europy wosebje rěči so je we finskej madźarskej estiskej a ruskej někotre přiznamjenja tutych rěčow su domizna zhromadneje maćeršćiny wšěch uralskich rěčow tuž protouralšćiny ležeše najskerje w centralnym abo južnym uralskim regionje tuta předpokładowana pradomizna bě rozsudna za pomjenowanje rěčneje swójby proces wotdźělowanja jednotliwych uralskich skupinow a jich připućowanja do pózdnišich sydlenskich teritorijow je před něhdźe lětami započał wědomosć wo uralskich rěčach a z tym zwjazanej kulturje rěka uralistika abo w padźe wobmjezowanja na jednu wot wobeju uralskeju hłowneju hałuzow finougristika a samojedistika uraliske rěče wobsteja z dweju jasnje definowaneju hłowneju hałuzow kotrejž stej so před znajmjeńša lětami rozdźělowałoj rěčny wotstawk mjez finšćinu a madźaršćinu wobě stej čłonaj finougriskeje hałuzy da so z tym mjez němčinu a rušćinu přirunować rozdźěle mjez jednotliwymi finougriskimi a samojediskimi rěčemi su hišće wo wjele wjetše najznaćiše finougriske rěče su madźaršćina mio rěčnikow finšćina mio a estišćina mio tute tři su tež jeničke uralske rěče ze statusom narodneje rěče samišćina prjedawše pomjenowanje lapšćina bu wot samow wotpokazowane lappe pochadźa ze šwedšćiny a woznamjenja lumpy abo zapłata twori skupinu rěčow z něhdźe rěčnikami kotřiž so wosebje w norwegskej a šwedskej ale tež w finskej a ruskej na połkupje kola rěča najprjedy přidruža so estišćinje w ruskej w šěrokim pasmje hač do połkupy kola rěče wotišćina ingrišćina wobě nimale mortwej wepsišćina rěčnikow a karelšćina karelska liwišćina je faktisce mortwa estišćinje blisko přiwuzna rěč w letiskej wšě druhe uralske rěče su rozšěrjene w dźensnišej ruskej w centralnym wolzynym teritoriju su w swójskich republikach mordwinšćina rěčnikow marišćina resp čeremisišćina rěčnikow a udmurtšćina dale na sewjer so komišćina z warietetomaj syrjenišćina rěčnikow a permjakišćina rěčnikow přidruži někotri awtorojo syrjenišćinu a permjakišćinu za separatnej rěči maja na wuchod urala so w obskim regionje wobě ob ugriskej rěči chantišćina abo ostjakišćina rěčnikow a mansišćina abo wogulišćina rěčnikow we swójskim awtonomnym wokrjesu okrug chantow a mansow rěčatej stej najbliše přiwuznej z daloko zdalenej madźaršćinu a tworitej z tutej ugrisku podskupinu najebać sowjetskeje zasydlowanskeje politiki zdźěla nomadisce wostajace samojedźa wobydla w na sewjer ruskeje hoberski teritorij wot běłeho morja hač do połkupy tajmyr něhdźe nencow abo jurakow zdaloka wjetši dźěl samojedow předstaja woni tworja w tři awtonomnych wobwodach awtonomny wokrjes nencow awtonomny wokrjes jamal nencow a w prjedawšim awtonomnym wokrjesu tajmyr titularny narod nimo toho wobydla něhdźe lěsnych nencow w awtonomnym wokrjesu chantow a mansow a něhdźe w oblasći archangelsk hišće nencow rěči jich maćeršćinu nencisku rěč blisko přiwuzni ency prjedy jenisej samojedźa při wuliwje jeniseja su jenož hišće něhdźe wot kotrychž hišće něhdźe staršich wosobow encisku rěč rěči na sewjer a na juh so nganasanojo prjedy tawgi samojedźa přidružeja wot kotrychž nehdźe ngasanisku rěč rěči na juhowuchod w regionje srjedźneho oba wobydla selkupojo prjedy ostjak samojedźa z rěčnikami selkupisćiny dźensa jeničkeje juhosamojediskeje rěče druhej juhosamojediskej rěči matorišćina a kamasišćina stej mortwej matorišćina bu w zažnym lětstotku wot turkowskeje rěče wutłóčena wona bu pak před tym přez intensiwne linguistiske pólne slědźenje spřistupnjena poslednja rěčnica kamasišćiny klawdija plotnikowa wumrě w lěće stawizny a aktualna diskusija genetiskeje přiwuznosće uralskich rěčow so deleka nadrobnje wopisuje dokelž aktualna wědomostna diskusija diwergěrowace přistupy za nutřkowne rozčłonkowanje uralskich rěčow poskićuje wosebje za finougrisku hałuzu złožuje so tam do dalokeje měry na tradicionalnu klasifikaciju kotraž so wot najwjace slědźerjow faworizuje wězo je trjeba so po přezjednosći najwuznamnišich finougristow jednota finsko wolzynych rěčow zjednoćenje wot mordwinšćiny a marišćiny spušćić tež prjedy předpokładowana jednota finsko samiskich rěčow so wot někotrych slědźerjow hižo njezastupuje tak zo wobě separatnej skupinje znutřka finsko permskich rěčow stej dóńdźemy potom k slědowacej genetiskej strukturje uralskeje rěčneje swójby zaćišć wot stopjenja přiwuznosće jednotliwych uralskich rěčow dadźa slědowace tabele z wubranymi uralskimi słownymi runicami wone pokazuja na prěni pohlad zo finšćina a estišćina stej jara blisko přiwuznej a zo so samojediska nencišćina najebać spóznajomneje přiwuznosće wot njeju jara wotchiluje wosebita bliskosć chantišćiny k madźaršćinje wobě stej ugriskej rěči njewotwodźuje so bjeze wšeho z tabele ale pokazuje so hakle při zasadźenju bóle subtilnych linguistiskich technikow hłownej žórle tutych tabelow stej uralisches etymologisches wörterbuch wot kroly rdei a podaća w zběrniku the uralic languages rekonstrukcija uralskich abo finougriskich formow slěduje nowšemu systemej pekka sammallahti a w druhej rjadce su často wužiwane alternatiwne mjena rěčow resp jich skrótšenki podate podaće fu za rekonstruowanej formu woznamjenja zo tuta słowna runica je jenož we finougrišćinje dokładźena ale nic w samojedišćinje je tuž rekonstruowana protofinougriska forma cyłouralske słowne runicy su relatiwnje zrědka najebać toho je přisłušnosć samojediskich rěčow k uralšćinje bjez dwěla date etymologije dadźa někotre uralske zwukowe wotpowědniki spóznawać na př při přirunowanju finskich a madźarskich słowow słowneje runicy z tutych a dalšich wobkedźbowanjow dadźa so fonemy protouraliskeje rěče do dalokeje měry rekonstruować uralistika wuchadźa z toho zo finšćina je zwjetša protouralske konsonanty wobchowowała konsonanty madźaršćiny tuž su nowowuwića mjeztym zo originalne wokale najprjedy w samiskich rěčach eksistuja madźaršćina je uralska rěč z najstaršimi pisomnymi dokładami po prěnich rozbrojenych jednotliwych słowach w druhorěčnych tekstach je nekrolog z kónca lětstotka najzažniši tekstowy dokład wón wobsteji z linkow a ma wobjim wot słowow slěduje wokoło lěta staromadźarska marijowa skóržba wuměłsce hódnotne přebasnjenje łaćonskeho teksta takrjec prěnja madźarska baseń najstarši karelski rěčny pomnik pochadźa z lětstotka a je jara krótki na brězowej skorje pisany tekst staropermišćina zažna forma komišćiny dósta w lětstotku wot misionara stephan swójski alfabet kotryž na grjekskim a kyriliskim alfabeće bazuje najstarša estiska kniha bu ćišćana ale njeje so wobchowała prěni wobchowany estiski tekst je stronow w lěće ćišćaneho nabožneho kalendra finska literatura započa w lěće z rukouskirja bibliasta mikaela agricole w lěće slěduje jeho přełožk noweho testamenta najstarše samiske teksty pochadźeja ze lětstotka nimo mjenowanych rěčow z relatiwnje zažnymi rěčnymi pomnikami su mjeztym nimale wšě uralske rěče spisownu formu dóstali byrnjež so woprawdźita literariska produkcija jenož pola wjetšich rěčow wotměła uralske rěče w ruskej wužiwaja modifikacije kyriliskeho alfabeta zapadne rěče łaćonski alfabet słowakska slovensko hamtsce słowakska republika slovensk republika je nutřkokrajny stat w srjedźnej europje kotryž mjezuje na čěsku w zapadźe na pólsku w sewjeru na ukrainu we wuchodźe na madźarsku w juhu a na awstrisku w juhozapadźe słowakska nasta přez měrliwe rozdźělenje čěskosłowakskeje federatiwneje republiki dnja januara stolica a najwjetše město je bratisława při dunaju najwažnišej rěce kraja při pólskej hranicy na sewjeru nadeńdu so wysoke tatry najmjeńše wjelhoriny europy wot je słowakska ze sobustawom europskeje unije wot lěta płaći zhromadna měna euro słowakska ma cyłkownje něhdźe miliony wobydlerjow wjetšina z nich su słowacy najwjetšu etnisku mjeńšinu předstaja madźarojo kotřiž su přewažnje na juhu słowakskeje žiwi dwaj procentaj wobydlerjow so k romskej narodnosći wuznawatej a předewšěm w karpatach na wuchodźe kraja bydla rusinojo kotřiž wučinja cyłkowneje ludnosće wot dźělenja čěskeje a słowakskeje w lěće płaća tež češa jako etniska mjeńšina němčina tež němska rěč je germanska rěč cyłkownje rěči wokoło milionow ludźi na cyłym swěće němsce a z nich maja milionow němčinu jako maćeršćinu status oficialneje rěče ma němčina w němskej awstriskej šwicarskej luxemburgskej liechtensteinje a belgiskej regionalnje je tež w italskej južny tirol danskej pólskej madźarskej a rumunskej připóznata we vatikanje rěči šwicarska garda němsce němčina słuša k oficielnym hamtskim rěčam europskeje unije nimo toho je pódla francošćiny a jendźelšćiny tež dźěłowa rěč eu a b c d e f g h i j k l m n o ö p r s t u ü v w x y z a b c d e f g h i j k l m n o ö p r s t u ü v w x y z němčina ma tři genusy muski žónski a neutralny dwaj numerusaj singular a plural a štyri pady nominatiw genitiw datiw a akuzatiw werby eksistuja w dwěmaj klasomaj sylnej a słabej tak mjenowane sylne werby maja ablawt kotryž je indoeuropske herbstwo ale wón je jara sylnje zwukowje přetworjowany jendźelšćina je zapadogermanska rěč a po ličbje rěčnikow třeća najwjetša rěč w swěće jako prěnja rěč wužiwa so wot milionow ludźi předewšěm w zjednoćenym kralestwje irskej zjednoćenych statach ameriki a awstralskej jako hamtska rěč wužiwa so nimo toho w indiskej kanadźe a južnej africe jako druha rěč je po cyłym swěće rozšěrjena jendźelšćina słuša k oficielnym rěčam europskeje unije nimo toho je pódla francošćiny a němčiny tež dźěłowa rěč eu jendźelšćina ma dwaj numerusaj ale hižo nima ani pady ani genusy jenož někotre pronomeny maja dwaj padaj mjenujcy nominatiw a druhi pad kotryž funguje jako datiw a akuzatiw jaroměr hendrich imiš decembra w bukojnje dagger decembra w hodźiju bě serbski ewangelski duchowny a narodny prócowar imiš bě w tych lětach sobuzałožer maćicy serbskeje zebra pak po zwrěšćenju byrgarskeje rewolucije přiběrajo politisce konzerwatiwne stejišćo bórze namaka so mjez frontomaj serbskeho narodneho wozrodźenja a přiběraceje germanizacije ze stron sakskeje wyšnosće literarne tworjenje imiša bě wobmjezowane na nabožnu literaturu redigowaše a hornjoserbskej wudaći biblije a wobstara wudaća spěwarskich a liturgiskich knihow w lěće pak wozjewi jako wotmołwu na w němskich nowinach so přiwótřacu polemiku přećiwo pozdatnemu panslawizmej serbow jako kotrehož eksponentaj so wosebje jan arnošt smoler a michał hórnik wobhladowaštaj pamflet der panslawismus unter den schsischen wenden imiš bu tutoho pamfleta dla wobskórženy a wot sudnistwa zranjenja česće dla zasudźeny lipšćanske krajne sudnistwo tute zasudźenje pozdźišo zaso zběhny sakski kral počesći imiša ze zasłužbowym rjadom i klasy lipšćanska uniwersita spožči jemu čestne doktorstwo bě imiš čłon krajneje synody ewangelsko lutherskeje cyrkwje w sakskim kralestwje wot bě čestny předsyda maćicy serbskeje k dopomnjeću na skutkowanje imiša dósta budyska starownja diakoniskeho skutka w cyrkwinskim wobwodźe budyšin z t w lěće mjeno dom imiša němsce haus immisch francoska france čitaj fs oficielnje francoska republika rpubliue franaise čitaj epyblik fsz je wulki njewotwisny stat w zapadnej europje stolica a najwjetše město je paris k francoskej słušeja tež wšelakore kupy a teritorije na druhich kontinentach mjezuje z belgiskej na sewjerowuchodźe z němskej šwicarskej a italskej na wuchodźe ze španiskej a andorru na juhozapadźe nimo toho je kupa korsika dźěl francoskeje kotraž w sewjerozapadnym dźělu srjedźozemskeho morja leži we francoskej rěči so hłownje francosce wjacore mjeńšinowe rěče su regionalnje připóznate kaž na přikład bretonšćina w bretani němčina w elsaskej baskišćina a okcitanšćina na juhu kraja abo korsišćina na korsice rusinšćina rusinsce rěči so jako mjeńšinowa rěč we wjacorych wariantach w pólskej łemkowšćina słowakskej w zakarpatskich kónčinach ukrainy a we wojwodinje nimo toho bydla mjeńše skupiny rěčnikow tež w madźarskej a rumunskej etniske skupiny kotrychž přisłušnicy zwjetša rusinsce rěča su nimo rusinow tež lemkojo bojkojo a huculojo rusinojo we wojwodinje pochadźeja wot wupućowarjow kiž přińdźechu we lětstotku z karpatow do po turkowskich wójnow nimale njewobsydlenych kónčin banata a bački rusinšćina liči do wuchodosłowjanskich rěčow ma pak sylne zapadosłowjanske we wójwodźinje tež južnosłowjanske wliwy za grafiske podaće rusinšćiny wužiwa so zwjetša kyrilica druhdy tež łaćonske pismo po wašnju jednotliweho kraja wot wšelakorych wariantow rusinšćiny stej so dotal jenož dwě poměrnje wuspěšnje standardizowałoj a to wojwodinska rusinšćina wot lěta a karpatska rusinšćina w swojej słowakskej formje w lěće za čas komunistiskeho knjejstwa so na ukrainje kaž tež w słowakskej madźarskej a pólskej wo rusinšćinje jako rěči oficielnje njerěčeše wona płaćeše jako narěč ukrainšćiny a rusinscy šulerjo dóstachu jenož ukrainsku wučbu štož so pak wosebje w słowakskej wot wjele staršich njeakceptowaše hakle po přewróće započachu we wuchodnej słowakskej hdźež w lěće něhdźe ludźi rusinsce rěčeše rěč zaso w šulach podawać dźensa je rěč tam tež oficielnje připóznata hinak hač na ukrainje hdźež so hač do dźensnišeho křiwje na prócowanja k skrućenju rusinšćiny hlada abo je samo jako separatizm pomjenuje madźarska magyarorszg do lěta hamtsce republika madźarska magyar köztrsasg je nutřkokrajny stat w srjedźnej europje stolica a najwjetše město je budapest při dunaju madźarska mjezuje ze słowakskej na sewjeru z awstriskej na zapadźe ze słowjenskej na juhozapadźe z chorwatskej a ze serbiskej na juhu z rumunskej na juhowuchodźe a na wuchodźe kaž tež z ukrainu na sewjerowuchodźe najwjetšej wodźiznje madźarskeje stej rěka dunaj kotraž běži ze słowakskeje přez madźarsku dale do serbiskeje a jězor błótoń balaton woblubowane dowolnišćo tež za wukrajnych turistow z wokoło milionami wobydlerjow na km je budapest najwjetše město a tež kulturelne a ekonomiske srjedźišćo kraja druhe wulke města su debrecen wobydlerjow miskolc wobydlerjow szeged wobydlerjow pcs wobydlerjow a gyr wobydlerjow hamtska rěč madźarskeje je madźaršćina připóznate mjeńšinowe rěče su mjez druhim słowakšćina na sewjeru chorwatšćina na zapadźe kaž tež němčina a serbišćina rušćina je słowjanska rěč ruska rěč słuša k wuchodosłowjanskim rěčam a do swójby indoeuropskich rěčow rusce rěči milionow ludźi z toho w ruskej samej wjace hač milionow rusce rěči so nimo toho tež w běłoruskej zjednoćenych statach ameriki na ukrainje a w druhich krajach wosebje pak w něhdyšich republikach sowjetskeho zwjazka rušćina ma šěsć padow a dwě čisle dual wjace nima při substantiwow pronomenow a zdźěla ł formow werbow ma tři genusy za serbski werb měć eksistuje wosebita forma kotraž wobsahuje prepoziciju genitiwnu formu wobsedźerja a formy werba wobsydstwo normalnje steji w nominatiwje při negaciji steji město nominatiwa wobsydstwa genitiw deklinacija substantiwow substantiwy singular ruska rossija oficielnje rossijskaja federacija je stat we wuchodnej europje a sewjernej aziji a zdobom po přestrjeni najwjetši kraj swěta stolica a najwjetše město je moskwa w ruskej je nimo rusow wjele mjeńšinow žiwe kotrež maja zdźěla swójske awtonomne republiki we wobłuku federacije ruska saha wot wuchodneje europy a brjohow baltiskeho čorneho a kaspiskeho morja přez ural a sibirsku hač k ćichemu oceanej a beringowemu přeliwej najwjetši dźěl kraja je jara rědko wobsydleny w ruskej nadeńdu so najwjetši jězor swěta kaspiske morjo a najwjetšej jězoraj europy ladogaski a onjegaski jězor bajkalski jězor w sibirskej je najhłubši na swěće wažne rěki su wolga dnjepr a don w europskim a lena jenisej ob a amur w aziskim dźělu ruskeje najwjetša kupa ruskeje je sachalin před wuchodnym brjohom sibirskeje iršćina tež irska gelšćina je goidelska gelska rěč ze skupiny keltiskich rěčow ze swójby indoeuropskich rěčow blisko přiwuzna šotiskej gelšćinje irsce rěči wokoło ludźi irsce rěči so w irskej a sewjernej irskej jako mjeńšinowa rěč pódla jendźelšćiny ma pak status narodneje a prěnjeje hamtskeje rěče irskeje irskorěčne wobydlerstwo bydli předewšěm w kónčinach gaeltacht kotrež leža zapadnje města galway z bliskimi aranskimi kupami kaž tež we wokolinje města bangor a bliskeje połkupy nimo toho je iršćina jedna ze hamtskich rěčow europskeje unije na zapadźe irskeje je iršćina maćeršćina wokoło ludźi w sewjernej irskej njeje hamtska rěč ale liči oficialnje k mjeńšinowym rěčam dźensa prócuje so irske knježerstwo wo zasowožiwjenje iršćiny na zakładźe wšelakich programow na př zawjedźenje iršćiny na zarjadach w šulach w telewiziji a rozhłosu turist móže před problemom stać hdyž so dóstanje do kónčin gaeltacht namaka jenož tafle w iršćinje na karće su zapřijeća pak zwjetša jenož jendźelsce zapisane po cyłym kraju su wšě tafle dwurěčne jendźelsko irske jenož mały dźěl młodeje generacije móže rěč prjedownikow rěčeć wjetši dźěl ludnosće ju hišće rozumi něhdźe šulerjow wopytaja zwonka gaeltachta zakładne a srjedźne šule z wučbu iršćiny při čimž jich ličba rosće wo tute šule stara so njeknježerstwowa organizacija gaelscoileanna wobsteji móžnosć někotre přednoški z poskitka uniwersity w iršćinje słyšeć předewšěm při narodnej uniwersiće w galway ollscoil na hireann w irskej eksistuje statna telewizija w iršćinje runje tak rozhłosowa stacija w sewjernej irskej je mały dźěl wusyłanjow bbc w iršćinje bóšicy puschwitz su wjes a gmejna něhdźe dwanaće kilometrow sewjerozapadnje budyšina w hornjej łužicy słušeja ke zarjadniskemu zjednoćenstwu njeswačidło gmejna je po ličbje wobydlerstwa najmjeńša w budyskim wokrjesu a pjata najmjeńša cyłeje sakskeje gmejna słuša do připóznateho sydlenskeho ruma serbow w sakskej wosebje w jaseńcy łusču nowej jaseńcy a na horje rěči wulki dźěl wobydlerstwa serbsce bóšicy leža w srjedźišću krajneho wokrjesa budyšin južnje gmejny běži awtodróha a tuta je přez najězd słona boršć něhdźe km docpějomna wuchodnje gmejny běži b prěnje historiske naspomnjenje wsy jako bisziz pochadźa z lěta w lěće měješe wjes po mukowej statistice wobydlerjow z nich serbow arnošt černik zwěsći serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot hišće po ludličenju w lěće bydlachu we wsy wobydlerjow w přerěznej starobje wot lět sakska w samsnym lěće bě gmejnskich wobydlerjow katolskeje a ewangelskeje konfesije ewangelscy wobydlerjo přisłušeja njeswačanskej wosadźe katolscy chróšćanskej do bóščanskeje gmejny słušeja slědowace wsy gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej budyšin a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej budyšin i bóšičanska gmejnska rada ma tuchwilu dwanaće čłonow komunalne wólby lěta mějachu slědowace wuslědki gmejnskej radźe přisłušeja wot slědowacy radźićeljo čestnohamtski wjesnjanosta bóšic je wot lěta stanisław ryćer kiž bu posledni raz při wólbach ze w zastojnstwje wobkrućeny kamjenc kamenz je město z něhdźe wobydlerjemi w zapadźe hornjeje łužicy štwórte najwjetše město budyskeho wokrjesa leži něhdźe kilometrow sewjerowuchodnje drježdźan a něhdźe kilometrow sewjerozapadnje budyšina při čornym halštrowje a při kromje zapadołužiskeje pahórčiny dźěl města słuša oficielnje do serbskeho sydlenskeho ruma ke kóncej lětstotku natwari so na městnje dźensnišeho stareho města hród kiž słužeše zawěsćenju přechoda wikowanskeho puća via regia přez čorny halštrow w lěće so kamjenc k prěnjemu razej naspomni a wot běše swobodne město wot do bě kamjenc hromadźe z budyšinom lubanjom lubijom zhorjelcom a žitawu sobustaw zwjazka šesćiměstow ke kamjencej słušeja slědowace wjeski jako měšćanske dźěle měšćanske dźěle brěznja hlinowc jěžow kamjenc a němske pazlicy su dźěl serbskeho sydlenskeho ruma město słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej budyšin a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej budyšin i španiska espaa je kralestwo kotrež leži zwjetša na iberiskej połkupje w juhozapadnej europje jeho susodźa su francoska a andorra na sewjerje portugalska na zapadźe a k zjednoćenemu kralestwu słušaca połkupa gibraltar w juhu k španiskej słušeja nimo teritorijow na europskej twjerdźi tež baleary w srjedźnym morju kanariske kupy w atlantiskim oceanje a eksklawje ceuta a melilla w sewjernej africe kotrejž mjezujetej z marokkom w zašłosći słušeše španiska k najmócnišim kolonialnym mócnarstwam swěta čehoždla so hač do dźensnišeho předewšěm w južnej a srjedźnej americe kaž tež na filipinach španisce rěči wot januara je španiska čłon europskeje unije španiska stolica je madrid kotryž so nimale w srjedźišću kraja namaka niska niesky je městačko we wokrjesu zhorjelc na sewjerowuchodźe hornjeje łužicy měšćanski teritorij wobsteji z gmejnskich dźělow niska jězor kózło stanojšćo a wódrjeńca sydlišćo wuhelc słuša ke gmejnskemu dźělej jězor městačko niska nasta z hakle w lěće załoženeje kolonije ochranowskich bratrow a je tuž jedne z najmłódšich sydlišćow zhorjelskeho wokrjesa wuwiwaše so pak spěšnje do regionalnje wuznamneho města zakładny kamjeń prěnich třoch domow połožichu eksulanća z čechow dnja awgusta ležownosć słušeše tehdy ryćerkubłu w trjebuzu kotrehož wobsedźer siegmund august z gersdorfa bě sam čłon ochranowskeho bratrowstwa w decembrje bu ryćerkubłu wot młodeho sobustawa wosady kupjene mjeno noweho sydlišća njepochadźa z lokalneje serbšćiny ale bjezposrědnje z čěšćiny porno čěskej domiznje ležeše nowa domizna nabožinskich ćěkancow nisko w lěće dósta niska z nimale wobydlerjemi měšćanske prawo město słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej zhorjelc a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej zhorjelc niska ma dwórnišćo při železniskej čarje wojerecy hórka wgliniec linija oe tak mjenowany shuttle jězorina nysa zwjazuje nisku z wojerecami a zhorjelcom walizišćina tež kymrišćina walizisce cymraeg abo y gymraeg je keltiska rěč kotraž so we waliziskej w jendźelskej při hranicy z waliziskej a w enklawach po cyłym swěće rěči walizišćina je dźensa najbóle wužiwana keltiska rěč na swěće a rěči so wot wokoło tysac ludźi byrnjež wuznam walizišćiny wot něšto lětdźesatkow woteběrał je so w lěće jeje oficielne wozrodźenje stało hdyž ju britiski parlament na samsnu runinu z jendźelšćinu za wužiwanje w běžnym zjawnym žiwjenju staji na rozdźěl wot bretonšćiny je walizišćina hišće jara witalna dokelž bu přeco hišće wot wjele dźěći jako maćeršćinu nawuknjena a so wot wšěch towaršnostnych worštow rěka wuhlady rěč wobchować su tohodla relatiwnje dobre dokelž zo walizišćina hišće nad zwisowacym rěčnym teritorijom disponuje w někotrych krajnych dźělach wosebje w sewjerje staja waliziskorěčnicy tež dźensa hišće wjetšinu z podźělom wot hač do za čas poslednich dźesać lět je procentualny podźěl rěčnikow konstantnje wostaja mjeztym zo do toho pomału ale njepřestawajcy wotewza absolutna ličba rěčnikow je so samo zaso zwyšiła wot załoženja swójskeho waliziskeho parlamenta national assembly for wales cynulliad cenedlaethol cymru buchu naprawy k spěchowanju walizišćiny hišće intensiwniše nimo toho je walizišćina hordosć a identitu wuskutkowacy element wjele walizičanow samo jeli ju sam wjace njewobknježa po ludličenju wot lěta rěči wokoło walizičanow rěč wobmjezowane znajomosće walizišćiny na př jenož čitanske znajomosće maja něhdźe wobydlerstwa zo su wuhlady na wobchowanje rěče přiwšěm dobre zwisuje předewšěm z tym zo koncentruje so jendźelšćina w měšćanskich regionach waliziskeje mjeztym zo su nakrajne regiony hdźež poměrnje mało ludźi bydli často hišće přewažnje waliziskorěčne waliziski alfabet wobsahuje slědowace pismiki a b c ch d dd e f ff g ng h i j l ll m n o p ph r rh s t th u w y ch dd ff ng ll ph rh und th liča so jako swójske pismiki a wobjednawaja so tež při zrjadowanju w słownikach jako tajke k v x a z njewustupuja we waliziskich słowach j jewi so jeničce w jendźelskich požčonkach wokale móžeja krótke abo dołhe być přizwukowanje leži wot mało wuwzaćow wothladane na druhej poslednjej złóžce brnin kral brenhnes kralowka breninsau kralowki jedne mało wuwzaćow je cymreg waliziski blind judgement běše serbska metal formacija kiž skutkowaše mjez a wosebitosć skupiny běše jeje twjerdy stil kotryž je skupinu k najtwjerdšej serbskej skupinje činił wot blind judgement eksistuja wjacore natočenja w lěće wot mateja jana romana a měrćina na iniciatiwu mateja a jana załožena zwučowaše skupina tehdy hišće pod mjenom s o tež prěnjej wustupaj złoži skupina pod tutym mjenom ale hižo z veroniku ze změnu wobsadźenja roman wopušći skupinu a christof so přidruži so tež mjeno změni w slědowacych lětach hraješe skupina na přikład na battle of the bands w budyšinje kamjencu haslowje chrósćicach a hišće na wjele druhich městnach w lěće syman do skupiny jako druhi spěwar zastupi w běhu dalšeho lěta matej wustupi slědowachu wustupy na přikład na nukstocku a dnjach młodźiny so skupina rozpušći k tomu so organizowaše hudźbny wječork the last gathering wot barakki a skupiny blind judgement běše to wotchadnička tam pomjenowana jako wodka dnička skupina poskićeše za wšitkich wódku skupiny kiž so tam wot jewišća kaž tež připosłucharjow porjedźi chrósćicy crostwitz su wjes a gmejna w hornjej łužicy kotraž leži w serbskich horjanach něhdźe dwanaće kilometrow wuchodnje města kamjenc w katolskim jadrje serbskeho sydlenskeho ruma gmejna słuša k zarjadniskemu zwjazkej při klóšterskej wodźe wjace hač ludnosće wobknježi serbšćinu a němčinu a wjele wobydlerjow ma serbšćinu jako maćeršćinu žiwe nabožne žiwjenje słuša k serbsko katolskej tradiciji w ludowym erće so husto praji zo su chrósćicy srjedźišćo serbskeje hornjeje łužicy přez chrósćicy běži rěčka satkula wjes so k prěnjemu razej w lěće jako crostiz naspomni bě pak hižo do toho wobsydlena kaž dopokazuja štyri narowne kamjenje z abo lětstotka kotrež słušeja k najstaršim wobchowanym swědkam křesćanskeje wěry w hornjej łužicy w aprylu w druhich kónčinach běše druha swětowa wójna hižo dokónčena wotměwachu so w chrósćicach wojowanja mjez wojerstwom juh někotrymi ss jednotkami a čerwjenym wójskom pomnik na fulkec hórce w chrósćicach wopomina woporow kotřiž běchu předewšěm pólscy wojacy dnja meje jenož pjeć dnjow po skónčenju poslednich wójnskich aktiwitow so najwažniše serbske towarstwo domowina znowazałoži ke gmejnje słušeja wjeski hórki horka chrósćicy kopšin kopschin kozarcy caseritz nuknica nucknitz a prawoćicy prautitz kubłanje w chrósćicach a wokolinje započina so hižo w pěstowarni w serbskej pěstowarni chróšćan kołć tuta pěstowarnja w nošerstwje serbskeho šulskeho towarstwa wobdźěluje so na witaj projekće k zdźerženju serbskeje rěče witane su tu wšitke serbske a němske dźěći w starobje wot do lět serbska zakładna šula jurij chěžka je tohorunja do witaj projekta zapřijata srjedźna šula jurij chěžka so w lěće po wjele demonstracijach dla małeje ličby šulerjow zawrě w lěće zakónči so twar starownje swj ludmile wot tutoho časa sem wita starownja wšěch pomocy potrěbnych starych ludźi chrósćicy leža w juhozapadźe sydlišćoweje kónčiny serbow w hornjej łužicy při kromach pućow pokazaja křiže modlerske stołpy a serbske napisma na přikład wjesne tafle abo mjena pućow žiwosć serbskeje rěče a kultury kotraž nosy husto katolski raz serbske tradicije so wosebje w chrósćicach a w kónčinje dokoławokoło jara hladaja tak zo so tu kóžde lěto chodojty pala meje mjetaja ptački kwasuja a swjateho měrćina swjeći tež wjacezaměrowa hala jednota so husto za kulturelne poskitki wužije wotchadnička maturantow kóžde druhe lěto mjezynarodny folklorny festiwal łužica nazymske koncerty schadźowanka kopańcowy turněr tcm předstajenje ptačokwasneho programa serbskeho ludoweho ansambla za dźěći a dorosćenych so w tutej hali prawidłownje wotměwaja na chróšćanskim kěrchowje bu sławny serbski spisowaćel jurij brězan pohrjebany dalše atrakcije po arnošta mukowej statistice mějachu chrósćicy we tych lětach wobydlerjow z nich serbow a němcow w lěće zwěsći arnošt černik serbskorěčny podźěl ludnosće wot jenož hišće zdźěla přez přićehnjenje wuhnatych z něhdyšeho němskeho wuchoda po druhej swětowej wójnje w lěće bě we wsy samej mjez wobydlerjemi katolskich a ewangelskich po ludličenju lěta bě wobydlerjow chróšćanskeje gmejny katolskeje a ewangelskeje konfesije z tym běchu chrósćicy gmejna z najwyšim podźělom katolikow w budyskim wokrjesu gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej budyšin a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej budyšin i chróšćanska gmejnska rada ma tuchwilu dwanaće čłonow komunalne wólby poslednich lět mějachu slědowace wuslědki gmejnskej radźe přisłušeja wot slědowace radźićeljo a radźićelki čestnohamtski wjesnjanosta chrósćic je marko kliman cdu wón bu dnja junija z hłosow za naslědnika dołholětneho wjesnjanosty maćija brycki wuzwoleny wolerske wobdźělenje wučini přez chrósćicy wjedźe statna dróha s biskopicy rakecy kotraž je sewjernje wsy jako serbski highway znata z wuchoda přińdźe s njeswačidło chrósćicy kotraž so tule skónči wokrjesne dróhi zwjazuja wjes z pančicami njebjelčicami a haslowom při busowym zastanišću na nawsy zastawaju regionalne busy linijow do kamjenca a ralbic do worklec róžanta hórkow a do njebjelčic róžanta sernjan franc kral franz krahl nowembra w radworju septembra pola loos w francoskej bě wučer w kamjencu podwyšk w sakskim wójsku a serbski spisowaćel a redaktor swoje spisy wudawaše pod pseudonymom rachlowc kotryž dopomina na wěsty poćah do rachlowa pod čornobohom franc kral narodźi so jako syn wučerja jakuba krala a jeho mandźelskeje marje rodź bjaršec w radworju wuchodźiwši budysku tachantsku šulu so wón na katolski wučerski seminar poda po jednolětnej wojerskej słužbje mjez lětomaj a bu za pomocneho wučerja do chrósćic powołany mjez do běše franc kral wučer w kamjencu a wot wojak w prěnjej swětowej wójnje jako podwyšk so pola loos w francoskej smjertnje zrani franc kral spěchowaše serbske towarstwowe žiwjenje a podpěrowaše wjesne towarstwa kaž na přikład towarstwa w jaseńcy chrósćicach pančicach njeswačidle wulkich ždźarach łazu a rakecach w lěće załoži wón hromadźe z arnoštom bartom a bogumiłom šwjelu domowinu kotrejež sekretar wón běše składnostnje pjećdźesatlětneho jubileja serbskeho dźiwadźelenja spisa wón prěnju přiručku naše dźiwadło za nawod za dźiwadłowe skupiny hižo jako seminarist załoži dźěćacej časopisaj raj a zahrodka jako přiłoze katolskeho posoła a serbskich nowin w lětomaj do běše wudawaćel knižneje protyki za dźěći nadźija a w lětach do redaktor kulturneho časopisa łužica wot lěta bě franc kral čłon maćicy serbskeje jaseńca prjedy tež jasońca jenitz je wjeska w srjedźišću wokrjesa budyšin w hornjej łužicy słuša z lěta ke gmejnje bóšicy a leži w serbskim sydlenskim rumje do toho běše samostatna gmejna z wjesnym dźělom nowa jaseńca wjes leži w hornjołužiskich honach njedaloko chrósćic něhdźe km sewjerozapadnje wot budyšina susodne wjeski su dobrošicy w sewjeru bóšicy we wuchodźe hora w juhowuchodźe łusč w juhu chrósćicy w juhozapadźe a hórki w sewjerozapadźe juhozapadnje mjez jaseńcu a chrósćicami zběha so šibjeńca m wosrjedź wjeski namaka so poměrnje wulki wjesny hat naspomni so prěni króć pisomnje w lěće jako jesnicz hač do toho bě wjeska z dźělom wulkeje hodźijskeje wosady a wot toho njeswačanskeje wjesne mjeno pochadźa ze staroserbskeho jesenica abo jasenica a woznamjenja sydlišćo při jasenjowym lěsu abo tež rěčka přez jasenjowy lěs dźensniša serbska forma jewi so pisomnje prěni raz w lěće w radworskich cyrkwinskich knihach jako z yaencze wot lěta je ryćerske kubło na zapadnej kromje wjeski zapisane jako docpě reformacija mjez a njeswačansku wosadu dóstanu so jasčanscy katolikojo do chróšćanskeje wosady dźensniši barokowy twar natwari so spočatk lětstotka jasčanske serbske towarstwo katolska bjesada za jaseńcu pola njeswačidła a wokolinu bu dnja decembra na horje załožene hraješe wulku rólu we wjesnym žiwjenju a słušeše k sobuzałožerjam domowiny załožichu jasčenjo najprěńše serbske wjesne dźiwadło bjesadźe bu w lěće kaž domowinje samej zakazana dalša dźěławosć wot lěta nosy jasčanska domowinska skupina čestne mjeno bjesada wot do wobsteješe w jaseńcy nimo toho jedne z mało serbskich kolesowarskich towarstwow kołojězdne towarstwo jednota w prěnjej swětowej wójnje wumrě mužow z jaseńcy a noweje jaseńcy kónc druheje swětoweje wójny zniči so jedna jenička chěžka we wsy porno druhim wsam we wokolinje njebu jaseńca wulce wobškodźena po wójnje přińdźechu do ćěkanskich swójbow do wsy w lěće měješe wjeska po statistice arnošta muki wobydlerjow a to serbow a jenož sydom němcow hač do lěta bě wobydlerstwo na přiběrało wot toho běchu wobydlerjow katolskeje wěry katolscy jasčenjo přisłušeja chróšćanskej wosadźe ewangelscy njeswačanskej na kóncu wjeski při dróze do horjanskeho směra namaka so na prawym boku wojerski pomnik za jasčanskich padnjenych wobeju swětoweju wójnow serbišćina južnoserbska rěč je jedna z južnosłowjanskich rěčow kotraž je hamtska rěč w serbiskej a jedna z hamtskich rěčow čorneje hory kosowa kaž tež bosniskeje a hercegowiny dale rěči so w susodnych krajach a w diasporje wona słuša k słowjanskim rěčam do swójby indoeuropskich rěčow a do balkanskeho areala dokelž ma zhromadne charakteristiske kajkosće z druhimi balkanskimi rěčemi serbišćina bazěruje runje kaž tež bosnišćina a chorwatšćina na wuchodohercegowskej štokawskej narěči a ma někak milionow rěčnikow južnoserbska rěč ma časy tři genusy dwaj numerusaj a padow južnoserbski alfabet ma pismikow w serbišćinje wužiwatej so kyriliski kaž tež łaćonski alfabet moskwa je stolica a najwjetše město ruskeje z něhdźe milion wobydlerjemi na km je wone na wobydlerjow najbohatše město europy moskwa je kulturelne a ekonomiske srjedźišćo kraja a leži při rěce moskwa po kotrejž bu pomjenowana prěni raz naspomni so město w lěće wot do bě moskwa z ruskej stolicu potom so pak nowozałoženy pětrohród wot carja pětra wulkeho jako hłowne město wuzwoli hakle sta so moskwa pod sowjetskim knjejstwom zaso ze stolicu wot je moskwa hłowne město njewotwisneje ruskeje wažny twarski pomnik w moskwje je sydło ruskich carow a prezidentow krjeml estiska eesti je njewotwisny stat w sewjerowuchodnej europje kotryž słuša k baltiskim krajam stolica a najwjetše město je tallinn ležacy w sewjeru kraja při baltiskim morju po prěnjej swětowej wójnje běše estiska mjez a k prěnjemu razej njewotwisna a wot druheje swětoweje wójny hač do lěta dźěl sowjetskeho zwjazka wot awgusta je wona znowa njewotwisny stat kotryž přisłuša kaž letiska a litawska wot lěta k europskej uniji wosebje na wuchodźe estiskeje je poměrnje wulka ruskorěčna ludnosć žiwa estiska mjezuje na wuchodźe z ruskej na juhu z letiskej a na sewjeru a zapadźe z baltiskim morjom wuchodna hranica k ruskej kotraž běži hłownje přez peipuski jězor pjaty najwjetši jězor europy je zdobom wonkowna hranica europskeje unije najwyša hora je suur munamgi m nad normalnej nulu w juhowuchodźe estiskeje a najniše městno je pobrjóh baltiskeho morja před zapadnym brjóhom estiskeje nadeńdźetej so wulkej kupje saaremaa a hiiumaa najwjetše města su awstriska tež rakuska österreich hamtsce republika awstriska republik österreich je nutřkokrajny zwjazkowy stat w srjedźnej europje z milionami wobydlerjow hłowne město je wien awstriska mjezuje z němskej na sewjerozapadźe z čěskej na sewjerje ze słowakskej na sewjerowuchodźe z madźarskej na juhowuchodźe ze słowjenskej na juhu z italskej na juhozapadźe ze šwicarskej a z liechtensteinom na zapadźe z wokoło milionami wobydlerjow na km je wien po wobydlerjach najwjetše město kaž tež stolica a kulturelne a ekonomiske srjedźišćo kraja druhe wulke města su graz wobydlerjow linz wobydlerjow salzburg wobydlerjow a innsbruck wobydlerjow awstriska wobsteji z dźewjeć zwjazkowych krajow bołharska abo hamtsce tež republika bołharska je stat w juhowuchodnej europje z něhdźe sydom milionami wobydlerjow bołharska je wot měrca čłon nato a wot januara čłon europskeje unije bołharska leži we wuchodźe balkanskeje połkupy a mjezuje na sewjeru z rumunskej na zapadźe ze serbiskej na juhozapadźe ze sewjernej makedonskej na juhu z grjekskej a na juhowuchodźe z turkowskej na wuchodźe twori čorne morjo přirodnu hranicu stolica a sydło knježerstwa republiki je sofija za hospodarstwo administraciju a kulturu wuznamne města su plowdiw warna burgas ruse a stara sagora bołharska wobsteji k wulkemu dźělej z nižinowych runinow kotrež so přez rěce dunaj a maricu a jeju přitoki tworjachu najwyše wuhorbjenja leža w balkanskich horinach bołharsce stara planina stare horiny rodopach rili a pirinje kaž na přikład najwyša hora musala metrow w rili hora wichren metrow w pirinje a hora botew m w balkanskich horinach stej dalšej wysokej horje fröšćina tež ferejšćina ferejsce froyskt je sewjerogermanska rěč kotrež rěči so wot něhdźe wobydlerjow fröjow kaž tež wot fröskich wupućowarjow w danskej je bliska islandšćinje dokelž je na chětro izolowanych kupach bjez bytostnych změnow wot srjedźowěka hač do dźensnišeho přetrała fröšćina je jedna z najmjeńšich germanskich rěčow a słuša tež k najmjeńšim rěčam europy nimo samišćiny wobeju serbskeju rěčow kaž tež ladinšćiny a retoromanišćiny z mjenje hač rěčnikami najebać poměrnje małeje ličby wobydlerjow a płoniny fröjow su njewočakowano wulke narěčne rozdźěle na přikład porno wo wjele wjetšej islandskej jako najwažniša isoglosa płaći skopunarfjrur mórski přeliw mjez kupomaj sandoy a streymoy přez čerwjenu isoglosu na wobrazu ilustrowana wón dźěli fröšćinu do hłowneju skupinow chorwatska hrvatska je stat w južnej europje na balkanskej połkupje rozpřestrěwa so wot jadranskeho morja w zapadźe hač k dunajej na wuchodźe a mjezuje ze słowjenskej madźarskej serbiskej bosniskej a hercegowinu čornej horu a italskej hač do lěta běše chorwatska z dźělom madźarskeje połojcy rakusko wuherskeje po rozpušćenju dwójneje monarchije přińdźe k nowozałoženej juhosłowjanskej za čas druheje swětoweje wójny eksistowaše tak mjenowany njewotwisny stat chorwatska fašistiski režim kotryž steješe pod škitom nacionalsocialistiskeje němskeje po bě chorwatska jedna ze šěsć juhosłowjanskich republikow po rozpušćenju mnohonarodnostneho stata a chorwatskej wójnje spočatk tych lět bu kraj k prěnjemu razej po nimale tysac lětach njewotwisny wot julija je chorwatska z čłonom europskeje unije stolica a najwjetše město chorwatskeje je zagreb druhe wulke města su split osijek rijeka zadar slavonski brod dubrovnik šibenik varaždin vinkovci bjelovar atd wuznamny hospodarska hałuza je turizm wosebje podłu jadranskeho pobrjoha mjez istriskej a dalmaciskej hdźež je wjele kupow osijek eszk esseg abo essegg je štwórte najwjetše město chorwatskeje osijek leži při brjoze drawy na wuchodźe historiskeho chorwatskeho regiona sławonskeje něhdźe kilometrow před wuliwom drawy do dunaja a ma po ludličenju něhdźe wobydlerjow wjetšinu wobydlerstwa staja z chorwaća při ludličenju měješe osijek z předměstami hišće wobydlerjow město je zarjadniske sydło županije osijek baranja a hospodarske a kulturelne srjedźišćo sławonskeje město ma wjacore něhdy samostatne jadra stare město abo twjerdźizna chor tvra hornje město gornji grad woprawdźity dźenšniši centrum a delnje město donji grad nimo mnohich muzejow a dźiwadłow ma osijek tež uniwersitu w osijeku nadeńdźe so wjele parkow blisko je přirodny park kopački rit drje najwjetša přirodnje zdźeržana bahnowa krajina w srjedźnej europje a winowe město erdut osijek haji ze slědowacymi městami měšćanske partnerstwo estišćina estisce eesti keel je rěč baltiskofinskeje hałuzy finougriskich rěčow a tohodla tež słuša k swójbje uralskich rěčow estišćina je přiwuzna z finšćinu a zdalenje tež z madźaršćinu k skupinje finskich rěčow słušeja tež někotre małe rěče na přikład liwišćina karelšćina samišćina marišćina a dalše estišćina njeje přiwuzna z rěčemi susodnych narodow rušćinu letišćinu šwedšćinu kotrež słušeja k indoeuropskim rěčam estisce rěči wokoło mil ludźi wjetšina z nich na bydli w estiskej estišćina je jenička hamtska rěč w estiskej a jedna z hamtskich rěčow europskeje unije w estišćinje wužiwa so łaćonski alfabet z přidatnymi pismikami ö ü w cuzych słowach wužiwaja tež pismiki š z a ž w alfabetiskim porjedźe sćěhuja ö ü za pismikom v na kóncu alfabeta š z a ž sćěhuja za s tabela pokazuje jenož kajkosć wokalnych fonemow nic jich rozdźelne dołhosće nimo jednorych wokalow eksistuje hišće wulka ličba diftongiskich wjazanjow ae ai au ea ei iu oe oi ou ui e i u e i u öi rěčna norma žada zo slěd üü so jako wurjekuje při wupadźe konsonantow nastawaja hišće dalše diftongi kiž w njezměnitych zdónkach njewustupuja öe ao eo o o oa a öa typiska wosebitosć estišćiny je rozeznawanje třoch schodźenkow dołhosće krótko dołho předołho tak pola konsonantow tak pola wokalow na př koli čapor kooli šule genitiw singulara kooli šulu do šule kanu kokoše partitiw plurala kannu kany genitiw singulara kannu kanu partitiw singulara prawopis rozdźěl mjez dołhim a předołhim schodźenkom njepokazuje wuwzaće su rjady a hdźež pisaja b p pp d t tt a g k kk palatalizaciju konsonantow w pismje njewoznamjenjeja na rozdźěl wot finšćiny nima spisowna estiska rěč wokalnu harmoniju w někotrych narěčach je wokalna harmonija tola hišće zachowana na př južnoestisce kül wjes tervüs strowosć spisowna rěč küla a tervis kaž tež druhe finsko samiske rěče nimo wepšćiny a južnosamiskeje rěče pokazuje estišćina t mj stopnjowu změnu na rozdźěl wot finšćiny podleža tej w estišćinje wšě wokale a konsonanty na př kapp kamor nominatiw singulara kapi kamora genitiw singulara kappi do kamora illatiw singulara samm kročel nom sg sammu kročele gen sg sammu kročel par sg tool stólc nom sg tooli stolca gen sg tooli stólc par sg často při tym jednotliwe konsonanty wupaduja a wokolnej wokalaj so znižujetej uba buna nom sg oa buny gen sg uba bunu par sg tigu šlink nom sg teo šlinka gen sg tigu šlinka par sg estišćina ma padow a dwaj numerusaj ale nima žadyn genus partitiw słuži k zwuraznjenju dźělneho subjekta na př lapsed on tnaval dźěći su na dróze wěste dźěći ale tnaval on lapsi na dróze su dźěći někajke njeznata syła w mnohich padach słuži partitiw jako pad njeposrědneho objekta wosebje z werbami zaznaća na př ma nen autot ja widźu awto z druhimi werbami zwuraznja partitiw njedospołnosć jednanja tak ma söön torti ja jěm tortu ale ma sin tordi ra ja sym tortu zjědł partitiw sćěhuje tež numeralam nimo üks jedyn üks raamat jedna kniha ale kaks raamatut dwě knize kümme raamatut dźesać knihow atd wulki dźěl substantiwow móže tworić plural tak z kóncowku de tak z kóncowku i kiž móže tež formu e abo u měć deklinacija adjektiwow je jenaka kaž ta substantiwow estiski werb ma dwaj numerusaj singular plural tři wosoby štyri časy prezens imperfekt perfekt pluskwamperfekt a štyri modusy indikatiw kondicional imperatiw a modus obliuus estišćina ma dwaj infinitiwaj jedyn na ma a jedyn na da ma tahan lugeda ja chcu čitać ale ma hakkan lugema ja započnu čitać tak mjenowany modus obliuus kóncowka vat zwuraznja zo rěčnik je wobsah prajeneho jenož słyšał a nic sam dožiwił na př poiss loeb hólc čita ale poiss lugevat hólc pječa čita při negaciji werba so wužiwa njezměnita partikla ei za kotrejž sćěhuje forma werba bjez kóncowki ma loen ja čitam ale ma ei loe ja nječitam w imperfekće sćěhuje partikli forma participa na nud ma ei lugenud ja nječitach najwjetši dźěl słowoskłada estišćiny je uralskeho abo finougriskeho pochada z lětstotka je estišćina ale tež přewzała wulku ličbu słowow z němčiny najprjedy z delnjoněmčiny pozdźišo z wysokoněmčiny na př müts čapka kool šula köök kuchnja nööp knefl naaber susod a kleit šat tudeng student tisler blidar liiderlik njerodny rehkendama ličić wjazanja ze prepozicije a werba pochadźeja w estišćinje tež zwjetša z němčiny na př ette tulema stać so něm vorkommen juurde vtma přiběrać něm zunehmen abo lbi kukkuma přepadnyć něm durchfallen wosebitosć estišćiny je tworjenje neologizmow bjez přikłada w druhich rěčach tak na př relv bróń laup čoło raal komputer abo rula skateboard najstarše dokłady estišćiny su z heinrichoweje chroniki liwiskeje henrici chronicon livoniae wot prěni tekst z lěta rukopis z kullamaa do konca lětstotka měješe estišćina dwě rozdźělnej formje spisowneje rěče sewjeroestišćinu t mj rěč tallinna a južnoestišćinu t mj rěč tartu a pisanje staršich tekstow złožowaše so na principy němskeho prawopisa přez čož na př rozeznawanje dołhosćow njebě móžno słowo kalla móžeše stać za ryba dźensa kala abo lij dźensa kalla jadranske morjo serbsce tež adriatiske morjo je dźěl srjedźneho morja potajkim słuša k morjam atlantiskeho oceana leži na juhu europy a wotdźěluje apenninsku wot balkanskeje połkupy mjeno jadranske morjo pochadźa wot łaćonskeho mare hadriaticum abo mare adriaticum kotrež ze swojeje strony wot mjena města adria abo hadria pochadźa kotrež je něhdy na jeho brjohach ležało staty kotrež z jadranskim morjom mjezuja su słowjenska italska chorwatska bosniska a hercegowina čorna hora a albanska na juhu je jadranske morjo zwjazane přez otrantsku wužinu z ioniskim morjom wjele přistawow leži na jadranskim morju wosebje bjenatki a terst kotrejž běštej wažnej wuchadźišći rakusko wuherskeho mócnarstwa do srjedźneho morja wosebje před wuchodnym přibrjohom jadranskeho morja je wjele mjeńšich a wjetšich kupow z kotrychž su najwjetše krk cres brač a hvar kotrež słušeja wšě do chorwatskeje chinska ludowa republika chinsce pinyin zhnghu rnmn gnghguó čung chua žen min kung che kuo je komunistiska ludowa republika we wuchodnej aziji a z wobydlerstwom wot wjace hač miliardow wobydlerjow po ludnosći najwjetši stat cyłeho swěta kaž tež jedna ze swětowych wulkomocow ze sydłom w radźe bjezstrašnosće zjednoćenych narodow chinska ma susodnych krajow na twjerdźi jeje hranica je cyłkownje km dołha susodne kraje su indiska dołhosć hranicy km pakistan km afghanistan km tadźikistan km kirgizistan km kazachstan km ruska km mongolska km sewjerna koreja km vietnam km laos km burma km bhutan km a nepal km dale je china wot južneje koreje japanskeje chinskeje republiki na taiwanje philippinow bruneje malajzije a indoneskej přez morjo wotdźělena w tibeće na juhozapadźe chinskeje nadeńdu so najwyše horiny swěta himalaja zjednoćene kralestwo wulkobritaniskeje a sewjerneje irskeje united kingdom of great britain and northern ireland ze skrótšenku uk je kupowy stat w sewjerozapadnej europje britiske kupy wobdawa na wuchodźe sewjerne morjo a na zapadźe atlantiski ocean wot twjerdźe je dźělena přez rmelski kanal zjednoćene kralestwo tworja jendźelska šotiska waliziska na kupje wulkobritaniska a sewjerna irska na sewjeru irskeje kupy knježerstwowa struktura je konstitucionalna monarchija kotrejež hłowa je kralowna hilžbjeta ii zjednoćene kralestwo je załoženski čłon zjednoćenych narodow a wojerskeho zwjazka nato wot hač do swojeho wustupa dnja januara bě tež čłon europskeje unije a po wobydlerstwje jeje třeći najwjetši čłonski stat najwjetša rěč w zjednoćenym kralestwje je jendźelšćina nimo toho rěči so pak tež walizisce a šotisko gelsce europa je poměrnje mały kontinent dokładnje prajene žadyn samostatny kontinent ale dźěl dwójneho kontinenta eurazija wobstejaceho z europy a azije jenož awstralija je mjeńša europa mjezuje z aziju na wuchodźe ze srjedźozemskim morjom na juhu a z atlantiskim oceanom na zapadźe hranica mjez europu a aziju njeje jasnje definowana najpopularniša w němskorěčnym konteksće je pak definicija philipa johana von strahlenberga po kotrejž tworja horiny ural rěka ze samsnym mjenom kaspiske morjo a manyčowa nižina sewjernje kawkaza europsku mjezu we wuchodźe porno tomu podawa so w jendźelsko a francoskorěčnym rumje husćišo kawkaz sam jako hranica cyłkownje ma europa přestrjeń wot něhdźe milionow kwadratnych kilometrow a je tuž druhi najmjeńši kontinent najsewjerniši dypk europskeje twjerdźizny leži na połkupje nordkinn w norwegskej n najjužniši punta de tarifa w španiskej n a najzapadniši cabo da roca w portugalskej w zdalenosć wot urala k atlantiskemu oceanej je wokoło km wot norwegskeje do španiskeje wokoło km najwyša hora kontinenta je po powšitkownej definiciji europskich mjezow mont blanc m w francoskich alpach wobhladuje li so pak hłowny hrjebjeń kawkaza jako hranica je elbrus m najwyši dypk najdlěša rěka je wolga we wuchodnej europje a najwjetši jězor ladogaski jězor blisko pětrohroda wot najdlěšich rěkow europy běža zdźěla abo dospołnje w ruskej najwjetše jězory w europje su z něhdźe milionami wobydlerjow słuša europa k husće wobsydlenym regionam swěta přerězna hustosć wobydlerstwa je wobydlerjow na kwadratny kilometer mjeztym zo su srjedźna zapadna a južna europa husće wobsydlene woteběra hustosć wobydlerstwa k sewjerej a wuchodej wjace hač procent europskich wobydlerjow rěči indoeuropske rěče předewšěm słowjanske germanske a romaniske tež grjekšćina albanšćina baltiske a keltiske rěče kaž tež romani słušeja k indoeuropskej skupinje druhu najwjetšu rěčnu swójbu europy tworja uralske rěče k tomu słušeja hłownje finšćina estišćina a madźaršćina jako europske hamtske rěče kaž tež samiske rěče w skandinawiskej a wšelakore mjeńšinowe rěče w ruskej w europskim dźělu turkowskeje je turkowšćina a w kazachstanje kazachšćina jako turkskej rěči z hamtskimaj rěčomaj na wuchodnej kromje kontinenta je kalmykšćina jenička mongolska rěč kotraž je w europje domoródna na kupje malta je z maltašćinu semitiska rěč z hamtskej rěču pochad baskišćiny kotraž so w španiskej a francoskej rěči dotal njeje znaty najbóle rozšěrjenej alfabetaj w europje stej łaćonski a kyriliski křesćanstwo a islam stej najwažnišej europskej nabožinje wokoło europjanow su křesćenjo předewšěm katolscy protestantiscy a ortodoksni a něhdźe su muslimojo kiž su zwjetša w ruskej žiwi mil ale tež w europskej turkowskej mil w bosniskej a hercegowinje mil a w albanskej mil k tomu přińdu dźensa hišće muslimscy migranća a potomnicy migrantow předewšěm w francoskej mil a němskej mil kaž tež w zjednoćenym kralestwje a italskej židźa su mjenje hač jedyn procent europskeho wobydlerstwa wokoło mil blisko kaspiskeho morja su kalmykojo žiwi jenički buddhistiski lud europy wokoło procent europjanow su bjezkonfesionelni wosebje w estiskej čěskej nižozemskej ruskej a wuchodnej němskej a powšitkownje skerje w městach najwjetše města europy su moskwa mil london mil istanbul mil pětrohród mil a berlin mil wobydlerjow a połsamostatnej kupowej skupinje a jedna kolonija wjetšina europskich krajow je čłon europskeje rady krajow je čłon europskeje unije azija je po přestrjeni a wobydlerstwje najwjetši kontinent na swěće a mjezuje z europu na zapadźe z ćichim oceanom na wuchodźe z indiskim oceanom na juhu a z afriku na juhozapadźe w aziji su cyłkownje wjace hač štyri miliardy ludźi žiwe wot toho wjace hač miliardow jenož w chinskej a indiskej to wučinja něhdźe procentow swětoweho wobydlerstwa w krajach azije rěči so wokoło wšelakorych rěčow nimo po wobydlerstwje a po přestrjeni najwjetšeho kraja chinska a ruska namakaja so w aziji tež najwyši hórski rjećaz himalaja najhłubši a zdobom najstarši jězor bajkal najwjetši jězor kaspiske morjo najhłubša mórska hrjebina marijanowa hrjebina najhłubšo ležaca wodźizna mortwe morjo a sydom wot dźesać najwjetšich metropolowych regionow swěta tokio yokohama jakarta šanghaj seoul mumbai manila a delhi někotre wotwisne abo okupěrowane teritorije indiska je wulki njewotwisny stat w južnej aziji na indiskim subkontinenće je zwjazkowa republika z zwjazkowymi statami a sydom zwjazkowymi teritorijemi indiska je multietniski kraj a z wjace hač miliardami wobydlerjow druhi najwjetši stat swěta po wobydlerstwje tež po přestrjeni słuša k dźesać najwjetšim krajam w lěće sta so indiska njewotwisna wot zjednoćeneho kralestwa wostanje pak čłon commonwealtha w hindišćinje rěka kraj bhrat mjeno w europskich rěčach pochadźa wot rěki indus mjezuje z pakistanom na sewjerozapadźe z chinskej a z nepalom na sewjerowuchodźe a z bangladešom na wuchodźe na sewjeru je himalaja přirodna hranica kraja w juhu wobdawa indiski ocean strony susodne kraje w oceanje su sri lanka a malediwy najwjetše metropolowe kónčiny w indiskej su delhi mumbai prjedy bombay kolkata kalkutta chennai madras bengaluru bangalore hyderabad ahmedabad a pune w indiskej so wjace hač rěčow rěči wjetšina indičanow rěči indoariske rěče z nich je hindišćina najwažniša na juhu indiskeje so přewažnje drawidske rěče rěča na přikład tamilšćina rěčow je oficielnje připóznate druhe w indiskej wužiwane rěče su awstro aziske rěče kaž santali a tibeto burmaske rěče kaž manipuri wjedro na subkontinenće je prěnjorjadnje wot dešćoweho časa monsuna wotwisne wón započina kónc meje při pobrjoze kerale w juhozapadźe indiskeje połkupy a ćehnje w běhu přichodneho połdra měsaca do sewjerowuchodneho směra přez kraj wosebje w pralěsowych kónčinach w sewjerowuchodźe a w bengalskej nižiny móže w tutym času k ćežkim powodźenjam přińć a při kromje himalaje njejsu wotwalenja hory zrědka spočatk septembra je sewjer přewažnje bjez dešća ale traje dalšej měsacaj doniž so tež mróčele na južnym dekkanje a w kerali njezminu wuchodny pobrjóh andry pradeša a tamil nadu kaž tež južna kerala dožiwja mjez oktobrom a decembrom dla sewjerozapadneho monsuna hišće druhi dešćowy čas indiska republika je rozdźělena do zwjazkowych statow a teritorijow turkowšćina tur türke słuša k turkowskej skupinje altajskich rěčow ju rěči milionow ludźi turkowšćina ma dwaj numerusaj a padow nima žadyn genus nimo toho ma wokalnu harmoniju kotraž so we dwěmaj warianće wužiwa a to jako tak mjenowana małka wokalna harmonija ze změnjenju wot wokalow a a e a tak mjenowana wulka wokalna harmonija ze změnjenju wot wokalow i u a ü wužiwana warianta wotwisuje wot dateje kóncowki na př lokatiw ma warianće da a de mjeztym zo akuzatiw ma warianty y y a y u a y ü nimo wokalneje harmonija tež je tak mjenowana asimilacija kotraž so při konsonantach stanje tohodla kóncowka lokatiwa ma warianty da de ta te z kotrychž da a de sćěhujetaj po spěwnych konsonantach b c d g j l m n r v y z mjeztym zo ta a te sćěhujetaj po njespěwnych konsonantach f h k p s t israel oficielnje stat israel medinat jisra el dawlat isr l je njewotwisny stat na bliskim wuchodźe w zapadnej aziji oficielna stolica a sydło knježerstwa kaž tež parlamenta je jeruzalem israel bu po druhej swětowej wójnje w lěće jako nowa domizna židow na teritoriju britiskeho protektorata palestina załoženy hač do dźensnišeho wobsteji krawny konflikt mjez israelskim statom a arabskimi palestinjanami kraj mjezuje z libanonom na sewjeru ze syriskej w golanskich wyšinach na sewjerowuchodźe z jordaniskej na wuchodźe a z egyptowskej na juhozapadźe na zapadźe twori pobrjóh srjedźneho morja přirodnu hranicu na juhu ma israel pola města eilat podźěl na čerwjenym morju pobrjóh mortweho morja při jordaniskej hranicy na wuchodźe je najhłubšo pod mórskej hładźinu połožene městno na zemi afrika je z přestrjenju wot milionow km a miliardu wobydlerjow druhi najwjetši kontinent na swěće płaći jako kolebka čłowjestwa domizna jedneje z prěnich wysokich kulturow w egyptowskej a bu w lětstotku nimale dospołnje kolonizowana přez europske staty mjezuje ze srjedźnym morjom na sewjeru z čerwjenym morjom na sewjerowuchodźe z indiskim oceanom na wuchodźe a z atlantiskim oceanom na zapadźe gibraltarski přeliw mjez afriskim marokkom a europskej španiskej je jenož km šěroki najwyši dypk afriki je kibo w masiwje kilimandźaro m na sewjerowuchodźe tansanije we wjetšinje afriskich krajow knježi chudoba wulke towaršnostne problemy wosebje južnje pusćiny sahara su hłód snadnosć wody rozšěrjeny hiv wirus a korupcija w africe rěči so nimale wšelakich rěčow afrika wobsteji ze njewotwisnych statow najwjetše kraje su po přestrjeni algeriska demokratiska republika kongo a sudan a po ličbje wobydlerstwa nigerija etiopiska a egyptowska zwadnaj teritorijaj staj zapadna sahara a somaliland někotre eksteritorialne teritorije zwjetša europskich statow šotiska prjedy tež skotska je autonomny kraj zjednoćeneho kralestwa kotryž so w sewjernej połojcy kupy wulkeje britaniskeje a na dohromady wokolnych kupach wupřestrěwa najsewjerniše z nich su shetlandske kupy šotiska ma něhdźe pjeć milionow wobydlerjow jeje chorhoj je ćmowomódra z běłym křižom a narodny symbol je wóst šotiska stolica je edinburgh blisko wuchodneho pobrjoha hdźež so wot lěta zaso jednokomorowy šotiski parlament schadźuje najwjetše město šotiskeje wšak je glasgow w zapadźe nimo jendźelšćiny stej tež gelšćina a šotišćina hamtskej rěči gelšćinu rěči něhdźe šotow předewšěm na sewjerozapadźe šotiskeje w šotiskej wysočinje a na hebridach milionow šotow rěči tež lowland šotišćinu kotraž ma so za narěč jendźelšćiny armenšćina hajeren je indoeuropska rěč kotraž so hłownje w armenskej rěči hdźež słuži jako hamtska rěč armensce rěči něhdźe milionow ludźi nimo w armenskej tež w azerbajdźanje wosebje w nahórskim karabachu na cypernje w iranje iraku israelu jordaniskej libanonje a syriskej do genocida lěta rěčeše so tež we wulkim dźělu dźensnišeje wuchodneje turkowskeje armensce armenšćina je rěč armenskeho naroda wjele armenjanow je dźensa w diasporje žiwych armenšćina drje eksistuje znajmjeńša ze lětstotka do chrystusa prěnje dokumenty w klasiskej rěči grabar pak pochadźeja hakle z časa po zawjedźenju armenskeho pisma na spočatku lětstotka přez mesropa maštoce z grabara kotryž so hač do dźensnišeho jako cyrkwinska a liturgiska rěč armenskich křesćanow wužiwa je w běhu lětstotkow nastała tak mjenowana laiska rěč ašxarhabar moderna armenšćina ma dwě zakładnej warianće armenšćina ma dwaj numerusaj ale nima žadyn genus rumunšćina rumunsce limba romn je romaniska rěč ju rěči něhdźe milionow ludźi přewažnje w rumunskej w awtonomnej kónčinje wojwodina w serbiskej a w moldawskej hdźež so w mjezyčasu tež moldawšćina mjenowaše wot lěta rumunšćina wariantu łaćonskeho alfabeta z někotrymi přidatymi pismikami wužiwa nota delnje znamješko při rumunskich pismikach wupada kaž koma nic kaž cedila kaž při turkowskimaj abo francoskimaj dołhož połne sady znamješkow za unicode njeběchu daloko wužiwajomne w ličakach a často hišće nětko wužiwaja město toho pismiki kotrež maja cedile rumunski substantiw ma tři rody dwě gramatiskej čisle a pjeć padow jako artikl funguja kaž tež w druhich balkanskich rěčach kóncowki kotrychž formy wot roda gramatiskeho čisła a pada wotwisuja litawšćina litawsce lietuvi kalba słuša do skupiny baltiskich rěčow a je hamtska rěč litawskeje hdźež ju rěči wokoło milionow ludźi zwonka litawskeje je dalša miliona rěčnikow přewažnje w susodnych statach litawšćina ma dwě narěčnej skupinje kotrejž hodźitej so dale poddźělić litawšćina pochadźa z dialektowych kónčinow indoeuropskeje prarěče kotrymž słowjanske a germaniske rěče so w cyłku tež přiliča snadź bě dlěša trana rěčna jednota prabaltiskeje rěče a prasłowjanskeje rěče z baltiskich rěčow eksistuje nimo litawšćina jenož hišće letišćina rozdźělenje letišćiny a litawšćiny jedyn wot druheho so za zažny srjedźowěk jh datuje wot přiwuzneje mortweje stareje prušćiny su znajmjeńša njesnadne pismowe pomniki litawšćina so přez wjele wobchowanych starožitnych gramatiskich formow wuzběhuje kotrež so zdźěla tež w sanskriće abo w druhich starych indoeuropskich rěčach zaso namakaja žana druha žiwa w europje rěčaca rěč je bliža z indiskej hałuzu indoeuropskich rěčow přiwuzna hač litawšćina přichad baltow w dźensnišim sydlerskim teritoriju so do třećeho lěttysac před christusom datuje přepytowanje wot mjenow wodźiznow je pokazało zo baltiski sydlerski teritorij so je něhdy wot wisły hač moskwy a kiewa wupřestrěł wězo smě so wot ćeńkeho wobsydlenja wuchadźeć baltiske ludy buchu tu pozdźišo wot ekspandowacych słowjanow asimilowane mindaugas je w srjedźowěku litawski stat załožił wo róli litawšćiny w tutym staće je mało znata jako spisowna rěč je wuchodosłowjanska rěč słužiła tak mjenowana kencliska słowjanšćina w kyrilici wězo nabohaćena z litawskim wokabularom litawski alfabet bazuje na łaćonskim alfabeće ale ma někotre přidate pismiki a diakritiske znamješka při najwjetšich konsonantach je palatalizacija woprawdźe fonemiska na nimale minimalnych porow njefaluje na př angl jendźelčanow gen pl porno angli wuhlow gen pl woprawdźite minimalne pory so tola wobmjezuja zmjeńša na gramatiske fenomeny na př sunkus ćežki nom sg m porno sunkius ćežke ćežcy akk pl m přikład za leksikaliski woprawdźity minimalny por je žodo wón wupraji porno žiodo wón někoho hubu wočini před a móžeja jenož palatalizowane konsonanty stać njefonemiska je palatalizacija nimo toho při a dokelž tute zwuki jenož w cuzych słowach wustupuja ličba cuzych słowow jednory njedosaha zo by minimalne pory k dispoziciji stajiła je alofon wot před abo nimo na słownych fugach móžeja mjez dwěmaj wokalomaj pak jenož palatalizowane pak jenož njepalatalizowane konsonanty stać na kóncu słowa jenož njepalatalizowane konsonanty wustupuja chibazo při wotpowědnym słowje dźe wo krótku formu słowa kotrež na tutym městnje wobsedźi palatalizowany konsonant přikłady za to su infinitiwy při kotrychž w wobchadnej rěči často we wuzwuku stejacy i faluje na př město hić nimo toho eksistuja tež někotre słowa při kotrych dołhe formy zestarjene wupadaja na př město dla abo resp město na słownych fugach abo sam na mjezysłownych hranicach móžeja pak jenož spěwne pak jenož njespěwne konsonanty na so sćěhować jeničke wuznaće wutworja a kotrež jako posledni konsonant skupiny tež po njespěwnym konsonanće móžeja stać na př tři dźěle nom pl hačrunjež to jako wopačne njepłaći da so zwjetša alweolarne a postalweolarne frikatiwy abo afrikaty nic direktnje za sobu artikuluja artikulaciske městno sćěhuje z poslednjeho tutych konsonantow na př zdónk wot leisti lassen kóncowka konjunktiwa předwěšk wu z posyłać wotpósłać na poslednim přikładźe móžeja widźeć zo geminacija samo na słownych fugach njewustupuje litawšćina ma dwaj genusaj a numerusaj dźensniša litawšćina ma padow ale stara litawšćina je padow měła někotre werby słuša k jednej ablawtowych klasow ale nic wšě werby maja tajke zwukowu změnu přitomny čas přichodny čas infinitiw bjez sufiksa ti s sufiks frekventativ infinitiw bjez sufiksa ti dav sufiks letišćina letisce latviešu valoda słuša do skupiny baltiskich rěčow je zarjadniska rěč w letiskej hdźež ju rěči wokoło milionaj ludźi letišćina je jedna z dweju eksistowaceju baltiskeju rěčow podskupina indoeuropskich rěčow letišćina a specialnje litawšćina so wobhladaja kaž najbóle archaiske z rěčanych indoeuropskich rěčow najbóle přiwuznych druhich indoeuropskich rěčow su słowjanske a germanske rěče kaž wjetšina indeuropskich rěčow letišćina wužiwa modifikowany łaćonski alfabet kotryž wobsahuje pismikow alfabet njewužiwa pismiki w x a y ale wón přidawaše pismiki č š a ž ö so wužiwa jenož w latgaliskej narěči dokelž jeho oficialne wužiće so skónčnył za čas nimale kóždy fonem ma swójski pismik tohodla so nimale přeco móžeja wědźeć wurjekowanje słowa hdyž so je čita jenož rozdźěl mjez e a zwjetša so njepisa pismikaj h a f jenož w cuzych słowach abo požčonkach wustupujetej letišćina rozeznawa w swójskich słowach pjeć wokalowych fonemow z kotrychž a so zwjetša samsnje jako e pisatej jenož w tak mjenowanym rozšěrjenym prawopisu so rozeznawatej ale rozdźělnje wotwisnje wot awtorow w požčonkach a cuzych słowach da so dalši wokal přidać wšě druhe wokale so w letišćinje narunaja wokale z makronom tuž a so dołhe wurjekuja přećiwo čemu normalne wokale su jara krótke na kónc słowow su zwjetša lědma słušomne pismik o so w prěnjotnje letiskich słowach jako diftong w požčonkach zwjetša jako abo wurjekuje dokelž diftongy njemóžeja dołhe abo krótke być njeeksistuje o z makronom w letiskim pismje nimo toho krótke njeakcentowane wokale móžeja so redukować na př bija wón bě so město wurjekuje a wokale móžeja so samo njespěwne być na př cilvki so jako město wurjekuje přizwuk z někotrymi wuwzaćemi je na prěnjej złóžce letišćina ma dwaj genusaj a numerusaj a šěsć padow maltašćina maltasce malti jendźelsce pak maltese je semitska rěč maltaskeho naroda maltašćinu rěči wokoło wobydlerjow malty a přibližnje samsna ličba maltačanow kotřiž su w emigraciji we wukraju usa kanada awstralska wulka britaniska atd žiwi maltašćina je dźensa hamtska rěč na malće wot lěta hdyž je hromadźe z jendźelšćinu italšćinu narunała a w europskej uniji wot meje maltašćina je z maghrebskeje arabšćiny nastawała je so pak mjeztym k samostatnej rěči ze swójskej syntaksu a fonologiju wuwiwała słowoskład je jara wot italšćiny wobwliwowany fenicisko puniske słowa so hišće w jednotliwych mjenach městnow namakaja dla něhdźe lětneje fazy bjez wobsydlenja w lětstotkomaj so njemóže pak žana kontinuita fenicisko puniskeje rěče k maltašćinje akceptować za čas arabskeho zdobyća a nowowobsydlowanje wot lěta je maltašćina z arabšćiny nastawała z přejimanju knjejstwa přez katolski rjad johanitow w lěće so je italšćina k dominantnej rěči wuwiwała wot lěta bě malta britiska krónkolonija a jendźelšćina wuwiwaše so k hamtskej rěči tak zo jenož hornja woršta dale italsce rěčeše w lěće su jendźelčenjo łaćonski alfabet za maltašćinu zawjedli w lěće wudawachu prěnje prawopisne prawidła w lěće sta so maltašćina oficielnje z druhej hamtskej rěu nimo jendźelšćiny mjeztym zo zhubi italšćina swoje předprawa po wustawje jako jenička semitiska rěč pisa so maltašćina z łaćonskimi pismikami wobsedźi pak wosebite znamješka a a digraf g g kotryž so tež kaž swójski pismik wobjednawa pismikaj c a y falujetej při wurěkowanju wobkedźbuj ipa zwukowe pismo přikłady za słowa arabskeho abo feniciskeho pochada přikłady za słowa italskeho pochada jedyn z najwažnišich zakładow maltašćiny předewšěm za semitiske werby je princip trilitteru a kwadrilitteru kotryž woznamjenja zo rjad najwjace třoch abo tež štyrjoch konsonantow přeco a bjez wuwzaća wostanje samsny princip so tež pola substantiwow a adjektiwow namaka kotrychž zhromadnosć k słownemu polu hodźi so na zakładźe identiskeho porjada konsonantow spóznawać gramatikalisce jónkróćna je maltašćina přez přenošowanje gramatiskich prawidłow ze semitiskeho do romaniskeho germaniskeho słowoskłada je na přikład konjugacija ja rěču ty rěčiš wón rěči wona rěči w maltašćinje nitkellem titkellem jitkellem titkellem tak bu tutón princip tež na konjugaciju ja rezerwuju ty rezerwuješ wón rezerwuje wona rezerwuje přenošowany kotraž so z jendźelskeho werba to book serbsce knihować wotwodźuje nibukja tibukja jibukja tibukja ukraina starše serbske mjeno wukrajina je wulki stat we wuchodnej europje a jedna z republikow nastatych po rozpadźe sowjetskeho zwjazka w lěće wona je najwjetši kraj kotryž leži dospołnje w europje kraj mjezuje z ruskej na wuchodźe z moldawskej a rumunskej na juhozapadźe na zapadźe z madźarskej słowakskej a pólskej a na sewjerje z běłoruskej južnu hranicu twori čorne morjo nimo ukrainšćiny so předewšěm na wuchodźe a juhu kraja wjele rusce rěči wuchod a juh stej tuž kulturno politisce na rozdźěl wot zapadneho krajneho dźěla bóle na rusku orientowanej wot lěta wobhladuje ruska połkupu krim jako dźěl swojeho teritorija dźěle wuchodoukrainskeju oblasćow donjeck a luhansk su wot seperatistow wobsadźene kiž chcedźa so zesamostatnić prěnje historiske naspomnjenje mjena ukraina je z lěta wosebje w historiskich pólskich a ruskich žórłach a lětstotka bě pak husće tež mjeno wuchodneho dźěla małorus wužiwane kotrež jewi so tež w serbskej literaturje do druheje swětoweje wójny ukraina wobsteji ze oblasćow awtonomneje republiki krim a dweju městow ze specialnym statusom sewastopol a hłowne město kijew najwjetše města su kijew charkiw a dnipro krim a z njej město sewastopol stejitej wot lěta pod kontrolu ruskeje běłoruska je nutřkokrajny stat we wuchodnej europje kotryž mjezuje z pólskej litawskej a letiskej na zapadźe ruskej na sewjerje a wuchodźe a ukrainu na juhu jeho stolica a najwjetše město je minsk kotryž so w srjedźišću kraja namaka při rozpušćenju sowjetskeho zwjazka sta so něhdyša sowjetska republika z njewotwisnym statom a wot lěta je awtoritarnje knježacy aljaksandr lukašenka z prezidentom zapadni wobkedźbowarjo pomjenuja běłorusku husto jako poslednju diktaturu europy mjeno belarus je wot srjedźowěka sem znate a woznamjenja poprawom zapadna rus w oficielnych běłoruskich a němskich dokumentach wužiwa so tohodla hamtske mjeno belarus město weirussland w ndrskich časach běše oficielne pomjenowanje beloruland běłoruska je třinaty najwjetši kraj w europje a najwjetši nutřkokrajny stat kotryž słuša dospołnje k europje kraj rozpřestrěwa so we wuchodoeuropskej płoninje najwyši wjeršk je jenož metrow wysoka dzjaržynskaja hara zapadnje minska kotraž słuša k běłoruskemu hórskemu hrjebjenjej wokoło kraja wotwódnjuje do rěkow prypjat a dnjepr kotrejuž posledni běži dale přez ukrainu do čorneho morja dalše wažne rěki su berezina kotraž so do dnjepra wuliwa njemen memel w zapadźe dwina w sewjeru a bug kotryž stwori zapadnu hranicu z pólskej a europskej uniju podłu pripjata namakaja so w juhu běłoruskeje hoberske bahnišća kotrež su jenož zrědka wobsydlene třećina přestrjenje je z lěsom porosćena běłoruska je najhórje wot černobylskeje katastrofy potrjechena něhdźe štwórćina jeje přestrjenje je radioaktiwnje kontaminowana w běłoruskej je cyłkownje městow z wjace hač wobydlerjemi najwjetše z nich su nimo minska homel wobydlerjow mahiljow wicebsk hrodna a brest serbiska srbija je republika w srjedźišću balkanskeje połkupy hłowne město je běłohród beograd jako samostatny stat je nastała junija po rozpadźe statneho zwjazka serbiska a čorna hora naslědnika juhosłowjanskeje čornohórčenjo běchu so ze snadnej wjetšinu za wustup ze zhromadneho stata rozsudźili serbiska mjezuje z madźarskej na sewjeru rumunskej na sewjerowuchodźe bołharskej na juhowuchodźe ze sewjernej makedonskej kosowom a čornej horu na juhu a z bosniskej hercegowinu a chorwatskej na zapadźe najwažniše rěki kraja su dunaj sawa drina a morava serbiska prowinca kosowo wozjewi w lěće swoju njewotwisnosć štož so pak hač dotal ze serbiskeje strony njepřipóznaje dalša awtonomna prowinca je wojwodina na sewjeru serbiskeje najwjetše města serbiskeje su ličby z lěta bosniska a hercegowina w krajnych rěčach bosna i hercegovina abo kyrilisce je federatiwna republika na balkanskej połkupje w juhowuchodnej europje do lěta běše jedna z dźělnych republikow něhdyšeje juhosłowjanskeje prěni prezident njewotwisneje bosniskeje a hercegowiny bě alija izetbegović najwjetše etniske skupiny w kraju su bosnjacy južni serbja a chorwaća woni rěča z linguistiskeho wida samsnu rěč bazěrowacu na nowoštokawskim dialekće mjenuja ju pak wotpowědnje etniskej přisłušnosći bosnišćinu chorwatšćinu abo serbišćinu na sewjerje zapadźe a na juhu mjezuje horaty kraj z chorwatskej na wuchodźe ze serbiskej a na juhowuchodźe z čornej horu stolica a najwjetše město je sarajewo najwažniše rěki su drina we wuchodźe sawa w sewjeru neretva w juhu kaž tež bosna a vrbas w srjedźišću kraja wot kónca bosniskeje wójny sem wobsteji stat ze slědowacych třoch entitetow najwjetše města su dalše wuznamne město je mostar stolica a najwjetše město hercegowiny łužica łužyca lausitz łuyce lužice je historiski kraj w srjedźnej europje kotryž wobsteji z delnjeje łužicy na sewjeru a hornjeje łužicy na juhu we woběmaj dźělomaj łužicy su serbja domoródni čehoždla su tež mnohe městne a rěčne mjena kaž tež mjeno łužicy sameje serbskeho pochada najwjetši dźěl łužicy słuša dźensa k němskimaj zwjazkowymaj krajomaj braniborskej a sakskej mjeńši k pólskej wuchodny dźěl regiona słuša dźensa k pólskimaj wójwodstwomaj lubuš a delnjošleska kotrejuž najwjetše města su žarow ary lubań a zgorzelec łužica so do dweju rozdźělneju dźělow poddźěluje hornjeje a delnjeje łužicy někotři liča tež srjedźnu łužicu jako wosebity region wobě łužicy matej zhromadnje něhdźe miliony wobydlerjow wot toho někak w pólskej na přestrjeni kwadratnych kilometrow delnja łužica je sewjerny dźěl łužicy a leži zwjetša w braniborskej wona je wobmjezowana přez fleming na sewjerozapadźe a čorny halštrow na zapadźe na wuchodźe stworitej wódra a bobr přirodnu hranicu najsewjerniše město delnjeje łužicy nadeńdźe so pola eisenhüttenstadta krajina wobsteji zwjetša z poměrnje płoneje nižiny hdźež rostu wot lětstotka wosebje chójny prěnjotne biotopy běchu bahniska łuhi bukowiny a dubiny k delnjej łužicy słušeja tež błóta hranica mjez delnjej a hornjej łužicy wotpowěduje zwjetša dźensnišej hranicy zwjazkoweju krajow braniborskeje a sakskeje podłu linije běła woda wojerecy w zapadnym wotrězku je čorny halštrow historiska mjeza tak zo słušeja tež wjacore braniborske městna wokoło złeho komorowa a rólan k hornjej łužicy najzapadniši dypk hornjeje łužicy nadeńdźe so při awtodróze pola rólan mjeztym zo je rěka hwizdź přitok bobra wuchodna mjeza ze šleskej hornjołužiska krajina wobsteji z hole a hatoweje krajiny sewjernje kamjenca budyšina a niskeje z hórkatych a zdobom płódnych hornjołužiskich zahon wokoło budyšina a lubija a z łužiskich hor na juhu při čěskej hranicy najwyše hory nadeńdu so w žitawskich a jizerskich horinach na samym juhowuchodźe najwyše městno cyłeje łužicy je taflowy kamjeń na smrku při dźensnišej pólsko čěskej hranicy m łužiske horiny na čěskim boku hranicy su drje po łužicy pomjenowane njesłušeja pak hač na němski dźěl žitawskich horin k njej najwažniše města delnjeje łužicy su choćebuz jeničke wulkoměsto eisenhüttenstadt gubin baršć łukow historiska stolica delnjeje łužicy grabin zły komorow a grodk kaž tež wětošow lubin a lubnjow w błótach najwjetše město pólskeje delnjeje łužicy je žarow hłowne městna hornjeje łužicy su šěšćiměsta budyšin jako zarjadniske srjedźišćo zhorjelc zgorzelec jako najwjetše město lubań žitawa lubij a kamjenc mjeńše města su biskopicy niska běła woda wojerecy a mužakow kaž tež bogatynia na pólskim boku mjeno łužica losicin lonsicin je prěni raz w lěće dokładźene kmjen łužičanow pak hižo w druhej połojcy lětstotka mjeno łužica woznamjenješe prěnjotnje do započatka lětstotka jenož teritorij delnjeje łužicy bywšeje wuchodneje marki w starowěku bu teritorij wot germanskich hermundurow langobardow a wandalow wobsydlene na kóncu a na spočatku lětstotka so słowjanske kmjeny serbow zasydlichu w hornjej łužicy předewšěm milčenjo wokoło budyšina a bjezunčenjo wokoło zhorjelca w delnjej łužicy pak łužičenjo hižo wot wobrota do lětstotka stawaše so łužica jako wuchodna namjezna kónčina z cilom ekspansije frankowskeho mócnarstwa pozdźišo wuchodofrankowskeho mócnarstwa kotrež wutwori tu w prěnjej połojcy lětstotka wuchodnu marku pod wjednistwom zwjetša sakskich feudalnych knjezow bu zapadnje łobja nowa serbska marka załožena za samsny čas sahaše w lětach wliw wulkomorawskeho mócnarstwa sem po nastaću němskeho kralestwa bu łužica wot sakskeho wójwody hendricha i wobsadźena a do wuchodneje sakskeje marki zarjadowana wobknježeneje wot markhrabje siegfried sewjerny dźěl resp do mišnjanskeje marki južny dźěl na budyskim teritoriju nasta marka kotruž wot kónca lětstotka wettinojo zarjadowachu wot lěta markhrabjojo wuchodneje marki wot spočatka lětstotka so w łužicy mócne němske pólske a čěske zajimy zetkawachu konflikt mjez pólskim kralom bolesław i chrobły a hendrichom ii wot so w budyšinje kónčeše přez čož budyske kónčiny buchu jako mócnarske leno k pólskej přizamknjene po smjerći bolesława i chrobłeho a rozpadźe centralneje mocy w pólskej słušeše budyski region wot zaso kejžorej w lěće dósta wjerch a pozdźiši kral wróćisław ii dźěl teritorija pozdźišeje hornjeje łužicy a dźěl delnjeje łužicy wuchodnu marku jako leno ale njeje so jemu poradźiło jón do wobknježić hakle w lěće hač do lěta za soběsława i bu teritorij pozdźišeje hornjeje łužicy znowa k čěskemu statej přizamknjeny krótko po tym w lěće dóńdźe tež prěni raz k dźělenju zhorjelskich wot budyskich kónčin kotrež so potom hač do kónca lětstotka samostatnje wuwiwachu delnja łužica bu w lětstotka wot sakskich wettinow dobyta bytostny dźěl wuchodna marka abo ostmark w lěće wot słušeše askanjanam kotřiž běchu so hižo prjedy w lěće z čěskej princesnu božena budyške a zhorjelske kónčiny naženili po wotemrěću braniborskich askanjanow dobywachu luksemburgčenjo poněčim teritorij łužicy w lěće budyske kónčiny w lěće zhorjelske kónčiny a w lěće luban kotrež prjedy z čěskimi žitawskimi kónčinami jednotny teritorialny cyłk tworjachu kotryž je wot lěta pod mjenom hornja łužica znaty w lětach a přikupi korla iv čěskej krónje delnju łužicu wot trajnje kotraž bu hižo w lěće do wobłuka krajow čěskeje króny zarjadowana a do čoła markhrabinstwa bu bohot postajeny wot lětstotka buštej dwaj bohotaj mjenowanej wuznamnu poziciju we wobłuku łužicy měješe zwjazk šesćiměstow kotryž wobsteješe z budyšina kamjenca lubanja lubija zhorjelca a žitawy delnjołužiske markhrabinstwo w lětach město choćebuz ze šěršej wokolinu na přeco zhubi teritorij dósta braniborski kurwjerch w lětach dźeržeše maćij corvinus jako krónowany čěski kral wobě łužicy ze šleskej a morawu po jeho smjerći znowa dźěl krajow čěskeje króny tworjachu za čas třicećilětneje wójny doby sakski kurwjerch jan jurij wot kejžora ferdinanda ii cyłu łužicu nimo teritorija wokoło choćebuza kotryž wot lětstotka braniborska wobknježi najprjedy jako zastawk potom přez praski měr z lěta jako leno čěskeje króny po postajenju wienskeho kongresa cyła delnja łužica a sewjerowuchodny dźěl hornjeje łužicy pruskej připadnještej znutřka pruskeje bu delnja łužica do prowincy braniborska zarjadowana mjeztym zo so hornja łužica z wobstatkom prowincy pruska šleska sta zbytk hornjeje łužicy zwosta sakskej a tworješe jedyn z jeje krajow markhrabinstwo hornja łužica w lětach budyski kraj sakski dźěl hornjeje łužicy měješe rozsahłe samozarjadowanje mjez druhim swójski sejm po prěnjej swětowej wójnje so zjewi ze serbskim narodnym wuběrkom wokoło arnošta barta hibanje kotrež požadowaše wutworjenje jednotneho łužiskeho zwjazkoweho stata we wobłuku němskeje abo samo njewotwisnosć štož wšak realizowane njebu a tak přetraješe rozdźělenje łužicy do pruskeje a sakskeje z časa wienskeho kongresa hač do kónca druheje swětoweje wójny potom w lěće dóńdźe k wotstronjenju budyskeho kraja a jeho zjednoćenju ze sakskim krajom drježdźany do drježdźansko budyskeho kraja na podstupimskej konferency bu teritorij łužicy znowa rozdźěleny teritorij na wuchod wot rěki nysy bu k pólskej přizamknjeny dźensa je tutón dźěl łužicy do lubuskeho a delnjošleskeho wojewódstwa rozdźěleny mjeztym zo so teritorij na zapad wot njeje z wobstatkom sowjetskeje wobsadźeneje zony sta w samsnym času sej łužiscy serbja kotřiž běchu w čěskosłowakskej žiwi přizamknjenje łužicy k čěskosłowakskej žadachu štož wšak njebu zwoprawdźene domowina třěšna organizacija łužiskich serbow pak požadowaše zarjadowanje cyłeho němskeho dźěla łužicy do sakskeje w referendumach w do toho pruskim dźělu łužicy hłosowachu wšak jenož wokrjesy na teritoriju dotalneje hornjeje łužicy wobstatk dotalneje pruskeje prowincy šleska za přizamknjenje k sakskej mjeztym zo wokrjesy na teritoriju delnjeje łužicy wobstatk dotalneho pruskeje prowincy braniborska to wotpokazachu tohodla bu dotal pruski dźěl hornjeje łužicy do sakskeje zarjadowany mjeztym zo delnja łužica braniborskej zwosta kotrejež status bu pozdźišo na kraj změnjeny pruski stat bu přez rozsud zwjazkarjow februara wotstronjeny w lěće bu po zběžkach komunistiski mócnarski monopol wotstronjeny oktobra dóńdźe k zjednoćenju ndr ze zwjazkowej republiku němska toho dnja dóńdźe tež k wobnowjenju krajneho rozrjadowanja na teritoriju bywšeje ndr w tym času skutkowaše na teritoriju němskeho dźěla łužicy regionalistiske hibanje iniciatiwa za njerozdźělenu łužicu inititative für eine ungeteilte lausitz kotraž wšak dosć wothłosa njenamaka nimale cyły němski dźěl hornjeje łužicy bu znowa do wobnowjeneho kraja sakska zarjadowany a delnja łužica z małym dźělom hornjeje łužicy do braniborskeje tutón staw do přitomnosće traje njeoficielna hymna serbskeje łužicy je spěw rjana łužica z pjera handrija zejlerja na hudźbu korle awgusta kocorja w němskim dźělu hornjeje łužicy spjelnja spěw oberlausitz geliebtes heimatland tule funkciju jabłučina tež jabłoń malus je ród ze swójby róžowych rostlinow rosaceae ród wobsahuje něhdźe hač do družinow lisćomjetacych štomow a kerkow z lěsow a husćinow sewjerneje měrneje cony w europje aziji a sewjernej americe z kotrychž tež wulka ličba je na často ćežko so rozeznawacych hybridow nastawała najwažniše družiny swětodaloko z wotstawkom najznaćiše a hospodarsce jara wuznamna družina je kultiwowana jabłučina malus domestica nimo toho buchu někotre z wuchodneje azije pochadźane družiny z jenož něhdźe wišničkowulkimi płodami kaž na při japanska jabłučina malus floribunda wišnjojta jabłučina malus baccata a malus zumi w měrnych klimowych regionach kaž pyšne kerki a štomy nasadźane nic zaměnjować z jabłučinami su nic bliže přiwuzne granatowcy punica granatum ród malus słuša k subtribusej pyrinae tribusa pyreae w podswojbje spiraeoideae znutřka swójby rosaceae mjeno roda malus bu w lěće wot philip miller w gard dict abr nakład s najprjedy wozjewjene synonymy za malus mill su docyniopsis c k schneid koidz eriolobus dc m roem eksistuje něhdźe hač malus družinow tu listowanje z informacijemi wo domiznje w chinskej so hodźa něhdźe družinow namakać z kotrychž jenož tam ród malus so do šěsć hač do wósom sekcijow rozrjaduje a stej dwě k tomu přišłoj eksistuje tež rodowe křižowanki znutřka podtribusa pyrinae na přikład sorbus malus a samo trójne křižowanki cydonia pyrus malus wo znatych sortami płody dawacych jabłučinow hlej zahrodna jabłučina a sorty jabłučinow zjednoćene staty ameriki united states of america su po wobydlerstwje najwjetši stat w sewjernej americe a třeći najwjetši na zemi wone so z zwjazkowych statow z cyłkownje milionami wobydlerjow zestaja zwjazkowa stolica je washington d c blisko wuchodneho pobrjoha najwjetše město wšak new york city zjednoćene staty ameriki płaća wot kónca zymneje wójny a rozpadźe sowjetskeho zwjazka jako jenička zwostawaca supermóc na swěće jich brjohi wobdawataj atlantiski ocean z wuchoda a ćichi ocean ze zapada stat alaska leži w sewjernym dźělu kontinenta a je ze sewjera wot sewjerneho polarneho morja wobdata alaska je wot azije jenož přez kilometrow šěroki beringowy přeliw dźělena k najznaćišim połkupam słuša florida na juhu kraja kotraž wotdźěluje mexiski golf wot atlantiskeho oceana na sewjeru mjezuja zjednoćene staty z kanadu a na juhu z mexikom floridaski přeliw wotdźěluje kraj wot skupiny kupow bahamow a wot kuby najwyša hora je denali prjedy mount mckinley m w alasce najdlěša rěka je missouri kotryž twori z mississippijom štwórty najdlěši rěčny system na swěće tuchwilny prezident zjednoćenych statow je joe biden z demokratiskeje strony syriska hamtsce syriska arabska republika al dschumhriyya al arabiyya as sriyya je stat při srjedźnym morju w zapadnej aziji hłowne a najwjetše město je damask jedne z najstaršich městow na swěće kraj w kotrymž so nimo arabšćiny tež kurdisce rěči słuša k bliskemu wuchodej wot lěta knježi w syriskej krawna byrgarska wójna w kotrejž je hač dotal wjace hač ludźi swoje žiwjenje zhubiło něhdźe štyri miliony syričanow su jako ćěkancy we wukraju susodne kraje su turkowska na sewjeru irak na wuchodźe jordaniska na juhu israel na juhozapadźe a libanon na zapadźe najwažniša rěka je euphrat kotryž běži přez syrisku pusćinu na wuchodźe kraja irak hamtsce irakska republika je njewotwisny stat w juhozapadnej aziji abo na bliskim wuchodźe w starej mezopotamiskej jeho susodźa su na juhu kuwait a sawdi arabska na zapadźe jordaniska na sewjerozapadźe syriska na sewjeru turkowska a na wuchodźe iran na samym juhu ma irak přistup k persiskemu golfej na sewjeru iraka nadeńdźe so awtonomny region kurdistan kotryž ma swójski parlament a kurdišćinu jako hamtsku rěč stolica je bagdad dźensniši irak nasta w lěće z třoch osmaniskich prowincow bagdad basra a mossul wot do bě z kralestwom a po wojerskim puču wot z republiku mjez a knježeše saddam husein jako diktator pod jeho knježerstwom wjedźeše irak wójnu přećiwo iranej z podpěru sowjetskeho zwjazka a zjednoćenych statow kuwaitej kaž tež dwójce přećiwo mjezynarodnej koaliciji pod wjednistwom zjednoćenych statow a wot kónca huseinoweho knježerstwo knježi w někotrych kónčinach iraka byrgarska wójna wot su kónčiny na sewjerozapadźe kraja pod kontrolu tak mjenowaneho islamskeho stata iran prjedy persiska je njewotwisny stat a wot lěta islamska republika w juhozapadnej aziji z wjace hač milionami wobydlerjow a přestrjenju wot milionow kwadratnych kilometrow słuša k dwaceći najwjetšim statam na swěće jeho stolica najwjetše město a hospodarske srjedźišćo je teheran susodne kraje su irak na zapadźe turkowska armenska a azerbajdźan na sewjerozapadźe turkmenistan na sewjeru kaž tež afghanistan a pakistan na wuchodźe na juhu tworitej persiski golf a arabske morjo přirodnu hranicu na sewjeru irana nadeńdźe so pobrjóh kaspiskeho morja kraj o bogatej historii i niesamowitym dziedzictwie iran jest krajem który jest czsto pomijany i niesłusznie omijany przez wielu podróników jednak iran ma wszystko do zadowolenia kultur która ma kilka tysicy lat fantastyczne zabytki i miasta rónorodne krajobrazy od onieonych gór po suche pustynie przez morze a take jedn z najbardziej przyjaznych populacji na wiecie wiat mongolske rěče tworja w aziji předewšěm w mongolskej w chinje a ruskej jednotliwa rěč tež w afghanistanje rozšěrjenu rěčnu swójbu wot něhdźe poměrnje blisko přiwuznych rěčow z něhdźe milionami rěčnikow wone so po słowoskładźe jara njerozeznawaja přećiwo tomu sylnišo po morfologiji a syntaksy mongolske rěče buchu často do genetiskeho zwiska z tunguziskimi a turkowskimi rěčemi stajene a z tymi jako altajsku rěčnu swójbu zjimane bjezdwěla wobstajace typologiske a leksikaliske přezjednosće mjezy mongolskimi tunguziskimi a turkowskimi rěčemi so móžeja tola tež přez wzajomne wobwliwowanje dla rěčnych kontaktow město přez genetiku přiwuznosć wujasnjować prašenje genetiskeje jednosće altajskich rěčow je w historiskej linguistice dale dwělomne jenička mongolska rěč z wjace hač milionom rěčnikow je dalše wjetše mongolske rěče su genetika jednosć mongolskich rěčow je cyle njezwadna wězo bu nutřka struktura tuteje rěčneje swójby předewšěm tež dla relatiwnje wulkeje podobnosće najwjetšich rěčow kotrež k wotmjezowanskim problemam wjedźu na kóždy pad žiwje diskutowana tradicionelna klasifikacija do zapadneho a wuchodomongolskeho hłowneje hałuzy kaž tež do zbytnej kategorije tak mjenowanych nakromnych rěčow bě bjezwuwzaćnje arealnje město genetisce motiwizowana při tym aktualnej pak nic historiske rozšěrjene rěčow buchu za zakład brało předležeca sylnišo genetisce orientowana klasifikacija bazuje předewšěm na v rybatzki intra mongolic taxonomy z j janhunen ed the mongolic languages ke klasifikaciji bu wobjim leksikaliskich zhromadnosćow jednotliwych rěčow wobkedźbowany mongolske rěče su w mongolskej chinje ruskej a afghanistanje rozšěrjene slědowaca tabela pokaza rozšěrjenje rěčow z aktualnymi ličbami rěčnikow w jednotliwych krajach zo najwjetše mongolske rěče relatiwnje blisko hromadźe přiwuzne su pokazaja slědowace słowne runicy ze zakładneho słowoskłada najwažnišich modernych mongolskich rěčow přidatnje je protomongolska abo staromongolska forma a forma literariskeje mongolšćiny wot lětstotka w ujguriskim wertikalnym pismje traděrowana w lětstotku fiksěrowana formy dźensnišich mongolskich rěčow su date w fonetskej transkripciji rozdźěluja so mongolske rěče historisce do slědowacych periodow staromongolšćina steji hišće blisko proto mongolšćiny konstrukta protorěče z kotrychž su wšě mongolske rěče wuchadźałe wobsahuje mnoholičbne turkowske a mongolske požčonki a bu tež wot chinšćiny tang dynastije wobwliwowana w tutym času bu wot mongolskich khitanow kotrež liao dynastiju załožowana swójske pismo wuwiwała tute słužiłe potom jako bazu za samostatne pismo tunguziskich dźurdźenow němsce dschurdschen a tež jako bazu mandźurskeho pisma na kóncu staromongolskeje periody bu wertikalne ujguriske pismo wot mongolow přejimałe srjedźna mongolšćina je w tekstach w chinskej transkripciji wobchowowana najwažniši tekst je tajne stawizny mongolow něhdźe ale tež w tibetiskim phags pa pismje a dwurěčnych glosarach najstarši wobchowowany pismowy dopokaz wot něhdźe je tola kamjeń yisüngge nefy tšingis chana na kóncu tuteje periody so konwertowanje mongolow k tibetiskim buddhizmej w lětstotku stało tohodla bu wjele přiłožkow z tibetišćiny abo sanskrita publikowane a buddhistiske terminusy do mongolšćiny přijimane abo přiłožene w srjedźomongolskim času započina diferencowanje mongolskich narěčow kotrež so su pozdźišo k dźensnišim mongolskim rěčam wuwiwałe w lětstotku so stało přechod k modernej rěčanej rěči ale tež fiksěrowanje klasiskeje pismoweje rěče kotraž na staro a srjedźomongolskich stopjenja wróći rěčane formy mongolšćiny so su wot pismoweje rěče jara daloko zdalowachu srjedźomong hon lit mongol on lěto typologisce maja mongolske rěče wulku podobnosć z woběmaj druhimaj skupinomaj altajskich rěčow turkowske a tunguziske tute přiznamjenja su tuž do dalokeje měry hromadźe altajske a so zdźěla tež pola uralskich a paleosibiriskich rěčow hlej altajske rěče namakaja najwažniše typologiske charakteristiki mongolskich rěčow su nomina mongolskich rěčow maja kategoriji numerusa singular plural a pada sydom padow kotrejž so přez přiwisowane pluralowe resp padowe markěrowadłaj markěrujetej pluralowe markěrowadła steja před padowymi markěrowadłami wobaj sufiksaj podležitej wokalnej harmoniji pluralowe tworjenje so na přikładźe klasiskeje spisowneje rěče pokaza pluralowe markěrowadła su nar ner jenož ludźo a bohojo ud üd a čud čüd a warianty z tych k tomu bóle zrědka hišće d a s slědowaca tabela pokaza padowe markěrowadła a deklinaciju słowa mal skót njepřewjedu žanu změnu w numerusu a padźe a njeeksistuje žana konkordanca z wobmjezowacym słowom personalne pronomeny pronomeny třećeje wosoby pochadźeja wot demonstratiwneho pronomena a rozeznawaja so po tym hač je wotpowědna wosoba daloko abo blisko rěčnika ene abo tere steji za wón wona wono njeeksistuje ani při pronomenje žane genusowe markěrowanje w prěnjej wosobje plurala mjezy ekskluziwnej a inkluziwnej formu my rozeznawatej pola finitnych formow werba eksistuja jedyn tempus za njezańdźenosć a tři za zańdźenosć kotrež so přez slědowace sufiksy markěrowaja serbske přełožki su jenož přibližne tute formy nimaja žane rozeznawanje wosoby přikładaj negacija so pola finitnych formow werba zwjetša přez negacisku partiklu ese zwuraznjuje kotraž před formu werba steji tere ese irebei wón wona wono njeje přišoł přišła přišło pola werbalnych nomenow so partikla ügei wužiwaja kotraž formje werba slěduje manu baši iregsen ügei naš wučer njeje přišoł poprawny imperatiw so přez samón kmjen tworja nimo toho eksistuja hišće druhe formy kotrež schodźenki zdwórliwosće a dźerženja zwuraznjuja přikłady yabu dźi yabutun dźi prošu yabuarai budź tak dobry a dźi yabutuai njech dźe werbalne nomeny werbalne nomeny z wjetšeho dźěla so wužiwaja k wurazej stawa wone so móžeja deklinować a jako predikat hłowneje atributiwneje abo komplementoweje sady wužiwać přikłady tere kümün öčügedür iregsen bayina tón čłowjek je wčera přišoł bi edür büri mia idedeg ja jěm mjaso kóždy dźeń mia idegči mjasojědźk konwerby so we wšěch mongolskich rěčach při koordinaciji abo subordinaciji wjacorych sadow wužiwaja móžěja so je jako participy wobhladować hdy po funkciji maja rozdźělne formy jednora sekwenca so přez converbum imperfecti započina jenož posledni werb w tajkej slědźe steji we finitnej formje na přikład bi doluan ča tur bos ču örlüge yin oula ide ü nom ungši ba stańši z łoža sedmich snědach a potom čitach knihu předčasnosć so přez converbum perfecti wupraje přikład bida ubčas emüsü ged nom i ban ungši mui zdrasćiwši budźemy swoju knihu čitać persišćina frs abo tež prs je indoeuropska rěč kotraž rěči so předewšěm w iranje a dźělach srjedźneje azije z darišćinu tadźikišćinu pahlawšćinu hazaragšćinu dehwaršćinu darwazšćinu aimašćinu džidšćinu tatšćinu bucharšćinu luršćinu kumzaršćinu a larišćinu słuša wona do juhozapadneje skupiny iranskich rěčow je jenička hamtska rěč iranskeje islamskej republiki přez milionow wobydlerjow a jeje wuchodny dialekt tj darišćinu rěči něhdźe dalšich sydom milionow wobydlerjow afghanistana mil tu stej dwě druhej hamtskej rěči a pakistana mil dźensnišej modernej persišćinje jara podobna je tež tadźikišćina jenička hamtska rěč za něhdźe šěsć milionow wobydlerjow tadźikistana afghaniske a tadźikiske dialekty su archaiše a gramatisce bohatše hač dźensniša moderna iraniska persišćina persišćina ma dwaj numerusaj ale nima žadyn genus na rozdźěl wot stareje persišćiny esperanto je najznaćiša najčasćišo wužiwana planowa rěč kotruž ludwig lazarus zamenhof hižo w lěće w měsće waršawa wutwori prěnja kniha je w rušćinje pólšćinje němčinje a francošćinje wušła a měješe stronow mjeno rěče běše prěnjotnje pseudonym awtora dr esperanto serbsce nadźijacy wosoba esperanto so we wjele krajach wužiwa mjez druhim w němskej hižo wot wjace hač lět rěčnicy so na pućowanjach a zarjadowanjach zetkawaja wužiwaja esperanto w městnych skupinach a w interneće maja listowe přećelstwa čitaja literaturu w esperanće posłuchaja esperantsku hudźbu a wužiwaja esperanto we wjele žiwjenskich wokruhach druhdy esperanto funguje jako swójbna rěč tež eksistuja radijowe wusyłanja w tutej rěče ale tež podkasty hižo eksistuja esperanto wužiwa łaćonski alfabet z někotrymi diakritiskimi pismikami a b c d e f g h i j k l m n o p r s t u v z pismiki x y njeeksistuja w prawych esperantskich słowach alfabet je fonematiski w esperanće ma kóžda słowna družina swoje wosebite kóncowki po kotrychž móžeš słownu družinu jasnje spóznać substantiwy a adjektiwy maja dwaj padaj nominatiw a akuzatiw n ale tež dwě gramatiskej čisle singular a plural j pluralowy akuzatiw kónči so na jn znamješko plurala tuž před tym akuzatiwa steji na přikład palo havas suprasorabajn librojn pawoł ma hornjoserbske knihi lokalne adwerby móža akuzatiwny n měć hdyž směr zwuraznjeja na př tie tam tamle tien tam z werba danci rejować móže substantiw nastać danco reja adjektiw danca rejowanski a adwerb dance rejowansce ale tež z substantiwa martelo hamor móže nastać werb marteli klepać z hamorom adjektiw martela hamorowy a adwerb martele z hamorom hižo w lěće počachu někotři spisowaćeljo knihi w rěči esperanto spisować abo literaturu z druhich rěčow přełožować mongolšćina je najwuznamniša rěč ze skupiny mongolskich rěčow a hłowna kaž tež hamtska rěč w mongolskej rěči z njej wokoło milionow ludźi w mongolskej a dalšich kónčinach na teritorijach ruskeje chinskeje ludoweje republiki a kirgiskeje za standardnu wariantu rěče ma so najwjace wužiwany dialekt chalcha chalcha mongolšćina słuša k centralnej hałuzy mongolskich rěčow kotrež buchu pak z turkowskimi rěčemi a tunguziskimi rěčemi k altajskim rěčam zjimane genetiska jednosć altajskich rěčow bu nic powšitkownje akceptowana wona je z druhimi mongolskimi rěčemi blisko přiwuzna a nic přeco jasnje wotmjezujomna wosebje juhomongolske w nutřkownej mongolskej rěčane dialekty ale tež ojratiske dialekty w zapadnej mongolskej buchu druhdy jako separatne rěče wobhladowane wo klasifikaciji hlej nastawk mongolske rěče centralna mongolšćina je najčasćišo rěčana mongolska rěč a rěči so wot něhdźe milionow rěčnikow w mongolskej republice a dalšich něhdźe milionow w nutřkownej mongolskej wyše toho je mjeńšinowa rěč w burjatskej ruska a kirgiskej chalcha mongolšćina ma slědowace konsonantowe fonemy chalcha mongolšćina ma slědowace sydom wokalne fonemy kyrilisce ipa wšě wokale wustupuja krótce a dołho u e a a tež z jako diftong mongolšćina ma wokalnu harmoniju při tym buchu wokale do prědnich w mongolskim rěčnym wužiću žónske to su e o a u ale tež zadnje mongolsce muske to su a a rozdźělowane i je neutralny we słowje wustupuja regularnje jenož prědnje abo jenož zadnje wokal i móže z woběmaj wustupować wjele sufiskow wustupuje w štyri rozdźělene formy při tym so dalše rozdźělowanje přidaja wokal sufiksa so złoži při tym po poslednim wokalu kmjena a drje po slědowacej šemje i bu při tym ignorowany jeli słowo wobsahuje jenož i to so e pokaza słowo kotrež jenož krótke wokale wobsahuje bu přeco na prěnjej złóžce přizwukowane słowo z dołhimi wokalemi resp diftongemi bu na prěnim dołhim wokalu diftongu přizwukowane njepřizwukowane krótke wokale buchu zwjetša sylnje redukowane na kóncu słowa wone cyle wotpaduja mongolšćina so wuzběhuje přez dospołnje sufigowacu morfologiju a bu k aglutinowace rěče słuša dalše detaile a konkretne přikłady wo nominalnej a werbalnej morfologiji su w nastawku mongolske rěče za mongolski nomen je předewšěm kategorija pad relewantna numerus hra druhorjadnu rólu genus njeeksistuje buchu za mongolšćinu w cyłku sydom padow akceptowane a to nominatiw genitiw datiw lokatiw akuzatiw ablatiw instrumental komitatiw a alatiw zakładne formy padowych sufiksow kóncowki wariěruja zdźěla hdy po kóncowce kmjena steji za štyri formy sufiksa a o e ö za tři formy a o e a za dwě formje u ü resp a e wotpowědujcy wokalneje harmonije markěrowanje numerusa je w mongolšćinje opcionalne a so skerje rědko wužiwa při wužiću numeralow bu skerje žadyn plural njemarkěrowany eksistuja wjacore pluralowe sufiksy kotrychž wužiće so zdźěla po fonologiskich kriterijach złoži najčasćišo pak njeje předpowědźujomne najčasćiši sufiks je uud dalšej stej d a s za nomeny kotrež woznamjenja ludźi eksistujetej dwě dalšej kóncowce čuud z kolektiwnym woznamom a nar pluralowy sufiks steji před padowym sufiksom nimo móžnosće wužiwać wosobowe pronomeny w genitiwje jako posesiwny pronomen ma mongolšćina tež sufiksy z kotrymiž hodźitej so wobsydstwo abo přisłušnosć zwuraznjeć posesiwne sufiksy steja za padowym sufiksom swójske wosobowe pronomeny eksistuja za prěnju a druhu wosobu mjeztym zo za třeću wosobu so wužiwa demonstratiwne pronomeny ene tutón tuta tuto a ter tamny tež tu njeje rozdźěl po genusu w druhej wosobje eksistuje kaž w němčinje familiarna či a zdwórliwa forma ta w genitiwje plurala bu mjezy inklusiwnym bidnij a eksklusiwnym manaj rozeznawane mongolšćina ma bohaty repertoire na werbowych formach při tym so rozeznawa mjezy tři skupinami kotrež rozdźělane funkcije wupjelnjuja wšěm zhromadne pak je zo wupraja wone předewšěm tempus aspekt a modus a zo njepokazaja žanu kongruencu dalše detaile w nastawku mongolske rěče syntaks mongolšćiny so wuzběhuje přez to zo wona zwjetša hłowofinalna je zakładny słowoslěd w sadźe je potajkim sov w nominalnych frazach nomen přeco na kóncu steji a so postpozicje wužiwaja prěnje za mongolske rěče wužiwane pismo bu wot kitan před lěttysacom za čas chinskeje tang dynastije wužiwane kotrychž chroniki tež jednotliwe słowa traděruja kitan załožowachu w sewjerowuchodnej chinje liao dynastiju wot kotrejež su wězo jenož małe jednotliwosće traděrowałe w kotrejž pak prěni raz oficielnu mongolsku pismowu rěč předleži tute pismo twori potom bazu za tutu tungusiskich dźurdźow němsce dschurdschen jin dynastije jich teritorij bu potom kaž tutón chinskeje song dynastije wot mongolow yuan dynastija dobywany prěnje pismo srjedźneje mongolšćiny je wertikalne ujguriske pismo kotrež bu na kóncu lětstotka přewzate a na mongolšćinu přiměrjene najstarši zdźerženi pisomny dopokaz w formje narowneho napisa pochadźa z tutoho časa tehdy najwuznamniša literariska twórba tajne stawizny mongolow je drje jenož chinsce traděrowana tola pušći so najebać toho konkluzije na wosebitosće tehdy wužiwaneje srjedźomongolskeje rěče ćahnyć klasiska forma tutoho tradicionelneho mongolskeho pismo bu w lětstotku sfiksowana wona bu hač dźensa w nutřkownej mongolskej wužiwana oficielne pismo mongolskeje yuan dynastije w chinje bě tibetiske phags pa pismo ale tež chinske pismo bu za mongolske teksty intensiwnje wužiwane wot hač do lětstotka eksistuja mongolske teksty w arabskim pismje wob čas buchu hišće wjacore druhe pismowe systemy namjetowane na př wot zanabazara wuwiwane sojombo pismo w lěće bu we wonkownej mongolskej najprjedy łaćonski alfabet wot lěta na sowjetskim ćišću kyriliski alfabet zawjedźeny z nowymaj pismikomaj za ö a ü w lěće bu wužiwanje literariskeje mongolšćiny a z tym tež stareho ujguriskeho pisma zakazane wot lěta bu klasiske pismo w mongolskej zaso w hornich šulach wučene wono so často za firmowe tafle loga a podobne dekoratiwne zaměry wužiwa za wšě dalše dale kyriliski alfabet w nutřkownej mongolskej so dale tradicionelne ujguriske pismo wužiwa egyptowska misr je arabska republika z nimale milionami wobydlerjow w sewjerowuchodnej africe při čimž słuša połkupa sinai hižo do azije stolica a najwjetše město je kairo egyptowska wobsteji wot lěta jako njewotwisny stat je pak kolebka jedneje z najstaršich wysokich kulturow čłowjestwa na čož swětoznate pyramidy hač do dźensnišeho dopominaja w běhu tak mjenowaneho arabske nalěćo bu dołholětny prezident hosni mubarak w rewoluciji powaleny kraj mjezuje na zapadźe z libyskej na juhu ze sudanom a na sewjerowuchodźe z israelom na sewjeru twori pobrjóh srjedźneho morja arabsce al bahhr al abyadd al mutawasitt přirodnu hranicu na wuchodźe pobrjóh čerwjeneho morja arabsce al bahhr al ahhmar połkupa sinai zwjazuje egyptowsku z arabskej přez kraj běži z juha do sewjera nil najdlěša rěka na swěće kotraž so z deltu do srjedźneho morja wuliwa nimo płódneje doliny nila wobsteji egyptowska zwjetša z nimale njewobsydleneje pusćiny sahara mecklenburgsko předpomorska mecklenburg vorpommern mekelnborg vörpommern je zwjazkowy kraj z něhdźe milionami wobydlerjow kotryž leži při baltiskim morju na sewjerowuchodźe němskeje jeho hłowne město je zwěrin w mecklenburgsko předpomorskej ležitej z moricu a rujanami najwjetši jězor a najwjetša kupa němskeje přez mecklenburgsko předpomorsku běži wulka rěka łobjo ale tež mjeńše rěki kaž elde habola warnow a peene elde a habola do łobja běžitej a z njej do sewjerneho morja mjeztym zo so warnow a peene do baltiskeho morja wuliwatej najwjetše města mecklenburgsko předpomorskeje su mecklenburgsko předpomorska so w lěće znowa załoži kraj wobsteješe hižo raz mjez a a bu potom kaž wšě kraje na wuchodźe němskeje rozpušćeny na teritoriju kraja nastachu wobwody roztok zwěrin a neubrandenburg wot lěta běži němsko pólska hranica přez wuchodny dźěl předpomorskeje dźěl mjena mecklenburg wobsahuje dźěl słowa mecklen wot staronižoněmskeho słowa mikil wulki a dźěl słowa burg z woznamom hród dźěl mjena předpomorska wobsahuje słowjanske słowa po a morjo dokelž tutón zwjazkowy kraj při baltiskim morju leži w mecklenburgsko předpomorskej je wjele městnych mjenow kotrež ze zapadosłowjanskeje rěče pochadźeja tuta słowjanska rěč so hižo njerěči bě pak přiwuzna z kašubšćinu pólšćinu ale tež ze serbšćinu čěšćinu a słowakšćinu wona słuša k lechiskej skupinje zapadosłowjanskich rěčow su pak tež městnostne mjena němskeho pochada kosowo kosova kosov kosovo je wotwisnje wot perspektiwy autonomny teritorij w južnej serbiskej južnoserbsce autonomna pokrajina kosovo i metohija kosmet albansce krahina autonome e kosovs dhe metohis abo stat na balkanskej połkupje w juhowuchodnej europje stolica a najwjetše město je priština faktisce steja teritorija pod kontrolu kosowskeho knježerstwa w prištinje mjeztym zo so někotre gmejny na sewjeru w kotrychž su hłownje serbja žiwi dale k serbiskej liča kosowo mjezuje ze serbiskej na sewjeru a wuchodźe sewjernej makedonskej na juhu albanskej na juhozapadźe a čornej horu na zapadźa dotal připózna wot čłonskich statow zjednoćenych narodow njewotwisnosć kosowa wot serbiskeje hamtskej rěči kosowa stej albanšćina a serbišćina awstralska australia je stat na južnej połkuli zemje w awstraliji leži sewjerozapadnje nowoseelandskeje a juhowuchodnje indoneskeje a papuwy noweje gineje a wobjimuje nimo kontinentalneje twjerdźe tež kupu tasmansku jeje stolica je canberra kotraž leži na juhowuchodźe kraja najwažniša rěč je jendźelšćina při čimž so hišće někotre rěče prawobydlerjow aborigines wužiwaja hamtska rěč pak oficielnje njewobsteji srjedź lětstotka wupućowachu někotre sta serbow z łužicy do awstralskeje a załožichu tam zwjetša hromadźe z němcami nowe sydlišća kaž na přikład bukecy dźensa tarrington najwyši dypk je mount kosciuszko m nad normalnej nulu a najniše jězor eyre m pod normalnej nulu pakistan oficielnje islamska republika pakistan je wot lěta islamska federatiwna republika kotraž leži w južnej aziji po indoneskej jedna so wo kraj z druhim najwjetšim islamskim wobydlerstwom na swěće na juhowuchodźe mjezuje z indiskej na sewjerowuchodźe z chinskej na sewjerozapadźe z afghanistanom na juhozapadźe z iranom a na juhu z arabskim morjom pakistanska stolica je w sewjeru ležacy islamabad najwjetše město a hospodarski centrum pak karači při pobrjoze w juhu najwyši wjeršk kraja a zdobom druhi najwyši cyłeho swěta je k m kotryž so w himalaji blisko chinskeje hranicy namaka najwuznamniša rěka je z tibeta pochadźacy indus kotryž słuži powodźowanju wulkeho dźěla pakistanskeho ratarstwa pakistan bu w lěće hromadźe z indiskej njewotwisny wot zjednoćeneho kralestwa hač do lěta wobsteješe ze zapadneho pakistana kotryž wotpowěduje dźensnišemu teritorijej a wuchodneho pakistana kotryž bu po wójnje jako bangladeš njewotwisny čorna hora tež čornohórska abo montenegro čornohórsce serbisce crna gora je njewotwisny stat w zapadnym dźělu balkanskeje połkupy w juhowuchodnej europje leži w dinariskich horinach při jadranskim morju stolica a najwjetše město čorneje hory je poměrnje mała podgorica čorna hora běše mjez a z dźělom juhosłowjanskeje a bu junija po wothłosowanju zaso njewotwisny je z čłonom zjednoćenych narodow zastupowanski kandidat europskeje unije a wot junija najmłódši čłon nato čorna hora mjezuje ze serbiskej w sewjeru kosowom na wuchodźe albanskej w juhu a z chorwatskej a bosniskej a hercegowinu w zapadźe najwyši wjeršk kraja je zla kolata m nad normalnej nulu kotraž so namaka w horinach prokletije při albanskej hranicy durmitor je druhe wysoke horiny w kraju a sławny turistiski cil njedaloko durmitora namaka so žłobina rěki tara kotraž płaći jako najhłubša w cyłej europje turistisce wuznamne su pak předewšěm kónčiny při jadranskim morju wosebje boka kotorska kotorski zaliw hody weihnachten swjate nocy su swjedźeń narodźenja jězusa chrysta a jako tajki jedyn z najwažnišich křesćanskich swjedźenjow kotryž swjeći so w zapadnych cyrkwjach w času wokoło decembra hodownika w armenskej japoštołskej cyrkwi swjeća so hakle januara w prawosławnych cyrkwjach zwjetša po gregorianskej protyce dnja januara swjatočnosće započnu sej hižo z patoržicu dnja decembra kotryž je we wjele krajach zakonski swjaty dźeń w němskej pólskej a druhich krajach je tež decembra jako druhi hodowny dźeń swjatk hody su nimo jutrow swjedźenja zmortwychstaća chrysta a swjatkow swjedźenja pósłanja ducha swjateho jedyn z třoch hłownych swjedźenjow cyrkwinskeho lěta započnu so z prěnim hodownym nyšporom dnja decembra a skónči so w romsko katolskej cyrkwi ze swjedźenjom křćenja knjeza njedźelu po wozjawnjenju knjeza prěni liturgiski wjeršk hodowneho časa je boža nóc w nocy wot patoržicy na prěni hodowny dźeń do liturgijoweje reformy lěta traješe hodowny čas z adwentom jako přihotowanskim časom wjace hač měsacaj hač do februara swěčka marije předstajenje knjeza jako cyrkwinski swjatk je decembra hakle w lěće z roma prěni raz naspomnjeny kak je k tomu datumej dóšło je njewěste diskutowane je wobliwowanje přez romski kult wokoło słónca tak bě kejžor aurelian w lěće postajił decembra za swjedźeń słónčneho boha sol invictus w cyłym mócnarstwje mjez tutym bohom a chrystom samym słóncom widźachu zažni křesćenjo paralele křesćenjo a njekřesćenjo swjeća hody dźensa zwjetša zhromadnje jako swójbny swjedźeń z wobradźenjom tutón nałožk je so w dobje reformacije jako alternatiwa k dotalnemu nałožkej darow na dnju swjateho mikławša doporučował wot martina luthera kotryž chcyše předewšěm kedźbnosć dźěći preč wot česćenja swjatych k česćenju chrysta samoho w romsko katolskich swójbach wobchowaše so wobradźenje dnja decembra hišće dlěši čas přidružichu so dalše stare a nowše nałožki wšelakeho pochada kaž na přikład hodowne hry wot lětstotka hodowne štomy lětstotk adwentny wěnc wot a rumpodich lětstotk kotryž wotměni we wjele kónčinach wosebje ewangelskich dźěćatko a swjateho mikławša jako přepodawar darow na přikład w slepjanskej kónčinje dźěćatko pak hač do dźensnišeho dary njese wopyt božich mšow k hodam je tež pola njeprawidłownych kemšerjow a njekonfesionelnych chětro rozšěrjeny biblija z grjek ta biblia knihi je kompleks knihow kotryž ma křesćanstwo za swjate a přez boha inspirowane biblija mjenuje so wot přiwisnikow křesćanskeje nabožiny tež swjate pismo dalše wopisowanja su tež słowo bože abo kniha knihow prěni dźěl biblije twori stary zakoń kotryž wobsahuje židowski kompleks swjatych knihow tanach kotryž su křesćenjo z židowstwa přewzali stary zakoń je w originalu z wulkeho dźěla hebrejsce spisany dźěle pak předleža tež aramejsce a grjeksce druhi dźěl biblije nowy zakoń je specifisce křesćanski a nawjazuje na stary zakoń po přeswědčenju wěriwych je wobsah noweho zakonja powěsć wo jězusu chrystusu a jeho wosoba dopjelnjenje wočakowanjow starozakońskich knihow nowy zakoń je w originalu grjeksce spisany prěnju dospołnu serbsku bibliju wudawachu jan běmar jan langa jan wawer a matej jokuš w lěće biblija wobsteji ze wšelakich knihow a kapitlow tadźikistan serbsce tež tadźikiska abo tadźikska todźikiston je nutřkokrajny stat w srjedźnej aziji kotryž bě hač do lěta z dźělom sowjetskeho zwjazka jeho stolica je dušanbe susodne kraje su kirgiska na sewjeru chinska na wuchodźe afghanistan na juhu a uzbekistan na zapadźe we wuchodźe kraja namakaja so wysoke horiny pamira tadźikistan leži we wysokich horinach pamira nimale połojca přestrjenje leži wyše hač metrow na wuchodźe nadeńdźe so pik ismoil somoni prjedy pik komunizma ze metrami najwyši wjeršk w tadźikistanje na sewjeru rozpřestrěwa so hórski rjećaz alaj jenož na samym sewjerozapadźe ma kraj w ferganskej dolinje mały podźěl nižiny kotryž hodźi so dla zastaranja z wodu přez rěku syrdarja za intensiwne ratarstwo wužiwać druha wažna rěka je pandź přitok amudarje kotryž twori južnu hranicu z afghanistanom najwjetši jězor je karakul km kotryž leži we wysokosći wot metrow na pamirskej wysočinje njedaloko chinskeje hranicy prěnja hamtska rěč je tadźikišćina persišćinje podobna indoeuropska rěč nimo toho je ze sowjetskich časow tež rušćina jako hamtska rěč připóznata wosebje we ferganskej dolinje je wulka uzbekska mjeńšina žiwa kotraž wučinja cyłkownje něhdźe wobydlerstwa wjace hač ludnosće su muslimskeje wěry kašubšćina je zapadosłowjanska rěč podobna pólšćinje a mortwej połobšćinje rěči so w pólskej wokoło gdańska kašubsce gduńsk pólsce gdańsk wona słuša k lechiskej skupinje zapadosłowjanskich rěčow aa bb cc dd ee ff gg hh ii jj kk ll łł mm nn ńń oo óó pp rr ss tt uu ww yy zz w tym njewustupjace w pólskej rěči pismik u wšak so nimale kaž ü u i wurjekuje samsne kaž w pólšćinje su dźělne zdźerženje formy tart z prasłowjanskeho trt zmjechčeny konsonant přez ar pobrachowanje pohibliweho e pobrachowanje zmjechčenjow konsonantow s z c dz jcze nasz jaczi jes w niebie niech s swicy twje miono niech przińdze twje królestw niech mdze twja wl jakno w niebie tak t na zemi chleba najg pwszedng dj nóm dzys i dpsc nóm naje win jak i m dpszcziwóm naszim winowajcóm a nie dopsc na nas pkszeni ale nas zbawi de złg amen w slědowacych městnach so kašubšćinu rěča kazachstan je wulki nutřkokrajny stat w srjedźnej aziji mały dźěl jeho teritorija zapadnje rěki ural słuša tež k europje stolica je nur sultan astana hačrunjež je almaty najwjetše město hač do lěta běše kazachstan z dźělowej republiku sowjetskeho zwjazka kazachstan leži mjez kaspiskim morjom a rěku ural na zapadźe a horami altaja na wuchodźe w srjedźoaziskej stepje na juhu nadeńdu so aralski jězor rěčina syrdarje pusćina kyzylkum a wuběžki horin tienšan na sewjeru rěka irtyš a zapadosibirska nižina najwyši wjeršk je chan tengri w tienšan ze metrami po přestrjeni je kazachstan dźewjaty najwjetši stat na swěće na sewjerozapadźe a sewjerje mjezuje z ruskej na wuchodźe z ludowej republiku china na juhu su jeho susodźa kirgizistan uzbekistan a turkmenistan na juhozapadźe jón wody kaspiskeho morja wobdawaja kaspiski pobrjóh ma cyłkownu dołhotu wot kilometrow wot do bě kazachstan jako socialistiska sowjetska republika dźěl sowjetskeho zwjazka wot njewotwisnosće steji prezident nursultan nazarbajew na čole stata w lěće je so sydło knježerstwa a parlamenta z almaty do amola w srjedźišću kazachstana přepołožiło lěto pozdźišo přemjenowa so amola do astana stolica statnej rěči stej do turkskich rěčow słušaca kazachšćina a rušćina při čimž so rušćina wot wobydlerjow wobknježi kazachšćina pak jenož wot něhdźe ludnosće su muslimskeje wěry najwjetše město kazachstana je něhdyša stolica almaty z połdra milionom wobydlerjow dźensniša stolica nur sultan astana je z wobydlerjemi druhe najwjetše sydlišćo w kraju slěduja šymkent w južnym kazachstanje karaganda aktobe taraz pawlodar oskemen semej a temirtau kirgiska serbsce tež kirgizistan kirgistan abo kirgiziska kyrgys respublikasy kirgizskaja respublika je nutřkokrajny stat w srjedźnej aziji kotryž bě hač do lěta z dźělom sowjetskeho zwjazka hłowne a zdobom najwjetše město je biškek prjedy frunze susodne kraje su kazachstan na sewjeru chinska na juhowuchodźe tadźikistan na juhozapadźe a uzbekistan na zapadźe kirgiska leži we wysokich horinach tien šan kotrychž najwyši wjeršk je dźengiš čokusu prjedy pik pobjedy při tadźikiskej hranicy na juhu přeńdźe kirgiske horiny do pamira ratarstwo je jenož na krajneho teritoriju docyła móžne ludnosć bydli předewšěm w dole rěki čuj na sewjeru a we ferganskej dolinje při hornim běhu syrdarje na zapadźe kaž tež wokoło wulkeho jězora ysyk kol na sewjerowuchodźe kirgiskeje přeco zaso je kirgiska wot ćežkich zemjerženjow potrjechena statna rěč kirgiskeje je kirgišćina kazachšćinje a uzbekšćinje podobna turkska rěč jako druha hamtska rěč je rušćina připóznata kotraž hraje wosebje wot sowjetskeje doby wulku rólu turkmenistan je nutřkokrajny pusćinowy stat w srjedźnej aziji kotryž bě hač do lěta z dźělom sowjetskeho zwjazka hłowne a najwjetše město je ašgabat susodne kraje su afghanistan na juhowuchodźe iran na juhu kazachstan na sewjerozapadźe a uzbekistan na sewjerowuchodźe na zapadźe twori pobrjóh kaspiskeho morja přirodnu hranicu wjetšinu stata twori pusćina karakum z rěki amudarje wotbočuje karakumski kanal kotryž ju z hłownym městom wjaza za hospodarstwo kraja je wosebje wudobywanje zemskeho płuna wažne po rozpadnjenju sowjetskeho zwjazka přewza předsyda turkmenskeje komunistiskeje strony saparmyrat nyazow móc w nowym njewotwisnym staće a natwari krutu diktaturu ze sylnym wosobowym kultum wokoło njeho jako türkmenbay wótc turkmenjanow steješe hač do swojeje smjerće w lěće na čole turkmenistana wot toho časa je gurbanguly berdymuhamedow ze statnym prezidentom jenička hamtska rěč turkmenistana je turkmenšćina uzbekšćinje a kazachšćinje podobna turkska rěč hinak hač w susodnych republikach nima rušćina žanoho oficielneho statusa azerbajdźan azrbaycan je stat na zapadźe azije při kawkazu leži při zapadnym brjoze kaspiskeho morja stolica je baku wuznamne přistawne město na sewjerje mjezuje z georgiskej km a ruskej republiku dagestan km na juhu z iranom km na zapadźe potom z armenskej km a přez enklawu nachičewan z turkowskej km azerbajdźan bě jako azerbajdźanska socialistiska sowjetska republika hač do lěta dźěl sowjetskeho zwjazka na juhozapadźe kraja leži mjezynarodnje njepřipóznata republika nahórski karabach kotraž bě so w lěće w běhu prěnjeje karabachskeje wójny wot azerbajdźana wotšćěpiła w druhej wójnje poradźi so azerbajdźanej nazymu wulke dźěle teritorija zaso wróćo zdobyć nepal nepalsce nepl hamtsce demokratiska zwjazkowa republika nepal sanghiya loktantrik ganatantra nepl je nutřkokrajny stat w srjedźnym dźělu himalaje kotryž mjezuje na sewjerje z chinu km a na juhu z indiskej km ma přestrjeń wot něhdźe km a wjace hač milionow wobydlerjow dźěli so administratiwnje do kónčin bagmati bheri dhawalagiri gandaki janakpur karnali kosi lumbini mahakali mechi narayani rapti sagarmatha seti stolica a najwjetše město je katmandu wobydlerjow při hranicy k tibetej namaka so najwyša hora swěta metrow wysoki mount everest hač do lěta běše nepal z kralestwom po krawnej byrgarskej wójnje mjez statnym wójskom a maoistiskimi rebelemi bu dnja meje republika wuwołana kambodźa hamtsce kralestwo kambodźa khmer preh rachanachk kmpcha je njewotwisne kralestwo w juhowuchodnej aziji stolica a zdobom najwjetše město je phnom penh při mekongu jednej z dźesać najdlěšich rěkow na swěće kraj słuša k najchudšim krajam w regionje zakład kambodźe běše srjedźowěkowske mócnarstwo kambuja mjez a lětstotkom kotrehož powostanki kaž na přikład swjatnišćo angkor wat słušeja dźensa k swětowemu herbstwu unesco po njewotwisnosći kambodźe wot francoskeje slědowachu lětstotki byrgarskeje wójny a surowe knjejstwo čerwjenych khmer wot do w kotrymž zamordowachu něhdźe milionaj wobydlerjow kambodźa leži na indochinskej połkupje při sewjerowuchodnym pobrjoze thailandskeho zaliwa mjezuje z laosom na sewjerowuchodźe z vietnamom na wuchodźe a z thailandskej na sewjerozapadźe na juhozapadźe twori kilometrow dołhi pobrjóh thailandskeho zaliwa přirodnu hranicu do kambodźe słuša nimo toho kupow wosrjedź kambodźaskeje wužłobiny na třoch bokach wot horinow wobmjezowaneje leži wulki a niłki jězor tonle sap kiž přeměnja swoju wulkosć wot km w suchim počasu na něhdźe km w dešćowym počasu najwyši dypk kambodźe je wjeršk hory phnom aural m w kardamomskich horinach branko crvenkovski makedonsce oktobra w slatinje blisko sarajewa je makedonski politikar a bě prezident republiki mjez lětomaj a crvenkovski je dóstał swój diplom na elektromasinskej fakulće uniwerzita sw ciril a methodius na wotrjadźe za informatiku a awtomatizaciju po rozpadźe socijalistiskeje federatiwneje republiki juhoslowjanskeje je so branko crvenkovski na prěnich swobodnich wolbach zapósłanc knježerstwa makedonskeje stał po dołhočasnym dźěłanju w kompaniji semos w skopje bywšeho komunista crvenkovskeho su jako předsydu strony socialdemokratiski zwjazk makedonskeje sdsm w aprylu wuzwolili septembra je so stał z prěnim premierom njewotwisneje makedonskeje a je tu funkciju hač do wólbow w decembrje měł po smjerći bywšeho prezidenta borisa trajkovskeho je crvenkovski dobył wólby za prezidenta makedonskeje w aprylu přećiwo saškej kedevej a je přewzał funkciju meje jeho naslědnik je gjorge ivanov friziske rěče su skupina třoch přiwuznych zapadogermanskich rěčow kotrež so powšitkownje tež jenož jako frizišćina pomjenuja rěče nałožuje etniska skupina frizow kotřiž su při pobrjohu sewjerneho morja na teritorijach nižozemskeje němskeje a danskeje žiwi friziske rěče su z jendźelšćinu blisko přiwuzne friziske rěče wopřimaja saterfrizišćina je zdobom posledni powostank wuchodofriziskeje rěče kotraž je so we wuchodnej friziskej hižo dawno zhubiła rozšćěpjenje do tych třoch rěčnych hałuzow nasta hižo w srjedźowěku dokelž su friziske rěče jara rozdźělne rěča rěčespytnicy skerje wo skupinje friziskich rěčow město jedneje friziskeje rěče mjezy zapadogermanskimi rěčemi słuša frizišćina hromadźe z jendźelšćinu a delnjoněmčinu k podskupinje sewjeromórskich germanskich rěčow wosebje z jendźelšćinu ma frizišćina wjele zhromadnosćow dalša wosebitosć je spadnjenje formow akuzatiwa a datiwa pola pronomenow frizisce my jendźelsce me delnjoněmsce mi ale wysoko němsce mich mir a islandsce mig mr połobšćina je mortwa rěč połobskich słowjanow w sewjernej němskej jako dźěl lechitiskeho dźěla zapadosłowjanskich rěčow bě podobna pólšćinje a kašubšćinje ale wězo tež ze serbšćinu na juhu mjezowaše rěčny teritorij ze staroserbskimi kmjenami rěčna hranica da so dźensa na zakładźe městnych mjenow poměrnje derje rekonstruować połobskich pomnikow njeje přewjele rěčne dokumenty pochadźeja ze wšelakich časow a wšelakich regionow wo staršej dobje je jenož mało znate zajimawy přikład je pječat z połobskim nadpismom kotryž dokumentuje zo bě połobšćina zdźěla tež hamtska rěč na tutu móžnosć skedźbni edward wornar w swojim nastawku nastreis venst slüvesa kotryž wozjewi w lětopisu najwjetši podźěl znatych połobskich tekstow maja drjewjanske teksty a zběrki z lětstotka cyłkowny něhdyši rěčny teritorij da so na zakładźe městnostnych mjenow rekonstruować kotrež pokazuja wěste charakteristika we wuwiću rěče kotrež wotmjezuja połobšćinu wot staroserbskich dialektow w juhu a pomoranšćiny na wuchodźe při tym běchu hranicy mjez tutymi rěčnymi teritorijemi skerje šěroke přechodne pasma sćěhuje zarys typiskich połobskich zwukowych inowacijow resp archaizmow na wjetšinje něhdyšeho teritorija zańdźe połobšćina hižo do lětstotka w někotrych kónčinach zdźerži so prawdźepodobnje trochu dlěje na př na rujanach prawdźepodobnje do lětstotka abo wokoło dźensnišeju městow ludwigslust a grabowa w někotrych kónčinach stareje marki zachowa so połobšćina zdźěla hač do lětstotka najdlěje zamó wona w hannoverskim wendlandźe w dźensnišim wokrjesu lüchow danneberg přežiwić tuta wotnožka połobšćiny mjenowaše so drjewjanšćina kotraž je hač do srjedź lětstotka dokładźena charakteristika drjewjanšćiny tutoho časa su kaž za wobě serbšćinje je tež za drjewjanšćinu zachowanje aorista a imperfekta dokładźene bołharšćina bołharsce je južnosłowjanska rěč kotraž so z kyriliskim alfabetom pisa najbliša je wona makedonšćinje kotraž je po měnjenju někotrych zwjetša bołharskich a grjekskich linguistow jenož dialekt bołharšćiny słowoskład so přewažnje ze słowjanskich zdźědźenych słowow zestaja požčonki pochadźeja předewšěm z grjekšćiny a turkowšćiny wot lětstotka běchu zaso a zaso prócowanja narunać turkowske słowa přez slawizmy kotrež wosebje z rušćiny pochadźeja wuskutki měchu tute prócowanja předewšěm na pisomny rěč wobchadna rěč je přeco hišće bohata na turkowskich elementach bołharšćina so w bołharskej warianće kyriliskeho alfabeta pisa bołharski alfabet azbuka wobsahuje pismikow w sćěhowacym porjedźe w starych tekstach móžeja nimo toho pismiki jat wurjekowanje regularnje hdy po konteksće kaž abo na př ale tež wulki jus nic zaměnjować z kyriliskim pismikom mały jus wustupować w dźensnišej bołharšćinje so tute stare znamješka pak wjace njewužiwaja wone so za čas ortografiskeje reformy wotstronichu za małe pismiki so často tak mjenowane kursiwne formy tež w zrunanym pismje wužiwaja dokelž so tute wot ruskich standardnych formow zdźěla sylnje rozeznawaja kotrež so tež w najwjace leksikonach pokazaja nastanu za wosoby bjez znajomosćow słowjanskich rěčow turisća atd často problemy při wučitanju na přikład pućnikow tabelariski přehlad wo rozdźělach mjez kursiwnymi a njekursiwnymi formami so namaka w nastawku wo kyriliskim pismje najwjetše pismiki so cyłkownje kaž w němčinje resp kaž jich ekwiwalenty w němčinje wurjekuja hłowne rozdźěle k standardnym němskim wurjekowanju su palatalizacije wustupuja nic tak často kaž na př w rušćinje sylne rozdźěle mjez palatalizowanymi a njepalatalizowanymi wurjekowanjemi su jenož při małych pismikami jasnje słyšomne na př při n a l kaž w němčinje a w druhich słowjenskich rěčach eksistuje wuzwukowe stwjerdźenje bołharska gramatika so we wjacorych dypkach wot druhich słowjanskich rěčow rozeznawa tuta wosebitosć je zdźěla trakiskeho pochada ale tež wuslědk rěčneje reformy tež susodne rěče kaž na přikład albanšćina abo rumunšćina kotrejž pak słowjanskej njejstej maja zdźěla samsne wosebitosće tohodla so tute rěče tež pod zapřijećom balkanske rěče zjimaja hačrunjež njejsu mjez sobu wusko přiwuzne rěča so w tutym zwisku wo rěčnym zwjazku mjez słowjanskimi rěčemi eksistuja jenož w bołharšćinje a w blisko přiwuznej makedonšćinje artikle definitny artikl so porno wjele druhim rěčam do nomena resp prěnjeho słowa jeho nominalneje skupiny přida w bołharšćinje eksistuja nimo toho jenož jara słabje wuwite pady chiba při pronomenach ale tež při artiklowych formach maskulinow wone njewustupuja w mało padach hdźež wostanu wone widźomne so nominatiw datiw a akuzatiw rozeznawaja genitiw so přez prepoziciju datiw narunuje přirunajomny k narunanju genitiwa we wobchadnej němčinje přez von datiw při komunikaciji w přećelskim a swójbnym kruhu so wokatiw wužiwa bołharšćina ma jara wulku wjelestronskosć na formach při werbach rozeznaja so dźewjeć rozdźělnych časowych formow prezens dwě futurowej formje futurum a futurum exactum štyri zańdźenostne formy imperfekt aorist perfekt pluskwamperfekt při tym so aorist a imperfekt jako tak mjenowane syntetiske formy a perfekt pluskwamperfekt jako perifrastiske formy zańdźenostnych temporow mjenuja syntetiske formy njejsu zestajane mjeztym so perifrastiske formy najčasćišo zestajane formuja na př aorist ja čitach a imperfekt ja načitach stej njezastajanej zańdźenostnej formje perfekt sym čitał a a pluskwamperfekt běch čitał stej kaž tež w serbšćinje zestajanej zańdźenostnej formje kotrejž so z wužićom pomocnych werbow formuja kaž druhe słowjanske rěče wužiwa tež bołharšćina tak mjenowany werbalny aspekt w nimale wšěch časowych formach potajkim eksistuja matematisce wšelakich kombinacijow z aspekta a tempusa wězo su někotre aspektowe tempusowe kombinacije jenož jara rědke na př imperfekt perfektiwnych werbow tohorunja typisce za słowjanske rěče je mnohosć na participy particip prezens particip imperfekta particip aorista pasiwny particip prezens pasiwny particip preterituma adwerbialny particip ale tež jenož rědko wužiwany tak mjenowany zbytny infinitiw dalša zajimawostka w bołharšćinje tež na rozdźěl wot druhich słowjanskich rěčow a tež najwjetšich druhich indoeuropskich rěčow je pobrachowacy infinitiw we słownych lisćinach kaž na přikład słownikach so město toho prawidłownje wosoba singular prezens indikatiw aktiw wužiwa kotraž so to jako nennform werba woznamjenja zo by charakter jako infinitiw wujasnjował při sadowych konstrukcijach kaž na př chceš jěsć jěsć w serbšćinje w infinitiwje so město toho ze słowom da druhi werb w konjugowanej formje přida iskaš li da jadeš po słowje přełoženy něhdźe chceš zo jěš jako werbalne modusy eksistuja nimo indikatiwa imperatiwa a kondicionala kotryž něhdźe funkciju konjunktiwa w němčinje ma tež konklusiw pokaza zo so wobstejnosć z druheho logisce wotwodzuje renarratiw pokaza zo rěčnik je wobstejnosć nic sam dožiwił ale zo wón wopisanje třećeho dale da přirunajomny indirektnej rěči w němčinje ale tež dubitatiwny renarratiw kaž renarratiw wězo dwěluje rěčnik na wěrnosć při zwěsćacych prašenjach t r sady na kotrež bu haj ně wotmołwa wočakował so nimale přeco partikla li wužiwa wone wustupuje jenož při zwěsćacych prašenjach ale nic při druhich prašenjach a so typisce za werb abo pak přez to wosebite akcentowany dźěl prašenja sadźi přikłady baltiske morjo prjedy tež rańše morjo němsce ostsee dansce stersen šwedsce östersjön finsce itmeri estisce lnemeri letisce baltijas jra litawsce baltijos jra rusce pólsce morze bałtyckie je šelfowe morjo atlantiskeho oceana z kotrymž je přez wužinje skagerrak a kattegat kaž tež sewjerne morjo zwjazane přestrjeń baltiskeho morja je kmsup najwjetša hłubokosć je m baltiske morjo twori sewjeroeuropske nutřkokrajne morjo kotrež zwjazuje dźewjeć krajow ze sobu najwažniše přitoki su wódra a wisła z juha daugava a njemen z wuchoda a njewa ze sewjerowuchoda wažne kupy su mjez druhim rujany fehmarn bornholm gotland a saaremaa po baltiskim morju pomjenuja so estiska letiska a litawska při jeho wuchodnym pobrjoze jako baltiske kraje atlantiski ocean abo atlantik we wobchadnej rěči tež wulki hat je wodowa přestrjeń mjez afriku europu a ameriku je to druhi najwjetši z swětowych oceanow jeho cyłkowna přestrjeń wučinja něhdźe pjećinu zemskeho powjercha štož je dohromady z nakromnymi morjemi něhdźe mil km a mil km bjez nakromnych morjow dołhosć jeho pobrjoha je km šěrokosć je wot km mjez brazilskej a liberiju do km mjez zjednoćenymi statami ameriki a sewjernej afriku najhłubše městno w atlantiskim oceanje je hłubina milwaukee w portorikoskej hrjebinje we hłubokosći metrow pod hładźinu oceana přerězna hłubokosć je m resp m bjez nakromnych morjow sudan hamtsce republic of the sudan je třeći najwjetši stat w africe a leži při nilu na juhowuchodźe sahary w sahelowym pasmje z přestrjenju wjace hač milionow kwadratnych kilometrow je sudan třeći najwjetši kraj afriki wot cyłkownje něhdźe milionow wobydlerjow bydli pjećina w metropolowym rumje stolicy khartum do kotrehož słušatej tež wulkoměsće omdurman a bahri republika sudan je wot januara njewotwisna wot zjednoćeneho kralestwo kotrež knježeše do toho nad anglo egyptowskim sudanom dnja junija přewza omar al bashir z wojerskim pučom móc w sudanje a knježeše wot toho časa jako diktatoriski prezident po nimale lětach bu apryla wot wójska wotsadźeny a zajaty po lětdźesatki trajacej byrgarskej wójnje měrowym procesu a referendumje w lěće dósta južny sudan dnja julija tutoho lěta swoju njewotwisnosć mjezuje z egyptowskej na sewjerje z libyskej a čadom na zapadźe ze centralnoafriskej republiku na juhozapadźe z južnym sudanom na juhu a z etiopiskej eritreju a čerwjenym morjom na wuchodźe najwyša hora sudana je wulkan marra kinyeti m při zapadnej hranicy z čadom najwjetše města su etiopiska ityoppya je njewotwisny stat we wuchodnej africe mjezuje na juhu z keniju na zapadźe ze sudanom a južnym sudanom na sewjerje z eritreju a dźibuti a na wuchodźe ze somaliju stolica horateho kraja kotryž jako jedyn z mało afriskich statow ženje kolonizowany njebu je addis abeba w lěće wotpači sewjerny krajny dźěl a twori wot toho časa njewotwisnu republiku eritreju najwyše městno je ras dashen terara m nad mórskej hładźinu a najniše danakilska depresija m pod mórskej hładźinu wot lěta bu federacija wutworjena kotraž wobsteji z dźewjeć narodnostnych zwjazkowych statow a dwě samostatnej měsće kóždy zwjazkowy stat so dale dźěli do wokrjesow wereda a gmejnow kebele w etiopiskej rěči so rěčow někotre z nich su etiopiska je jedyn z najstaršich statow swěta ohridski jězor ochridsko ezero lieni i ohrit je jedyn z třoch wulkich přirodnych jězorow w sewjernej makedonskej a zdobom najhłubši jězor na balkanskej połkupje m wón je wjetši hač prespanski a dojranski jězor ohridski jězor leži na juhozapadnej hranicy mjez sewjernej makedonskej a albanskej a ma přestrjeń wot km z ohridskeho jězora wuńdźe rěka crni drim kotraž běži do jadranskeho morja na přibrjohu ohridskeho jězora namakaja so tři wjetše města ohrid a struga kotrejž ležitej w sewjernej makedonskej a pogradec kotryž słuša k albanskej w jězorje je družinow rybow žiwych z kotrychž namaka so jeničce w tutym jězorje algeriska al azir kupa tamazight ldzayer je najwjetši stat afriki a leži w sewjernym dźělu kontinenta je pomjenowana po jeje stolicy a najwjetšim měsće alžěr při srjedźnym morju kraj bě hač do lěta z francoskej koloniji a bu hakle po krawnej algeriskej wójnje njewotwisny algeriska ma km dołhi pobrjóh při srjedźnym morju a mjezuje na sewjerowuchodźe z tuneziskej km na wuchodźe z libyskej km w saharje na juhu z nigerom km na juhozapadźe z mali km a mawretanskej km a na zapadźe ze zapadnej saharu km a z marokkom km kraj ma něhdźe milionow wobydlerjow najwjetše město je stolica alžěr wobydlerjow dalše wulke města su oran constantine a annaba najniše połožene městno je chott merlhir metrow pod mórskej hładźinu najwyša hora je tahat z metrami nad mórskej hładźinu somalija somalisce soomaaliya a ml hamtsce zwjazkowa republika somalija je de iure stat kotryž so na somalskej połkupje znatej tež jako róh afriki we wuchodnej africe nadeńdźe susodne staty su etiopiska na zapadźe dźibuti na sewjerozapadźe a kenija na juhozapadźe na wuchodźe a sewjeru je kraj wot indiskeho oceana a adenskeho golfa wobdaty somalski stat dźensa jenož na papjerje eksistuje kraj je rozdźěleny do někotrych regionow kotrež su pod kontrolu mjezynarodnje njepřipóznateju republikow somaliland na sewjerozapadźe a puntland na sewjerje kaž tež wjacorych wobrónjenych skupinow tuchwilne přechodne knježerstwo ma sydło w měsće baidoa wone bu w lěće wolene a je tež wot mjezynarodneho zhromadźenstwa připóznate měrćin nowak njechorński martin nowak neumann junija w njechornju julija runje tam bě serbski moler grafikar publicist a spisowaćel měrćin nowak narodźi so jako najmłódše ze štyrjoch dźěći do klamarskeje swójby w tehdy hišće přewažnje serbskim njechornju nan pochadźeše z kumwałda měješe pak sam serbsku maćer měrćinowa mać bě rodźena serbowka z njechornja po wuchodźenju ludoweje šule we worcynje kubłaše so w dalokostudiju na polu molerstwa měješe prěnju předawansku wustajeńcu w zhorjelcu kotrejež financielne dochody jemu pomhachu studij na lipščanskej wuměłskej akademiji zahajić měrćin nowak njechorński bu dwójce z wótčinskim zasłužbowym rjadom ndr z narodnym mytom ndr z mytom ćišinskeho a z rjadom hwězda přećelstwa ludow wuznamjenjeny nowak bu na hrodźišćanskim ewangelskim kěrchowje pochowany na samsnym městnje nadeńdźetej so tež rowaj jeho mandźelskeje marty a jeho maćerje ródny dom w njechornju bu zjawnosći w juniju jako muzej přepodaty marokko al maghrib zapad tamazight elmarib abo muakuc je njewotwisne kralestwo na sewjerozapadźe afriki stolica je rabat dalše wulke města su casablanca marakeš a agadir arabski kraj je wot lěta njewotwisny a po wustawje z lěta konstitucionelna monarchija oficielna statna nabožina je islam kotremuž přisłuši wjace hač ludnosće marokko je přez wuski gibraltarski přeliw wot europskeje twjerdźe dźělene susodne kraje su na wuchodźe algeriska na juhu wot marokka wobsadźena zapadna sahara a na sewjerje dwě małej španiskej eksklawje ceuta a melilla na zapadźe twori atlantiski ocean přirodnu hranicu na sewjerje srjedźne morjo najwyše hory marokka nadeńdu so w horinach atlas kotrež so přez cyły kraj rozpřestrěwaja swahilšćina kiswahili je rěč kiž so we wuchodnej africe wužiwa wona ma wjele narěčow mjeno rěče pochadźa wot pluraliskeje formy sawahil arabskeho słowa sahil pobrjóh wužiwa so w tutych krajach tanzanija burundi kenia mayotte mosambik somalia južna afrika a uganda w někotrych z nich je samo jako hamtska rěč jedna z najbóle znatych frazow we swahilšćinje je hakuna matata z trikoweho filma walta disneyja kral lawow to woznamjenja žadyn problem abo nječiń sej žane starosće ale tež znatej mjenje simba a rafiki stej z tuteje rěče dokelž tej słowje woznamjenjatej law resp přećel za pisanje swahilšćiny dźensnišeho dnja so łaćonski alfabet wužiwa a b ch č d dh jendź th kaž we słowje that e f g gh h i j dź k l m n ng ny ń o p r s sh š t th jendź th kaž we słowje thin u v něm v we słowje vase w y j z standardna swahilšćina ma pjeć wokalnych fonemow a e i o a u kaž španišćina japanšćina a esperanto wotpowěduja němske krótke wokale a so tež w njepřizwučnych złóžkach nic redukowanje wurjekuja předposledni wokal je dołhi ale tež wotewrjeny dokelž přizwuk přeco je na předposlednjej złóžku swahlšćina nima diftongi słowo za leopard chui so tohodla chu i wurjekuje slědowaca tabela wobsahuje konsonanty swahilšćiny w formje jich pisomneje realizacije w róžkatych spinkach je přeco zwuk we fonetiskej transkripciji podawany nimo mjenowanych tež eksistuje pismikowa kombinacija wurjekuj rozeznawa so wot přez falowanje kluzila na spočatk słowa před konsonantom k nastanje wosebitosć w zwukowym inwentarje swahilšćiny su implosiwy kotrež na městno spěwnych plosiwow a stupaja přispomnjenje jeli stej dwaj zwukaj w kašćiku potom je prěni njespěwny a druhi spěwny někotři rěčnicy njespěwny wotpowědnik wot konsonanta gh wužiwaja to so jako kh pisa kaž na př khabari město habari powěsć nowinka swahilšćina ma klasowy system kaž wšě bantuske rěče su cyłkownje wósom klasow po kauderwelsch na stronach někotři awtorojo liča singular a plural po jednym tak zo po nich swahilšćina ma samo pjatnaće abo sydomnaće klasow klasa z prefiksom ku ma jenož singular tu slěduje připis po kauderwelsch nakłada wot lěta adjektiwy a numerale maja samsne prefiksy kaž substantiwy ale werby genitiwne partikle a někotre druhe słowne družiny maja zdźěla druhe z samsneje korjenja móžeja so přez wužiwanje rozdźělnych klasowych prefiksow wotwodźenki tworić čłowjeske mtoto watoto dźěćo dźěći abstraktne utoto dźěćatstwo pomjeńšowanje kitoto vitoto embryjo powjetšenje toto matoto wulke dźěćo wulke dźěći tež móžne rostliny mti miti štom y graty kiti viti blido blida powjetšenje jiti mati wulki štom pomjeńšowanje kijiti vijiti kij kije ujiti njiti šwižny wulki štom šwižne wulke štomy afrika afrika mwafrika afričan waafrika afričenjo swahilšćina ma rozdźělne pronomeny a to samostatne ale tež afiksowe přikłady swahilšćina wobsahuje słowa z paralelemi w druhich bantuskich rěčach na př baya špatny mtoto dźěćo arabšćina je wot lětstotka swahilšćinu wobwliwowała pochadźe nic jenož słowa z nabožneho wobwoda kaž na př baraka žohnowanje imani wěra ale tež wjele słowow maritimneho wikowanja na př fedha pjenjezy hesabu ličbowanka z prawnistwa na př kadhi sudnik sheria zakoń pisanskeje kultury na př kitabu kniha nahau gramatika a słowa wšědneho dnja na př sabuni mydło wakati čas mshahara mzda w słowoskładźe tež su słowa z persišćiny na př bagala płachtata łódź teli złoty pask ale tež su słowa z hindišćiny na př bali nawušnica tež kolonialne stawizny je słowoskład wobwliwował z portugalšćiny ma swahilšćina słowa kaž na př gereza twjerdźizna bendere chorhoj meza blido z němčiny su słowa kaž na př daktari doktor aparati aparat a shule šula jara wažne su słowa z jendźelšćiny kaž na př motokaa awto eropleni lětadło kampuni firma redio radijo dansi europska reja klabu klub ale tež mjena měsacow januari februari machi čorny drin crn drim drini i zi je rěka na zapadźe sewjerneje makedonskeje a sewjerowuchodźe albanskeje kotraž słuša do přitočnišća jadranskeho morja dołhosć je km km w sewjernej makedonskej km w albanskej přestrjeń rěčiny je km km w sewjernej makedonskej km w albanskej km w grjekskej rěčina ohridskeho jězora km a jězora prespa km inkluziwnje srěni přeběh je m s w kuks čorny drin nima žórło wućeče jako mała rěka ze sewjerneho brjoha ohridskeho jězora w měsće struga na wysokosći m n m h wot wotliw je regulowany a dźerži so na niwowje m s čorny drin běži na sewjerozapdaźe mjez hórskimi rjećazami jablanicy na zapadźe a stogovo na wuchodźe na makedonskim wotrězku zastaruje tři kumštne wodowe spjatnišća globočica špilje a debar při čimž poslednje hromadźe z najwjetšim přitokom radiku twori na to čorny drin běži nimo města debar a přeprěkuje makedonsko albansku hranicu na teritoriju albanskeje čorny drin tohorunja přez hory běži rozdźělejo pasma dešat korab a šar planina na wuchodźe wot pasmow allaman zej a deb na zapadźe wokoło wsy fush muhr rěka wotbočuje na sewjer na albanskim wotrězku čorneho drina su tři wodowe spjatnišća fierze koman a zadeje wokoło města kuks čorny drin zjednoća so z běłym drinom do drina najwjetšeje rěki albanskeje čorny drin ma mnoholičbne a stajne přitoki z tajacych sněhow w horach wobdawacych jeho dolinu dźak tomu ma stajnje wodu je haj samo bohaty na wodu po nastaću rjećaza spjatych jězorow je so přeběh rěki prjedy jara wot njeprawidłownych spadkow wotwisny bórze stabilizował spjatnišća wšak maja předewšěm energetisku funkciju z elektrarnjow na drinje a na přitokach dobywa albanska swojeje elektriskeje energije k přitočnišću čorneho drina słuša přitočnišćo ohridskeho jězora a jězora prespa hačrunjež mjez nimi zwiski na powjerchu njejsu serbja tež serbjo delnjoserbsce serby łaćonsce surbi surabi resp sorabi němsce sorben su zapadosłowjanski lud kotryž je w němskej žiwy tradicionelna domizna serbow stej delnja a hornja łužica w zwjazkowymaj krajomaj braniborska a sakska tak mjenowany serbski sydlenski rum eksistujetej dwě spisownej rěči hornjoserbšćina a delnjoserbšćina nimo toho wužiwaja so někotre narěče kaž na přikład slepjanska hornjoserbšćina steji čěšćinje a słowakšćinje blisko akutnje wohrožena delnjoserbšćina skerje pólšćinje dźensa je ličba rěčnikow mjez a a cyłkowna ličba serbow wokoło w hornjej łužicy bydli serbow wosebje mjez budyšinom kamjencom a wojerecami tamni su w delnjej łužicy žiwi a to mjez grodkom choćebuzom a błótami žro hornjoserbskeje kónčiny hdźež je serbšćina wšědna rěč w zjawnosći su wosebje katolske gmejny chrósćicy pančicy kukow njebjelčicy ralbicy róžant a worklecy kaž tež dźěle přimjeznych gmejnow bóšicy njeswačidło hodźij a města kulow dalši centrum je radwor w delnjej łužicy tajki stabilny rěčny teritorij wjace nimamy wjetšinu rěčnikow delnjoserbšćiny pak namakamy w gmejnach mjez choćebuzom a błótami na přikład w bórkowach běłej górje bělinje hochozy abo janšojcach hišće we wosomdźesatych lětach lětstotka słušachu wulke kónčiny južnje a wuchodnje budyšina hač do korzymja lubija a mužakowa kaž tež južnje a sewjernje choćebuza k serbskorěčnemu teritorijej tež wuchodnje łužiskeje nysy w dźensnišej pólskej běchu hač do lětstotka serbja žiwi stawizniski centrum jich kultury bě žarow dźensa ary serbska ludnosć w tym regionje bu pak po druhej swětowej wójnje kaž němcy wućěrjena zbytk bu polonizowany warianta hornjoserbšćiny bu hač do lětstotka tež w małym sydlišću serbin w texasu rěčana kotrež běše so w tych lětach wot serbskich wupućowarjow załožiło dźensa je w tamnišej šuli domizniski muzej zaměstnjeny kotryž wo stawiznach serbow w zjednoćenych statach informuje pola ludličenja poda nimo toho w pennsylvaniskej wosobow lusatian łužisce jako maćeršćinu dalše serbske sydlišća běchu we wšelakorych kónčinach awstralije wot hač do wupućowaše něhdźe serbow do kontinenta prawa serbow su zasadnje garantowane přez wustawje zwjazkoweju krajow sakska art a braniborska art a serbskej zakonjej sakska schssorbg braniborska swg na zwjazkowej runinje su serbske prawa zakótwjene předewšěm w protokolowej noticy zjednoćenskeho zrěčenja z lěta kaž tež w dalšich zakonjach mjez druhim wo wosobowych mjenach mindnamndg a sudniskej rěči gvg wot zwjazkoweju krajow sakskeje a braniborskeje kaž tež wot zwjazka připóznata zastupjerka serbskich zajimow je domowina zwjazk łužiskich serbow serbja nimaja krute městna w parlamentach w legislaturnej periodźe su pak štyri serbscy zapósłancy w sakskim krajnym sejmje ministerski prezident tilich kozel mikławšk šiman štož je wjace hač podźěl serbow na wobydlerstwje w zwjazkowym sejmje je jedna serbska zapósłanča marja michałkowa hač do wólbow při woběmaj krajnymaj sejmomaj zastupuje rada za serbske naležnosće serbske zajimy tuta so w braniborskej wot lěta přez demokratiske wólby postaja w sakskej woli ju krajny sejm wokrjesy a někotre města a gmejny maja społnomócnjeneho za serbske naležnosće abo tež serbske přirady kotrež zastupuja serbske zajimy w zarjadnistwje swójsku stronu serbja nimaja su pak we wšelakich stronach přez jednotliwcow zastupjeni na komunalnej runinje gmejnske rady budyski wokrjesny sejmik wobsteja serbske wolerske zhromadźenstwa wo financowanje serbskich institucijow stara so załožba za serbski lud instrument zwjazka a wobeju krajow z kotrymž so finančne srědki rozdźěleja hłowny gremij załožby je załožbowa rada w kotrymž maja serbja šěsć wot hłosow serbskich zastupjerjow postajeja gremije domowiny wjetšina dźensnišich rěčnikow hornjoserbšćiny je katolskeje konfesije prěnjotnje bě wjetša ličba serbow hišće w lětstotku ewangelsce w lěće jenož serbja w kamjenskim wokrjesu běchu přewažnje katolscy w delnjej łužicy pak wučinješe podźěl protestantow w tym času wjace hač dla spěšnišeho zhubjenja rěče a identity pola ewangelskich serbow w hornjej a delnjej łužicy je poměr dźensa nawopak serbska chorhoj bu w lěće prěnjotnje naspomnjena po pansłowjanskim kongresu w lěće w praze dósta swoje dźensniše barby serbska hymna je rjana łužica kaž w zańdźenosći pěstuja so serbsko čěske a serbsko pólske styki tež dźensa w pólskej a čěskej eksistujetej towarstwje společnost přtel lužice a towarzystwo polsko serbołuyckie kotrejž pěstujetej čěsko serbske resp pólsko serbske přećelstwo společnost přatel lužice wudawa samo časopis česko lužick věstnk mjez serbami a dalšimi słowjanskimi ludami wobsteja tohorunja wuske styki w serbiskej wěnowaše tak mjenowany projekt rastko serbam cyłu elektronisku biblioteku přez kotruž móhli so zajimcy w serbiskej rěči wo serbach informować projekt bu wot profesora predraga pipera z běłohródskeje uniwersity připrawjeny w tutej elektroniskej bibliotece nańdźe čitar serbiske přełožki wuznamnych serbskich spisowaćelow kaž jurja kocha jěwy marje čornakec kita lorenca jurja brězana atd k tomu skići elektroniska biblioteka rastko informacije wo stawiznach rěče a wuměłstwje serbow běłorušćina běłorusce belaruskaja mowa je wuchodosłowjanska rěč přiwuzna rušćinje a ukrainšćinje wona słuži jako jedna z dweju hamtskeju rěčow běłoruskeje nimo rušćiny je pak w kraju samym mjeńšinowa rěč wona pisa so hłownje z pomoću kyriliskeho ale tež z łaćonskim alfabetom łacinka w kotrymž so tež pismik ł wužiwa wobaj prawopisaj stej fonetiskej tak pisa so na přikład resp vada město kaž w rušćinje charakteristiski je tež pismik łaćonsce narodne mjeńšiny z běłoruskej rěču su na přikład we wuchodnej pólskej wokoło białystoka ale tež w někotrych kónčinach ruskeje a ukrainy prěnje knihi w běłorušćinje wuńdźechu hakle spočatk lětstotka běłorušćina ma tři genusy dwaj numerusaj a padow běrnjacy ryženk leptinotarsa decemlineata je bruk ze swójby ryženkow chrysomelidae z porjada coleoptera po němskej wikipediji wědomostne mjeno leptinotarsa decemlineata woznamjenja němsce někak zehnstreifen leichtfu a serbsce potajkim lochka noha ze dźesać smužkami abo dźesaćsmužkowa lochka noha bruk je swětadaloko rozšěrjeny originalnje pochada kaž tež běrnowa rostlina z ameriki jeho originalna ameriska domizna ležeše w zwjazkowym staće colorado w ameriskej jendźelšćinje bu běrnjacy ryženk tež colorado beetle mjenowany jeho originalna picowa rostlina bě kotraž tež k swójbje wrónidłowych rostlinow słuša přechod na běrnu so poprawom připadnje stał přez předobywanje běłych sydlerjow a z nimi jich běrnjacymi rostlinami bu brukej jeho nowa picowa rostlina praktisce napřećo přinjesata w europje był běrnjacy ryženk prěni raz w lěće w přistawach wot liverpool a rotterdam zawohladany w němske su prěnje namakanki za mülheim am rhein a torhow sakska tež za lěćo dopokazowane hižo w tutym času bu wo njesnadnych napinanjach rozprawjene plagu zamjezować w lětomaj a su nowe wulke nadpadowe wuchadźišća w europje wustupowali w lěće so je běrnjacy ryženk na wulkej šěrokosći skónčnje wot wuchoda her do znutřkowneho kraja předobywał a km běrnjacych wobrostow wokoło bordeaux skóncował w lěće je po rynje dochadźał a so z spěšnosću wot km na lěće do wuchoda rozšěrjował w lěće je na łobjo dochadźał w lěće na odru w lěće je skónčnje pólsku přeprěkował a udssr docpěł w europje běrnjacy ryženk žane přirodne žratne njepřećele nima jeho warnowace barby su jeho optimalnje škitali hlej tež mimikry wosy hakle w poslednich lětdźesatkach su domjace ptače družiny započinali kaž bažanty běrnjacy ryženk jako žratwa akceptować nimo toho přepytuja nad brukowej plagu z chemikalijow a zaměrne inficěrowanje brukow z wěstymi bakterijowymi kmjenami dobyć běrnjacy ryženk a jeho larwy su žiwe wot dźělow běrnjaceje rostliny a druhich wrónidłowych rostlinow wottud tež mjeno běrnjacy ryženk běrnjace ryženki móžeja w krótkim času cyłe poła donaha wužrać bruki wotpołožuja w juniju na łopjenowych delnich stronach běrnjacych rostlinow kóždy raz pakety z oranžožołtych jejkow cyle su na sančka něhdźe jejkow z jejkow so po hač dnjach larwy wulahnu su čerwjenojte a maja na bokach a na hłowje čorne dypki larwy jara spěšnje wurostu a so tři raz slěkaja po hač tydźenjach lězu do zemje zo by so tam zakuklowali něhdźe po dalšimaj tydźenjomaj wulězu běrnjace ruženki kotrež pak hišće znajmjeńša tydźeń w pódźe wostanu wob lěto je jedna abo dwě brukowej generaciji při čimž so w srjedźnej europje jenož jedna generacija wuwiwa w ćoplišich regionach porno tomu hač do třoch generacijow běrnjace ryženki přezymuja we pódźe kopytnik tussilago farfara je jenička družina roda tussilago ze swójby zestajenkow asteraceae kopytnik je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć cm łopjena steja na spódku su jasnje stołpikowe kulojte z wutrobojtu buchtu na kromje hrube mjeztym zo cuńšo zubate na hornim boku słabje kosmate na delnim boku husto běłopjelsćojte abo šěropjelsćojte wone docpěja šěrokosć wot hač do cm jich zubki njesu čornojte kónčki wón kćěje wot februara měrca hač do apryla kćenjowe stołpiki so pokazuja před łopjenami su njehałuzate husto kaž pawčina abo běłopjelsćojće kosmate na delnim dźělu huste na hornim dźělu kiwkate z lancetojtymi čerwjenojtymi šupiznołopješkami kćenja su žołte kćenjowe hłójčki steja po jednu na kóncach pjelsćojtych stołpikow a docpěja šěrokosć mjezy a mm korbik wobsteji z hač do jazyčkowych kćenjow znutřka z hač do rołkowych kćenjow a docpěje šěrokosć wot hač do cm jazyčkowe kćenja su linealne docpěja dołhosć wot mm su mnoholičbne a kaž rołkowe kćenja su žołte za čas kćěwa njenjese zelene łopjena přikrywne łopješka su jednorynkale kćenja so wot muchow a pčołkow wopróšeja płód ma dołhi židźany kosmokeluch płody wětřik rozduwa wón rosće na brjohach na pućowych kromach na nadróžnych kromach na prózdnych rolach na włóžnych rolach na smjećišćach a w šćerkownjach ma radšo bóle mjeńše wotewrjene zwjetša wapnite pódy kopytnik je w nimale cyłej europje sewjernej aziji a sewjernej africe rozšěrjeny rostlina wobsahuje slinowe maćizny kotrež kašel a dybawosć wolóžuja ale dźiwje rostlina jědojte pyrolicidinowe alkaloidy wobsahuja tohodla so w hojerstwje zwjetša bjezalkaloidowe wuplahowanki wužiwaja podobny ród je dźewjaz dźewjer petasites němsce pestwurz jich łopjenowe zubki njenjesu čornojte kónčki kostrjanc dialektalnje tež kostřanc centaurea cyanus je rostlina ze swójby zestajenkow asteraceae kostrjanc je jednolětna abo dwulětna rostlina ze cm wysokim róžkatym a běłopjelsćojće kosmatym stołpikom kotrejež stołpik horjeka je wobšěrny łopjena su najčasćišo šwižne lancetojte a docpěwaja šěrokosć mjezy a mm delnje łopjena su stołpikate hornje łopjena su sedźace a njedźělene wón kćěje wot junija hač do oktobra košowe kwěty docpěwaja šěrokosć mjezy a cm a sedźa po jednym na kóncach hałuzow přikrywne łopješka su owalne a zelene z čornymi třiróžkatymi njeregularnje trodlojtymi přiwiskami a docpěwaja dołhosć mjezy a mm kćenjowe łopješka na kromje su módre rědko róžojte abo běłe a cybate ale we srjedźišću su fijałkojte płody docpěwa dołhosć wot mm a buchu přez wětr a wot mrowje rozšěrjene wón rosće na žitowych polach smjećowych a pustych městnach preferuje w prawej měrje čerstwe małowapnite zwjetša słabje kisałe pódy prěnjotnje njebě rostlina w srjedźnej europje doma ale je so najskerje jako symjo z kónčin wokoło srjedźneho morja sem dóstała w rostlinskim lěkowanstwje wužiwaja so kwěty flores cyani zběraja kwěty wot junija do awgusta sušja kwěty skoku w sćinje droga je moč ćěrjaca a bjez pódlanskich wuskutkow bahnowy łuknadź caltha palustris je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow ranunculaceae dalše serbske mjena su łokoćina błótuch a libjaca kwětka łuknadź je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot cm wot hač cm rostlina je słabje jědojta stołpik je nižoležacy hač do wobłukaće postupowace abo zrunane nahi a dudławy w hornim dźělu stołpiki su rozhałužkowane łopjena su schódne wutrobojte kruhojty abo jěrchenkojte a ćmowozelene spódnje łopjena su dołhostołpikate docpěwaja šěrokosć wot cm su prědku tupe na kromje karbikojte abo zubate hornje łopjena su sedźace wón kćěje wot měrca hač do junija kćenja su čworkožołte docpěwa šěrokosć wot hač cm sedźa na kóncach bóčnych hałuzow a nimaja keluch ale maja wjele próškowych łopješkow wona maja šěroko owalnych tučnje błyšćacych kćenjowych łopjenow kćenja buchu wot insektow wopróšene při čimž wone přez sylnu žołtu barbu ale tež přez uv reflektowace brěčkowe znamješka namakaja puć k nektarej płody docpěwaja dołhosć wot cm a su hwězdoformowje rozšěrjene a dołhojte wón rosće na brjohach rěčkow na mokrych łukach a rěčnych lěsach preferuje mokre wutkate a bazowe hlinjane a běłohlinowe pódy bahnowy łuknadź je w europje w alpach we wysokosćach wot hač do m sewjernej aziji a americe rozšěrjeny mlóč taraxacum officinale je rostlina ze swójby zestajenkow asteraceae mlóč je naha słabje kosmata rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot cm wón ma rěpojty mjasny korjeń stołpiki su dudławe nahe blěde a wobsahuje mlóčnu mězu łopjena su spódkostejace nawopačnje lancetojte wón kćěje wot apryla hač do julije abo decembra kćenjowe hłójčki sedźa jednory na dołhim bjezłopjenowym stołpiku kwěty su žołte a jazyčkojte płody maja dołhi ćeńki pysčičk a mnoholičbne běłe pjerjojte keluchowe seršćički wón rosće na łukach njerodźowych honach pastwach rolach a smjećišćach mlóč je w europje a zapadnej aziji rozšěrjeny łopjena mlóča so druhdy za soloteje wužiwaja ale so tež za picy rozdźělnych domjacych zwěrjatow wužiwaja na př za nukle a za wujki muska pihawka orchis mascula je rostlina ze swójby orchidejowych rostlinow orchidaceae pihawka je wjacelětna zelišćowa rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot hač do cm łopjena su blakate dypkate abo jenož zelene a lancetojte delnje łopjena maja wotstajace łopjency wona kćěje wot meje hač do junija kćenja su róžojte jich hubka maja zwjetša ćěmnu rysowanku a wotstajace bočne lapy a je třidźělna a dlěša hač šěroka wotroha je horicontalna abo horje zrunana a ma formu pleca čumpate kłóski z dołhosću mjez a cm wobsteja z hač purpurowych róžojtych abo lila kćenjow kotrež docpěwaja šěrokosć wot cm kćenjowe łopjena su lancetojte wótre mjeztym zo bočnej stej wotstajacej abo wotwodźěwanej wona rosće na hórskich łukach suchich trawnikach a we swětłych lisćowych lěsach pihawka je w srjedźnej a južnej europje ale tež we małoaziji rozšěrjena niska maslenka ranunculus ficaria je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow dalše serbske mjena su bórliški jejkuš a jejkojte zelo niska maslenka je wjacelětna naha rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot hač cm jeje stołpik je nižoležacy abo postupowacy a často so rozkorjenjuje na sukach korjenja su plecojte łopjena su jěrchenkojte abo wutrobojte małko zubate hač do cyłokromowe mjasne a dołho stołpikowe wone so před kćenjemi jewja a sylnje błyšća wona kćěje wot měrca hač do meje kćenja su žołte docpěwa šěrokosć wot hač do cm maja hač do keluškowych łopješkow a maja hač do błyšćacych podołhojtych kćenjowych łopješkow nektarowe łopješki su krónojte jejkojće dołhojte a žołte kćenja buchu wot muchow a pčołow wopróšene płody su kulojte rozpjeršenje kosmate docpěwaja dołhosć mjezy a cm a maja zrunany pysčičk płody buchu wot mrowjow rozšěrjene w našim teritoriju rostlina so nimale jenož přez lehnjenske bomblki we łopjenowych rozporach rozpłodźuje kotrež so lochko wot wjadnjacych rostlinow pušćeja wona rosće w lisćowych lěsach w kerčinach a na włóžnych łukach preferuje włóžne wutkate a bazowe pódy niska maslenka je w europje z wuwzaćom arktisy sewjernej africe aziji a kawkazu rozšěrjena prawa jatronka hepatica nobilis je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow dalše serbske mjeno je módry podlěsk prawa jatronka je wjacelětna rostlina kotraž docpěje wysokosć wot cm a ma mnoholičbne spódnje łopjena na dołhich kosmatych stołpikach rostlina je přećiwo mrózej kruta přeco zelene łopjena su horjeka zelene a nahe ale deleka brunočerwjene hač do fijałkojte nimo toho wone su dźělene ze šěrokimi owalnymi wotrězkami delni bok je normalnje wioletny wona kćěje wot měrca hač do apryla kćenja sedźa po jednym na dołhich kosmatych stołpikach a maja šěrokosć mjezy a cm a maja módrych abo róžojtych rědko běłych łopjenow prawa jatronka słuša k zažnokćějakam wona bu wot insektow wopróšena prawa jatronka rosće w lisćowych lěsach a kerćinach najčasćišo na wapnitych pódach w ćopłych městnach rostlina je w małych dźělach europy rozšěrjena ale faluje abo je rědka pak w regionach z bjezwapnatych pódow stara nowgorodska narěč rusce mjenuje so słowjanska narěč kotraž wužiwaše na rěčnych pomnikach z brězoweje skory kotrež su so w nowgorodskim regionje ruskeje wotkryli narěč wužiwaše so hač do lětstotka w nowgorodskej federalnej republice zapřijeće stworił je andrej zaliznjak staronowgorodska narěč wotchila so we wjele pozicijach wot starorušćiny w dokumentach wužiwana rěč ma wjele znamjenjow kotrež njejsu typiske za druhe wuchodosłowjanske narěče a tež hewak za druhe słowjanske rěče stara nowgorodska zhubi so po dobyću nowgoroda přez moskowitow w lěće někotre narěčne wosebitosće pak so hišće dołho na nowgorodskim teritoriju dźeržachu cokanje pismik město w genitiwje sg a kmjenow atd dataja birch bark alphabet of novgorod jpg thumb alfabet na wopismje na brězowych skorach staronowgorodska narěč wuznamjenja so mjez druhim přez sćěhowace rěčne wosebitosće morfologiske přiznamjenja fonologiske přiznamjenja mjez kóncom lětstotka a lětom wuryte w pismo wot žiznomira k mikuli sy w pskowje njewólnicu kupił a za to je mje knjeni za jała najskerje bě wona njewólnicu spóznała jako jednu kotraž bě so jej kradnyła a žiznoměr je někak do teje wěcy splećeny snano jako swójbny mikule abo jeho wikowanski partner ale potom je družina swójba žona za mnje rukowała a nětko pósćel tomu mužej wot kotrehož sy njewólnicu kupił list hač ma dalšu njewólnicu tuta druha njewólnica by so dyrbjała přepodać knjeni za čas w kotrymž by rubjena njewólnica jako corpus delicti trěbna była doniž njeje wujasnjene štó bě paduch a chcu kupiwši kóń a sadźiwši muža knjeza na njeho k napřećostajenju přińć a ty jeli hišće njejsy pjenjezy wzał njewzmi ničo wot njeho wot wikowarja njewólnikow hewak móhł so plan nimo kulić mjezy a wuryte w postrow wot gawrile posenje k mojemu swakej kmótrej grigori a k mojej sotře ulita jeli wój tola k mojej radosći byštej do města jěłoj a byštej naše słowo abo našu rozmołwu njezabyłoj njech bóh wam radosć da my wšitcy njezabudźemy waše słowo abo wašu rozmołwu stara nowgorodska narěč wjace njewužiwaše po dobyću nowgoroda přez moskowitow w lěće při tym zhubi někotre wosebitosće hižo prjedy na přikład je woteběrał hustosć wužića kóncowki e při nominatiwje muskeho genusa někotre narěčne wosebitosće pak so hišće dołho w sewjernej ruskej narěči dźeržachu cokanje pismik město w genitiwje atd znate su předewšěm wopisma na brězowych skorach rusce kotrež su zwjetša w čistej narěči napisane a jenož druhdy jewi so naddialektalny wliw a wotbłyšć cyrkwinosłowjanskich normow a wopisma na drjewjanych cylindriskich zamkach měchow běrcow někotre stare nowgorodske dialektizmy so su tež do ćišćanych rěčnych pomnikow dóstali pomocliwe při rekonstrukciji narěče bě wobkedźbowanje a přeslědźenje načasnych sewjeroruskich narěčow k přirunowanju wědomostna literatura wo starej nowgorodskej narěči eksistuje dotal jenož w rušćinje bantuske rěče su rěčna swójba w srjedźnej a južnej africe wone tworja podskupinu volta kongo hałuzy afriskich niger kongo rěčow eksistuje něhdźe bantuskich rěčow kotrež so wot něhdźe milionow ludźi rěča wone su po cyłej srjedźnej a južnej africe rozšěrjene a tam we wšěch statach najhusćišo rěčane rěče tež hdyž so jako hamtska rěč najčasćišo hišće jendźelšćina francošćina abo portugalšćina wužiwa na sewjerozapadźe mjezuje bantu teritorij ze zbytnymi niger kongo rěčemi na sewjerowuchodźe z nilosahariskimi a afroaziatiskimi dokładnišo kušitiskimi rěčemi na juhozapadźe tworja khoisan rěče enklawu bantu teritorija hlej kartu wědomosć wo banturěčach a z nimi zwjazanych kulturach a ludach so bantuistika mjenuje wona je dźěl afrikanistiki słowo bantu woznamjenja ludźo w rěči kongo wono bu wot w h i bleeka w lěće do rěčespytneje diskusije jako pomjenowanje za daloko rozšěrjenu afrisku rěčnu skupinu zawjedźene kotrychž rěče maja wjele zhromadnych přiznamjenjow k tomu słuša předewšěm wurazny system nominalnych klasow hlej deleka ale tež wobšěrne leksikaliske zhromadnosće slědowaca tabela pokaza słowo za čłowjek singular a plural z wubranych wažnych bantuskich rěčow singular a plural tworitej so najskerje přez prefiksy mu resp ba jedna so wo prěnjej nominalnej klasy hlej deleka nimale wšěch bantuskich rěčow kotrež wosoby w singularje resp pluralu woznamjenja dźělenske smužkii so při normalnym pisanju bantuskich słowow njepisaja w tutym nastawku so pak za wujasnjowanje stajnje stajeja najbóle znata a jako wobchadna rěč němsce najčasćišo rěčana bantuska rěč je swahilšćina slědowaca tabela wobsahuje wšě bantuske rěče ze znajmjeńša milionami rěčnikow a poda ličbu jich rěčnikow jich zarjadowanje znutřka guthrie systema hlej deleka a jich hłowne rozšěrjenske teritorije někotre z tutych rěčow su tak mjenowane wobchadne rěče němsce kotrež so njenawuknu jenož jako maćerna rěč jako prěnja rěč ale so wot wjele rěčnikow jako druha abo třeća rěč přiswoja zo by sokomunikacija we wjetšim teritoriju po rěčnych hranicach jednotliwych ludowych skupinow zmóžniła bantuske rěč ze znajmjeńša milionami rěčnikow kongo steji za demokratiska republika kongo kongo brazzaville za republika kongo klasowe prefiksy za rěčne mjena na př ki kinya chi lu se isi so w rěčespytnej literaturje dźensnišo kaž stajnje wjace njewužiwaja tež w tutym nastawku so krótka forma bjez prefiksa wužiwa potajkim na př ganda město luganda hižo so je w lěće wot giacinto brusciotto łaćonsce pisana gramatika rěče kongo wudawała wilhelm bleek wopisa prěni raz w lěće nominalne klasy bantuskich rěčow hlej deleka a tworješe zapřijeće bantu carl meinhof nadźěłał jich prěnju přirunowacu gramatiku malcolm guthrie je je klasifikował a do geografiskich skupinow cony rozdźělował kotrež wón z pismikami a s bjez i o woznamjenił znutřka tutych conow su rěče do dźesatkowych jednotkow grupěrowane a přenumerowane hlej rozdźělenje bantuskich rěčow po guthrie guthrie je tež proto bantu jako hypotetisku předchadnikowu rěč wšěch dźensnišich bantuskich rěčow rekonstruowana joseph greenberg klasifikował bantuskupinu jako pod pod jednotku niger kongo rěče hlej deleka prjedy buchu bantuske rěče wosebje wot carl meinhof a jeho wučomcow jako samostatnu rěčna swójba wobhladowałe kotrež so su w rozšěrjenskim teritoriju čornoafriskich rěčow sudanrěče napřećo stajiłe z problemom pochada pradomizna a nastaća bantuskich rěčow dłzěłali wot lěta mnoholičbne rěčne slědźerjo někotre historisce wažne hypotezy su tu mjenowane zo by ćežki proces hač do dźensnišeho rozjasnjenja bantu jako podjednotku niger kongo rěčow wujasnjował egyptologa richard lepsius je w lěće we zachodźe k jeho nubiskej gramatice w africe wot třoch rěčnych conow wuchadźał při tym wón khoisan skupinu njewobkedźbował bantuske rěče w južnej africe rěč woprawdźitych němsce neger měsane negerrěče mjez ekwatorom a saharu sudan rěče hamitiske rěče egyptišćina kušitiske rěče berberske rěče w sewjernej africe primarne přiznamjenja tutych rěčnych skupinow by klasowy system bantuskich a genusowy system hamitow był kotrež bychu wot zapadneje azije do afriki zapućowali přez jich předobywanje wottłóčachu dźěle prawobydlerstwa k južnej africe dźě bantu kotrež su jich čistu rěčnu formu wobchowowali druhe skupiny naměšachu so z hamitami a wutworjachu měšane rěče sudanrěče kotrež ani wurazny klasowy ani genusowy system nimaja jich gramatika woznamjenićł jako bjezformna zurückgegangen a entblttert indogermanista august schleicher mějach cyle druhe předstajenje kotrež je wón w lěće publikował po jeho měnjenju afrika bě najprjedy njewobydleny a bu wot juhozapadneje azije w štyri wulkich walach wobsydlowana buschmnner a hottentotten dźensnišo khoisan mjenowane neger ludy sudana nigrity bantu a hamity při tym je z toho wuchadźał zo su sudanske nigrity hižo rudimentarny njedospołny klasowy system měli kotrež su to bantuske ludy wudokonjeli a wurazyli za jeho běchu potajkim nigritiske abo sudanske ewolucionarny předchadnik bantuwa a nic wuslědk rozpada kaž při lepsiusu afrikanista carl meinhof so je mjez a wjace króć wo nastaću bantuskich rěčow jewił wón steji w jasnym přećiwku k hypotezam wot lepsiusa a schleichera za jeho nic su bantuske rěče ale sudanske rěče pra nigritiske bantu by měšana rěč z nigritiskej maćerju substrat a hamitiskim nanom superstrat wobsydlenje afriki so stało po meinhof potajkim w tři rěčnych worštach nigritiske sudanske rěče hamitiske rěče a bantuske rěče jako měšana forma nigritiskich a hamitiskich diedrich westermann je najprjedy jako meinhof wučomc wot zhromadneho nigritiskeho substata sudanskich a bantuskich rěčow wuchadźał wot lěta so je pak přiběrajo wot genetiskeje prapřiwuznosće zapadnych sudanskich rěčow a bantuskich rěčow přeswědčował kaž je w wjacorych publikowanjach rozkładował při tym je zakład za niger kongo nasadu greenberga tworił joseph greenberg je nasady westermanna konsekwentnje dale sćěhował a etablěrował niger kongo fylum jako wulku rěčnu swójbu w zapadnej a južnej africe kotrež bantuske rěče sobu zapřijimaja a kotrež z zapado sudaniskeho nigritiskeho jadra wuchadźał struktura tuteje swójby je wot tuteje prěnjotneje nasady hišće wjace króć změnił poslednja wersija greenberga je jeho twórba languages of africa wot lěta tež po greenbergu so je interna struktura niger kongo fyluma hišće wjace króć změniła hlej niger kongo rěče wězo sej wšě wersije tež aktualne na př heine nurse při tym wotpowěduja zo bantuske rěče pod pod jednotka niger kongo su kotrež su najbliže z tak mjenowanymi bantoidiskimi rěčemi wuchodneje nigerije a zapadneho kameruna přiwuzne wulki wuznam bantuskich rěčow znutřka niger kongo rěčow a z tym w konteskće afriskich rěčow generelnje pokaza slědowace ličby tola je po dźensnišich spóznaćach kotrež předewšěm na dźěłach wot joseph greenberg bazuja bantuska skupina jenož pod pod jednotka niger kongo dokładna pozicija bantuskeje skupiny znutřka niger kongo rěčow pokaza slědowace tróšku zjednorjeny genetiski diagram rodoštom bantuskich rěčow kompleksna pochadowa linija bantuskich rěčow je potajkim ze wšěmi mjezyčłonami bantoid cross river bantoid južno bantoid bantu wšě teorije wo pochadźe bantuskich rěčow činja eksplicitnje abo implicitnje wuprajenja wo jich pradomiznje a pozdźišim rozšěrjenju hač do dźensnišich sydlerskich teritorijow bantuskich ludow po jeho klasifikaciji bantu jako podskupina hewak w nigeriji a kamerunje rozšěrjene bantoidske rěče je joseph greenberg pradomiznu bantuskich rěčow w srjedźnym benue dole wuchodna nigerija a w zapadnym kamerunje wobličował to je dźensnišo wot najwjetšich slědźerjow akceptowane a zastupowane měnjenje malcolm guthrie přećiwo tomu wuprajił hišće na bazy słowo wěc argumentacije zwisk mjezy archeologisce greifbaren wěcami abo plahowanymi družinami rostlinow a rěčnymi pomjenowanjemi za te proto bantu by w teritoriju juhowuchodnje ekwatorialneho tropiskeho dešćikoweho lěsa nastał z tutoho jadroweho teritorija so bychu we hwězdnej formje migracije do dźensnišich sydlerskich teritorijow stałe problem přiwuznych bantoidiskich rěčow w daloko zdalenej zapadnej africe rozrisował přez přijeće zo někotre pre bantuske skupiny bychu pralěsa z pomocu łódźemi do sewjera předrěwałe tuta pozicija guthrie w dźensnišim slědźenju žanu rólu wjace njehra w cyłku so pradomizna bantuwow sewjernje tropiskeho dešćoweho lěsa přijima wulka wjetšina přihłosuje nasadu greenberga wuchodna nigerija zapadny kamerun zapadne a wuchodne ruty rozšěrjenja rozšěrjenje bantuskich ludow z jich zapadoafriskeje pradomizny do cyłeje subsaharaniskeje afriki je jedne z najwjetšich pućowanskich pohibowanjow čłowjestwa kotre puće su tuž bantuske skupiny wot jich pradomizny nastupiłe eksistujetej dwě teoriji kotrejž so pak nic wzajomnje wuzamkuja ale jenož rozdźělne ćežišća sadźa prěnja wupraji na př heine hoff vossen zo su zažne bantujo wosebje blisko pobrjoha zapadnje nimo dešćoweho lěsa do juha přećahowałe dalša grupěrowanje na sewjernym kromje dešćoweho lěsa najprjedy do wuchodneho to južneho směra pućowało zapadna hłowna skupina potom je nowy nukleus na delnim běhu kongowa tworiła z kotrehož wjetšina bantuskich kmjenow w sawanje a w wuchodoafiskej wysočinje nastała druha teorija wuchadźa wosebje wot sewjerneho wuhibowanja dešćoweho lěsa tute skupiny su to pozdźišo wot teritorija wulkich wuchodoafriskich jězorow do juha pućowałe a bychu to kongo nukleus tworjeny abo so z jim zjednoćowałe wot kotrehož so dalše wobsydlenje juhowuchodneje a južneje afriki stało generelnje wo wuchadźa wot zažnych zapadnych a wuchodnych bantuskich skupinow kotrež wobě hłownymaj pućowanskimaj pućomaj wotpowěduja chronologija rozšěrjenja po vansina a iliffe so móže z rekonstruowaneho proto bantuskeho wokabulara ratarstwo produkowanje keramiki archeologiskich namakankow předewšěm keramiki a wot zažnich bantuskich skupinow ratarsce wužiwanych produktow wolijowa palma yams ale hišće žane žito konkludować zo prěnje wupućowanje z zapadoafriskeje pradomizny w wuchodnej nigeriji po zawjedźenju ratarstwa a hornčerstwa so stało dyrbjało z tym wuchadźa z archeologije wuchodneje nigerije a zapadneho kameruna jako prawdźepodobny časowy wotrězk něhdźe v chr jako spočatk wupućowanja najprjedy pućowałe zažne bantujo do kamerunowych łukow hdźež su dalše zapřijeća za ratarstwo skotarstwo koza howjado plahowanje rybow a čołmotwarstwo wokabular wobohaćiłe najskerje wjetša wuchodna skupina sćahny wot v chr wot kameruna na sewjernej kromje podłu dešćoweho lěsa hač do teritorija wulkich jězorow wuchodneje afriki tam eksistuja wot v chr dokłady za prěnje plahowanje žita sorghum intensiwne skotarstwo a wot v chr prěnje archeologiske dokłady za předźěłanje metalow a produkowanje železa wuškrěwanske pěcy w ruanda a tansanija přijeća za metale a předźěłanje metalow so tež rěčnje w proto zapadnej bantušćinje wotbłyšćuja mjeztym zo proto bantušćina je hišće njeznajachu snano so stało tute kulturelne rozwiće bantuskich ludow w ratarstwje skotarstwje a předźěłanju metalow přez wliw nilosahariskich skupinow z hornjeho niloweho doła hdźež so je tutón kulturny schodźenk jasnje prjedy docpěł bantuske ludy předstaja po zdaću jadro železočasoweje urewe kultury kotraž bě w regionje wulkich wuchodoafriskich jězorow rozšěrjena z bóle intensiwnym ratarskim wužićom přez palne rodowanje a potrjebu na palnym drjewje za produkowanje železa je daloko sahace pobiwanje lěsow we wuchodoafriskim regionje jězorow zwjazane potajkim prěnje wulkopłoninowe přeformowanje natury afriki přez čłowjeka wot regiona wulkich jězorow sćahnychu urewe bantujo po dokładu jich specifiskeje keramiki něhdźe wot v chr sčasom do wšěch regionow wuchodneje a južneje afriki na sambesi je urewe keramika wot v chr dopokazujomna w prěnim pokřesćanskim lětstotku so angola malawi sambia a simbabwe docpěja w lětstotku mosambik skónčnje wokoło n chr južna afrika njemobilne žiwjenske formy z rekultiwowanjom lada su bantuske ludy hakle wot n chr wuwiwałe před tym je je technika palneho rodowanja k stajnym dalećahnjenju a wotedaće wutrjebanych płoninow nuzowałe ćišćej bantuskich ludow dyrbja khoisanjo so zdalować kotřiž tehdy hišće wjele wjetše teritorije južneje afriki wobsydlowali hač dźensnišo jich wotchadowy teritorij nasta pusćinowe a stepowe cony južneje angole namibije a botswany kotrež za plahowanje wot sorghum njepřihódne a z tym za bantujo njewužiwajomne běchu w tutym přehledźe su bantuske rěče kotrež su relatiwnje derje znate khojsanske rěče tworja najmjenše phylum afriskich rěčow historisce wone su byli hłownje rěčany khojsany khoi a bushmeny abo sany dźensa so rěči z nimi jenož w pusćinje kalahari w juhozapadnej africe a w małem teritoriju w tansaniji khojsanska rěč je nama z něhdźe ludźimi sandawe je druha w ličbje z něhdźe monolingualnymi ludźimi a ju rěče maja ludźi dohromady druhe rěče su blisko wumrěća hadza a sandawe rěče tansaniji su generalnje klasifikowane jako khojsanske ale wone su ekstremnje zdalene linguistisce zhromadne charakteristiske přiznamjenja khojsanksich rěčow su mlaski za kotrež w klasiskich alfabetach njejsu wosebite pismiki ale za nje eksistuje znamješka w ipa symbole znutřka khojsanskich rěčow so hodźa sćěhowace rěčne swójby z metodami přirunaceho rěčespyta rekonstruować tež pod staršim pomjenowanjom centralne khojsanske rěče su znate tež pod staršim pomjenowanjom južne khojsanske rěče su znate wot dweju hłownej hałuzow tuteje swójby so dźensa jenož hišće po jednej rěči rěči tež pod staršim pomjenowanjom sewjerne khojsanske rěče su znate ju rěč je dialektny kontinuum z něhdźe rěčnikami k jich bóle znatych dialektam słuša x kung juhoan abo kxauein kóčki felidae su swójba rubježnych zwěrjatow carnivora rozeznawaju so znajmjeńša družinow kóčkow kotrež su sej w ćělnym twarje relatiwnje podobne a wonkownje předewšěm w barbjenju a wulkosći wariěruja jeničce gepard so nastupajo to jasnišo wot druhich kóčkow wotchiluje jednotny ćělny twar wobćežuje rozrjadowanje swójby na zakładźe morfologiskich kriterijow tradicionelnje buchu tři žiwe podswójby wulke kóčki małke kóčki a gepardy rozeznawane dalšu podswójbu dźensa wotemrětu předstaja tesakozubate kóčki do teje skupiny ličachu so prjedy tež metailurini kotrež so dźensa často felinym kóčkam přirjaduja přez wuwiće molekulargenetiskich metodow z kotrychž pomocu hodźa so dna sekwency přirunać je so wukopało zo starodawne trojodźělenje kóčkow woprawdźite poměry přiwuznoce njewotražuje tež jeli eksistuja lědma dwěla na monofyliju kóčkow wšě podskupiny pochadźeja wot jedneje praformy wostanje znutřkowna systematika kóčkow diskutowana sćěhowace rody a družiny so ke kóčkam liča mjedwjedźe ursidae su cycakowa swójba z porjada rubježnych zwěrjatow carnivora k swójbje słuša družinow mjedwjedźe su rubježne zwěrjata kotrež docpěja dołhosć wot něhdźe m hač do nimale m sančki su mjeńše hač sancy ćěło je masiwny ale nohi su relatiwnje krótke a jara sylne jich wopuš je jara krótki a tohodla lědma widźomny mjedwjedźe maja małke wóčki a małke kulojte wuši jich koža je dołha a wiwlata pjeć palcow njese dołhe pazory mjedwjedźe su wšožrački z wuwzaćom wulkeho pandy traće nošnosće docpěje něhdźe hač do měsacow z wuwzaćom malajiskeho mjedwjedźa dnjow młodźata so jara małke porodźa z wažu mjez a g wone so hač lět cycaja a w starobje wot hač lět maćerju wopušća w starobje wot hač lět bywaja ródnje zrałe wone su žiwe w lěsach tundrach a połpušćinach eurazije a sewjerneje ameriki tam su wodnjo w switanju abo směrkanju aktiwne jich rewěry su wulke jich lěhančko je w sam twarjenych twarach pod wuwrótom w skalnych jamach abo w hustym podrosće po nowšich žórłach čerwjeny panda ailurus fulgens so nětko do swójskeje swójby zarjaduje w někotrych žórłach słuša k swójbje barikow procyonidae abo hromadu z wulkim panda k swójbje ailuridae běły mjedwjedź tež polarny mjedwjedź ursus maritimus je najwjetša družina mjedwjedźow w někotrych žórłach je swójskemu rodej thalarctos zarjadowany a tam ma wědomostne mjeno thalarctos maritimus běły mjedwjedź docpěje wysokosć wot hač do m dołhosć ćěła wot m sančki hač m sancy sancy maja kg sančki kg hłowa je relatiwnje małka a wuska wuši stej napadnje krótkej a skulojćenej koža je husta a běła hač nažołć běła ma krótke płuwanske kože mjez palcami žerje předewšěm mjaso wot ćulenjow w lěće tež je wšožračk za hońtwow ćulenjow daloke pućuje młodźata so w sněhowej jamje porodźa a maja wažu wot jenož g po měsacach sančka z młodźatami jamu wopušći tuta družina mjedwjedźa je typiska za sewjerne polarne kónčiny wón je žiwy w grönlandskej na sewjernym pobrjoze sewjernej ameriki a aziji na wšitkich tutych teritorijach je škitany a jeho hońtwa so kontroluje ma so za to zo je žiwych něhdźe tutych mjedwjedźow łužiska nysa lausitzer neie łužyska nysa lužick nisa nysa łuycka je km dołha rěka w srjedźnej europje a lěwy přitok wódry łužiska nysa je najdlěša z třoch rěkow z mjenom nysa a twori we wuslědku druheje swětoweje wójny dźěl hranicy mjez němskej a pólskej jednozmyslnosće dla w nastupanju na němsku mjenuje so tohodla často jenož nysa němsce neie łužiska nysa wužórli so w čěskich jizerskich horinach w nov ves nad nisou neudorf an der neie sewjerowuchodnje wot jablonca nad nisou a njedaloko pólskeje mjezy běži tam přez jablonec a liberec do hornjeje łužicy a twori wot třikrajoweho róžka kotryž docpěje na juhu žitawy pomjeznu rěku mjez němskej a pólskej k sewjeru běži dale přez zhorjelc hoberski park wjercha pücklera pola mužakowa a delnju łužicu pola radšowa w gmejnje neiemünde mjez gubinom a eisenhüttenstadtom so łužiska nysa wotlěwa do wódry wuliwa hlej tež běła cycawka lamium album je rostlina z roda cycawkow a swójby cycawkowych rostlinow běła cycawka je wjacelětna zelišćowa zymokruta rostlina wona docpěje wysokosć wot hač do cm rostlina ma podzemske wuběžki stołpiki su najčasćišo jednore a štyrihranite łopjena su napřećostejne stołpikate třiróžkate owalne na spódku słabje wutrobojte na kromje hrubje rězate dołho kónčkojte a docpěja dołhosć mjezy a cm rostlina kćěje wot apryla hač do awgusta oktobra kćenja su běłe sedźace w mutličkojtych hač do kćenjowych dźělokwětnistwach w rozporach hornich stołpikate łopjenow a docpěja dołhosć mjezy a mm cm keluch je likojty z njerunymi wótrymi zubkami króna docpěje dołhosć mjezy a cm a ma horje zhibowanu rołku je hubowa z wjelbowanej hornjej hubu a lapatej dele fałdowanej delnjej hubu a je dlěša hač keluch hornja huba ma dołhe kosmy bóčne wotrězki delnjeje huby maja po šwižnolancetojtym zubje srjedźne lapy su nutř rězane a kónčkate stameny maja brune běłošešerjaće brodate husto pod hornjej hubu ležace próšniki kćenja ze jara cokorowym nektarom buchu wosebje wot čmjełow wopróšene čmjeły z dołhim rypačkom nektar wotprědka docpěja mjeztym zo čmjeły z krótkim rypačkom kćenja deleka nakusnju běła cycawka je picowanska rostlina za pčoły a za čmjeły běła cycawka rosće pod kerčinami žiwymi płotami na pućowych kromach na smjećišćach lěsnych kromach w přirowach na murjach hnójnych hromadach w juchowych jamach preferuje čerstwe wutkate pódy běła cycawka je we wulkich dźělach europy sewjernej a wuchodnej aziji rozšěrjeny kćenja hižo za čas srjedźowěka bu k hojenskim zaměram wužiwane kaž na při přećiwo tuberkulozy infekcijam dychanskich pućow atd čerwjena cycawka lamium purpureum je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow lamiaceae čerwjena cycawka je jednolětne trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot cm wot hač do cm rostlina často je wioletnje přeběžana stołpik je často wot deleka rozhałuzowany a štyrihranity łopjena sedźa přez křiž přećiwostejne na stołpiku su na spódku wutrobojte a tupje zubate a docpěwaja dołhosć wot hač do cm wona kćěje wot apryla hač do oktobra kćenja su róžojte a docpěwaja wulkosć wot hač do cm hornja hubka ma formu helma kćenja sedźa po šesćoch hač po šěsnaćoch w rozporach hornich łopjenow rostlina rosće jara spěšnje a móže na lěto hač do štyri generacijow wupłodźować při přihódnych wuměnjenjach kćěje samo w zymje wona rosće na rolach w zahrodach we winicach na smjećišćach na pućach a w hlinjanych jamach preferuje čerstwe wutkate pódy čerwjena cycawka je w europje a aziji rozšěrjena mała cycawka lamium amplexicaule je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow mała cycawka je jednolětna zelišćowa rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot hač do cm hač do cm w rozhałuzowanym spódku postupuje zwjetša wjacore stołpiki rostlina ma stołpik napoł wobpřimowace šěroke nošne łopjena kotrež w hornim kćenja njesacym dźělu často jara husto sedźa napřećostejne lisćowe łopjena w delnim stołpikowym dźělu su přećiwo tomu často tež stołpikate a łopjency ma přeměr wot hač do cm łopjena sedźa přez křiž přećiwostejne na stołpiku rostlina kćěja wot meje hač do julija wot apryla hač do awgusta dwusplažne zygomorfowe kćenja su jasnopurpurowe docpěwaja dołhosć mjezy a mm a sedźa po wosmoch hač po šěsnaćoch po rozporach hornich łopjenow někotre kćenja so njepukaja a so wopłodźuja sam kleistogamija delnja hubka ma běło purpurne rysowanku mała cycawka rosće kaž njerodź na hlinjanych rady dusykojtych městnach kaž rólnych kromach zahrodźe winicach abo ruderalnych městnach prěnjotny přestrjeń rozšěrjenja su cyłu euraziju a sewjernu afriku přez čłowjek bu tež do sewjerneje ameriki nutř njesł płótna cycawka lamium maculatum je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow dalše serbske mjeno je blakata cycawka płótna cycawka je wjacelětna rostlina kotraž docpěje wysokosć wot cm wot hač do cm stołpik je štyrihranity a njerozhałuzowany łopjena su stołpikate přez křiž napřećostejne wutrobojte owalne njeprawidłownje zubate docpěja dołhosć wot cm łopjenowa šiška docpěje dołhosć wot cm wona kćěje wot septembra hač do oktobra druhdy wot apryla hač do septembra kćenja su purpurčerwjene docpěja dołhosć mjezy a mm maja hubce a sedźa po šesćoch hač po šěsnaćoch w rozporach hornich łopjenow keluch je šwižnje zwónčkoformowy a nerwny króna docpěje dołhosć mjezy a cm krónowa rołka je horje zhibowana a ma runu purpurowu kosmičkowu rynčku delnja huba je dźělena a běło a čerwjenje blakata mjeztym hornja hubka ma formu helma kćenja buchu wot insektow wopróšene płody buchu kaž pola druhich cycawkow wot mrowjow rozšěrjene wona rosće w łučinowych lěsach pod kerčinami pod žiwych płotach na lěsnych a pućowych kromach na smjećowych městnach w hrjebjach w njerodźowych wobrostach płótna cycawka je w nimale cyłej europje zapadnej a małej aziji rozšěrjena dwojołopjenaty pstruhačk maianthemum bifolium je rostlina ze swójby całtkowych rostlinow convallariaceae kotraž je nětko dźěl podswójby ruskusowych rostlinow nolinoideae znutřka swójby hromakowych rostlinow asparagaceae dalše serbske mjena su dwěnka wobkedźbuj zo je dwěnka tež mjeno orchideje mužik a žónka dwułopješko a dźiwje całtki dwojołopjenaty pstruhačk je wjacelětna rostlina kotraž dosahuje wysokosć wot hač do cm stołpik je horjeka cunje seršćikaće kosmaty a ma nad stołpikowym srjedźišćom najčasćišo dwě krótkošiškatej wutrobojtej łopjenje kotrejž docpěwatej dołhosć wot cm a šěrokosć wot cm a stej na delnim boku kiwkaće kosmatej kćěje wot meje hač do junije kwětnistwo je wjelekćenjowa na kóncu stejaca kić kotraž docpěwa dołhosć wot cm kćenja su běłe štyriličbne małe šiškate docpěwaja dołhosć wot mm a steja po jednym w pažach šupiznojtych nošnych łopjenow kćenjowy stołpik je łopjenaty kćenjowe łopješka su swobodne owalne wróćozhibowane a docpěwaja dołhosć wot mm kćenja ma šěsć próškowych łopješkow płódnik je horje stejacy płód je kulojta žołta hač do čerwjena jahoda z najčasćišo jenož symjenjom a dosahuje wulkosć wot mm rostlina je jědojta młode rostliny ćěrja w prěnich lětach jenož jedne łopjeno bjez toho zo bychu kćěłe po prěnim kćenju rostlina dale rosće z bóčnym pupkom z paže podzemskeho šupiznojteho łopjena kćenja wonjeja něžnje a wotdźěluja něšto nektara z tym předewšěm přiwabjuja muchi dwojołopjenaty pstruhačk je typiska sćinowa rostlina kotraž bu wot insektow wopróšowana wón rosće w lisćowych a jehłowych lěsach a so wostaji wapno dwojołopjenaty pstruhačk je we wulkich dźělach europy z wuwzaćom iberiskeje połkupy islandskeje irskeje južneho balkana a małeje azije w sewjernej aziji hač do japanskeje rozšěrjeny smjerdnička calendula officinalis je rostlina ze swójby zestajenkow asteraceae druhe serbske mjena su smjertna róža brune wóčko a křiwe symjo smjerdnička je w lěće zelena a docpěje wysokosć wot hač do cm abo hač do cm wotwisnje sorty ma kerčinaty róst blědozelene kosmate łopjena su lancetojte měnjate a sylnje aromatisce wonjeja kćěje wot nalěća hač do nazymy wot junija hač do oktobra kćenja su žołte abo oranžowe a steja w jednorych abo pjelnjenych hłójčkach wone wobsahuja eteriske wolije a hórke maćizny někotre sorty njesu pjelnjene kćenja płody su kaž husańcy so skudźelene nažki rosće w zahrodach a na pustych płoninach pochadźa z južneje europy rostlina so jako pyšnu rostlinu plahuje jeje kćenja so přećiwo žołčowym chorosćam a črjewowym bolosćam ale tež wotwonka při chorosćach kože a ranach wužiwaja wulka kopřiwa urtica dioica je rostlina ze swójby kopřiwowych rostlinow dalše serbske mjeno je wjelelětna kopřiwa wulka kopřiwa je dwudomna rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot m hač cm rostlina njese krótke seršćate a dołhe palne kosmy stołpiki su hranite zrunane a móškaće kosmate łopjena docpěwaja dołhosć wot wjace hač cm a su přećiwostejne dołhojte na spódku wutrobojte hrubje rězane a ćmowozelene wona kćěje wot julija hač do oktobra muske a žónske kćenja steja na rozdźělnych rostlinach pakiće su dlěše hač łopjenowy stołpik wona rosće na pućnych kromach smjećišćach a brjohach rěkow wulka kopřiwa je swětodaloko we měrnych klimowych pasmach rozšěrjena młoda rostlina so móže jako spinatojtu zeleninu přihotować prasowany wutk pomha přećiwo nalětnjej mučnosći seamonkey serbsce salinowy rak artemia salina je swobodna zběrka programowych komponentow jendźelsce application suite kotraž wobsteji z weboweho wobhladowaka e mejloweho programa adresnika html editor programa za bjesadowanje a dalšich nastrojow a so přez skupinu wuwiwarjow pod gpl a lgpl wuwiwa seamonkey je dalewuwiće programoweje suity mozilla application suite wot załožby mozilla foundation hdyž tuta rozsudźi zo hižo njeby tutón produkt dale wuwiwała zo by so na wuwiwanje na webowy wobhladowak firefox a e mejlowy program thunderbird koncentrowała namaka so skupina dobrowólnych wuwiwarjow kotraž wuwiće tuteje softwary přewza prěnja oficielna wersija je januara wušła seamonkey skića přez swoju syćowu funkciju móžnosć jendźelsce roaming zo bychu so hesła zapołožki placki a druhe wužiwarske daty na serwerje składować zo bychu so z rozdźělnych městnow wužić dali w linuksowej distribuciji debian najnowša wersija dla mjenoweje zwady mjez debianom a mozillu hižo seamonkey njerěka ale iceape wot wersije wot januara je seamonkey tež jako portabelna wersija syćowy wobhladowak mozilla firefox krótko tež jenož firefox mjenowany je swobodny webowy wobhladowak mozilla projekta wón so w septembru wozjewi a słušeše w septembru ze swětowym wičnym podźělom wot něhdźe procentow k třom najčasćišo wužiwanym webowym wobhladowakam wot wersije wuńdźe firefox tež oficielnje w hornjoserbšćinje w lěće rozsudźichu so wuwiwarjo programoweje zběrki mozilla application suite zo swoju strategiju změnja přičina běše mj dr rozsud firmy apple swój wobhladowak safari na druhim techniskim zakładźe wuwiwać mjeztym zo běchu wuwiwarjo suity mozilla najprjedy wotpohladali po móžnosći wšě wažne internetne funkcije kaž webowy wobhladowak e mejlowy program adresnik a html editor w jednym programowym pakćiku mozilla application suite zjednoćić so tola wšitke programowe komponenty k samostatnym programam wuwichu tute měli so přez spěšniše startowanje snadniše wućeženje składowaka a krótši ličenski čas wuznamjenić funkciju weboweho wobhladowaka přewza mozilla firefox z e mejloweje komponenty nasta program z mjenom mozilla thunderbird html editor bu k programej nvu dale wuwity a skónčnje nasta kalendrowy program mozilla sunbird kotryž jako jenička mjez tutymi nětčišimi samostatnymi programami standardny wobstatk suity mozilla njeběše ale jenož programowe rozšěrjenje kotrež dyrbješe so přidatnje instalować wot so nowa suita programow pod mjenom seamonkey dale wuwiwa kaž mozilla application suite wužiwa firefox tak mjenowanu gecko rendering engine modul za zwobraznjenje html stronow a na xml bazěrowanu rěč xul za wuhotowanje grafiskeho powjercha tuchwilu so firefox we wjace hač rěčach poskići mjez druhim tež w hornjoserbšćinje hornjoserbski firefox wobsahuje nimo toho hornjoserbsku prawopisnu kontrolu firefox skići móžnosć zo by so přez šaty jendźelsce themes optisce přiměrił a přez rozšěrjenja jendźelsce extensions z dalšimi funkcijemi wudospołnił z rozšěrjenjemi móža so na přikład wabjenja blokować phishing wotwobarać myšowe gesty abo nastroje za webowych wuwiwarjow dodać někotre z rozšěrjenjow eksistuja oficielnje abo njeoficielnje z hornjoserbskim přełožkom firefox podpěruje tabbed browsing štož woznamjeni zwobraznjenje wjacorych webowych stronow na registrowych rajtarkach jendźelsce tabs jednoho wokna nimo toho je rss we formje dynamiskich zapołožkow móžno tute zapołožki aktualizuja so při startowanju wobhladowaka a hodźa so kaž rjadowaki wužiwać wužiwar widźi tuž stajnje aktualne zapiski powěsćoweje strony abo webloga na jedyn pohlad firefox steji za dźěłowe systemy microsoft windows wot windows xp linux os tež ecomstation a mac os x k dispoziciji po podaćach zhotowjerja poruči so za windows linux intel pentium kotryž sse podpěra mb ram a mb składa na krutej tačeli werzije za mac sej intel x procesor a tohorunja mb ram a mb składa na krutej tačeli žadaja po zwadźe mjenow dla mjez debianom a mozillu wo wuměnjenjach wužiwanja za marki wot mozilla dósta firefox w debianje mjeno iceweasel druhe produkty mozilla dóstachu tohorunja nowe mjena kotrež so wšě z ice započinaja syćowy wobhladowak mozilla thunderbird je swobodny program za e mejl a diskusijne skupiny załožby mozilla foundation tutón program bazěruje na žórłowym teksće suity mozilla a steji mj dr za windows linux mac os x bsd solaris a os tež ecomstation k dispoziciji program wobsedźi wuknjenjakmany čaporowy filter na zakładźe bayesowskeho filtra tak zo so po krótkej dobje čapor hižo spózna a za čas dalšeho wužiwanja filtrowanske wuslědki dźeń a lěpje bywaja mozilla thunderbird podpěruje wěstotne komponenty kaž elektronisku signaturu zaklučowanje powěsćow a certifikaty po standardźe s mime nimo toho steji rozšěrjenje enigmail z gnupg pgp enigmail k dispozicij z kotrymž dadźa so e mejle tež z kličemi pgp zaklučować a digitalnje signować wužiwar móže mjez třomi modusami za zwobraznjenje html e mejlow wuzwolić prěni modus zwobraznja originalny html druhi modus wobmjezuje wudce html filtruje wšě potencielnje strašne elementy html won posledni modus html dospołnje wupina t r jenož luty tekst wotpowědneje powěsće so zwobraznja standardny modus je originalny html wirtuelne rjadowaki pokazuja wšě powěsće kotrež prjedy definowanym pytanskim kriterijam wotpowěduja zo by na pr wšě powěsće wěsteho wotpósłarja ze wšěch rjadowakow zwobraznjene dóstało přewjedźe so pytanje wšěch powěsćow tutoho wotpósłarja tute pytanje da so jako wirtuelny rjadowak składować na rozdźěl filtrow powěsće přeco na samsnym městnje wostawaja najebać toho da so tutón wirtuelny rjadowak kóždy čas wočinić a hnydom so wšě wotpowědowace powěsće zwobraznjeja byrnjež tute poprawom w rozdźělnych rjadowakach byli mozilla thunderbird podpěruje dźělene zrjadowanje wjacorych kontow pop a imap po dobrozdaću dadźa so wšě konta pop w globalnym kašćiku zjednoćić wužiwarski powjerch thunderbirda da so přez šaty jendź themes datym potrjebnosćam přiměrić čitak rss je tohorunja wobstatk programa z funkciju spěšne pytanje uick search steji wjace móžnosćow k dispoziciji zo by e mejle z hłowneho wokna won namakało z pomocu rozšěrjenjow tak mjenowanych extensions je móžno programej dalše funkcije přidać załožba mozilla foundation sama platformu za to k dispoziciji staja hdźe wuwiwarjo swoje rozšěrjenja za sćehnjenje poskićeja ale najwjace tam poskićenych rozšěrjenjow je jendźelskorěčnych do němčiny přełožene rozšěrjenja so na němskim njewotwisnym portalu za rozšěrjenja poskićeja rozšěrjenjow w hornjoserbšćinje je jenož jara mało zda so dotal zo za to potrjeba njeje njejsu wšak ani spušćomne ličby kelko ludźi hornjoserbske programy wužiwa za thunderbird kaž tež za openoffice seamonkey a mozilla firefox je do spočatka bu kalendrowe rozšěrjenje wuwite kotrež pak je zestarjene a je prašomnje hač hišće funguje město toho so specielnje kalendrowe rozšěrjenje lightning wuwiwa kotrež wšak dotal hornjoserbsce njeje hač do njedawna njeběše hornjoserbska prawopisna kontrola za wšě programy mozilla tohodla njeběše móžno ani rozšěrjenje za to instalować nětko wšak w předchadnym wotrězku naspomjene k dispoziciji steji je planowane tute rozšěrjenje z hornjoserbskim pakćikom resp hornjoserbskej archiwnej wersiju zip sobu dodać tak zo budźe njetrěbne tutee rozšěrjenje ekstra sćahnyć aktualna wersija je wot junija aktualna hornjoserbska wersija je distribucija linux debian swoju wersiju tutoho e mejloweho programa dla mjenoweje zwady z mozilla icedove přemjenuje wulki wosyk grohnchen je hornjołužiska wjes blisko tuchorja kotraž słuša ke gmejnje porchow je ródna wjes serbskeho wědomostnika arnošta muki wjes nadeńdźe so w hornjołužiskich honach sewjerozapadnje tuchorskeho lěsa we wysokosći m nad mórskej hładźinu susodne wjeski su dobranecy na sewjerowuchodźe lutyjecy na juhowuchodźe horni wujězd na sewjerozapadźe a panecy na sewjeru prěnje naspomnjenje wsy jako maior heynichin pochadźa ze lětstotka hač do lěta wobsteješe wjeska z dweju politiskeju gmejnow mišnjanskeho boka a hornjołužiskeho boka dokelž běžeše hranica mjez woběmaj krajomaj hač do lětstotka přez samu wjesku po arnošta mukowej statistice łužiskich serbow měješe wulki wosyk we tych lětach cyłkownje wobydlerjow z nich serbow a němcow arnošt černik zwěsći w lěće hišće serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot mjez nimi štyrjo serbscy młodostni posledni serbskorěčny wobydler zemrě w lěće wulki wosyk słuša wot k hornjowujězdźanskej ewangelskej wosadźe prjedy běchu wosčenjo do hodźija zafarowani serbski rozhłós je zhromadne pomjenjowanje za wusyłanja srjedźoněmskeho rozhłosa a rozhłosa berlin braniborska rbb w hornjo a delnjoserbskej rěči delnjoserbske wusyłanja su tež pod mjenom bramborske serbske radijo znate programaj so na regionalnymaj žołmomaj inforadio berlin brandenburg a mdr radio sachsen wusyłatej při tym wužiwatej so sćelakaj mhz w kalawje a mhz we wojerecach wot januara je móžno wusyłanja serbskeho rozhłosa tež w interneće jako livestream wot poskać w lětach wusyłaše čěski rozhłós w praze na iniciatiwu łužiskeje narodneje rady někotre serbske wusyłanja prěnje serbskorěčne wusyłanje jednoho němskeho sćelaka slědowaše potom dnja oktobra w prěnim wusyłanju rěčachu a spěwachu jurij brězan lubina hajnec a leńka winarjec originalnje z drježdźanskeho studija na ćišć domowiny běchu to spočatnje běrtlkhodźinske programy kóždy druhi tydźeń na drježdźanskim sćelaku wot lěta tež delnjoserbske z podstupima při tym njeběchu pak ani wusyłanske časy ani frekwency stabilne tak zo bě wothłós skerje snadny na žadanje domowiny wutwori so měrca při statnym rozhłosowym komiteju ndr serbske studijo ze sydłom w zhorjelcu dokelž bě tamniše studijo technisce derje wuhotowane z prěnim nawodu sta so klaws hemmo z krušwicy tehdy jenički žurnalist ze serbskimi korjenjemi pola ndrskeho rozhłosa wusyłanski čas wučinješe w prěnich lětach mjeńšin tydźeńsce najprjedy nimale jenož w hornjoserbskej rěči wot přidružichu so sporadiske delnjoserbske přinoški z rozšěrjenjom wusyłanjow na mjeńšiń dnja apryla bu delnjoserbski podźěl na mjeńšin zwyšeny kónc lěta so serbske studijo rozpušći a wjedźeše so wotnětka jako serbska redakcija radija ndr sćelak choćebuz dale wusyłaše so nětko přez wulkosćelak w ćisku pola wojerec wot hač do tych lět produkowachu wot póndźelu do soboty kóždy dźeń połhodźinski dopołdniši program a mjeńšinski njedźelniski mjeńšin tydźeń wot lěta staraše so nawoda helmut rychta wo wutwar budyskeho studija tak zo móžachu najprjedy njedźelniske wusyłanje na tři hodźiny rozšěrić a w nazymje hišće do politiskeho přewróta połdrahodźinske rańše wusyłanja zahajić a tydźenski wusyłanski čas tak na mjeńšin tydźeń zwyšić wot februara trajachu rańše wusyłanja dwě a poł hodźinje a wot meje samsneho lěta skónčnje tři hodźiny hodź wot januara słuša serbski rozhłós w budyšinje k zjawnoprawniskemu sćelakej mdr w lěće přidruži so hišće młodźinske wusyłanje radio satkula kotrež bu wosebje dla swojeho skutkowanja za medijalne kubłanje serbskeje młodźiny w dwacetym lěće swojeho wobstaća ze spěchowanskim mytom myta ćišinskeho česćene nimo toho je budyske studijo za produkowanje jeničkeho hornjoserbskeho telewizneho magacina wuhladko přisłušne po rozšěrjenju rańšich wusyłanjow wo dalšu hodźinu ma serbski rozhłós pola mdr wot januara tydźenski wusyłanski čas wot mjeńšin hodźin serbski rozhłós wusyła wot póndźele do pjatka wot do hodź a sobotu wot do hodź swój rańši program z regionalneho studija při póštowym naměsće w budyšinje njedźelniši program pak wot hodź do hodź młodźinski program serbskeho rozhłosa mjenuje so radijo satkula a wusyła so kóždu póndźelu wot do hodź bramborske serbske radijo wusyła wot póndźele do pjatka wot do hodź z regionalneho studija w choćebuzu po slědowacej šemje program wospjetuje so wječor wot do hodź kóždy prěni štwórk w měsacu je młodźinski magazin bubak słyšeć njedźelniši program wot do hodz sćěhuje bjezposrědnje na hornjoserbske wusyłanje z budyšina pančicy kukow panschwitz kuckau je hornjołužiska gmejna a wjeska w sakskim wokrjesu budyšin gmejna słuša k zarjadniskemu zwjazkej při klóšterskej wodźe a k serbskemu sydlenskemu rumej a leži něhdźe dźewjeć kilometrow juhowuchodnje kamjenca w serbskich horjanach pančicy kukow ma wokoło wobydlerjow wot kotrychž je něhdźe połojca we wsy samej žiwa w lěće rěčachu wobydlerstwa serbsce pančicy kukow leža mjez do m nad nn na něhdyšich zahonach klóštra marijina hwězda přez pančicy kukow běži klóšterska woda přitok čorneho halštrowa kotraž dźěli historiskej wjesnej dźělej pančicy a kukow pančicy kukow nasta w lěće ze samostatneju wjeskow pančicy a kukow ke gmejnje słušeja slědowace wjeski po ludličenju z lěta bydlachu w gmejnje pančicy kukow wobydlerjow z tutych přisłušachu romsko katolskej cyrkwi ewangelskej cyrkwi a k druhej abo žanej nabožinskej zhromadnosći katolscy wobydlerjo słušeja ke chróšćanskej wosadźe nimale wšitke wsy maja katolsku wjetšinu wobydlerstwa nimo žuric kašec a hłupońcy na juhu gmejny kotrež běchu tradicionelnje přewažnje ewangelske z katolskej mjeńšinu tamniši protestanća přisłušeja ewangelskej wosadźe w hornim wujězdźe gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej budyšin a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej budyšin i gmejnska rada ma tuchwilu dwanaće čłonow komunalne wólby lěta mějachu slědowace wuslědki gmejnskej radźe přisłušeja wot slědowace radźićeljo a radźićelki čestnohamtski wjesnjanosta pančic kukowa je markus kreuz cdu z wotrowa wón bu dnja awgusta z hłosow wuzwoleny wolerske wobdźělenje wučini w pančicach kukowje nadeńdźe so serbska zakładna šula ćišinskeho serbska srjedźna šula je so w lěće zawrěła njebjelčicy nebelschütz su wjes a přisłušaca gmejna w serbskej hornjej łužicy wone přisłušeja zarjadniskemu zwjazkej při klóšterskej wodźe w budyskim wokrjesu a maja něhdźe wobydlerjow gmejna leži w katolskim jadrje serbskeho sydlenskeho ruma njebjelčanska gmejna z wjesnymi dźělemi miłoćicy njebjelčicy pěskecy serbske pazlicy a wěteńca namaka so při wuchodnych měšćanskich mjezach kamjenca podłu rěčki jawora praweho přitoka čorneho halštrowa hłowna wjes sama leži něhdźe štyri kilometry juhowuchodnje kamjenskeho centruma a kilometrow sewjerozapadnje budyšina w serbskich horjanach za zapadny wjesny dźěl na lěwym boku jawory su wulke tři a štyristronske burske statoki typiske mjeztym zo přewažuja na tamnym boku mjeńše dwory něhdyšich chěžkarjow a jednoswójbne domy njebjelčicy słušeja po wobydlerstwje a přestrjeni k mjeńšim gmejnam budyskeho wokrjesa gmejna saha wot němskopazličanskeho wulkeho hata a bušenki w sewjeru hač do miłočanskeje skały w juhu južna połojca gmejnskeho teritorija słuša hišće k horjanam mjeztym zo je zbytna połojca přewažnje płona a w samym sewjeru wokoło pěskec tež husće z jehlinowym lěsom porosćena gmejna mjezuje na wóslink w samym sewjeru ralbicy róžant w sewjerowuchodźe worklecy we wuchodźe pančicy kukow a halštrow w juhu a kamjenc w zapadźe najwjetša wodźizna gmejny je stary hat mjez pěskecami a smjerdźacej pěskečanska jama kiž wužiwa so dźensa jako kupanišćo leži hižo na worklečanskich honach jenička přispomnjenja hódna rěčka je jawora kotraž běži přez miłoćicy a njebjelčicy najwyši dypk je kamjentna hórka m mjez serbskimi pazlicami a wěteńcu a najniši při špitałskich łukach w pěskečanskim lěsu njedaloko bušenki m ke geografiskim zajimawostkam słuša tak mjenowana miłočanska žaba hoberski błudźenk wupadacy kaž žabka kiž steji njedaloko miłoćic při jaworje do njebjelčanskeje gmejny słušeja slědowace wsy prěnje historiske naspomnjenje jako sydło knjeza peter de nebelsicz sta so w lěće wjesne mjeno pochadźa prawdźepodobnje wot staroserbskeho muskeho mjena nebělš abo nebělk zestajeneho z nje a běły znajmjeńša wot lětstotka wobsteji njebjelčanska wosada ke kotrejž słušeja ze starodawna susodne serbske pazlicy drjewjana cyrkwička z kěrchowom steješe pak hižo w lěće wosrjedź wsy kapałka w pěskecach płaći jako filialna cyrkej ležownostne knjejstwo měješe hač do lětstotka klóšter marijina hwězda čehoždla wosta wjes tež po reformaciji katolska w běhu třicećilětneje wójny a hišće raz bě wjes wot wulkeju wohnjow potrjechena dźensniša cyrkej swj měrćina bu po druhim wohnju wot do natwarjena wot lěta słušeja tež pěskecy k najmjeńšej serbsko katolskej wosadźe nimo toho chodźachu katolscy wobydlerjow z hewak ewangelskich němskich pazlic a čornowa do njebjelčic kemši w lětstotku wobsteješe hišće wosadna šula we wsy kotruž wopytachu katolscy hólcy z wosady kaž tež z ke chróšćanskej wosadźe słušaceje wěteńcy njebjelčanske holcy chodźachu do klóšterskeje šule marijineje hwězdy arnošt muka w swojej statistice burskich kubłow naliči marec roblec koklic kralec hostakec libšec ródlec hajnišec grósec strancec bjenšec nowakec knjezec a šibšec dale běchu we wsy štyri žiwnosće a to rajskec bryckec ławrjenčkec a ledźborec w lěće so susodne miłoćicy a serbske pazlicy zagmejnowaštej a so pěskecy z róžeńčanskeje do njebjelčanskeje gmejny přerjadowachu w njebjelčicach skutkowachu slědowace serbske towarstwa po arnošta mukowej statistice mějachu njebjelčicy we tych lětach wobydlerjow mjez nimi serbow a němcow arnošt černik zwěsći w lěće po přićehnjenju mnohich wuhnatych z němskich wuchodnych kónčin serbskorěčny podźěl wobydlerstwa njebjelčanskeje gmejny wot jenož hišće hižo lětstotki dołho leža njebjelčicy při zapadnej kromje serbskeho rěčneho ruma w lěće bě we wsy samej mjez tehdy wobydlerjemi katolskich a ewangelskich po ludličenju lěta bě wobydlerjow njebjelčanskeje gmejny katolskeje a ewangelskeje konfesije njepřisłušachu žanomu nabožinskemu zhromadźenstwu ewangelscy wěriwi chodźa do kamjenca spočatk tych lět rěčeštej dwě třećinje wobydlerstwa serbsce gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej budyšin a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej budyšin i njebjelčanska gmejnska rada ma tuchwilu dwanaće čłonow komunalne wólby lěta mějachu slědowace wuslědki gmejnskej radźe přisłušeja wot slědowace radźićeljo a radźićelki čestnohamtski wjesnjanosta njebjelčic je tomaš čornak cdu wón bu dnja junija z hłosow w zastojnstwje wobkrućeny přećiwny kandidat jurij šwejda wot wolerskeho zjednoćenstwa pěskecy dósta wolerske wobdźělenje wučini serbske pazlicy wendischbaselitz kleinbaselitz su wjes kotraž ke gmejnje njebjelčicy słuša serbske pazlicy leža kilometer wuchodnje njebjelčic w hornjej łužicy a maja wobydlerjow tuž su druhi najwjetši dźěl gmejny wjes leži něhdźe pjeć kilometrow wuchodnje kamjenca při dróze wot njebjelčic do chrósćic wotpowědowacej staremu wikowanskemu pućej via regia wjesne hona maja přestrjeń wot km a wobsteja zwjetša z polow na metrow wysokim kopcu z mjenom spalena hórka při sewjerozapadnej kromje wsy namakachu palne rownišća billendorfskeje kultury na samsnym městnje wudobywachu z małeje skały granodiorit susodne wsy su pěskecy w sewjeru smječkecy gmejna worklecy a wěteńca w juhowuchodźe a njebjelčicy w zapadźe prěnje historiske naspomnjenje pućowca sta so w lěće jako pazelicz slavicum słowjanske pazlicy přimjeno słužeše rozeznawanju wot njedaloko ležacych němskich pazlic wjacore wulke wrotowe wobłuki wobknježa napohlad wsy tak na přikład při statokomaj na njebjelčanskej čo a čo hač do lětstotka běchu serbske pazlicy mjez dwěmaj ležownostnymaj knjejstwomaj rozdźělene mjeztym zo słušeše połojca k wobsydstwu worklečanskeho ryćerkubła steješe tamna połojca pod knjejstwom klóštra marijina hwězda dawki płaćeše pak cyła wjes jenož klóštrej po mukowej statistice mějachu serbske pazlicy we tych lětach wobydlerjow mjez nimi serbow a jenož pjećo němcy arnošt černik zwěsći serbskorěčny podźěl gmejnskeho wobydlerstwa wot w lěće bě mjez wobydlerjemi katolskich katolscy wěriwi słušeja ze starodawna k njebjelčanskej ewangelscy wot lěta k smječkečanskej wosadźe worklecy rckelwitz su wjes a gmejna w sakskej hornjej łužicy wone su čłonska gmejna zarjadniskeho zwjazka při klóšterskej wodźe gmejna leži w katolskim jadrje serbskeho sydlenskeho ruma wulki dźěl wobydlerstwa su serbja gmejna leži něhdźe wósom kilometrow na wuchod wot wokrjesneho města kamjenc a wokoło kilometrow sewjerozapadnje wot budyšina w serbskich horjanach a je přez najězd na awtodróhu horni wujězd wokoło km docpějomna gmejna leži w zapadnej hornjej łužicy na kromje zapadołužiskeje pahórčiny w přechodźe mjezy płonymi hatnišćemi na sewjer a łužiskich hór na juhu přez worklecy běži klóšterska woda prawy přitok čorneho halštrowa worklecy buchu w lěće jako rokolewicz prěni raz přez wopismo naspomnjene wot lěta běše tu ryćerkubło poslednja wobsedźerka kubła hrabina monika von stollberg wotkaza knježi dom malteskemu rjadej w dobje wot do běše potom w něhdyšim knježim domje katolska chorownja tutoho rjada wulki dźěl wobydlerjow wokoliny je so we worklecach narodźił po mukowej statistice z lětow rěčachu tehdy wot cyłkownje worklečanow a nowowješćanow serbsce arnošt černik zwěsći w lěće we worklečanskej gmejnje serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot hišće gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej budyšin a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej budyšin i gmejnska rada ma tuchwilu dwanaće čłonow komunalne wólby lěta mějachu slědowace wuslědki gmejnskej radźe přisłušeja wot slědowace radźićeljo a radźićelki čestnohamtski wjesnjanosta worklec je hižo z tych lět franc brusk cdu kiž je zdobom najdlěje amtěrowacy wjesnjanosta budyskeho wokrjesa wón bu posledni raz dnja junija z hłosow w zastojnstwje wobkrućeny wolerske wobdźělenje wučini do worklečanskeje gmejny słušeja slědowace wsy we worklecach nadeńdźetej so serbska zakładna a serbska wyša šula michał hórnik dla porodneje stacije něhdyšeje worklečanskeje katolskeje chorownje je so w lětstotku wulki dźěl wobydlerjow susodnych gmejnow tež wokrjesneho města kamjenca we worklecach narodźił barokny knježi dom z dźewjeć wóskami a jednymi schodami pod hołym njebjom kedźby hódna je hrodowska kapałka marije maćerje božeje w beuronskim stilu kotraž słuša ke chróšćanskej wosadźe w knježim domje běše chorownja připrawjena natwary lětstotka čakaja hišć na wottorhanje w zahrodowym domje su sotry žiwe kotrež běchu hač do swojeho wuměnka w chorowni dźěłali na domje su wjacore wopony a monogramowe kamjenje hrabjow stolberg stolberg hlej tež lisćinu kulturnych pomnikow we worklecach ralbicy róžant ralbitz rosenthal je w lěće nastata gmejna w srjedźišću hornjołužiskeho wokrjesa budyšin leži w serbskich delanach při klóšterskej wodźe a słuša k zarjadniskemu zwjazkej při klóšterskej wodźe gmejna leži w katolskim jadrje serbskeho sydlenskeho ruma wjetšina wobydlerstwa su serbja ke gmejnje słušeja slědowace wjeski gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej budyšin a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej budyšin i ralbičansko róžeńčanska gmejnska rada ma tuchwilu dwanaće čłonow komunalne wólby lěta mějachu slědowace wuslědki gmejnskej radźe přisłušeja wot slědowace radźićeljo a radźićelki posedźenja rady wotměwaja so zasadnje w serbskej rěči jenički radźićel serbsce njerěči čestnohamtski wjesnjanosta gmejny ralbicy róžant je hubertus ryćer cdu wón bu dnja junija z hłosow w zastojnstwje wobkrućeny wolerske wobdźělenje wučini w ralbicach nadeńdźetej so serbska zakładna a serbska wyša šula kaž tež serbska pěstowarnja dr jurij młynk nvu n view wurěkuje so n vju je wysiwyg editor za wutworjenje a wobdźěłanje webowych stronow kotryž bazuje na mozilla composer editorje z programoweho pakćika mozilla suite k hłownym lěpšinam słušatej jednore posłužowanje a kwalita rezultowaceho koda stronow w zmysle walidity porno standardam wc kaž to su xhtml css a pod editor je koncipowany tak zo by tež za mjenje nazhonitych wužiwarjow kotřiž žane znajomosće html a css nimaja lochko wužiwajomny był nvu za platformy linux mac os x a microsoft windows k dispoziciji steji njedźiwajo na to je móžno jón za rjad dalšich platformow skompilować wuwiće editora njebu ženje formalnje zakónčeny ale jeho wuwiće njepokročuje wuwiwar daniel glazman připowědźi zo budźe so přichodnje wuwiwanju editora wěnować kotryž ma dźěłowe mjeno composer a kotryž budźe na běžnočasowej wokolinje xulrunner bazěrować jako mała wotnožka projekta nasta editor kompozer kotryž na nvu bazuje a kiž ma zaměr hłowne zmylki tutoho editora poprawić łaz lohsa je cyrkwinska wjes a gmejna w sewjernej hornjej łužicy leži w krajinje hornjołužiskeje hole a hatow w sewjernym dźělu budyskeho wokrjesa a je jeho po přestrjeni najwjetša gmejna kaž tež jedna z dźesać najwjetšich w cyłej sakskej łaz leži wosrjedź něhdyšeho łužiskeho brunicoweho rewěra gmejna słuša do připóznateho sydlenskeho ruma serbow w sakskej wjes so prěni raz w lěće jako lose naspomni w lětstotku narosće łaz k wulkej industrijnej gmejnje w lěće so radska tři žony a nydej zagmejnowachu přizamknychu so běły chołmc bjerwałd hermanecy šćeńca a złyčin nowej jednotnej gmejnje łaz gmejnski dźěl bjerwałd so do bliže ležaceho hamora zarjaduje w lěće přińdu wulke ždźary wot rozpušćeneje gmejny hórnikečanski jězor do łaza po mukowej statistice měješe łaz w lěće cyłkownje wobydlerjow z nich serbow a němcow arnošt černik zwěsći za mjeztym industrializowanu łazowsku gmejnu w lěće serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće po ludličenju w lěće bydlachu we wsy wobydlerjow w přerěznej starobje wot lět sakska ke gmejnje słuša wjesnych dźělow gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej budyšin a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej budyšin i we łazu nadeńdźe so zastanišćo při železniskej čarje wojerecy zhorjelc linija oe tak mjenowany shuttle jězorina nysa zwjazuje łaz z woběmaj městomaj za dalšich fararjow hlej zapisk wo łazowskej cyrkwi kulow wittichenau je městačko při čornym halštrowje w hornjej łužicy kotrež k serbskemu sydlenskemu rumej słuša kulow namaka so něhdźe pjeć kilometrow južnje wojerec při halštrowje přez měšćanski teritorij běžitej nimo toho tež rěčce čornica a klóšterska woda kotrejž so tule do halštrowa wuliwatej kulowska wokolina je płona wódnata a lěsata w sewjerozapadźe města so dubrjenske bahno namaka jedne z najwjetšich přirodoškitnych pasmow sakskeje město wobsteji ze slědowacych měšćanskich dźělow městno naspomni so w lěće k prěnjemu razej jako witigenow w załoženskim wopismje klóštra marijineje hwězdy w lěće mjenuje so kulow prěni króć jako město witigenhaw za załožerja městačka płaći we wopismje mjenowany witego i z kamjenca na čož pokazuje tež němske městne mjeno serbske mjeno pochadźa wot susodneje wjeski kulowc na kotrychž ležownosćach so město natwari w běhu woblěhowanja sěšćiměsta kamjenca přez husitow dnja oktobra bu nješkitane nakrajne městačko kaž jeho knjejstwo w marijinej hwězdźe wurubjene dokelž njemóžachu wukupny pjenjez zapłaćić do lětstotka słušeše městačko zhromadnje z mnohimi mjeńšimi delanskimi sydlišćemi ke klóšterskemu wobsedźenstwu po wobzamknjenjach wienskeho kongresa přewza pruske kralestwo delnju łužicu kaž tež sewjerne kónčiny hornjeje łužicy tak zo słušeše kulow z wokolinu mjez a k pruskej wot lěta měješe městačko dwórnišćo při starym běhu železniskeje čary budyšin wojerecy po wotewrjenju noweje čary přez hórnikecy bu wosobowy wobchad na starej w lěće zastajeny a čara zawrjena kulowski wopon pokazuje knježnu marju kotraž dźerži jězusa w ruce a nasta z wopona marijineje hwězdy w lěće běchu mjez cyłkownje wobydlerjemi katolskich ewangelskich a bjezkonfesionelnych abo přisłušacych druheje nabožinskeje zhromadnosće po mukowej statistice z lěta měješe kulow tehdy wobydlerjow wot kotrychž běše połojca serbska a połojca němska arnošt černik zwěsći serbski podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće runje w přewažnje katolskich wjeskach na juhu kulowa so hač do dźensnišeho serbsce rěči město słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej budyšin a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej budyšin i w měsće namakatej so krabatowa zakładna šula a wyša šula korla awgust kocor na woběmaj so tež serbšćina wuwučuje najbliši gymnazij je we wojerecach lubij löbau je město w hornjej łužicy na juhowuchodnej kromje serbskeho kraja leži při rěčce lubaće pod lubijskej horu a ma wokoło wobydlerjow město naspomni so k prěnjemu razej w lěće přez biskopa bruna ii z mišna jako lubaw a bu pod čěskim knjejstwom jako wobtwjerdźene wikowanske a přemysłowe městno na platowje wyše lubaty zapołožene w lěće załoži so w lubiju zwjazk hornjołužiskich šesćiměstow dla centralneho połoženje w hornjej łužicy bě lubij hač do lěta ze schadźowanišćom zwjazka do lubija słušeja slědowace wsy a měšćanske dźěle dalše sydlišća na měšćanskim teritoriju su dołhaćicy serbske kundraćicy a serbske pawlecy k róžanam stwěšin k njeznarowam a wujer ke ketlicam w někotrych tutych wsow wužiwachu hač do spočatka lětstotka lubijski dialekt serbšćiny přez lubij wjedźetej zwjazkowej dróhi bremerhaven drježdźany zhorjelc a nosaćicy žitawa w lubiju namakatej so železniske dwórnišćo a křižowanišćo běži přez njón železniska čara drježdźany zhorjelc a započinatej tu železniskej čarje do habrachćic a do žitawy kolije něhdyšeje čary do radworja su wot lěta wottorhane a něhdyša čara do budestec bu w lěće wottwarjena na ćělesu čary natwarichu kolesowansku šćežku město słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej zhorjelc a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej zhorjelc žołta cycawka abo złota cycawka lamium galeobdolon syn galeobdolon luteum lamiastrum galeobdolon l je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow žołta cycawka je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot cm wot hač do cm rostlina twori zwjetša dołhe nadzemske wotnožki stołpik je na spódku jenož na hranach kosmaty a ležacy abo postupacy łopjena su dołho stołpikowe kulojte hač do šěroko lancetojte hrubje zubate křižowanje přećiwostejne a docpěwaja dołhosć wot hač cm forma rostliny z běłymi blečkami na łopjenach prěnjotnje jenož wustupowaše w zahrodach ale z někotrych lětdźesatkow wustupuje tež wodźiwjena wona kćěje wot apryla hač do awgusta wot meje hač do julija žołte kćenja su sedźace we mutličkojtych kwětnistwach po šesćoch hač po šěsnaćoch w rozporach hornich łopjenkowych porow króna docpěwa dołhosć mjezy a cm hornja huba je nahłownikojta delnja huba ma brune abo brunočerwjene blečki a je lapata keluch docpěwa dołhosć wot cm a ma dołho přikónčene zubki krónu je žołta a docpěwa dołhosć wot hač mm próšniki a próšk su žołte poddružina galeobdolon ma stołpikowy spódk kotryž jenož na kanće je kosmaty a kotrejež hornje łopjena su jejkojte karbowane a kćenjowe mutlički wobsteja z hač kćenjow poddružina montanum ma stołpikowy spódk kotryž kołowokoło kosmaty a kotrejež hornje łopjena su lancetojte a na wótro zubate a kćenjowe mutliški wobsteja ze do kćenjow wona rosće w lisćowych měšanych lěsach kerčinach preferuje čerstwe wutkate čumpate pódy žołta cycawka je nimale cyłej europje rozšěrjena hejduška fagopyrum esculentum je rostlina ze swójby wuroćowych rostlinow polygonaceae regionalne słowo je hejduš hejduška je jednolětna rostlina kotraž docpěje wysokosć wot cm hač do m rostlina za čas dweju měsacow dozrawi tak zo su dwoje žně w lěće móžne zrunane stołpiki su zwjetša čerwjenojte kłokojte łopjena maja wutrobojtu bazu pódlanske łopješka su titkojće zrosćene kćěje wot julija hač do oktobra wonjace kćenja su běłe abo róžojte a steja we wokołkowych kićach kćenjowa wobalka wobsteji z pjeć łopješkow wone su bohate na měd třihranite płody su na škrob bohate worješki z krutej brunej skórku wone docpěja dołhosć wot něhdźe mm rosće na rolach drjebiznowych městnach a na pućowych kromach ma radšo suche pódy pochadźa ze sewjerneje chinskeje a turkestana ale nětko je w srjedźnej a južnej europje wustupuje rostlina bu na pěskowych pódach a na holanskich rolach předewšěm w aziji a srjedźnej europje kultiwowana při čimž jeje plahowanje je jara woteběrało dźensa słuži w němskej nimale jenož jako skótnu a ptaču picu ale so pak w někotrych krajach jako wažnu cyrobinu wužiwa wułušćene symjenja so předewšěm jako syru zeleninu přidawk do poliwki a hejdušne krupy wužiwaja wusće st nad labem aussig su město při łobju na sewjeru čěskeje maja něhdźe wobydlerjow a su zarjadniske sydło wusčanskeho kraja kaž tež srjedźišćo a najwažniši wobchadny suk sewjeročěskeho industrijneho pasma město nadeńdźe so něhdźe połsta kilometrow juhowuchodnje drježdźan we wysokosći metrow nad mórskej hładźinu stare město bu natwarjene na skale nad lěwym brjohom łobja při wuliwje rěčki bliny zwotkelž pochadźa tež měšćanske mjeno st wuliw sewjernje wusćow nadeńdźe so rudohórski předkraj a na juhu rozpřestrěwaja so čěske srjedźne horiny sydlišćo je so k prěnjemu razej naspomniło w lěće jako wikowanišćo při łobju w prěnjej połojcy lětstotka dósta pod kralom přemyslom otakarom ii status kralowskeho města kralej jan luxemburgski a korla iv potwjerdźištaj tute prawa za čas husitiskich wójnow słušeše město mišnjanskim markhrabjam a bu wot husitow woblěhowane po zdobyću města dnja junija zeskućichu dobyćerjo pod handrijom prokopom masaker přećiwo ludnosći a zničichu wusće po tym zo so město w běhu a zažneho lětstotka zaso wuwiwaše bu w třicećilětnej wójnje znowa ćežko potrjechene hač do lětstotka měješe mjenje hač wobydlerjow hakle industrializacija wot tych lět sem přinjese nowy rozmach we wokolinje wutworichu wjace hač podkopkow a w lětomaj zahajichu železniski wobchad do prahi a drježdźan měješe město hižo nimale wobydlerjow bu prěni móst přez łobjo natwarjeny spočatk lětstotka měješe industrijne město wobydlerjow a bě jako wobwodna stolica administratiwne srjedźišćo sewjernych čechow přez mnichowske zrěčenje přińdźechu wusće w nowembrje wot čěskosłowakskeje k němskemu mócnarstwu při nowemberskich pogromach bu wusćanska synagoga wotpalena něhdźe židowskeho wobydlerstwa so w holocausće zamordowachu přez ameriske powětrowe nadpady w druhej swětowej wójnje bu dnja a apryla pjećina stareho města zničena kaž tež cyłkowne předměsto ostrov po wójnje bu něhdźe němcow w lětomaj z wusćow wućěrjene wot załoženja uniwersity jana evangelisty purkyně w lěće su wusće wysokošulske stejišćo jakotawa datura stramonium je rostlina ze swójby wrónidłowych rostlinow solanaceae jakotawa je jednolětna rostlina kotraž docpěje wysokosć wot hač do cm stołpik je zrunany nahi jednory rozhałuzowany a tupje hranity měnjata łopjena su stołpikate owalne hač kulojte na bazy njesymetrisce klinojte a docpěja dołhosć wot hač do cm a su jejkojte wótre zubate a ćmowozelene jich wulkosć su zwjetša njejenaka kćěje wot junija hač do oktobra likojte běłe abo lila kćenja su stołpikate docpěja dołhosć wot cm njesu pjeć wótrych kónčkow a steja po jednym w hornich rozporach króna ma pjeć kónčkow a docpěje dołhosć wot hač do cm jich kónčki docpěja dołhosć wot cm płód je jejkata kałata zelena kapsla a docpěje dołhosć wot hač do cm łopjena a symjenja wobsahuja alkaloidy a to hyoscyamin atropin scopolamin a tohodla su jědojte jědy móžeja hižo w małkim mnóstwje smjertnje skutkować rosće w njerodźowych wobrostach na smjećach we wotpadkowych městnach a na pućach wudźerža sól rostlina bu w letstotku ze srjedźneje ameriki do europy zawjesena wona je we wjacorych krajach wšědna njerodź nuknica nucknitz je wjeska w srjedźišću budyskeho wokrjesa w hornjej łužicy z słuša ke gmejnje chrósćicy wjetšina wobydlerjow serbuje njedaloko nuknicy so kóžde lěćo rockowy festiwal nukstock wotměje organizowany wot młodźinskeho kluba baraka nuknica leži něhdźe dwaj kilometraj juhowuchodnje chrósćic na prawym boku satkule susodne wsy su prawoćicy na sewjeru baćoń na wuchodźe pozdecy na juhowuchodźe lejno na juhozapadźe a kopšin na zapadźe njedaloko stareho wikowanskeho puća via regia ležaca wjeska naspomni so prěni raz w lěće jako nuckewitz w lětomaj a mjenowachu ju forberg potajkim wudwór vorwerk ležownostne knjejstwo měješe hišće nukničanske ryćerkubło pak hižo zdalene kubło we łuze pola njeswačidła w a lětstotku słušeše nuknica k worklečanskemu ryćerkubłu po statistice arnošta muki měješe nuknica w lěće bjez wuwzaća serbskich wobydlerjow arnošt černik poda za lěto ličbu wobydlerstwa wot w nukničanskej gmejnje z kopšinom a prawoćicami a serbskorěčny podźěl wot adresowa kniha z lěta podawa za nuknicu slědowace swójby donatec jakub čo a mikławš čo jaworkec jurij čo kubler a gmejnski sudnik kralec michał čo lebzec jakub čo smolic pětr čo a wawrikec jakub čo gmejnski předstejićer bě w tutym lěće mikławš ješki z kopšina hodźij göda je wjes a gmejna w hornjej łužicy zapadnje budyšina wjes sama ma wobydlerjow gmejna wokoło cyła gmejna słuša oficielnje do serbskeho sydlenskeho ruma wjes hodźij leži w hornjołužiskich honach zapadnje budyšina při dołhej wodźe a statnej dróze s do biskopic juhowuchodnje wjesneho jadra nadeńdźe so wot tych lět hodźijske spjatnišćo spjaty jězor dołheje wody za hodźijom zastupuje rěčka do darinskeje skały sydlišćo hodźij ma wjace hač lětne stawizny naspomni so prěni raz w lěće jako godobi po budyšinje bě hodźij z lěta druhe farske městno mišnjanskeho biskopstwa w hornjej łužicy hodźij a přisłušne hrodźišćo słušachu hižo wot spočatka lětstotka do wobsydstwa biskopow w lěće běchu prěnju kapałku na městnje dźensnišeje cyrkwje swj pětra a pawoła natwarili w pózdnim srjedźowěku słušeše sydlišćo k mišnjanskemu klóšterskemu teritoriju wokoło stołpina a biskopic a přeńdźe po jeho sekularizaciji do wobsydstwa sakskich kurwjerchow kurwjerch awgust da hodźijsku łaćonsku šulu wutwarjeć a spěchować młodźi serbja so na tutej šuli za studij teologije přihotowachu wulki dźěl serbskorěčnych protestantiskich duchownych w kurwjerchowstwje započny swoje wukubłanje w hodźiju wot srjedźowěka hač do spočatka lětstotka bě hodźij schadźowanišćo serbskeho wěca při tutym sudnistwje wotměchu so procesy po starych serbskim prawje wone bě zamołwite za serbsku ludnosć we wjetšej wokolinje po mukowej statistice z lětow rěčachu tehdy wot cyłkownje hodźijčanow serbsce arnošt černik zwěsći w lěće w hodźijskej gmejnje serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće po ludličenju bě gmejnskich wobydlerjow ewangelskeje a katolskeje konfesije přewažnje w sewjernym dźělu přewažnje katolske wjeski na sewjeru hodźijskeje gmejny su baćoń haslow pozdecy čornecy a liboń kotrež přisłušeja baćońskej wosadźe a w kotrychž so hač do dźensnišeho serbsce rěči wjetšina ewangelskich wsow słuša k hodźijskej wosadźe ke gmejnje słuša slědowacych wsow gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej budyšin a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej budyšin i w hodźiju wobsteji zakładna šula na kotrejž so tež serbšćina jako cuza rěč wuwučuje srjedźna šula je so w lěće zawrěła za dalšich fararjow hlej zapisk wo hodźijskej cyrkwi njechorń nechern je hornjołužiska wjeska při kotołce w budyskim wokrjesu kotraž słuša k městu wóspork w serbskim sydlenskim rumje ma wobydlerjow susodne wjeski su brězecy w sewjeru hrodźišćo w sewjerowuchodźe kotecy w juhowuchodźe a worcyn w zapadźe wjes naspomni so k prěnjemu razej w lěće jako sydło knjeza hannesa von necherin ležownostne knjejstwo wukonješe přez lětstotki ryćerkubło we wsy samej w lěće měješe wjes po mukowej statistice wobydlerjow mjez nimi serbow arnošt černik zwěsći serbski podźěl wobydlerstwa wot hišće ewangelscy wobydlerjo přisłušachu hižo w lětstotku hrodźišćanskej wosadźe w njechornju staj so narodźiłoj moler grafikar publicist a spisowaćel měrćin nowak njechorński kaž tež pismikistajer a awtor pawoł grojlich jako kulturne pomniki připóznate su wjacore twarjenja a wobhrodźenske murje njechorńskeho ryćerkubła tak mjenowany šwedski kamjeń sewjerozapadnje wjeski tři domske z bróžnju dom měrćina nowaka njechorńskeho a kamjentny pućnik při nawsy nimo toho steja pod pomnikoškitom stary móst přez lubatu sewjernje njechornja bliski riegelowy młyn kaž tež ze zornowcowych ławkow wobstejaca kamjentna cyrkwinska šćežka z lětstotka kotraž zmóžnješe njechornjanam tež při wulkej wodźe wopyt hrodźišćanskeje wosadneje cyrkwje prawoćicy prautitz su hornjołužiska wjeska w srjedźišću budyskeho wokrjesa wot lěta słušeja ke gmejnje chrósćicy wjetšina wobydlerjow rěči serbsce wjeska leži w žórłatej wužłobinje na prawym boku satkule při budyskej dróze něhdźe kilometer juhowuchodnje chrósćic wjesne hona maja poměrnje małku přestrjeń wot km starši horni wjesny dźěl zboka dróhi wobsteji zwjetša z tři a štyristronskich statokow susodne wsy su łusč gmejna bóšicy w sewjerowuchodźe nuknica w juhowuchodźe kopšin w juhozapadźe a chrósćicy w sewjerozapadźe prěnje historiske naspomnjenje jako sydło wěsteho knjeza petrus de pratiz sta so hižo w lěće tehdy ležeše wjeska blisko wažneje wikowanskeje dróhi via regia kotrejž wotpowěduje dźensniša budyska dróha spočatk lětstotka planowaše sakske knježerstwo rozšěrjenje sakskeje sewjerowuchodneje železnicy lubij radwor hač do kamjenca po tutych planach měješe blisko prawoćic nowe dwórnišćo nastać dla prěnjeje swětoweje wójny a spjećowanja ludnosće njejsu so plany ženje zwoprawdźili prawoćicy běchu wot lěta wjesny dźěl nuknicy kotraž so do chrósćic zagmejnowaše po mukowej statistice mějachu prawoćicy we tych lětach wobydlerjow kiž běchu bjez wuwzaća serbscy w lěće běchu wšitcy prawočenjo katolscy wěriwi słušeja ze starodawna ke chróšćanskej wosadźe pěskecy piskowitz su hornjołužiska serbska wjes kotraž ke gmejnje njebjelčicy słuša leža w srjedźišću budyskeho wokrjesa a maja wobydlerjow wjes leži wosrjedź chójnoweho lěsa něhdźe šěsć kilometrow wuchodnje kamjenca při puću do róžanta wjesne hona maja přestrjeń wot km a wobsteja zwjetša z jehlinoweho lěsa na pěskojtych pódach na čož pokazuje tež wjesne mjeno najbóle w sewjeru ležacy njebjelčanski gmejnski dźěl leži při małym přitoku klóšterskeje wody južna wokolina pěskec je chětro hórkata najwyši dypk je pěskečanska šibjeńca m při lěsnym puću do serbskich pazlic porno tomu je krajina sewjernje wsy přewažnje płona susodne wsy su smjerdźaca w sewjerowuchodźe róžant we wuchodźe serbske pazlicy w juhu a němske pazlicy w zapadźe prěnje historiske naspomnjenje nawsowca jako pezkwicz běše w lěće mjez pěskecami a smjerdźacej so pak mohilowych rowow namakaja kiž hodźa so łužiskej kulturje srjedźneje bronzoweje doby přirjadować pěskečanske ryćerkubło słušeše w lětstotku k wobsydstwu kamjenskich hrodowych hrabjow najwuznamniši knježa na hrodźe běchu von zezschwitz z rólnej reformu lěta skónči so eksistenca ryćerkubła w druhej swětowej wójnje słužeše wotležana serbska wjeska nachwilnje židowskemu intelektualcej victorej klempererej z drježdźan jako wućek hač do lěta běchu pěskecy samostatna gmejna bjez wjesnych dźělow potom so najprjedy do róžanta a w lěće do njebjelčic zagmejnowachu po mukowej statistice mějachu pěskecy we tych lětach wobydlerjow mjez nimi serbow a dźesać němcow arnošt černik zwěsći serbskorěčny podźěl wobydlerstwa pěskečanskeje gmejny wot w lěće bě mjez wobydlerjemi katolskich a ewangelskich katolscy wěriwi słušeja z lěta k njebjelčanskej wosadźe prjedy ke chróšćanskej ewangelscy chodźa do smječkec w pěskecach je mała katolska kapałka kotraž so duchownje z njebjelčic zastaruje hač do lětstotka wudobywachu we wokolinje pěskec poch a šćerk wot do tež brunicu něhdyša jama južnje wsy je dźensa woblubowane kupanišćo najwažniši dźěłodawar we wsy je e ziegler ag wobdźěłanje metala z sobudźěłaćerjemi pěskecy maja lěsne sportnišćo zapadnje serbskopazličanskeho puća kotrež so wot sportoweho towarstwa pěskecy wužiwa tam so tež wjesny klub namaka k zajimawym pomnikam słušatej stary kamjentny křiž při křižowanišćo kamjenskeje z parkowej dróhu a modlerski stołp při kamjenskej napřećo ryćerkubłu hlej tež lisćinu kulturnych pomnikow w pěskecach praskow preske je hornjołužiska wjes zapadnje budyšina kotraž ke gmejnje hodźij słuša ma wobydlerjow wjeska nadeńdźe so někak połdra kilometra juhowuchodnje hodźijskeje cyrkwje južnje statneje dróhi s dalše wokolne wsy su nowe błohašecy na sewjerowuchodźe mała boršć na juhowuchodźe dźiwoćicy na juhu a žičeń na juhozapadźe wjeska naspomni so k prěnjemu razej w lěće jako prascko a běše ze starodawna gmejnski dźěl małeje boršće wot lěta běžeše hranica mjez mišnjanskim wobsydstwom wokoło hodźija a hornjej łužicu při praskowskej rěčce přez wjes kotraž wobsteješe tuž z mišnjanskeje a łužiskeje strony měznik při mosćiku dopomina na dźělenje wjeski po mukowej statistice měješe praskow we tych lětach cyłkownje wobydlerjow z nich serbow a pjeć němcow při puću do małeje boršće dopomina prosty wopomnjenski kamjeń na ludoweho basnika pětra młónka kotrehož na tym městnje w februarje boža ručka zaja pozdecy paditz su hornjołužiska wjeska w srjedźišću sakskeho wokrjesa budyšin kotraž słuša wot lěta k hodźijskej gmejnje maja wobydlerjow pozdecy leža něhdźe pjeć kilometrow sewjerozapadnje hodźija a tři kilometry juhowuchodnje chrósćic njedaloko statneje dróhi s wjedźaceje z budyšina do kamjenca susodne wsy su baćoń na sewjerowuchodźe čornecy a liboń na wuchodźe čěškecy na juhowuchodźe wučkecy na juhozapadźe lejno na zapadźe a nuknica na sewjerozapadźe pozdecy naspomnichu so k prěnjemu razej w lěće jako pasticz a běchu hač do lěta samostatna gmejna wot tutoho lěta běchu najprjedy gmejnski dźěl baćonja a wot słušachu k prěčečanskej gmejnje ležownostne knjejstwo měješe w kaž tež we lětstotku budyske tachantstwo tak zo wosta wjes porno susodnym wjeskam na juhu přewažnje katolska po mukowej statistice mějachu pozdecy we tych lětach wobydlerjow kiž běchu bjez wuwzaća serbja w lěće bě w pozdecach a čornecach wot cyłkownje wobydlerjow katolskich a sydom ewangelskich katolscy wěriwi přisłušachu hač do lěta chrósćanskej wosadźe swj symana a judy tadeja a wot toho časa baćońskej wosadźe běčicy pietzschwitz su hornjołužiska wjes při dołhej wodźe kotraž słuša ke gmejnje hodźij maja wobydlerjow wjeska nadeńdźe so něhdźe tři kilometry sewjerozapadnje hodźija při woběmaj bokomaj dołheje wody krótko před jeje wuliwom do čornicy a njedaloko awtodróhi a susodne wsy su prěčecy na sewjerowuchodźe darin na juhu njezdašecy na juhozapadźe koblicy na zapadźe kaž tež čěškecy na sewjerozapadźe po sydlišćowej formje jedna so wo rozšěrjeny nawsowc prěnje historiske naspomnjenje jako allodium kubło wěsteho knjeza hermannus de pictzwicz pochadźa z lěta ležownostne knjejstwo wukonješe přez lětstotki ryćerkubło we wjesce samej cyrkwinsce słuša wjes ze starodawna do hodźijskeje wosady hač do lěta tworjachu běčicy samostatnu gmejnu doniž so do koblic njezagmejnowachu wot lěta su dźěl hodźijskeje gmejny w lěće měješe wjes po mukowej statistice wobydlerjow mjez nimi serbow bě wot cyłkownje wobydlerjow ewangelskich a pjeć katolikow bahnowa pyskawa geranium palustre je rostlina ze swójby pyskowničkowych rostlinow botaniske mjeno geranium wotwodźuje so wot grjekskeho słowa słowo je diminutiw słowa woznjamjenja telko kaž žoraw a poćahowa na podobu płóda bahnowa pyskawa je wjacelětna zelišćowa rostlina wona docpěwa wysokosć wot hač cm stołpik je horjeka wróćo kosmaty a kaž widły rozhałuzowany spódne łopjena a delnje stołpikowe łopjena su dołhostołpikate hrubje kosmate a maja hłuboko pjerošpaltowych zubatych abo zarězanych wotrězkow z tupymi kónčkami wone docpěwaja šěrokosć wot hač cm stołpikate łopjena su napřećostejne a małe rostlina kćěje wot junije hač do septembra kćenja su pupurčerwjene abo čerwjenowioletne lične radiarne w centrumje často swětłe a docpěwa wulkosć wot hač cm kćenjowe stołpiki su po kćěću dele zhibowane krónowe łopješka su prědku skulojćene ćmowje žiłkate nawopačnje owalne jasnopurpurčerwjene a docpěwaja dołhosć wot cm płódnik je horjekastejny ma dołhi pysčičk kćenjowe stołpiki a keluchi su přilěhawje kosmate a bjeze žałzowe płód docpěwa dołhosć wot cm kaž mjeno hižo přeradźi je bahnowa pyskawa bahnowa rostlina wona rosće při brjohach rěčkow a w přibrjóžnych kerčinach w hrjebjach na włóžnych łukach a we łučinowych kerčinach preferuje wutkate wapnite pódy bahnowa pyskawa je w nimale cyłej europje předewšěm w južnej skandinawiskej srjedźnej a wuchodnej europje rozšěrjena při čimž w juhu hač do runiny rěka po wustupuje bruna pyskawa geranium phaeum je rostlina ze swójby pyskowničkowych rostlinow geraniaceae botaniske mjeno geranium wotwodźuje so wot grjekskeho słowa słowo je diminutiw słowa woznamjenja telko kaž žoraw a poćahowa na podobu płoda bruna pyskawa je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hč cm łopjena su rukojće sydomdźělne a docpěwaja šěrokosć wot hač cm wone su hač wyše srjedźišća dźělene jich wotrězki su zarězane tupje zubate a často brunočerwjenje blakate a horjeka přilěhawje kosmate kćěje wot meje hač junija brunowioletne płonje wupřestrjene kćenja docpěwaja šěrokosć wot hač cm płód docpěwa dołhosć wot hač cm při wuschnjenju płoda so pjeć kašćikow ze symjenjemi spiralnje pušća kóždy kašćik njese kocht symjo płodowy kašćik a kocht so jako jednotu preč mjetaja rosće zwjetša jenož w parkach we łučinowych lěsach na tučnych łukach a na lěsnych kromach preferuje čerstwe wutkate pódy pochadźa z horinow centralneje a južneje europy a je jako pyšna rostlina do hrodowskich zahrodow přišła krejojta pyskawa geranium sanguineum je rostlina ze swójby pyskowničkowych rostlinow geraniaceae botaniske mjeno geranium wotwodźuje so wot grjekskeho słowa słowo je diminutiw słowa woznjamjenja telko kaž žoraw a poćahowa na podobu płoda krejojta pyskawa je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm pjenk so znutřka čerwjenje zbarbi na čož mjeno rostliny wróćo dźe wón wobsahuje třěski a je prjedy k stajenju kreje słužił stołpik je ležacy abo postupowacy wotstejo kosmaty a so w nazymje čerwjenje přebarbi zwjetša so rozhałuzuje łopjena su nimale hač bazy rukojće šěsć dźělne hač sydom dźělne a so w nazymje čerwjenje přebarbja jich wotrězki su do linealnje lancetojtych cyłokromnych kónčkow šćěpjene wona kćěje wot meje junija hač do septembra awgusta swěćo kaminočerwjene kćenja docpěwaj šěrokosć wot hač cm a steja po jednym w hornich łopjenowych rozporach krónowe łopješka su prědku skulojćene abo njeprawidłownje zkromjene a docpěwaja dołhosć wot hač mm wona rosće na skalnych zwisach suchich trawnikach w suchich lěsach pod suchich kerčinami na lěsowych kromach a na skłoninach preferuje w lěću ćopłe suche zwjetša wapnite pódy krejojta pyskawa je w nimale cyłej europje w kawkazu a małoaziji rozšěrjena wona w sewjernych alpach jenož w dołach ze ćopłym wětrom wustupuje łučna pyskawa geranium pratense je rostlina ze swójby pyskowničkowych rostlinow geraniaceae botaniske mjeno geranium wotwodźuje so wot grjekskeho słowa słowo je diminutiw słowa woznamjenja telko kaž žoraw a poćahowa na podobu płoda łučna pyskawa je trajne zelo kotrež docpěje wysokosć wot m cm a ma seršćaće kosmate wobšěrne stołpiki stołpiki su zady wotstejo kosmate horjeka žałzowe a kaž widły rozhałužkowane łopjena docpěja šěrokosć wot cm spódnje łopjena a najniše stołpikowe łopjena su hač do dźělene a škropawje kosmate wone wobsteja z wuskich našćěpanych wotrězkow wona kćěje wot junija hač do awgusta kćenja su fijałkomódre hač do jasnofijałkojte ze ćěmnišimi žiłkami a přesahuja łopjena kćenjowe łopješka docpěja dołhosć wot cm wot hač do cm krónowe łopješka su prědku skulojćene a docpěja dołhosć wot hač cm próškowe nitki su na spódku třiróžkaće wušěrjene kćenjowe stołpiki su po kćěwje dele zhibnjene so pak za čas wuzrawjenosće płoda zaso horje měrja płód ma pysčičk a docpěje dołhosć wot hač do cm łučna pyskawa rosće na włóžnych syčołukach na brjohach rěčkow wona je wot pyrenejow hač do japanskeje rozšěrjena ale w srjedźnej europje zdźěla faluje abo je rědka běły dźećel trifolium repens je rostlina ze swójby łušćinowcow fabaceae z roda dźećelow běły dźećel je přecozelena trawnikojće rosćaca rostlina z nižoležacym na sukach korjenjenym stołpikom docpěwa wysokosć wot hač cm stołpik je łažaty a rozhałuzkowany łopješkowe stołpiki su dołhe po zdaću na spódku stejace łopjena su ličbne łopješka su nahe eliptiske abo nawopačnje owalne a drobnje zubate wone njesu běły blak na bazy rostlina kćěje wot meje hač do oktobra septembra kćenja su běłe abo zelene ze słabym mjedowym wonjenjom a steja w často dołhostołpikowych kulojtych nakónčnych hłójčkach kotrež docpěwaja wulkosć wot hač cm keluchowa trubjałka je nerwna króna docpěwa dołhosć mjezy a mm płód je wot kelucha a wuschnjenu króny wobdaty wón rosće na syčołukach pastwach a parkowym trawniku rostlina preferuje wutkatu lochku wapnojtu pódu běły dźećel je w cyłej europje w sewjernej a zapadnej aziji rozšěrjeny běły dźećel je hódnotna picowanska rostlina rostlina bohaty nektar dodawa a je tohodla zajimawa jako pčolaca nanoškowa rostlina za pčołarstwo amoria repens l c presl podobna družina je šwedski dźećel trifolium hybridum kotrejež stołpik je runy ma nerwnu keluchowu trubjałku rostlina rosće na tučnych łukach a pućowych kromach łopjena su na woponach a su narodny symbol irskeje čerwjeny dźećel trifolium pratense je rostlina ze swójby łušćinowcow fabaceae čerwjeny dźećel je přilěhawje abo wotstejace kosmata rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot hač cm stołpik najčasćišo je rozhałuzowany nosy łopjena łopjena zwjetša su ličbne pjerkowe łopješka su nawopačnje owalne hač do eliptiske a docpěwaja dołhosć mjezy a cm znajmjeńša na delnim boku wone su kosmate na hornim boku často maja swětłe mustrowanje wón kćěje wot meje hač do oktobra kćenja su čerwjene abo jasnopurpurowe w alpach tež běłojte a steja w hustych kulojtych abo owalnych wot najhornišich łopjenow wobdatych hłójčkach hłójčki docpěwaja wulkosć wot hač cm króna docpěwa dołhosć mjezy a cm keluch je nerwny a wonka kosmaty kćenja buchu wot čmjełow wopróšene symjenja rozšěrjeja so wot mrowjow a rostliny žerjacych cycakow wón rosće na syčołukach pastwach a pućowych kromach wosebje na wapnu čerwjeny dźećel je w cyłej europje aziji hač do altaja rozšěrjeny přez plahowanje wón je nimale swětodaloko rozšěrjeny złoty dźećel trifolium aureum je rostlina ze swójby łušćinowcow fabaceae złoty dźećel je jednolětna rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot cm stołpik je zrunany abo stupacy łopjena su třiličbne a wobsteja z eliptiskych abo šwižnje jejkojtych łopješkow z dołhosću wot mm wón kćěje wot junija hač do julija kćenja su žołte docpěwaja dołhosć wot hač mm a steja po dwacećoch hač po štyrcećoch w kulojtych abo jejkojtych hłójčkach kotrež docpěwaja dołhosć wot hač do cm zwjadnjena krónu njewotpada a je swětłobruna wón rosće na suchich łukach pućnych kromach pod kerčinami we swětłych lěsach na ćopłych zwjetša małowapnitych pódach złoty dźećel je we wulkich dźělach europy rozšěrjeny ale w juhu jenož w horach nimo toho w kawkazu a małoaziji złoty kitkowc laburnum anagyroides syn cytisus laburnum je rostlina ze swójby łušćinowcow fabaceae dalše serbske mjena su złote wisawki žołta kićina a złote kitki złoty kitkowc je kerk abo štom kotryž docpěje wysokosć wot m młode hałuzy łopjenowe stołpiki łopješkowe delnje boki a płody su přilěhawje kosmate łopjena su třiličbne kćěje wot meje hač junija złotožołte kćenja steja we wisacych kićach z dołhosću wot hač cm płody su łušćiny drjewa wobsahuja jědojte alkaloidy kotrež ke krawnemu bluwanju widlišćam a smjerći přez dychanske zlemjenje wodźa dla hrochojteho wonja dźěći jara wohrožene jeli na płodach kusaja rostlina je domjaca w horinach wuchodneje europy ale tež je časty wozdobny štom rosće hdys a hdys wodźiwjeny we swětłych lěsach a na słónčnych zwisach běły komonc melilotus albus je rostlina ze swójby łušćinowcow fabaceae běły komonc je dwulětna rostlina kotraž docpěje wysokosć wot hač cm stołpik je zrunany a rozhałuzowany łopjena su třiličbne łopješka su owalne abo linealne a zubate mjeztym zo srjedźne maja dlěše stołpiki kćěje wot junija hač septembra wisace běłe kćenja docpěja dołhosć wot hač mm a steja we dołhich jara wuskich kićach z dołhosću wot hač cm a z hač kćenjemi łušćinowy płód docpěje dołhosć wot hač mm a je nahi syćonerwowy zmoršćeny a po zrałosći čorny rosće w słónčnych njerodźowych zhromadnosćach na pućach nasypach železniskich terenach skałach drjebiznowych městnach a pustych płoninach rostlina je w nimale cyłej europje rozšěrjena łučny ledźbjenc lotus corniculatus je rostlina ze swójby łušćinowcow fabaceae łučny ledźbjenc docpěje wysokosć wot hač do cm stołpiki su róžkate wobłukaće postupowace abo zrunane najčasćišo nimale nahe zrědka wotstejace kosmate łopjena su ličbowe hornje łopješka su krótkostołpikowe owalne hač do lancetojte nahe na kromje mikawčkate abo na woběmaj bokomaj wotstejace kosmate delni por steji direktnje na stołpiku delni bok łopjenow je módrozelene wón kćěje wot meje hač do oktobra wot junija hač do awgusta kćenja su ćmowožołte často čerwjenojće přeběhane docpěja dołhosć wot mm a steja we wokołkojtych dołhostołpikowych hłójčkach kćenjowe łopjena často wobchowaja jich barbu tež po překćěću króna je dwójce tak dołho kaž keluch wokołki wobsahuja kćenjow płody docpěja dołhosć wot cm wot hač cm su kulojte runy a zrale kastanijobrune wón rosće na suchim trawniku na syčołukach pućnych kromach a swětłych lěsach ma radšo ćopłe w prawej měrje suche pódy łučny ledźbjenc je w nimale cyłej europje dźělach azije sewjernej a wuchodnej africe rozšěrjeny běła robinija robinia pseudoacacia je rostlina ze swójby łušćinowcow fabaceae běła robinija je lěćozeleny spěšnje rosćacy štom kotryž docpěje wysokosć mjezy a m jeje hałuzy njesu ćernje a jeje skora je hłuboko brózdźena wšědna robinija bu jako wozdobna rostlina do europy zawjedźena łopjena su hač do razow pjerite nazymske barbjenje łopjenow je žołte wona kćěje wot meje hač do junija płody su čerwjenojće brunetruki kotrež čorne symjenja wobsahuja běła robinija bohaty nektar dodawa a je tohodla zajimawa jako pčolaca nanoškowa rostlina za pčołarstwo wona rosće na małowutkatych hač do w měrach wutkatych najčasćišo hłuboko sahacych pěskowych abo pěskohlinowych pódach wona lubuje ćopłosć lěća běła robinija je spočatnje we wuchodnej a srjedźnej sewjernej americe wot pensilwaniskeje hač do georgiskeje rozšěrjena wot lětstotka tež w europje chošćowc cytisus scoparius syn spartium scoparium l genista scoparia l lam sarothamnus scoparius l wimm ex w d j koch je rostlina ze swójby łušćinowcow fabaceae chošćowc je w lěću zeleny kerk docpěje wysokosć wot hač do m jeho hałuzy su hranite prutojte a zwjetša zrunane młode hałuzy su tróšku židźane kosmate pozdźišo nahe měnjate łopjena su třiličbnje pjerite łopješka su owalno lancetojte přilěhawje kosmate a docpěja dołhosć wot něhdźe cm wón kćěje wot meje hač do junija julija kćenja su złotožołte steja na cm dołhich stołpikach po jednym abo po dwěmaj w łopjenowych rozporach a docpěja dołhosć wot hač do cm jich kćenjowe łopješka su cm dołhe płone na kromje kosmate hewak nahe próškowe łopješka su kaž časnikowe pjera zakulene płody su wopłonjene łušćiny kotrež docpěja dołhosć wot hač do cm jeli zrałe su čorne wón rosće na holach lěsowych zahonach pod kerčinami a na nadróžnych kromach nimo toho wón so wostaji wapno chošćowc je w zapadnej južnej a srjedźnej europje rozšěrjeny we wuchodźe a sewjerje su rědki dokelž wón ma mału twjerdosć přećiwo mrózej prjedy jeho hałuzy buchu za wjazanje chošćow wužiwane ptača woka vicia cracca je rostlina ze swójby łušćinowcow dalše ludowe mjena su sočk foglica dźiwja woka a wočka ptača woka je trajne zelo kotrež docpěje wysokosć wot m rostlina je zwjetša krótko přilěhawje kosmate a ležaca postupowaca abo lězuca łopjena wobsteja ze do pjerowych porow łopješka docpěja dołhosć wot hač cm a šěrokosć wot hač mm wona kćěje wot junija hač do awgusta septembra kćenja steja po wosmych hač po štyrcećoch we wuskich stołpikatych kićach docpěja dołhosć wot hač cm a su zwjetša módrowioletne abo čerwjenowioletne a po kćěwje k módrej barbje změnja króna docpěje dołhosć wot hač mm łušćina docpěje dołhosć wot hač mm a šěrokosć wot hač mm wona rosće na łukach pastwach rolach pustych płoninach pod kerčinami na lěsowych kromach a rěčnych brjohach ptača woka je w europje a aziji rozšěrjena čerwjeny naporst digitalis purpurea je rostlina ze swójby putnikowych rostlinow plantaginaceae po druhich žórłach słuša naporst k trudownikowym rostlinam scrophulariaceae čerwjeny naporst je dwulětna rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot hač do m a šěrokosć wot něhdźe cm rostlina je smjerćonošnje jědojta a zmjerzkokruta stołpik je zrunany šěropjelsćojće kosmaty a njerozhałuzkowane łopjena su owalne hač do lancetojte zubate delnje stołpikate w rozeće za čas kćeće často hižo wuschnjene na hornim boku ćěmnozelene a na delnim boku šěropjelsćojte hornje su sedźace wón kćěje wot junija hač do awgusta kćenja su purpurčerwjene róžojte karminčerwjene běłe abo swětłožołte stołpikate steja po stach w kići a docpěwaja dołhosć wot hač do cm keluchowe łopješka su owalne žałzojće kosmate kaž kćenjowe stołpiki a horni stołpikodźěl króna je dele pochilena docpěwa dołhosć wot cm a ma dołhe brjuchatu rołku a krótko lapatu kromu delnja hubka je lapata a dlěša hač hornja hubka nutřka su ćěmnočerwjene jasnje wobkromowane blečki keluch je dźěleny rołkowe kćenja su typiske čmjełowe kćenja symjenja buchu wot wětra rozšěrjene wón rosće w swětłych lěsach na pućowych kromach na małowapnatych pódach čerwjeny naporst we wulkich dźělach europy rozšěrjeny často wón je kultiwěrowany a wodźiwił wuchodna hranica areale leži w juhozapadnje pólskeje z łopjenow bu digitalin wutrobny a krejowobtokowy srědk produkowany lipsk leipzig w sakskej narěči leipzsch je bjezwokrjesne město a ekonomiske srjedźišćo w sewjerozapadnej sakskej z nimale wobydlerjemi na km je wone před drježdźanami na wobydlerjow najbohatše město zwjazkoweho kraja kaž tež wosme najwjetše město cyłeje němskeje a twori zhromadnje ze susodnej halu a dalšimi městami metropolowy region srjedźna němska přez lipsk běžitej rěce plesna a běły halštrow lipsk ma uniwersitu z něhdźe studentow prěni raz naspomni so město w lěće jako urbs libzi lipšćanskej uniwersiće přisłuša jenički institut za sorabistiku na swěće nawuknje tam wjele serbskich a wuchodoeuropskich studentow wědomosć serbskeje rěče jako centralne město srjedźneje němskeje je lipsk mjez druhim sydło němskeje narodneje biblioteki zwjazkoweho zarjadniskeho sudnistwa a srjedźoněmskeho rozhłosa mdr hórski klon acer pseudoplatanus je štom ze swójby mydłowcowych rostlinow sapindaceae po druhich žórłach zarjaduje so do swójskeje swójby klonowych rostlinow aceraceae hórski klon je za čas lěća zeleny štom kotryž docpěje wysokosć wot hač do m ma šěroku hustu krónu štom docpěje starobu lět a je zmjerzkokruty króna je šěroka a zhorbjena kmjen najčasćišo je krótki skerje přechadźe do tołstych hałuzow móže tołstosć wot metrow dosahować skora je slěbrojta hač do šěrobruna młode hałuzy su oliwnozelene pozdźišo ćmowobrune abo čerwjenobrune zymske pupki su owalne a dosahuja wulkosć wot mm łopjena su napřećostejne stołpikate a docpěja dołhosć wot hač do cm łopjency su pjećlapate docpěwa dołhosć a šěrokosć wot cm su do połojcy nutř rězane na hornim boku ćmowozelene na delnim boku jasniše šěro kosmate a maja brunojće wołmojte pažowe brody nazymske barbjenje je złotožołte hač karminčerwjene kćěje wot apryla hač do meje kćenja so pokazaja runočasnje z łopjenami a steja w kićojtych wisacych pakićach kotrež docpěja dołhosć wot hač do cm we kwětnistwje su a dwusplažne a dwusplažne kćenja kćenja su pjećličbne a njenahladne kćenjowy přikryw je dwójny swobodnołopjenowy keluch a króna su jara podobne docpěja dołhosć wot hač do mm a su žołtozelene stameny su wosom płódnik je hornje stejacy a běłošešerjaty kćenja so wot insektow wopróša płody su nahe na kónčkach šěroko křidłate worješki a steja we wisacych promjenjach wonkowne křidłate kromy wobeju dźělpłodow tworja prawy abo wótry kut dźělpłód docpěje dołhosć wot a cm a šěrokosć wot mm płody zrawja wot septembra hač do oktobra w pózdnjej nazymje so wobě dźělpłodaj rozdźělitej a so najwjetša wot powětra wottorhnjetej dla symetriskeho natwara so při lětanju wjerću wone w nalěće kochory pušćeja a na pućowych kromach abo na parkowych trawnikach často huste wobrosty wutworja při tym wobě jednorej hładkokromnej schadźikowej łopješce hišće cyle hinak wupadatej hač rukojte sćěhowace łopjena hórski klon rosće we wudolinowych a hórskich lěsach z wysokej powětrowej włóžnosu na hłubokosahacych humusowych abo wutkatych hlinjanych pódach hórski klon je w europje rozšěrjeny při čimž wot portugalskeje hač do kaspiskeho morja wustupuje krute trajnje swětło wostajace drjewo so za rězbiny za parket a za twar hudźbnych instrumentow wužiwa kónčkaty klon abo jawor acer platanoides je lisćowy štom ze swójby mydłowcow sapindaceae z roda klonow acer po druhich žórłach zarjaduje so do swójskeje swójby klonowych rostlinow aceraceae kónčkaty klon je w lěću zeleny štom kotryž docpěje wysokosć wot hač do m m a starobu wot hač do lět štom je zmjerzkokruty ale ćopły klima njewudźeržuje na sewjer polarneho kruha jenož wysokosć wot kerka docpěje króna štoma je kulojta hač šěroko kehelojta a kmjen je krótki a ma sylne hałuzy najprjedy skora je hładka a blědobruna pozdźišo je ćmowobruna abo čornojta ma dołhe kwěkańcy a je rjapikata młode hałuzy su brune nahe zymske pupki su owalne kulojte abo kónčkojte a docpěwaja dołhosć wot hač do mm łopjena su schódne napřećostejne stołpikate z cm dołhosću łopjena su zwjetša pjećlapate rědko sydomlapate docpěja dołhosć wot cm cm a šěrokosć wot cm lapy su daloko wobłukaće zubate na wšěm boku z zubomaj na hornim boku su ćěmnozelene błyšćace nahe na delnim boku jasniše tróšku módrojte a na žiłkach kosmate nazymske barbjenje je złotožołte abo ćěmnočerwjene jich stołpiki mlokowu mězu wobsahuja kultiwowane sorty móžeja čornočerwjene lisćo abo běło kromate łopjena měć kónčkaty klon kćěje wot apryla do meje pjećličbne kćenja so před zazelenjenju lisća jewja steja w krótkich zrunanych wokołkojtych pakićach kotrež docpěja dołhosć wot hač do cm kćenjowy přikryw je dwójny w kwětnistwje su dwusplažne a jednosplažne kćenja kotrež stołpiki docpěja dołhosć wot cm keluch a króna su podobne žołtozelene abo blědožołte docpěja dołhosć wot hač do mm próškowe łopješka su wósom płódnik je hornje stejacy kćenja buchu wot pčołow wopróšene štom w starobje wot něhdźe lět kćěwowu zrałotu docpěje płody su křidłate worjechi při čimž křidlešce w tupym kuće abo nimale wodorunje wotstejitej dźělne płody docpěja dołhosć wot hač do cm cm a šěrokosć wot mm płody zrawja w oktobrje płody buchu wot wětra rozšěrjene kónčkaty klon rosće w słónčnych lěsach wudolinskich a łučinowych lěsach rosće na wšěch pódach ale preferuje hłuboko sahace włóžne wutkate a bazowe hlinjane a kamjentne drjebiznowe pódy kónčkaty klon je w nimale cyłej europje rozšěrjeny rozšěrjenje saha na wuchodźe hač do urala a na sewjerje hač do srjedźneje šwedskeje a južneje finskeje tež rosće w małej aziji kawkazu sewjernej persiskej w srjedźnej europje wot nižiny hač do horiny z wysokosć wot m pobrachuje we wulkej britaniskej a na kupach srjedźneho morja zwonka přirodneho rozšěrjenskeho teritorija so často w parkach a na alejach plahuje hódnotne twjerde ćežke a cunonitkojte drjewo bu za meble blidowe deski a hudźbowe nastroje wužiwane wažne sorty su sćěhowace tři sorty maja ćmowopurpurowe łopjena na łopjenach so často čorne blečki jewja kotrež hrib zawinuje pólny klon acer campestre je štom ze swójby mydłowcow sapindaceae po druhich žórłach zarjaduje so do swójskeje swójby klonowych rostlinow aceraceae pólny klon je za čas lěća zeleny kerk abo štom kotryž docpěwa wysokosć mjezy m druhdy m rosće w kerčinach často jako husty kerk rostlina je zmjerzkokruta a so hodźi ze čerstwych symjenjow wuplahować króna je kulojta hač šěroko kehelojta kmjen je krótki a zwjetša zhibowany zdónkowa skora je nimale praworóžkaće połata młode hałuzy su oliwozelene hač čerwjenobrune a mlokowu mězu wobsahuja ma typiske korkowe lajsty na hałuzach zymske pupki su jejkojte a docpěwaja wulkosć wot hač do mm přećiwostejne jasnozelene łopjena maja tupe lapy a docpěwaja dołhosć wot hač cm cm a šěrokosć wot hač do cm lapy su słabje karbowane łopjena su na hornim boku ćmowozelene a so wobnaža mjeztym na delnim boku su šěrozelene a sćeńka kosmate wone njesu dołhe stołpiki łopjency docpěwaja dołhosć wot hač do cm a su zwjetša tróšku šěrše nazymske barbjenje je žołtooranžowe hač čerwjene kćěje wot meje hač junija žołtozelene pjećličbne kćenja so z łopjenami jewja a steja po dźewjećoch hač po dwacećoch w zrunanych wokołkowych pakićach přikryw je dwójny w kwětnistwje su dwusplažne ale tež jednosplažne kćenja kotrež stołpiki docpěwaja dołhosć wot hač do mm žołtozelenej keluch a króna stej nimale jenakej a docpěwatej dołhosć wot hač do mm próškowe łopješka su hornostejne płody su křidłate worjechi kotrež po dwěmaj škałobny płód wutworja jich křidlešce wodorunje wotstejitej a docpěwatej dołhosć wot hač cm a šěrokosć wot hač do mm płody wot septembra hač do oktobra zezrawja wón rosće na wutkatych a baziskich mokrych hač do změnosuchich hlinowych pódach w měšanych lěsach z dubami a hrabami w bukowych a rěčnych lěsach na pólnych mjezach a lěsnych kromach preferuje wapnite tróšku włóžne pódy pólny klon je w europje hač do sewjerneje persiskeje a sewjernej africe rozšěrjeny z wuwzaćom sewjera britiskich kupow a skandinawiskeje we wulkej britaniskej so jako klonowu žiwu płotu plahuje zo by pola dźělił běły klon acer saccharinum je štom ze swójby mydłowcowych rostlin sapindaceae po druhich žórłach zarjaduje so do swójskeje swójby klonowych rostlinow aceraceae běły klon je w lěće zeleny štom kotryž docpěwa wysokosć wot hač do m wustupowaca króna njesu přewisowace hałuzy přećiwostejne łopjena su hłuboko pjećlapate a docpěwaja dołhosć a šěrokosć wot hač do cm wone su wótro rězane na hornim boku čerstwozelene a na delnim boku slěbrošěre nazymske barbjenje je žołte kćěje w měrcu zelene hač čerwjenojte kćenja so dołho před zazelenjenju lisća jewja wone steja w hustych promjenjach žónske kćenja su dołho stołpikate a njesu čerwjene pěsty muske kćenja su krótko stołpikate kćenja so wot wětra wopróša płodysu křidłate worjechi jich křidleška su zhibnjene a tupokućikaće jedyn k druhemu steja płody w juniju zezrawja štom móže starobu wot maksimalnje lět při čimž wón so z přiběracej starobu jara łamliwy stanje nimo toho jeho drjewo je porno drjewu druhich klonowych družinow wot złeje kajkosće dokelž je lochke a chětro mjechke pochadźa z sewjerneje ameriki hdźež wot wuchodneje a centralneje sewjerneje ameriki a wulkich jězorow hač do texasa wustupuje štom so w europje w zelenišćach parkach a zahrodach plahuje hrab carpinus je ród z podswójby lěskowych rostlinow coryloideae znutřka swójby brězowych rostlinow betulaceae po druhich žórłach su lěskowe rostliny swójska swójba corylaceae hraby su štomy abo kerki zdónki a hałuzy su hładke a mustrowane małke łopjena su w lěće zelene a rězane kćenja steja we wisacych mickach kotrež so zwjetša z łopjenami pokazuja muske kćenja nimaja žadyn perigon a předłopjeno a sedźa po jednym w pažach njesaceho łopjena žónske kćenja sedźa po porach w rozporach njesaceho łopjena jich perigon je njenapadny maja dwě nitkoformowej čerwjenej pěsće kóžde žónske kćenje je wot jejoformoweho abo třilapateho přikrywa wobdawane kotryž z njesaceho łopjena a dweju předłopjenow wobsteji płody su jednosymjenjowe křidłate worjechi kotrež steja w promjenjach chromozomowa ličba je n hraby su wot europy hač do wuchodneje azije rozšěrjene při čimž leži rozšěrjenske ćežišćo we wuchodnej aziji jedna družina ameriski hrab je w sewjernej americe domjaca znutřka brězowych rostlinow tworja hraby hromadźe z blisko přiwuznymi rodami ostrya a lěskami corylus podswójbu lěskowych rostlinow coryloideae kotrež bu wot někotrych awtorow tež jako swójska swójba wjedźena do roda carpinus słuša hač družinow wobsahuje sćěhowace družiny wuběr čerwjeny dub uercus rubra je štom ze swójby bukowych rostlinow fagaceae z roda dubow čerwjeny dub je spěšnje rosćacy a w lěće zeleny štom kotryž docpěje wysokosć wot hač m wón je zymokruty skora je šěra a płonobrózdata kotraž so po chwili ćmowobrunje zbarbi łopjena maja wótrych lapow a su w nazymje swětło oranžowe hač šarlachčerwjene wone docpěja dołhosć wot hač do cm kónčki lapow su dołho wućehnjene při sorće aurea młoda łopjena su swěćace žołte kćěje wot apryla hač do meje kćenja so z lisćom jewja žołdźe su kulojte hač jejkojte w płonym kelušku sedźa a docpěwaja dołhosć wot cm rostlina je lěsniski a parkowy lěs preferuje stejnišća w słóncu abo w połsćinje štom je we wuchodźe sewjerneje ameriki domjacy šiškaty dub uercus robur je štom ze swójby bukowych rostlinow fagaceae z roda dubow uercus šiškaty dub je lětozeleny štom kotryž ma najčasćišo krótki sylny kmjen a docpěje wysokosć wot hač do m móže starosć wot hač do lět docpěwać šiškaty dub je zymokruty ma sylne hałuzy a hustu šěroku krónu młode hałuzy su šěrozelene abo šěrobrune skora je tołsta po dołhosći hłuboko rozpukana a ćěmnošěra kmjen docpěje tołstosć wot m zymske pupki su jejojteje formy docpěja dołhosć wot hač do mm nakónčny pupk je husto wot bóčnych pupkow wobdaty łopjena su lapate měnjate jara krótko stołpikate wot hač do mm łopjency su wopak jejkojte a docpěja dołhosć hač do cm a šěrokosć wot hač do cm na wšěm boku z kulojtymi buchtami a cyłokromnymi lapami zwjercha su ćmowozelene błyšćate wot spody jasniše a na žiłkach kosmate šiškaty dub kćěje wot apryla hač do meje kćenja su njenahladne a steja w jednosplažnych kwětnistwach rostlina je jednodomna muske micki steja kopate na spódku młodych wurostkow w čumpatych wisacych kłosach docpěja dołhosć wot hač do cm su žołtozelene žónske kćenja steja na kónčku młodych wurostkow w dołho šiškatych hač do kćenjowych kłóskach młode duby počinaja hakle w starosći wot lět za kćeće zrałe być dołho šiškate žołdźe su jejkojte abo dołhojte a docpěja dołhosć wot hač do cm a su w delnjej třećinje wot płodoweho keluška zawalowane wobsahuja hač do škroba a tohodla su hódnotne za čerwjenu dźiwinu kaž picu šiškaty dub je runja druhim dubam wětrny kćějak płody buchu předewšěm wot sojow a wjewjerčkow rozšěrjene šiškaty dub rosće na hłubokosahacych włóžnych a wutkatych hlinjanych a pěskowych pódach šiškaty dub je w europje sewjernej anatoliji kawkazu rozšěrjeny w srjedźnej europje wot nižiny hač do wysokosće wot metrow w alpach pěskowa chójna pinus sylvestris je štom ze swójby chójnowych rostlinow pinaceae dalše ludowe mjena su šlejsa holanska borojca a łučwowy štom pěskowa chójna je štom kotryž docpěwa wysokosć wot m jeje króna ma kehelojty abo předešćnikojty zróst skora je zmjeńša w krónje zerzawočerwjena a delnim dźělu zdónka je ćěmno bruna jehły su zwjetša jedyn raz wokoło wóski wjerćane jich znutřkowny bok je módrozeleny a wone steja po dwěmaj na krótkich wurostkach a docpěwaja dołhosć wot hač cm kćěje wot meje hač junija mjeztym kćěw w starobje wot hač lět započina njeličomne próški maja dwaj powětrowej měchaj a tohodla su jara lochke hable su kulojte hač jejkojte na bazy zwjetša křiwe a docpěwaja dołhosć wot hač cm symjenja hakle w druhim lěću po kćěwje dozrawja rosće w přirodźe na skałach łukach w nahłych zwisach a tymjenjach preferuje skerje ćopliše suche pódy a potrjebuje wjele swětła wšědny šmrěk picea abies je štom ze swójby chójnow pinaceae wšědny šmrěk je štom kotryž docpěje wysokosć wot m skora je čerwjenobruna króna je kehelojta a jehły su přecozelene štyrihranite błyšćace zelene proste wotstejo ke kóždym bokam a docpěja dołhosć wot hač cm hałuzy zu po wotpadanju hablow hrube kćěje wot apryla hač junija při čimž to w starobje wot hač lět započina žónske kwětnistwo je čerwjenojte mjeztym zo młode muske kwětnistwo je čerwjene wisace hable docpěja dołhosć wot hač cm a jako cyłk wotpada rosće w přirodźe we wysokosćach wot wyše hač m a je časty lěsniski štom ma radšo skerje włóžne pódy na chłódnych powětrowłóžnych zymozymnych kónčinach dźensa je přez sadźenje daloko rozšěrjena a narunuje druhe družiny štomow rostlina je w sewjernej a srjedźnej europje rozšěrjena wšědna jaseń fraxinus excelsior je štom ze swójby wolijowcow oleaceae wšědna jaseń je štom kotryž docpěwa wysokosć wot hač do m jeje zymske pupki su načorń pjelsćate łopjena su přećiwostejne njeporowje pjerite z hač zubatymi łopješkami kćěje wot apryla hač do meje w pakićach stejace mnoholičbne kćenja so před łopjenami jewja kćenja nimaja kćenjowy přikrywny kelušk wisace płody dołhosć wot cm docpěwaja a jednobóčne křidła njesu rosće w niwowych wudrjeńcowych a měšanych lěsach na rěčkach rěkach skałach a kamjentnych zwisach na čerstwych abo włóžnych pódach ale tež na sušišich stejnišćach po germanskej mytologiji wulka jaseń swětowa jaseń yggdrasil wot zemje hač do njebjeskeho wjelba běły jěrowc aesculus hippocastanum je štom ze swójby mydłowcowych rostlinow prjedy słušeše do swójby jěrowcowych rostlinow hippocastanaceae kotraž nětko je podswójba hippocastanoideae běła jěrowc je lěćozeleny štom kotryž docpěwa wysokosć wot hač do m z krótkim zdónkom sylnymi hałuzami a njesymetriskej krónu jeho pupki su tołsty a lěpjate króna je kulojta łopjena su porstate a wobsteja z hač łopješkow wón kćěje wot apryla hač do meje po někotrych žórłach wot meje hač do junija krónowe łopješka su běłe hornje z žółtym abo čerwjenym blečkom njewopróšene kćenja maja žołte blečki mjeztym starše abo wopróšene kćenje oranžowe a čerwjene blečki kałačojty płód wobsahuje błyšćaće brune symjenja symjenja wobsahuja saponiny a hórke maćizny často hižo za čas lěća so łopjena přebarbja za to stej dwě hłownej přičinje wón rosće na wutkatych hłuboko sahacych humoznych pěskowych a hlinowych pódach běła jěrowc je na sewjernej balkanskej połkupje rozšěrjeny nimo toho bu wón w srjedźnej europje nasadźany sorta baumannii njese dospołnje kćějace kćenja a docpěwa wysokosć wot hač do m wona kćenja su šikwane a běłe sorta pyramidalis rosće šěroko pyramidalnje a docpěwa wysokosć wot hač do m sorta globosum docpěwa wysokosć wot m zažna lipa tilia platyphyllos je štom z podswójby lipowych rostlinow tilioideae znutřka swójby šlězowych rostlinow malvaceae zažna lipa je w lěće zeleny štom kotryž docpěje wysokosć wot do metrow króna je šěroka kulojta a husta zdónk je dołhi a runy skora je na spočatku ćmowošěra abo brunošěra pozdźišo je skorata a njese huste rjapy a lajsty młode wurostki su zwjetša čerwjenojće brune a móškate skora młodych hałuzow při sorće rubra je błyšćaca čerwjena korjenjowy system je daloko rozhałuzowany čopojty korjeń je sylny zymske pupki su čerwjenojte a njesu šupiznow wone su jejkojte hač křiwje jejkojte a na kónčku kosmate ale kónčki pupk faluje łopjena docpěja dołhosć wot hač cm su dwurynčkowe křiwje jejkojte hač křiwje wutrobojte skerje mjechke a ćeńke na hornim boku ćmowozelene na spočatku kosmate na delnim boku zelene jich stołpik docpěje dołhosć wot hač do cm a je móškojće kosmaty łopjency maja rozdźělnu wulkosć z dołhosću wot hač do cm a ze šěrokosću wot hač do cm při čimž we wobłuku štomoweje króny su často mjeńše a na wódnych prućinach docpěja dołhosć wot hač do cm kroma łopjena je wótro rězana kćěje w juniju žołtojte dwusplažne kćenja steja po dwěmaj hač po pjećoch we kwětnistwje a docpěja wulkosć wot hač cm wone su ze swětłym křidleškojtym hač cm dołhim nošnym łopješkom zarosćene a po mjedźe wonja nimo toho wone njesu pjećličbnu wobalku keluškowe łopješka su dołhojće jejkojte w směrje kónčka kosmate a docpěwaja dołhosć wot hač do mm krónowe łopješka su wopak dołhojće jejkojte do spódka zwuzčene rozšěrjene a docpěja dołhosć wot hač do mm hač próškowych łopješkow tróšku krónowe łopješka přesahuje při čimž sterilne próškowe łopješka faluja płódnik njesu dołhu pěstu a pjeć pěstkowych lapow tołstosćěnaty drjewjane worjechowe płody su kulowate hač krušwojte pjećhranite rjapikate šěropjelsćojće kosmate a docpěja dołhosć wot hač do mm cm a šěrokosć wot hač do cm płódnistwo njese cm dołhe cm šěroke křidleška a docpěje dołhosć wot hač do cm płody w septembrje dozrawja rosće we wudolinowych a bukowo lipowych hórskich lěsach lipowo klonowych lěsach klonowo jasnikowo wjazowych hórskich a zwisowych lěsach ale tež na zasypkowych zwisach wutwori wobrosty ma radšo wutkate a bazowe často wapnite hač na prawym měrje kisałe kamjentne hlinjane pódy rostlina je w zapadnej srjedźnej a juhowuchodnej europje rozšěrjena ale tež rozpjeršowane w małej aziji a w kawkazu wustupuje ale faluje w zapadnym a južnym dźělu iberiskeje połkupy na britiskich kupach a w najwjetšim dźělu skandinawiskeje na sardinje a sicilskej ale tež w madźarskej runinje w lěće bu listowa znamka wot deutsche post ag z wobrazom zažneje lipy wudata na tej je hódnota wot pjenježkow a ćišćana zwobrazowany štom steji w městnych dźělu himmelsberg města kirchhain wokrjes budyšin landkreis bautzen we wuchodnej sakskej je najwjetši wokrjes swobodneho stata ma něhdźe wobydlerjow wulke wokrjesne města su budyšin biskopicy kamjenc radeberg a wojerecy budyski wokrjes přisłuša euroregionej nysa wokrjes mjezuje na sewjeru z braniborskim wokrjesom sprjewja nysa na wuchodźe ze zhorjelskim wokrjesom na juhu z čěskej a wokrjesom sakska šwica wuchodne rudne hory na juhozapadźe z drježdźanami na zapadźe z mišnjanskim wokrjesom a na sewjerozapadźe z wokrjesom hornje błóta łužica braniborska najwjetšej rěce na wokrjesnym teritoriju stej sprjewja a čorny halštrow tamne naspomnjenja hódne rěčki su čornica klóšterska woda lubata połčnica a wjazońca najwyša hora je sokolnik m blisko wjazońcy dubrjenske bahno pola kulowa słuša k najwjetšim přirodoškitnym pasmam sakskeje po wobydlerstwje najwjetše město wokrjesa je budyšin najmjeńše je halštrow gmejna z najmjenje wobydlerjemi su bóšicy po přestrjeni najwjetša gmejna je łaz ze km najmjeńša pak frankenthal z km wóspork weienberg je małe městačko we wuchodźe hornjołužiskeho wokrjesa budyšin namaka so w hornjołužiskich honach na wuchodnej kromje serbskeho sydlenskeho ruma při lubaće a zwjazkowej awtodróze južnje stareho města zběha so metrow wysoka wósmužowa hora město wóspork słuša oficielnje do serbskeho sydlenskeho ruma město naspomni so k prěnjemu razej w lěće jako wisenburc a dósta swoje němske mjeno najskerje wot susodneje wsy a hrodźišća běła hora w lěće měješe městačko po mukowej statistice wobydlerjow mjez nimi serbow arnošt černik zwěsći jenož hišće snadny serbski podźěl wobydlerstwa wot wot lěta měješe město dwórnišćo při železniskej čarje lubij wóspork kotraž so hač do barta a hač do radworja podlěši hdźež bě z čaru budyšin wojerecy zwjazana w lěće bu wosobowy wobchad zastajeny a so čara mjez lubijom a bartom zawrě k městu słušeja slědowace wsy do měšćanskeho dźěla běła hora słuša sydlišćo nowa běła hora město słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej budyšin a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej budyšin i nosaćicy nostitz su hornjołužiska wosadna wjes we wuchodźe sakskeho wokrjesa budyšin a słušeja z lěta k městu wóspork leža w hornjołužiskich honach mjez wósporkom a lubijom juhowuchodnje wósmužoweje hory susodne wjeski su malećicy w sewjeru łuwoćicy we wuchodźe hłušina w juhowuchodźe chrapow w juhozapadźe a žarki w sewjerozapadźe wjes naspomni so k prěnjemu razej w lěće jako knježe sydło noztizc a bě swójbne sydło wažneho łužiskeho zemjanskeho rodu w lěće měješe wjes po mukowej statistice wobydlerjow mjez nimi serbow arnošt černik zwěsći serbski podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće posledni serbski farar we wsy bě korla wyrgač kiž tule wot do w nosačanskej wosadźe skutkowaše w nosaćicach namakaja so hišće někotre serbske slědy tak znajmjeńša dwaj dwurěčnej narownej kamjenjej na kěrchowje a w cyrkwi samej dupa z lěta ze serbskim napismom dwurěčny dawkowy kašćik missionstwu zur mission při zadnjej stronje wołtarja a serbskej chorhoji w knježej loži jedna z napismom česć budź bohu we wysokosći při něhdyšej šuli we wjesnym dźělu trušecach je serbsce napisane pa moje jehnjata do nosačanskeje wosady słušeja wjeski trušecy špikały chrapow a jama za dalšich fararjow hlej zapisk wo nosačanskej cyrkwi kórka cucumis sativus je zeleninowa rostlina ze swójby banjowcowych rostlinow cucurbitaceae podobnej słowje eksistujetej w čěšćinje okurka a pólšćinje ogórek nimo toho němčina ma słowo gurke z pólšćiny pólske mjeno so wot grjekskeho słowa wotwodźuje rostlina je dele ležaca abo lězuca łopjency lisćowych łopjenow su pjećróžkate hač do rukoformowe jich kónčki su wótre muske kćenja su často čećikojte króna docpěwa dołhosć wot dweju hač do třoch centimetrow žónske kćenja wobsedźa tři staminodije płód docpěwa dołhosć mjezy a centimetrami je šwižna walcoformowa a sćeńša so na kóncomaj kaž wšě jahodowe płody pušći wona jich symjenja hakle hdyž płodowe mjaso spada wona wobsahuje hač do procentow z wody z kcal na g płaći kaž małokalorijowa powjerch płoda wariěruje po sorće tak zo eksistuja płody z hładkim brózdźenym rozpukanym brodawkojtym abo horbikatym powjerchom ale tež barba zrałych płodow wariěruje čerwjene oranžobrune běłe abo kremojte zwjetša pak su zelene nimo toho su přez plahowanje rozdźělne formy nastali kulowaće jejkojte krótko walcojte hač dołho walcojte a dołho křiwjene kórki su syrje jědźne najčasćišo bu wone do plackow rězane a ze solotwjowej jušku resp vinaigrette přihotowane woblubowane su tež kaž wobstatk sandwichow wone bu přez mlóčnokisalinowe droždźenje kaž selowe kórki prawe kisałe kórki z kisałowym kropom zawarjene kaž korjeninowe kórki abo kaž žonopowe kórki konserwowane móhłe wulka bónčawa abo běła bónčawa nymphaea alba je rostlina ze swójby bónčawow dalše ludowe mjena za bónčawu su wódna knježička hatna knježička wódna lilija wódna kanka hatna lilija a hatna husyčka wulka bónčawa je wódna rostlina kotraž maja hač do m dołho stołpikate na wodźe płuwace łopjena pjenk je tołsty a łažacy rostlina ma z m najdlejše łopjenowe a kćenjowe stołpiki z domjaceje flory łopjena su wulke kulojte na spódku hłuboko zarězowane a maja přeměr wot hač cm łopjenate nerwy su hač do kromy kaž widły dwójce abo trójce dźělene z prěčnymi nerwami wone su jenož na nasadźe dołhich elastiskich stołpikow hłuboko zarěznjene jich dychawki su na hornim boku wona kćěje wot meje hač do awgusta kćenja płuwaja su wulke a docpěja přeměr wot hač do cm hač do maksimalnje krónowych łopješkow su podołhojte přeco běłe a tak dołhe kaž keluškowe łopješka abo dlěše hač do keluškowych łopjenow je hrube zelene abo brunojte a podołhojte mnoholičbne sněhběłe krónowe łopješka nutř k próškowym łopješkam přistupja kćenja móžu wobsahować hač do žołtych próškowych łopješkow kćenja so jenož wodnjo puknu płódnik je kulojty a ma płony žołty plěšk z hač do plěškowymi promjenjemi wón so po wopróšenju wot insektow pod wodu nuri a so k jahodowemu płodej wuwiwaja kotryž potom zhni a symjenja pušći płód je krušwojta tobołka kotrež maja horjeka radialnje rozrjadowane plěški wona rosće we małowutkatych abo wutkatych stejacych abo pomału běžacych wodach a to w hatach starych wodach a měrnych jězorach wulka bónčawa je w nimale cyłej europje rozšěrjena husacy jazyčk plantago lanceolata je rostlina ze swójby putnikowych rostlinow plantaginaceae z roda putnikow plantago serbske botaniske mjeno je dołhi putnik botaniske mjeno plantago wotwodźuje so wot łaćonskeho słowa planta woznamjenja telko kaž póduš husacy jazyčk je wjacelětna zelišćowa naha abo słabje kosmata rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot cm koruški su jara rozhałužkowane korušk docpěwa dołhosć wot centimetrow łopjena su na spódku stejace w rozetach šwižnolancetojte zrunane a maja sylnych podołhostnych nerwow lisćowe łopjena su kónčkojte a ćeńke rostlina kćěje wot apryla hač do septembra kćenja su jara małe w najprjedy kehelojtych cm dołhich pozdźišo walcoformowych hač do cm dołhich dołhostołpikatych kłóskach stołpik kćenjowych kłóskow je zrunany a dlěši hač łopjena nošne łopjena su kónčkojte a dlěši hač keluch keluch a króna su dźělene stameny dołho wustupuja płód je tobołka kotraž docpěwa dołhosć mjezy a cm a wobsahuje symjeni wón rosće na syčołukach pastwach rolach pućnych kromach a smjećišćach husacy jazyčk je w cyłej europje z wuwzaćom najekstremnišeho sewjera rozšěrjeny do wjacorych krajow je zanjeseny tohodla dźensniši dźeń je nimale swětodaloko rozšěrjeny w rostlinskim lěkowanstwje wužiwaja zelka herba plantaginis lanceolatae zběraja zelka wot meja do junija wulki putnik abo šěroki putnik plantago major je rostlina ze swójby putnikowych rostlinow plantaginaceae z roda putnikow plantago botaniske mjeno plantago wotwodźuje so wot łaćonskeho słowa planta woznjamjenja telko kaž póduš wulki putnik je słabje kosmata rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot cm łopjena steja w stejacej na spódku rozeće wone křiwo wustupuja a su owalne pjeć hač dźewjećnerwne a na spódku skulojćene abo wutrobojte wón kćěje wot junija hač do oktobra kćenja steja w hustej cylindriskej hač cm dołhej kłosy štyri keluškowe łopješka steja swobodnje žołtojta króna je rołkojta a njese štyri kónčki płód je zwjetša wósomsymjenjowy wěčkowy kapslowy płód kotryž docpěwa dołhosć hač do mm wón rosće na pućach włóžnych łukach wulki putnik je po cyłym swěće rozšěrjeny wowči jazyčk plantago media je rostlina ze swójby putnikowych rostlinow plantaginaceae z roda putnikow plantago serbske botaniske mjeno je pyšny putnik botaniske mjeno plantago wotwodźuje so wot łaćonskeho słowa planta woznjamjenja telko kaž póduš wowči jazyčk dosahuje wysokosć wot cm wot hač do cm stołpik je hromadźe ćehnjeny łopjena steja na spódku w rozeće su eliptiske abo šěroko owalne kónčkojte na woběmaj bokomaj krótko kosmate słabje zubate stołpik je bjezłopjenowy wobłukaće postupowacy na kóncu z hustej cylindriskej kćenjowej kłósku wón kćěje wot meja hač do septembra kćenja ma keluchowe łopješka kotrež steja nimale hač do spódku swobodne króna docpěwa dołhosć wot mm a su rołkoformowe ze štyrjomi wótrymi běłymi kónčkami próšniki su blědźe lila abo běłe płód je hač do symjentna tobołka z wěčkom wón rosće na suchich łukach pastwach trawnikowych płoninach pućach a dróhowych kromach preferuje słónčne regularnje stupjene stejnišća wowči jazyčk je w europje a sewjernej aziji rozšěrjeny kłubkate zwónčki campanula glomerata su rostlina ze swójby zwónčkatych campanulaceae kłubkate zwónčki su trajne zelo kotrež docpěwaja wysokosć wot hač do cm rostlina je mjechko kosmata łopjena su owalne hač lancetojte a tupje zubate delnje łopjena su stołpikate maja wutrobojty abo skulojćeny spódk a hornje łopjena su sedźace wone kćěja wot apryla wot junija hač do septembra likojte hač wusko zwónčkojte kćenja su hermafroditiske z muskimi a žónskimi organami docpěwaja dołhosć wot hač do cm kćenja su módrofijałkojte rědko běłe a steja w hłójčkojtych promjenjach často so dalše kćenja w hornich łopjenowych rozporach jewja keluškowe kónčki su wusko lancetojte a wótre kćenjowe stołpiki docpěwaja dołhosć wot hač do cm někotre sorty maja pjelnjene a běłe kćenja wone rostu na suchich syčołukach suchich trawnikach a lěsowych kromach preferuje w prawym měrje bazowe pódy kłubkate zwónčki su w nimale cyłej europje a w měrnych conach azije rozšěrjene rozšěrjenje saha na juhu hač do srjedźneje italskeje a na sewjerje hač do južneje šwedskeje kćenja a łopjenka hodźa so jěsć łopjenka wužiwaja so w solotejach hriby su swět z domeny eukaryotow nimaja chlorofyl su žiwe heterotrofnje z druheje organiskeje maćizny a rozmnožuja so přez spory maja podobnje kaž zwěrjata chitinowu bańkowu sćěnu glikogen jako energiski skład hriby su jara heterogena skupina formuja po swojich přiznamjenjach samostatny swět nimo rostlinow a zwěrjatow ke kotrymž tež jednobańkowcy kaž pječenske droždźe ale tež wjacebańkowcy kaž plěsniwcy a jědźomne hriby słušeja wučba wot hribow rěka mykologija wotwodźeny wot grjekskeho słowa mks hriby su žiwe přez wottwar žiwych a nježiwych rostlinow w symbiozu z rostlinami mykorica abo jako parazity hriby maja družinow berlin serbsce tež barlin je stolica a samostatny zwjazkowy kraj němskeje z wokoło milionami wobydlerjow na km je wone po wobydlerjach najwjetše město kraja berlin je jedne wot politiskich kulturelnych a medijowych srjedźišćow europy wón je dospołnje wot braniborskeje wobdaty přez berlin běžitej rěce sprjewja a habola nimo toho namaka so na měšćanskim teritoriju wjele jězorow a lěsow prěni raz naspomni so město w lěće měšćanski dźěl cölln pak hižo w lěće w běhu stawiznow běše berlin stolica a rezidencne město braniborskeje pruskeje a wot němskeho mócnarstwa po lěće běše wuchodny dźěl města faktisce ze stolicu němskeje demokratiskeje republiki mjez a běše město přez berlinsku murju dźělene po přewróće a němskeho znowazjednoćenju w lěće bu berlin zaso cyłoněmska stolica a pozdźišo tež sydło knježerstwa zwjazkoweho prezidenta zwjazkoweho sejma zwjazkoweje rady kaž tež wjele ministerstwow a wulkopósłanstwow mjeno berlin bu najskerje wot słowjanskeho słowa brlo berlo wotwodźene a woznamjenja z kóncowku in telko kaž město w bahnje po legendźe pochadźa mjeno wot berlinskeho woponoweho zwěrjeća mjedwjedźa štož je pak ludowa etymologija we woprawdźitosći bu woponowe zwěrjo wot mjena wotwodźene wot zarjadniskeje reformy w lěće wobsteji němska stolica ze slědowacych dwanaće wobwodow pyšny kokorč corydalis cava je rostlina ze swójby makowych rostlinow papaveraceae po někotrych žórłach so swójskej swójbje kokrikowych rostlinow fumariaceae zarjaduje pyšny kokorč je naha njewobšěrna rostlina z kulojtej w starobje dudławej boblu rostlina docpěwa wysokosć wot cm wot hač do cm stołpik je zrunany a najčasćišo nosy łopjenje pod prěnim łopjenom bjez šupizki łopjena su stołpikojte hłuboko dźělene na hornim boku módrozelene a na delnim boku naběl zelene maja zubate wotrězki wón kćěje wot měrca hač do meje kćenja su purpurowe abo běłe a steja po dźesaćoch hač dwacećoch w hustym kiću njesace łopjena su owalne a cyłokromowe keluchowe łopješka su małe a docpěwaja dołhosć wot mm króna je hubowa docpěwa dołhosć wot cm a nosy na spódku wotrohu kotraž na kónčku je dele křiwjena mrowje roznošuja symjenja zo by jich wutkate připowěšatka žrali rostlina wobsahuje alkaloidy kotrež k widlišćam zajědojćenja dla wjedu wón rosće w lisćowych lěsach a parkach na włóžnych wutkatych pódach pyšny kokorč je we wuskich dźělach europy sewjernje hač do južneje šwedskeje rozšěrjeny wulki krawnik chelidonium majus je jenička družina monospecifiskeho roda chelidonium znutřka swójby makowych rostlinow papaveraceae dalše ludowe mjena su krawjace zelo dobrotnik złoty korjeń čerwjene mloko botaniske mjeno chelidonium wotwodźuje so wot grjekskeho słowa chelidon woznjamjenja telko kaž łastojčka wulki krawnik je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot cm hač do m rostlina je jědojta jědojta žołta mlokowa měza prjedy buchu přećiwo kurjacym wokam a brodawkam wužiwana stołpik je krótki a hałuzaty runy rozhałuzowany stołpik wobsahowa oranžojtu mlokowu mězu łopjena su horjeka zelene deleka módrozelene a pjerite jich wotrězki su tupje zubate rostlina kćěje wot meje apryla hač do oktobra kćenja su žołte docpěwaja šěrokosć wot hač do cm a maja keluškowej łopješce a něhdźe cm dołhe krónowe łopješka z jejkojtej formu wone steja po dwěmaj hač po wosmjoch we wokołkach płód je truk z dołhosću mjezy a cm płody buchu wot mrowjow rozšěrjene wón rosće na smjećišćach pućnych kromach murjach kerčinach swětłych lěsach a parkach wulki krawnik je w nimale cyłej europje předewšěm w skandinawiskej srjedźnej a južnej europje aziji a sewjernej africe rozšěrjeny w rostlinskim lěkowanstwje wužiwaja so zelko herba cheldonii zběraja zelko wot apryla do junija wjewjerčki sciurus su ród małych cycakow hrymzakow z hustokosmatym wopušom kotryž słuša do swójby sciuridae w srjedźnej europje najznaćiša družina je poprawna wjewjerčka wšě wjewjerčki su lěsne zwěrjata wjetšina družinow je na ameriskim dwójnym kontinenće žiwa jenož tři wot družinow so w starym swěće namakaja tute rozšěrja so přez europu prědnju sewjernu a wuchodnu aziju cyroba wjewjerčkow su štomowe symjenja a płody hriby a insekty ale tež ptače jejka a młode ptački w cyrobnym rjećazu su wjewjerčki popadne zwěrjata za pazoraki a mjeńše rubježne zwěrjata kaž kuny žiwjenski čas jednotliwych družinow wučinja hač do lět wědomostne mjeno roda wobsteji ze starogrjekskeju słowow skia sćin a oura wopuš rozeznawaja so družinow kotrež so do sydom podrodow rozdźěla wulki mak papaver rhoeas je rostlina ze swójby makowych rostlinow dalše ludowe mjena su dźiwi mak kuklinka smažnička kokula pólny mak wulki mak je jednolětna přilěhawje abo wotstejace kosmata rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot cm cm a šěrokosć wot cm cyła rostlina wobsahuje běłu mlóčnu mězu stołpiki su zrunane swětłozelene łopjena su podołhojte pjerkojte ze zubatymi wotrězkami delnje su stołpikojće šwižnjene hornje su sedźace wón kćěje wot meje hač do julije škličkojte kćenja su na kóncu stejace čerwjene docpěwaja šěrokosć wot hač do cm zelenje keluškowej łopješce stej seršćate kosmate chětře padnjace šarlachčerwjene kćenjowe łopješka docpěwaja dołhosć wot cm a maja čorny blak na spódku kwěta kćenja su typiske próškowe kwěty bjez nektara nadbytk próška přiwabjuje insekty za wopróšenje sorty shirley serije maja kćenja w sćěhowacych barbach čerwjene róžojte běłe abo samo dwubarbne sorta mother of pearl ma šěre róžojte abo módrowioletne kćenja eksistuja tež sorty z pjelnjenymi kćenjemi płód je naha kulojta tobołka kotraž docpěwa dołhosć mjezy a cm a je jedyn abo dwaj razaj tak dołhi kaž šěroki symjenja su małe jěrchenkoformowe ćmowobrune symjenja buchu z pomocu wětra rozšěrjene wón rosće na žitnych polach smjećišćach pućowych kromach terenach dwórnišćow preferuje lětoćopłe zwjetša wapnite hlinowe pódy wulki mak je nimale swětodaloko rozšěrjeny rostlina wobsahuje isochinolin alkaloidy w kćenju nimo anthocyanow su sliny eksistuja někotre podobne družiny zahrodny mak abo makojčka papaver somniferum je rostlina ze swójby makowych rostlin papaveraceae zahrodny mak je jednolětna rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot hač do cm rostlina je módrozelena našěr zelene łopjena su nahe njedźělene a eliptiske jich kroma je rězana wone stołpik wobpřimuja kćěje wot junija hač do awgusta kćenja su běłe róžojte čerwjene abo wioletne docpěwaja wulkosć wot cm a na spódku njesu ćmowe blečki krónowe łopješka su rědko čerwjene zahrodne sorty často maja pjelnjene kćenja kapslowy płód je nimale kulowaty rosće na smjećach pustych płoninach preferuje wutkate a wapnite hlinjane pódy pochadźa z bliskeho wuchoda hižo wokoło lěta p ch bě znaty w grjekskej zrałe symjenja so jako pječenski wobstatk a za makowy wolij wužiwaja dokelž wjace alkaloidy njewobsahuja ale so dyrbja tak starosćiwje žněju zo z mlokowej mězu do kontakta njepřińdu pjerojty mak łaćonsce macleaya cordata syn bocconia cordata je jědojta rostlina ze swójby makowych rostlinow pjerojty mak je ornamentalna rostlina pjerojty mak je hač do cm wysoke trajne zelo z łopjenowej debu kotryž ma hłuboko zarězane kulojto wutrobičkojte šlipkate módrozelene łopjena wulka pjerojta kćenjowa pakić wobsteji z móličkich brudno běłych hač koralojto róžojtych jednotliwych kćenjow pjerojty mak kćěje wot julija hač do awgusta korjenje tworja podzemske wotnožki stołpiki su sylne módrozelenje šědźiwiznojte z brunojtym móčnym wutkom rostlina rosće na trawatych blakach a na lukach pjerojty mak wustupowaje w azije japanska china pjerojty mak twori ricomy a so druhdy tróšku wobćežnje rozšěrja pjerojty mak wobsahuje rozdźělne isochinolin alkaloidy zahrodna popla alcea rosea syn althaea rosea l cav je rostlina ze swójby šlězowych rostlinow zahrodna popla je wobstajna zelišćowa zwjetša dwulětna rostlina z krutymi runymi stołpikami zahrodna popla kćěje wot julija hač do oktobra lěkarska popla docpěwa wysokosć wot jednoho do třoch metrow najskerje zahrodna popla pochadźa z krajow při wuchodnym srjedźnym morju do europy bu wona wot turkow donjesena zahrodna popla rosće při železniskich nasypach w pobrjóžnych pasmach a při płotach kultiwěruja zahrodnu poplu jako wozdobnu rostlinu wot lětstotka rostlina preferuje přesakliwu wutkatu pódu droga wobsahuje slinowe maćizny třěski a barbiznu anthocyan w turkowskej a we francoskej barbjachu z barbiznu wino liker a zelo w rostlinskim lěkowanstwje wužiwaja so kwěty łaćonsce flores malvae arboreae zběraja kwěty wot julija do septembra wužiwaja rostlina při kašelo zahorjenjach dychanskych pućow a žołdkowych abo črjewowych katarrhach dźiwi šlěz tež dźiwja malwa regionalnje dźiwi šlez malva sylvestris je rostlina ze swójby šlězowych rostlinow dźiwi šlěz je rědko jednolětna dwulětna abo wjacelětna zelišćowa kosmata rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot hač m stołpiki su łopjenate nižoležace abo postupowace łopjena su stołpikate najwyšo na hač do dźělene łopjenowe lapy su owalne a zubate łopjena su na spódku wutrobojte wón kćěje wot meje hač do septembra wot junija hač oktobra kćenja su róžojte purpurne abo róžojtowioletne stołpikate a steja w promješkach po dwěmaj hač po šesćoch we łopjenowych rozporach keluškowych łopješkow su hač do srjedźišća zarostowane hač do swobodneju keluškoweju łopješce su na spódku kelucha a docpěwaja dołhosć wot hač mm krónowe łopješka docpěwaja dołhosć mjezy a cm su hłuboko wukromate raz tak dołhe kaž keluch na spódku zarostowane a maja ćmowe nerwy stameny su mnoholičbne a k rołce zarostowane płód docpěwa šěrokosć wot cm dźiwi šlěz je wot insektow předewšěm čmjełow wopróšene wón rosće w njerodźowych wobrostach na pućowych kromach pustych městnach nadróžnych brjohach a rolach dźiwi šlěz je nimale swětodaloko rozšěrjeny eksistuja někotre hybridy z přiwuznymi družinami eksistuje wulka ličba synonymow drobny šlěz regionalnje drobny šlez malva neglecta je rostlina ze swójby šlezowych rostlinow z roda šlězow dalše mjeno rostliny je sydrješki drobny šlěz je jednolětna abo dwulětna rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot hač cm łopjena su kulojte abo jěrchenkojte na spódku wutrobojte a dźělne lapate kćěje wot junija hač oktobra jasnoróžojte abo nimale běłe kćenja docpěwaja šěrokosć wot hač cm a steja zwjetša na dlěšich stołpikach w łopjenowych rozporach krónowe łopješka su hłuboko zarěznjene a docpěwaja dołhosć wot hač mm płód ma formu tačałki jich dźělpłody su hładke rosće w njerodźowych wobrostach na pućach na rólnych kromach na hnojowych městnach na dworach w zahrodach a na winicach rostlina je w nimale cyłej europje rozšěrjena stojaty šlěz tež stojata malwa regionalnje stojaty šlez malva alcea je rostlina ze swójby šlězowych rostlinow malvaceae stojaty šlěz je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač hač cm stołpik je na hornim boku jako łopjena a keluch přilěhawje hwězdźičkokosmaty delnje łopjena su kulojte mjeztym zo najbóle hornje su nimale hač k spódkej dźělne maja tupje zubate wutrězki kćěje wot junija hač oktobra kćenja docpěwaja šěrokosć wot hač cm a steja po jednym we łopjenowej rozporje a w kićach na kóncu stołpika zarěznjene krónowe łopješka su blědźe róžojte abo purpurwioletne z tróšku ćěmnišimi nerwami a docpěwaja dołhosć wot hač cm zwonkowne tři keluškowe łopjena su jejkojte abo šěroko lancetojte a na spódku rozšěrjene a docpěwaja dołhosć wot hač mm próškowe nitki su k rołce zrosćene rosće na nadróžnych kromach skłoninach pustych płoninach a słónčnych pastwach preferuje wutkate zwjetša małowapnate pódy rostlina w nimale cyłej europje rozšěrjena wonjaty šlěz regionalnje wonjaty šlez malva moschata je rostlina ze swójby šlězowych rostlinow malvaceae wonjaty šlěz je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm hač do m rostlina je zmjerzkokruta rosće kerkojće a daloko wustupowace stołpik a łopjena njesu jednore kosmy delnje łopjena su pjećdźělnje lapate mjeztym hornje łopjena su hač do spódka rukojće dźělne při čimž jich wotrězki su do wuskich paskojtych kónčkow rozpačene jich powjerch je lěpjaty a kosmaty při rozmlěću mošusojće resp twarožkojće wonja kćěje wot junija hač oktobra kćenja docpěwaja šěrokosć wot hač cm a steja po jednym hač po třoch we łopjenowych rozporach a w kićach na kóncu stołpika krónowe łopješka su róžojtowioletne abo jasnoróžojte z tróšku ćěmnišimi nerwami a docpěwaja dołhosć wot hač cm zwonka pjećłopješkoweho kelucha ma tři lancetojte łopješka kotrež su raz tak dołhe kaž šěroke a docpěwaja dołhosć wot hač mm a su na spódku z keluchom zrosćene kćenja a zwjadnjene młode rostliny słabje po mošusu wonja sorta alba njese běłe kćenja dźělpłody su na chribjeće sylnje kosmate rosće na suchich słónčnych łukach a pastwach nadróžnych kromach a skłoninach preferuje zwjetša małowapnate pódy na třóšku ćoplišich stejnišćach rostlina je w srjedźnej a južnej europje rozšěrjena lěkarska popla althaa officinalis je rostlina ze swójby šlězowych rostlinow z roda poplow botaniske mjeno althaea wotwodźuje so wot grjekskeho słowa woznjamjenja telko kaž hojić słowo malwa pochadźa wot grjekskeho słowa kotrež mjechki a změrowacy woznjamjenja lěkarska popla je zrunana wjacelětna zelišćowa rostlina z krutymi stołpikami rostlina je wšudźe kosmata lěkarska popla docpěwa wysokosć wot cm cm delnje łopjena su wutrobojte a kónčkojte cyle horjeka wustupuja často njedźělene łopjena lěkarska popla kćěje wot julija hač do septembra kćenja su swětłoróžojte abo zrědka běłe steja w łopjenowych rozporach a docpěja šěrokosć wot hač cm zwonkowne keluškowych łopješkow su lancetojte krótše hač jejkojte wótre keluškowe łopjena lěkarska popla je hódnotna picowanska rostlina za pčoły je lěkarska popla na włóžnych łučkach w brjohowych kerčinach na pastwišćach a w kultiwowanych pódy rostlina preferuje wapnojtu selojtu pódu rozšěrjenje saha na zapadźe hač do iberiskeje połkupy na juhu hač do srjedźneho morja na wuchodźe hač do sibirskeje a altaja a na sewjerje hač do južneje skandinawiskeje do srjedźneje europy bu tuta rostlina wot čłowjeka přinjesena archeofyt korušk wobsahuje slinowe maćizny pektin maksimalny a škrob maksimalny trochu eteriski wolij tučny wolij třěski a šterole lěkarska popla wužiwa so w francoskej kuchinje a ameriskej kuchinje přetrjebuja stołpiki łopjenka a koruški kwěty hodźa so jěsć młode łopjenka wužiwaja so w solotejach romjenjo wužiwachu rostlinu w poliwkach zašo buchu korjenja jědźene najprjedy buchu warjene a potom pječene w rostlinskim lěkowanstwje wužiwaja so koruški łaćonsce radix althaeae a łopjenka łaćonsce folia althaeae zběraja koruški wot oktobra do nowembra a łopjenka wot meje do junija wužiwaja so drogi za zymnowodowy ekstrakt za sirup abo za čajowy wobstatk grjekojo a romjenjo znajachu wuskutki lěkowanja tuteje rostliny dioskurides theophrast galen a plinius naspominaja rostlinu w swojich spisach w srjedźowěku běše powšitkownje z wašnjom tutu rostlinu wužiwać bałmowc gossypium je ród ze swójby šlězowych rostlinow malvaceae družiny su małke štomy kerki abo jednolětne rostliny hač wjacelětne rostliny rukojće nerwate abo lapate łopjena njesu wolijowe žałzy kćenja su zwjetša wulke běłe žołte abo purpurowe jich keluch njese wulkich zrosćenych abo rozdźělenych wysokich łopješkow płód je třizapadakowa hač pjećzapadakowa kapsla symjenja njesu běłe žołtojte abo čerwjenojte kosmy někotre su nahe abo njesu krótku pjelsć družiny su w africe aziji americe a awstraliji rozšěrjene mjeno roda gossypium bu w lěće wot carl von linn w species plantarum s najprjedy wozjewjene lectotypusart je gossypium arboreum l synonymy za gossypium l su erioxylum rose standl ingenhouzia dc notoxylinon lewton selera ulbr sturtia r br thurberia a gray ultragossypium roberty ród gossypium słuša k tribusej gossypieae w podswójbje malvoideae znutřka swójby malvaceae ród gossypium so do štyrjoch podrodow sydom sekcijow a podsekcijow rozrjaduje tu ze wšěmi družinami eksistuja někotre dźiwje družiny ale za industrielne plahowanje jenož kulturne bałowcowe družiny su wažne to su štyri družiny při čimž pochadźatej dwě družinje ze stareho swěta a dwě z noweje swěta družiny z noweho swěta dodawaja najlěpše nitki hórska čećorica coronilla coronata je rostlina ze swójby łušćinowcow fabaceae hórska čećorica je zrunana rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot hač cm łopjena su njeporowje pjerite ze owalnymi na delnim boku módrozelenymi tróšku mjasnymi łopješkami pódlanske łopješka su nitkojte zahe wotpadace delnje su zrosćene mjeztym zo hornje su swobodne kćěje wot meje hač julija kćenja steja po dwanaćoch hač dwacećoch we wokołkach króna je žołta a docpěwa dołhosć wot hač mm łušćiny su zašnórowane a docpěwaja dołhosć wot hač cm jich čłony ma štyri tupe hrany rosće w swětłych lěsach kerčinach na słónčnych suchich zwisach preferuje wapnite pódy a ćopłotu rostlina je we wuchodnej srjedźnej a južnej europje předewšěm w horinach rozšěrjena pisana čećorica securigera varia je rostlina ze swójby łušćinowcow wona bu prjedy rodej coronilla přirjadowana pisana čećorica je wjacelětna zelišćowa rostlina wona docpěwa wysokosć wot cm stołpiki su hranite lisćowe łopjena su pjerite a z krótkim stołpikom rostlina kćěje wot meje hač do oktobra wokołk wobsahuje maksimalnje kćenjow łušćinowy płód docpěwa dołhosć wot hač do mm wón je štyrihranity z hokatim pyskom wona rosće na suchich łukach pućnych kromach pod kerčinami a na ladźe na wapnu rostlina preferuje wapnojtu pódu pisana čećorica je w nimale cyłej europje w kawkazu a małoaziji rozšěrjena pisana čećorica je picowanska rostlina čećorička hippocrepis comosa je rostlina ze swójby łušćinowcow fabaceae čećorička je nimale kaž małoróstny kerčik rostuca rozpjeršenje přilěhawje kosmata rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot cm wot hač do cm stołpiki su nižoležace postupowace na spódku wodrjewjowane bohaće lisćate łopjena steja nimale jenož na stołpiku a su jednory pjerite delnja łopjena su dołhostołpikowe łopješka su nawopačnje owalne hač do linealne a ćěmnozelene abo módrozelene wona kćěje wot meje hač do oktobra julija kćenja su žołte wonjate a docpěwaja dołhosć wot cm wot hač do mm wone steja w małokćenjowych kćenjow wokołkach na stołpikach z dołhosću wot maksimalnje cm płód je z maksimalnje pódkowoformowych wotrězkow hromadźe sedźany a docpěwa dołhosć wot hač do cm zrały płód do jednotliwych dźělow so złama kotrež na kóncach su słabje křidłate zo so móžeja wot wětra preč zduć wona rosće na skalnych zwisach suchim trawniku suchich łukach najčasćišo na wapnu preferuje ćopłe suche bazojte zwjetša kamjentne pódy čećorička je w europje wosebje w juhu a alpskich krajach rozšěrjena bruny dźećel trifolium spadiceum je rostlina ze swójby łušćinowcow z roda dźećelow fabaceae bruny dźećel je zrunana abo wustupowaca rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot hač do cm hornje stołpikowe łopjena su nimale přećiwostejne łopjena su ličbne łopješka su sedźace abo runje krótko stołpikate pódlanske łopjena su dołhojće lancetojte kćěje wot junija hač do awgusta žołte hač žołtobrune kćenja steja w hłójčkach kotrež docpěwaja dołhosć wot hač do mm a šěrokosć wot hač do mm kćenjowe stołpiki su krótše hač keluškowa rołka króna docpěwa dołhosć wot hač do mm rosće na łuhojtych łukach na pućach na hrjebjowych kromach a na suchich hórskich łukach rostlina je w nimale cyłej europje rozšěrjenja při čimž předewšěm w horinach wustupuje hórski dźećel trifolium montanum je rostlina ze swójby łušćinowcow fabaceae hórski dźećel je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač do cm rostlina je zrunana abo wustupowaca a husto kosmata zrunane stołpiki su běłowołmaće kosmate třiličbne łopjena su dołhostołpikowe łopješka su dołhojće jejkojte hač lancetojte a kałačowótře zubate wone su na delnim boku mjechkokosmate wón kćěje wot meje hač do julija septembra krótkostołpikate kćenja su běłe a steja po w kulowatych hač jejkojtych cm wulkich hłójčkach keluškowa rołka je nerwna kosmata a njese wuske runje dołhe zubki króna docpěwa dołhosć wot hač do mm wón rosće na suchich łukach w kerčinach na lěsnych kromach na suchich zwisach na pućowych skłoninach a we swětłych lěsach preferuje w prawym měrje suche małodusykate wapnite humusowe pódy prjedy družina bě dale rozšěrjena a časćiša ale wjele stejnišćow bu za čas zańdźenych lětdźesatkow intensiwnje jako syćenske łuki abo pastwy wužiwane abo zalěsnjene družina njewutraje hnój a maksimalnje jedyn posyk w lěće hórski dźećel je w nimale cyłej europje a zapadnej aziji rozšěrjeny při čimž na sewjer hač do južneje skandinawiskeje a na juh hač do horinow wustupuje lěsny dźećel trifolium alpestre je rostlina ze swójby łušćinowcow fabaceae lěsny dźećel je trajne zelo kotrež docpěje wysokosć wot hač do cm rostlina wutwori dołhe wotnožki stołpiki su husto přilěhawje kosmate a zwjetša njerozhałuzowane a zrunane bóčne nerwy třiličbnych cm dołhich a cm šěrokich wusko lancetojtych ćmowozelenych łopješkow su jara huste pódlanske łopjena su prynkojte a docpěwaja dołhosć wot cm wón kćěje wot junija hač do awgusta kćenja su čerwjene a docpěwaja dołhosć wot mm wone steja w kulowatych abo krótko jejkojtych hłójčkach kotrež docpěja dołhosć wot hač do cm a su wot najbóle hornich łopjenow wobdate keluškowa rołka njesu nerwow a je kosmata króna je purpurna a docpěje dołhosć wot hač do mm wón rosće na lěsnych kromach pod kerčinami we swětłych lěsach na suchich łukach a na nadróžnych skłoninach ma radšo suche a bazowe pódy lěsny dźećel je w nimale cyłej europje předewšěm w srjedźnej a južnej europje rozšěrjeny eksistuje podobna družina mjezny dźećel trifolium medium je rostlina ze swójby łušćinowcow fabaceae mjezny dźećel je trajne zelo kotrež docpěje wysokosć wot hač do cm rostlina móže přez podzemske wotnožki wupřestrěć a huste skupiny wutworić stołpiki su rozpjeršene kosmate hač nahe łopjena su ličbne łopješka su dołhojće lancetojte nimale cyłokromne a njesu swětły abo ćmowy muster wone docpěja dołhosć wot hač do cm kćěje wot junija hač do awgusta purpurowe kćenja steja w jasnje stołpikatych kulowatych hač jejkojtych cm tołstych hłójčkach ma nahu nerwnu keluškowu rołku rosće w kerčinach w swětłych lěsach a na suchich łukach ma radšo w lěće ćopłe bazowe pódy rostlina je w nimale cyłej europje rozšěrjena mólički dźećel trifolium dubium je rostlina ze swójby łušćinowcow fabaceae mólički dźećel je jednolětna rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot hač do cm stołpik je zwjetša ležacy łopjena su ličbne a njesu łopješka kotrež docpěwaja dołhosć wot hač mm a su namódry zelene wopak jejkojte abo wutrobojte prědku zubate ale nimaja stajene kónčki srjedźne łopješka je dlěšo stołpikate hač bóčnej pódlanske łopjena su jejkojće lancetojte kćěje wot meje hač do septembra ma kwětnistwo z hač do kćenjemi kwětnistwo docpěwa šěrokosć mjezy a cm wot hač do mm kćenja su žołte zwjadnjena króna je swětłobruna a njewotpada na rozdźěl wot smažneho dźećela kćenja ultrawioletne swětło runoměrnje absorbuja tak zo wone su tež za překasancow jednobarbne rosće na łukach pastwach pućnych kromach skłoninach rolach a lěsnych kromach preferuje zwjetša małowapnate hlinjane pódy rostlina je w nimale cyłej europje rozšěrjena smažny dźećel tež smužkaty dźećel trifolium campestre je rostlina ze swójby łušćinowcow fabaceae smažny dźećel je jednolětna rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot hač do cm łopjena su třiličbne srjedźne łopješko je dlěšo stołpikate hač bóčnej łopješka su wopak jejkojte prědku zubate a docpěwaja dołhosć wot hač do mm pódlanske łopjena su jejkojte na spódku wušěrjene a krótše hač łopjenowy stołpik kćěje wot junija hač do awgusta swětłožołte kćenja docpěwaja dołhosć wot hač do mm a steja po dwacećoch hač po třicećoch štyrcećoch w hustych mm dołhich hłójčkach po překćěću su swětłobrune a njewotpadnu kćenja maja wobłuki kotrež absorbuja uv swětło ale tež wobłuki kotrež reflektuja uv swětło tohodla su za pčołki dwubarbne rosće na wapnite suchich trawnikach na pěskowych polach a na pućach rostlina je w europje rozšěrjena šwedski dźećel trifolium hybridum je rostlina ze swójby łušćinowcow fabaceae šwedski dźećel je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm rostlina je zrunana zrunane stołpiki su dudławe a na sukach njekorjenja łopjena su třiličbne a nimaja běły prěčny pask łopješka su šěroko owalne abo jejkojte a fajn zubate kćěje wot meje hač septembra kćenja su najprjedy běłe a pozdźišo róžojte a steja w kulowatej cm wulkej hłójčce kćenja su po času kćěwa dele zhibnjene kćenjowe stołpiki su dwójce hač trójce tak dołhe kaž pjećnerwna keluškowa rołka rostlina ma n chromozomow rosće na tučnych łukach włóžnych łukach pastwach w kónčinach łučinow na brjohach pućach a w šćerkownjach rostlina je w nimale cyłej europje rozšěrjena žołtoběły dźećel trifolium ochroleucon je rostlina ze swójby łušćinowcow fabaceae žołtoběły dźećel wustupowaca rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot hač do cm stołpiki su husto kosmate łopjena su husto kosmate a třiličbne łopješka su dołhojće lancetojte a docpěwaja dołhosć wot hač do cm pódlanske łopjena njesu rozćehnjeny kónčk kćěje wot junija hač do julija kćenja steja w jeničkich kulowatych abo jejkojtych hłójčkach kotrež su krótko stołpikate a docpěwaja dołhosć wot hač do mm nerwna keluškowa rołka je kosmata jich zubki su njejenake nažołć běła abo blědožołta króna docpěwa dołhosć wot hač do mm rosće na suchich trawnikach na suchich łuhojtych łukach a na lěsnych kromach rostlina je w srjedźnej a južnej europje rozšěrjena při čimž na sewjer hač do jendźelskeje južneje pólskeje a južneje ruskeje wustupuje alpski słódki dźećel hedysarum hedysaroides je rostlina ze swójby łušćinowcow fabaceae alpski słódki dźećel je wjacelětna rostlina kotraž docpěje wysokosć mjezy a cm rědko hač do cm čopojty korjeń často docpěje dołhosć wot metra stołpik je róžkaty njerozhałuzkowany zrunany šćedriwje lisćaty łopjena su njeporowje pjerite a maja hač do porow owalnych abo lancetojtych cyłokromatych nahich horjeka ćěmnozelenych deleka jasnozelenych łopješkow łopješka docpěwaja dołhosć mjezy a mm pódlanske łopjena su kóžkojte brune a hač nad srjedźišćom zarostowane wón kćěje wot julije hač do awgusta kćenja su jaskrawje purpurčerwjene docpěja dołhosć wot cm su najčasćišo wisace a sedźa po w na kóncu stejacym kiću króna docpěje dołhosć mjezy a mm a je čerwjenofijałkojta čołmik je dlěši hač křidleško a chorhojčka keluch je zwonojty płodowe łušćiny docpěja dołhosć mjezy a cm a su dźělene a mjatene wón rosće na hórskich łukach na wapnitych kamjenjatych pódach alpski słódki dźećel je wot pyrenejow hač do małeje azije rozšěrjeny korjentne boblije wobsahuja dusyk zwjazowace bakterije je jedna najbóle hódnotnych alpskich picowanskich rostlinow z wysokim wutkom na bělkowinje a tuku hačrunjež je lochko hórkojty wón bu rady wot skotu žrany ale wón hubjenje wudźeržuje sylne pasenje lěpje wón so hodźi k dobyću wot syna syčenje jan lajnert meje w rakecach nowembra w rozwodecach bě serbski wučer basnik a spisowaćel wot do bě wučer w delnim wujězdźe hdźež dirigowaše tež chór serbskeho towarstwa zahrodka potom bu wot šulskeje wyšnosće přesadźeny do parchwitza dźensa prochowice pola lěhnicy w delnjej šleskej po druhej swětowej wójnje skutkowaše wot do jako docent a direktor serbskeho wučerskeho wustawa w radworju a wot do jako šulski nawoda a wučer w bošecach poda so na wuměnk do rozwodec lajnert bě wot lěta čłon maćicy serbskeje a dósta literarne myto domowiny wón płaći jako basnik serbskeje hole vclav klaus junija w praze je čěski ekonom konserwatiwny politikar a běše wot do prezident čěskeje republiki w lětach je klaus studował wukrajne wikowanje na wysokej ekonomiskej šuli w praze při studiju je so zeznał ze swojej pozdźišej žónskej liviju po wuspěšnym absolwowanju studija je dźěłał na wšelakich městnach při čěskosłowakskej akademiji wědomosćow čsav čěskosłowakskej centralnej bance a na kóncu při prognostiskim instituće akademije wědomosćow prognostick stav hdźež je so zaběrał z makroekonomiju wot julija do julija bě čěski premierminister w tutym času je došło tež k dźělenju čěskosłowakskeje republiki klaus je za to wjedł rozmołwy z mečiarom winicy dźělenja jeho za to hač do dźensnišeho kritizuja w februarje je so wuzwolił jako prezident čěskeje republiki čr wón płaći jako najwažniši čłowjek za reformy k zawjedźenju swobodneho wikoweho hospodarstwa w čr wón je woženjeny a ma dweju synow nimo swojeje politiskeje dźěłanosće je tež produktiwny spisaćel hlej bibliografija cyłkowna bibliografija vclava klausa wobsahuje hač donětka wšelakich titulow stary zakoń je zběrka knihow kotraž je židowskemu ludej a pozdźišo křesćanam jenak swjata židźa palestiny rozeznawaja tři dźěle biblije pjeć knihow pentateuch zakonja tora genezis eksodus lewitikus numeri deuteronomium kotrež so mójzesej připisuja knihi profetow kotrež dźěla do zažnych jozua sudnikow samuel kralow a do pózdnich profetow jezaja jeremia ecechiel a knihi dwanaće profetow a dalše spisy psalmy ijob přisłowa rut žałosćenja pěseń pěsnjow kohelet ester daniel esra nehemia a chroniki dokelž njedźělachu hišće knihi samuel kralow esra nehemia a chroniki a dokelž znajachu małych profetow jako jednu knihu ličachu cyłkownje knihow swjateho pisma hakle w křesćanskich wudaćach dźělachu mjenowane knihi tak zo znaje tutón kanon knihow t mj protokanon prěni porjad grjeksce rěčacy židźa wužiwachu při božich słužbach w synagogach bibliju w grjekskim přełožku t mj septuagintu tuta wobsahowaše hišće dalše knihi kotrež mějachu židźa w diasporje tež za swjate pismo deuterokanon katolski pohlad knihi tobit judit a makkabejow baruch mudrosće a sirach nimo toho wěste wotrězki w knihomaj daniel a ester w hebrejskej bibliji pobrachuja deuterokanoniske knihi w křesćanskich wudaćach biblije su knihi znowa rjadowali a rozdźělili na stawizniske powučne a profetiske knihi martin luther je jenož hebrejski tekst připóznał je deuterokanoniski wuzamknył a apokryfy pozdźišo přidate mjenował protokanoniske knihi stareho zakonja su prěnjotnje hebrejske někotre wotrězki maja aramejski pratekst kaž jězus doma rěčał deuterokanoniske su grjekske swětowy zwjazk bibliskich towarstwow a sekretariat za jednotu křesćanow stej wobzamknyłoj zo mamy w ekumeniskich wudaćach tež deuterokanoniske knihi šlešćina šlesce lnsko godka lnski druhdy tež p našymu přirunaj ponašemu je zapadosłowjanska rěč kotraž słuša k lechiskej skupinje wona rěči so w hornjej šleskej ale tež w čěskej a němskej w lěće wokoło ludźi podawli šlešćinu jako swoju maćeršćinu šlešćina je blisko přiwuzna z pólšćinu tak zo so wot někotrych rěčespytnikow jako pólski dialekt wobhladuje njeje žadyn jednotny šleski alfabet rěčnicy šlešćiny su wužiwali pisać swoju rěč z pólskimi pismikami w lěće bu wunamakany nowy šleski alfabet kotryž bazuje na wšěch dotalnych šleskich pismach wón so často w interneće wužiwa tak na přikład w šleskej wikipediji křiwotrubka anchusa arvensis syn lycopsis arvensis je rostlina ze swójby wódrakowych rostlinow boraginaceae křiwotrubka je jednolětna zelišćowa kałata seršćata rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot hač do cm rostlina njese proste na sukach sedźace seršćikowe kosmy lisćowe łopjena su wopušate zubate jich kroma je žołmičkata kćěje wot meje hač do septembra kćenja su swětłomódre z běłej kolenojće zhibnjenej trubjałku kotrejež zachod njese pjeć běłych kosmatych šupiznow wone docpěwaja šěrokosć wot pjeć hač do sydom milimetrow a steja w łopjenjowatym kwětnistwje před rozkćěwom kwětnistwa su k jednomu bokej wobroćace rosće na rolach na winicach a na pustych płoninach preferuje wutkate zwjetša małowapnite pódy banjowcowe rostliny cucurbitaceae su swójba symjencowych rostlinow najbliže přiwuzne swójby banjowcowych rostlinow znutřka porjada cucurbitales su begonijowe rostliny begoniaceae scheinhanfgewchse datiscaceae a tetramelaceae tradicionelna systematika banjowcowych rostlinow bazuje w prěnim rjedźe na přiznamjenjach androeceuma gynoeceuma wobwitkow ze srjedźišća lětstotka tež na próškowej strukturje a natwarje symjenoweje skorpizny jedna najnowšich klasifikacijow swójby je ta wot c jeffrey sćěhowaca zestawa je z kocyan et al přiwzata kotrež su system wot jeffrey přez nowe rody rozšěrili tak zo swójba rodow wobsahuje změny porno kocyan et al su markěrowane tuta na morfologiskich přiznamjenjach bazowane rjadowanje je móhł wot kocyan et al w fylogenetiskim přepytowanju kotrež wot rodow wobsahowaše hač na tribusoweho runiny zwjetša wobkrućić subtribusy su wězo kumštne poddźělenja z dźěła wot kocyan et al so móže sćěhowacy na tribusy zjednorjeny kladogramm wotwodźeny při čimž žołmojte linije tribusy pokazuja kotrež su parafyletiske im hinblick na druhe hałuzy samsneho klada cucurbiteae benincaseae coniandreae sicyeae trichosantheae luffeae bryonieae herpetospermeae schizopenoneae joliffeae zanonieae pod wot jeffrey připóznatymi tribusami je jollifeae we wysokej měrje polyfyletiski rody jollifeae tworja skupina na bazy cucurbitoideae znutřka tuteje skupiny su někotre rody druhich tribusow zarjadowane cogniauxia wot benincaseae ampelosicyos a tricyclandra wot trichosantheae wostatne trichosantheae tworja skupinu na bazy sicyeae někotre rody su po wuslědkach wot kocyan et al para abo polyfyletiske dataja st zdislava of lemberk forensic facial reconstruction jpg mini swjata zdźisława rekonstrukcija jeje wobliča swjata zdźisława wokoło w křižanovje na morawje w jablonnym w podještěd je křesćanska swjata najstarše pisomne zapiski wo zdźisławje pochadźeja ze spočatka lětstotka to rěka z doby jenož poł lětstotka po jeje wumrěću a to w dalimilowej chronice a w zdźarskej chronice pozdźiše legendy spušćomne njejsu historikar zdeněk kalista napisa wo zdźisławinej dobje a jeje rodźe dwě historiskej studiji a historiske dźěło wo zdźisławje wuda tež pater ambrož svatoš w lěće pod titulom blahoslaven zdislava zbóžnoprajena zdźisława přeł wona běše dźowka knjeza přibyslava z křižanova kralowskeho hrodoweho hrabje w brnje a na hrodźe veveř a knjenje sibyle ze siclije dwórskeje damy kralowny kunhuty wuda so na wosobneho čěskeho wulkotnika knjeza hawoła markvartic a přesydlowaše so na jeho hród lemberk pola jablonneho w podještěd porodźi jemu štyri dźěći havla marktu jaroslava a zdislava najskerje zetka so ze zbóžnoprajenym česlavom z pólskim dominikanom wučomcom swj dominika a sta so z dominikanskej třećarku z mandźelskim powolaštaj dominikanow do jablonneho a do turnova załožištaj tu za nich klóštry a cyrkwje swjata bywaše zdźisława jako mandźelska a mać swójby ale jeje žiwjenje a skutkowanje so jenož na priwatne žiwjenje njewobmjezowaše zdźisława tež hrodowsku čeledź wuwučowaše a wukubłowaše staraše wo chorych chudych bjezdomnych a dezerterow běše to doba tatarskich zadobyćow do srjedźneje europy a pomhaše jim tež hewak w hospitalu kotryž wona tohorunja załoži w dobje časteje njepřitomnosće jeje mandźelskeho běše prawa ruka wjacława i a jeho zepěra hdyž jeho syn přemysl otakar ii přećiwo njemu zběžkowa dyrbješe wona cyłe knjejstwo za njeho wjesć zdźisława wumrě najskerje na tuberkulozu jeje smjertne powostanki je akademikar vlček přepytował je w krypće klóšterskeje cyrkwje w jablonnym pohrjebana jeje nop je w relikwiarje na marijnym wołtarju nalěwo w cyrkwinskej łódźi jeje row so njepřestajneje česćownosće wěrićelow wot jeje smjerće do dźensnišeho wjeseli putnikuja sem nic jenož češa a morawjenjo ale tež słowacy polacy serbja němcy a rakušenjo do dźensnišeho dóńdźe při jeje rowje k wusłyšenjam wustrowjenjam a hinašim dźiwam přez zasadźenje tuteje swjateje tohodla bu hižo we lětstotku na městnje prjedawšeje gotiskeje cyrkwje k jeje přichodnemu zbóžnoprajenju wo kotrež so započa prócować wulkotna barokna katedrala swj ławrjenca wot sławneho wienskeho architekta jana lukaša hildebrandta postajena twarjenje financowaše hrabja berka z duby a po jeho smjerći knjeni hrabina kinsk k zbóžnoprajenju wšak dóńdźe hakle w lěće bamž pius x w lěće zahaji kardinal šćěpan trochta litoměriski biskop diezesowy proces swjatoprajenja we wobłuku lětdźesatka duchowneho wobnowjenja naroda bu lěto tehdy hakle zbóžnoprajenej zdźisławje a temje swójba wěnowane tehdy bu zběrka studijow zdislava wudata a sta so hišće wjele dalšich zajimawych aktiwitow zdźisławu pak bamž jan pawoł ii we wołomucy dnja meje swjatopraji dnja oktobra w lěće wulkeho jubileja postaji ju za hłownu patronku litoměriskeje diecezy wo swjatoprajenju knjenje zdźisławy je so tehdyši prowincial dominikanow pater ambrož maria svatoš wjele zasłužbow dobył a to z hromadźenjom zdźisławskich studijow a historiskich dokumentow nětko ma mjenujcy nimale sto w rukopisu dokumentowanych padow dźiwotwornych wusłyšenjow přez zasadźenje knjenje zdźisławy ze zańdźenosće jako dźiw trěbny k swjatoprajenju bu medicinsce a wědomostnje njewujasnjomne wustrowjenje mudr straki připóznate swójbneho nana pola kotrehož dnja septembra w brnje w chorowni k zastaću wutroby k na nul spadowacemu krejnemu ćišćej ke kliniskej smjerći mozow dóńdźe tutón staw přez tři hodźiny traješe w běhu tuteje doby mandźelska dźěći wyša sotra knjez farar a dalši intensiwnje k zbóžnoprajenej zdźisławje wo dźiw modlachu a buchu wusłyšeni wobnowještej so motoriska a zmysłowa aktiwiće wšě organy póčachu normalnje fungować jabłońska cyrkej bu wot bamža k bazilice minor mjeńši z titulom bazilika swjateho ławrjenca a swjateje zdźisławy powyšena smjertne powostanki swjateje zdźisławy su wěrićelam nimo w jablonnym tež w litoměriskej katedrali swj šćěpana na wołtarju swj jana nepomuka a we wołomucy w dominikanskej cyrkwi knježny marije na wołtarju swj dominika k česćowanju wustajene při róčnicy smjerće zbóžnoprajeneho česlava w lěće je swjata zdźisława tutoho swjateho wopytała jeje nop pućowaše z jablonneho do pólskeho wrócławja a bu tu ze statniskimi česćemi přijata swoju tuchwilu poslednje dušepastyrske pućowanje přewjedźechu smjertne powostanki swjateje zdźisławy z litoměrjec na lětanišćo we wołomucy na swjatoprajenje přez bamža jana pawoła ii dnja meje dnja oktobra postaji bamž jan pawoł ii swjatu zdźisławu za hłownu patronku litoměričanskeje diecezy wot nalěća je wona po postajenju wokrjesneho zastupnistwa patronka cyłeho liberecskeho wokrjesa k swjatej zdźisławje so do dźensnišeho waldsteinowi hrabjojo jako z njej zdaleni přiwuzni přiznawaja wopytuja jeje row w jablonnym je ta swěca kotruž zdźisława wupromjenja wona je na ewangelij nic jenož posłuchała ale běše za njón žiwa a to na žadyn pad w klóštrje wotzamknjena ale běše w swojej swójbje a w tym swěće kotryž ju wobdawaše wěra njeběše jenož priwatna naležnosć za jeje hrodowsku kapałku ale běše to tež wěc za žiwjenje zdźisława hród wopušći a běše za ewangelij wšudźe wokoło žiwa hdźež chudźi a wbozy běchu běše za chrystusowe słowo žiwa lubujće swojich blišich knjeni zdźisława je wozjewjerka prawa čłowjeka prawa žony za druhich lubować a žiwe być a to je jeje poselstwo za swójby jako mać praji wšěm žonam ale tež wšěm kotřiž su w swójbje žiwi je trjeba lubować a za wostatnych žiwy być marie dolistov w praze je čěska spisowaćelka kotraž bydli wot lěta w teplicach wona wotzamkny medicinsku srjedźnu šulu na fachu rehabilitacije a dźěła nětko jako rehabilitaciska chorobna sotra w tepličanskej chorowni poeziju pisa hižo wot lěta awtorka so z duchownymi tradicijemi w čěskej poeziji inspirěruje ale tež přez mjezynarodnu poeziju přez přirodu a přez přebywanje w tutej wupjelnjena z hnutosću a zamyslenosću awtorka spóznawa nic jenož zwonkowne fenomeny w přirodźe a w čłowjeskim zadźerženju ale chce tež te wono pod a za tym zapopadnyć začuwa tež wobdźiwajomne byća a cyłeho uniwersuma někotre razy so wobdźěli na literarnych wubědźowanjach w sewjeročěskim regionje a druhdźe někotre z jeje basnjow buchu w městnych nowinach a w poezijowym almanachu skupiny xxvi w lěće je jeje prěnja zběrka basnjow v sti rybře w syće rybarja w nakładnistwje řd w praze wušła w lěće s přchut země z přisłodom zemje a w lěće zarostl stezky zarosćene šćežki w nakładnistwje alfa omega w praze zběrki wobsahuja basnje z přirodnej lyriku wotbłyšćowanje žiwjenja a z basnjemi z duchownej orientaciju w zběrce zarostl stezky stej tež dwě wobšěrnišej episkej basni wěnowanej dwěmaj žonomaj dźělenymaj wot so přez lětstotki a kotrejž tola stej sebi tak bliskej z jeju heroiskim humanizmom žonomaj čěskeho naroda knjeni swjata zdźisława z lemberka z prěnjeje połojcy lětstotka a doktorce vlasta klalov lottiov z dwaceteho lětstotka marie dolistov je tež awtorka tekstow z bibliskimi temami a dweju hudźbneju libretow kotrejž buštej wot sewjeročěskeho komponista phdr jana bžeka zhudźbnjenej na tekst jeje basnje legenda o sv vojtěchovi legenda wo sw wojćechu skomponowa tutón komponist kantatu za basbariton sopran recitatora měšany chór a orchester premjera zaklinči w teplicach apryla předstajena přez sewjeročěski filharmoniski chór a solistow je čłonka literarneho kluba pegas w mělnku a literarneho kluba naa benešov w čslavje swójsku poeziju předstaja tež na awtorskich čitanjach w tepličanskim šlauchu swobodne tworjace a literarno estetiske towarstwo rosopsida němsce tež dreifurchenpollen zweikeimblttrige tworja takson rostlinow z kmjena kćenjowych rostlin magnoliophyta jich embryjo ma kaž wšitke dwuschadźikowe kćenjowe rostliny dwě schadźikowej łopjenje wuchadźa pak z próška z třoch charakteristiskich włóžow kotrež su hakle pod elektroniskim mikroskopom widźeć tutón specielny typ próškoweho zornjatka mjenuje so tricolpat potajkim třimóršćinowy třiwłóžowy w systematice biologije bu tuta skupina hakle před mało lětami znowa definowana jako wotkry so z pomocu moderneje techniki nowy typ próškoweho zornjatka w někotrych systemach bu wona jako třeća klasu pódla jednoschadźikowych a wostatnych dwuschadźikowych zarjadowana často so wona tež jako eudicots abo woprawdźite dikotyledony woznamjenja dotal wuchadźa so z toho zo je třimóršćinowe próškowe zornjatko něhdźe před mio lětami wobrot mjezy krydowej dobu a tercierom nastało we wegetatiwnym wobłuku dadźa so rosopsida lědma wot wostatnych dwuschadźikowy rozeznawać při wšěm je móžno někotre drobne kajkosće spowšitkownjeć łopjena su často zestajane a daloko rozšěrjene přiłopjena wustupuja w porach a njezrosćenej transwersalne předłopjena su na achselsprossen kwět je zwjetša štyri do pjećłopjenowy po přaslenkach rjadowany a často tež wjacekróć do kelucha a króny dźěleny próškowe łopjena su zwjetša w jednym abo dwěmaj kružkomaj rjadowane wustupuja pak nic zrědka rozmnožene polyandrie płodowe łopješka su často zrosćene coenokarp morawa morava mhren je jedyn z historiskich krajow čěskeje rozpřestrěwa so we wuchodnym dźělu čěskeje republiki historisce wšak słuša k njej tež sydlišćo u sabot wot přemjenowane na měšćanski dźěl šancy kotrež leži wot lěta w słowakskej z morawu mjezuja na zapadźe čechi km na juhu awstriski zwjazkowy kraj delnja awstriska na juhowuchodźe słowakski trnawski kraj na wuchodźe słowakski trenčinski kraj na sewjerowuchodźe słowakski žilinski kraj a čěska šleska a na sewjerozapadźe pólska šleska konkretnje kłodzki region jako stolica morawy płaći brno a to hižo wot lěta před tym bě hłowne město olomouc kotraž słuša tež nadal k wuznamnym historiskim městam morawy srjedźowěkowe wulkomorawske mócnarstwo płaći jako prěni wjetši słowjanski stat porchow burkau je wjes a gmejna w hornjej łužicy w njej wužórlitej so klóšterska woda mjez porchowom a wotrowom tež porchowska woda mjenowana a satkula blisko małeho wosyka gmejnski dźěl nowy dwór słuša oficielnje do serbskeho sydlenskeho ruma prěnje historiske naspomnjenje jako purcowe je z lěta mjenuje so porchow jako sydło ryćerja w lěće kaž tež wukonješe tudyše ryćerkubło ležownostne knjejstwo nad dźělom wsy mjeztym zo podsteješe tamny dźěl klóštrej marijina hwězda porchow měješe hižo do reformacije swójsku wosadnu cyrkej w tehdy hišće dwurěčnym porchowje bydlachu w lětstotku prjedownicy němskeho filozofa friedricha nietzscheho w lěće běchu nimale wšitcy porchowčenjo ewangelscy po ludličenju lěta bě gmejnskich wobydlerjow ewangelskeje a katolskeje konfesije při čimž bydla tući hłownje we wsach na sewjeru gmejny do porchowskeje gmejny słušeja slědowace wsy gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej budyšin a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej budyšin i kalawa calau je delnjołužiske městačko w južnej braniborskej ma něhdźe wósom a poł tysac wobydlerjow a słuša do serbskeho sydlenskeho ruma městačko leži wosrjedź delnjeje łužicy při južnej kromje błótow a něhdźe kilometrow zapadnje choćebuza k městu słušeja wjeski bólašojce bolschwitz bukow buckow chańc gollmitz jazory gro jehser kamjeny kemmen kšupow craupe młoźe mlode synjeńce zinnitz erpšow erpitz wjerchownja werchow wólšyna erlenau zasłomjeń saleben změšow gro mehow a wobydlene gmejnske dźěle batowk bathow jazorce mallenchen kałkojce kalkwitz kobłej cabel radowańk radensdorf rochusowy doł rochusthal rudna reuden škódow schadewitz wjelchna plieskendorf žrakow schrakau zarěc sritz změšowk klein mehow a žytym settinchen mjeno kalawa wotwodźuje so wot staroserbskeho słowa kal štož tak wjele kaž žumpadło abo łuža woznamjeni město so pisomnje prěni raz naspomni w kalawje dawaše tehdy hród z mjenom dunkelsburg a ležeše w sewjero zapadźe města ale hižo w lětstotku bě tutón sylnje rozpadnjeny dźensa so jenož hišće někotre zbytki něhdyšich murjow namakaja město ležeše při wikowanskim křižowanišću tak zo so w srjedźowěku tam wěste derjeměće wuwiwaše w pózdnym srjedźowěku započa so na pózdnjogotiskej halowej cyrkwi twarić kotraž hišće dźensa wobraz města wobknježi kalawa běše hižo ze lětstotka wokrjesne město to zaležeše po wšěm zdaću na tehdyšim dominowacym hospodarskim połoženju města porno druhim bliskim městam južnje błótow teritoriji wokrjesa pak so přez lětstotki často přeměnješe w měsće běše serbšćina nimo němčiny wobchadna rěč hač do prěnjeje połojcy lětstotka na kalawskej carla anwandterowej zakładnej šuli poskića so delnjoserbšćina jako cuza rěč drježdźany dresden wot staroserbskeho drežany přirunaj držany drezno su hłowne město a kulturne srjedźišćo sakskeje z wjace hač wobydlerjemi na km su wone po lipsku na wobydlerjow druhe najbohatše město zwjazkoweho kraja a na dwanatym městnje w němskej přez drježdźany běži rěka łobjo drježdźany maja technisku uniwersitu z něhdźe studentami prěni raz naspomni so město w lěće jako dresdene drježdźany su centralne wobchadne křižnišćo w sakskej zwjazkowe awtodróhi wjedu wottam do berlina a zhorjelca a frankobroda a lipska a a prahi a z drježdźan wjedu železniske čary do lipska dźěčina zhorjelca a njedźichowa zhorjelc we wobchadnej rěči husto zholerc zgórjelc zhořelec zgorzelec je po ličbje wobydlerstwa najwjetše město hornjeje łužicy a leži při łužiskej nysy z něhdźe wobydlerjemi je šeste najwjetše město w sakskej połojca města słuša wot lěta k pólskej a rěka zgorzelec zhorjelc je sydło wokrjesa ze samsnym mjenom město leži pod horu sedło kotraž je zdaloka widźeć a płaći jako charakteristiske znamjo zhorjelca w lětstotku wobsydlichu słowjanske kmjeny prawdźepodobnje bjezunčenjo wokolinu dźensnišeho zhorjelca sydlišćo same naspomni so hakle w lěće we wopismje kejžora hendricha iv jako słowjanska wjes goreliz srjedź lětstotka wuwiwaše so potom na městnje wsy wikowe sydlišćo wot do bě město hromadźe z budyšinom kamjencom lubanjom lubijom a žitawu sobustaw zwjazka šesćiměstow zhorjelc je wuznamne železniske křižowanišćo ze zhorjelskeho dwórnišća wjedu čary do drježdźan berlina nikriša a žitawy zawidowa wglinieca a wrócławja a do wałbrzycha přez město běži kolesowanska šćežka wódra nysa město słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej zhorjelc a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej zhorjelc prušćina je mortwa baltiska rěč a jenički zwěsćeny zastupjer zapadobaltiskeje skupiny mjeztym zo stej letišćina a litawšćina wuchodobaltiskej rěči wona je we lětstotku doskónčnje wotemrěła slědowaca tabela pokaza někotre słowa z elbingskeho wokabulara prušćina je nimo femininuma a maskulinuma tež neutrum wobchowała kaž słowjanske rěče a w přećiwku k wuchodobaltiskimaj rěčomaj litawšćina a letišćina nimo třoch genusow běštej dwě gramatiskej čisle singular a plural prušćna bě flektowaca rěč kaž widźimy z deklinacije słowa stas tón dospołne deklinaciske paradigmy substantiwow a pronomenow pak njejsu wobswědčene ale so zda zo měješe prušćina kazusy nominatiw genitiw datiw akuzatiw wokatiw při tym bě akuzatiw najskerje kazus generalis po prepozicijach wokatiw wustupuje z wosebitej formu jenož we maskulinumowej o deklinaciji w singularje hewak bě identiski z nominatiwom wot zakładnych ličbnikow su jenož někotre znate wot ordinalnych ličbnikow su znate hač do katechizmow dla wot lětstotka so prócuje wo wožiwjenje dźensa rěči něhdźe ludźi prusce žórło němska wikipedija hród lemberk steji na wyšinje nad dołom panenskeje rěčki panensk potok pola wsy lvov njedaloko sewjeročěskeho města jablonn v podještěd deutsch gabel jeho předchadnik běše srjedźowěkowski hród załoženy snano we lětach lětstotka jako stražna pomjezna twjerdźizna na wobchodnej šćežce z čech do žitawy mjeno hrodu kotrehož eksistenca je prěni raz w lěće dokładźena bu wot rodoweho znamjenja markwartičanow kotrež běše lawica wotwodźene załožićel hrodu běše najskerje havel z lemberka kiž k prěnim wosobinam na kralowskim dworje wjacława i a přemysła otakara ii słušeše a běše wuznamna zepěra cyrkwje w čechach při wuprawje wjacława i na morawu zezna swoju přichodnu mandźelsku zdźisławu kotrejež nan běše morawski magnat přibyslav z křižanova knjez na veveř a brnje jeje mać sibylla jedna z dwórnych damow kralowny kunhuty załoži klóšter we žru nad szavou po žeńtwje z havelom přesydli zdźisława na lemberk a zhromadnje z nim wobdźěleše so na natwarje města jablonn kaž tež na załoženju tamnišeho klóštra měješe dwě dźěsći havela kotryž bórze zemrě a margaretu a pokazowaše w tej dobje njewšědne socialne čuće z financielnymi srědkami a swójskim dźěłom podpěrowaše klóšterski hospital a chudownju po přeslědźenju jich kosćowcowych powostankow je starobu lět docpěła a zemrě po wšěm zdaću na tuberkulozu krótko před lětom jeje rownišćo je w katedrali swj ławrjenca a swj zdźisławy w jablonn jeje dobroćelske skutki su so z legendami stali a wona bu w lěće swjatoprajena knježa z lemberka dźeržachu hród hač do kónca lětstotka hdyž jeho wobsedźer hašek z lemberka kotryž korlu iv na jeho diplomatiskich pućowanjach do cuzbnicy dopřewodźi za čas wobrónjenych zwadow wjacława iv z kuzenkom joštom dóńdźe ke konfliktej mjez hašekom a janom z wartenberga při kotrymž bu lemberk w lěće woblěhowany a po wšěm zdaću tež zdobyty po hašekowej smjerći wokoło lěta so hród do wobsydstwa wartenbergčanow dósta posledni z nich jan chudoba z ralska běše za čas husitskich wójnow na spočatku přiwisnik siegismunda ale v lěće přeńdźe na stronu husitow a přija na lemberk husitsku wobsadku ani po bitwje pola lipan wšak njenasta pokoj w tudyšej kónčinje na někotrych hrodach na přikład na njedalokim starym falkenburku wostawachu husitske wobsadki kotrež rubježne wupady do wokoliny přewjedźechu sami wartenbergčenjo přewjedźechu časte wupady do łužicy a berkojo z duby kotrymž lemberk wot lět lěstotka słušeše wojowachu zaso ze sakskimi wjerchami w lětach lětstotka kupi jan z elsnic lemberk kiž wottud rubježne wupady do łužicy přewjedźe po jeho smjerći so wobsedźerjo často wotměnjachu po zdaću bu tohodla dosć zapusćeny hdyž w lěće hornjołužiski bohot wilhelm z illburga lemberkske knjejstwo kupi běchu ze šěsć wsow na knjejstwje jenož dwě wobsydlene k wožiwjenju hospodarstwa a z tym tež cyłeho knjejstwa hač po lěće hdyž wilhelmowy hibićiwy přichodny syn hendrich kurcpach z trachenberga lemberk zdźědźi tón da srjedźowěkowskej twjerdźiznje tež přez nowe přitwary a připrawy renesansny charakter knjejskeho sydła a srjedźišća hospodarstwa w lěće přewzachu berkojo z duby znowa hród ale po smjerći hendricha berki bu knjejstwo vratislava z donina předate kotremuž njedaloke grabštejnske knjejstwo słušeše ród doninow pak je cyłu kónčinu hač do kónca třicećilětneje wójny wobknježili hdyž jich wobsydstwo po konfiskaciji wot běłeje hory kejžorskej krónje připadny bórze po tym kupi albrecht z waldstejna lemberkske knjejstwo a po jeho namócnej smjerći w lěće naby je jan rudolf breda za njeho a jeho syna christof dóńdźe po lěće k baroknemu přetwarej hrodu po planach italskeho architekta nicola sebregondi srědki za te drohe twary nabywachu často přez njesmilne postupjenje napřećo njewólnikam štož w lětomaj a k burskim zběžkam wjedźe rólnicy wusłachu najprjedy pósłanstwo ke kejžorej leopold i ale hdyž bu na pohnuće christofa bredy w praze zajata wotpokazachu wjesnjenjo roboćić někotry čas so drje w lěsach schowachu ale hdyž běchu zaso na swoje statoki wróćili buchu wjednicy zběžka do jastwa stysknjeni a zbytni dyrbjachu slub posłušnosće złožić w lěće kupi filip josef gallas lemberk kiž tehdy hižo na sewjerje čech frdlant friedland liberec reichenberg a grabštejn grafenstein wobsedźi ale ani potom na knjejstwje pokoj njeběše za čas sydomlětneje wójny wobsadźi w lěće pruske wójsko jablonn a lemberk a w hrodźe bu wójskowy lacaret připrawjeny w lěće bu lemberk přez zběžkarskich rólnikow poškodźeny a w awgusće bu zaso přez napoleonowe wójska wobtřělował clamm gallasojo dźeržachu lemberk hač do spočatka lětstotka hdyž jón poslednim zemjanskim wobsedźerjam auersperganjam předachu ći dachu w lětach znowa interjer připrawić kotrychž stukowu wuzdobu tehdy jablonski sochar a stukater jan dukat wuspěšnje renowěrowaše hród běše potom hač do lěta wobydleny hdyž nacistiske zarjadnistwo jón zabra po lěće přeńdźe lemberk do swójstwa stata w lěće buchu w nim wustajenja muzeja za bydlensku kulturu lětstotka zaměstnjene lěta njezdźeržany objekt sej wšak rozsahłe porjedźenja wunući tak zo wot lěta bu hród zawrjeny a je hakle wot njedawna zaso zjawnosći přistupny dźensa stej na lemberku wustajenje swětoweho moderneho wumělskeho škleńčerstwa a wustajenje wěnowane swj zdźisławje zaměstnjenej nimo wobhladanjow tu tež koncerty a dźiwadłowe předstajenja wotměwaja prěnjotnu podobu hrodu z lětstotka njeznajemy dokelž bu přez pozdźiše přetwary zdźěla změnjena na hrodowskim skalnym wustupku škitanym ze třoch bokow přez nahłe skłoniny steji dźensa štyrikřidłowy dwuposchodowy twar z dworom přistupny po wuskej šiji škitane přez troje wrota z dwěmaj prěnjotnje padacymaj mostomaj prěnje wrota zatwarjene do wobhrodźenskeje murje su ze zažneho baroka za nimi pokročuje zastupny puć wokoło renesansneho domika wrotarnje ze lětstotka k druhim renesansnym wěžowym wrotam ze šindźelowej třěchu ze cyblemi a słónčnym časnikom nad portalom wottud so přez zasypanu hrjebju k třećim wrotam kotrež je w róžku hrodowskeho twarjenja zatwarjene a runjewon na hrodowski dwór wjedźe na lěwym boku steji gotiska hrodowska wěža kotraž je najstarši dźěl hrodu a ze lětstotka pochadźa při pozdźišich připrawach bu přez stołpowu chódbu zakónčena a z blachowej helmowej cyblojtej kupolu z lěta zakryta pod wěžu je na dworje barokna torhošćowa studnja dźensnišu podobu dósta lemberk něhdy mjez lětami hdyž bu na městnje prěnjotneho wobtwjerdźenja wuchodne křidło hrodu wutwarjene a přez jeho zwjazanje ze zapadnym křidłom běše hrodowski blok wokoło dwora wotzamknjeny po nastupje bredow kotřiž po wšěm zdaću chcychu z lemberka rodowe sydło wutworić běše hród z interjerom baroknje připrawjeny wot spočatka lětstotka běše lemberk nakrajny hród na kotrymž so wyšnosć jenož při składnosći zdźeržowaše dźak tomu njedóńdźe hižo we a lětstotkomaj k wjetšim twarskim zasaham a lemberk wobchowa sej tak cyłkownje swoju zažnobaroknu podobu w sewjernym křidle hrodu nasta přez zwjazanjom dweju poschodow wulka žurla tež ryćerska žurla mjenowana z bohatymi stukami štyrjomi wjerchowymi mólbami a freskami ze scenami z třicećilětneje wójny te wšak pochadźeja ze lětstotka ale w lětstotku buchu přez přemolowanje wothódnoćene w susodstwje zastupneje wěže je hrodowska kapałka z połojcy lětstotka bohaće wozdebjena ze zažnobaroknej stukaturu a wjerchowymi mólbami w kapałce je tohorunja dotal fungowacy pišćelowy pozitiw z lěta w zapadnym křidle je rozsahła renesansna jědźernja mjenowana bajkowa žurla po kasetowym wjerchu w kotrehož polach su sceny z ezopowych bajkow molowane kotrež z doby wokoło lěta pochadźeja we wuchodnym křidle su štyri dalše rumnosće z bohatymi wjerchowymi stukaturami wobnowjenymi w prěnim lětdźesatku lětstotka w přizemju pod wěžu je rumnosć t mj čorneje kuchnje z wuhotowanjom ze lětstotka w předhrodźe zwonka areala hrodu steja tři jednoposchodowe tykowane chěže ze lětstotka pódla sebje dom z čisłom je prěnjotny hosćenc z rumnej wjelbowej pincu z lěta dale do juhozapdneho směra steji mały jednoposchodowy zažnobarokny hród bredowskich z kamjentnym portalom domowe čisło natwarjeny po lěće za nim je rozsahła zahroda do kotrejež so přez portal ze znamjenjom bredow zastupi na kromje zahrodneje terasy su torsa mytologiskich sochow rozdźělneho pochada a barokne plastiki připisowane maćijej b braunej w parku su tež dwě fontanje ze a lětstotka nawjazowaca škitana lipowa aleja wjedźe k wobhrodźenemu bywšemu małemu kěrchowej z njewobchowanej zdźisławinej kapałku z wěžičku a narownikami dalšej dwě škitanej aleji stej pod wyšinu pola wsy lvov na wyšinje we wokolinje hrodu a předhrodu su plastiki wot socharjow ze wšěch kutow swěta rozbrojene kotřiž so na lemberku na wjacorych socharskich zetkanjach wobdźěluja pod wyšinu při puću do jablonneho je hladane žórło dobreje wody mjenowany zdislavina studnka hornjoserbsce zdźisławine žórleško wuzdoba je empirowy pawiljon z wosom toskanskimi stołpami natwarjeny w lěće wyšina pod hrodom ma poměrnje bohate historiske podzemjo w pěskowcowych skałach podłu hatow we wsy pod hrodom su wjacore pincy z kotrychž někotre statne kubło wužiwa po rozsahu najwjetše su pincy na městnje zwottorhaneje knjejskeje piwarnje wućesane w dźewjećdźesatych lětach lětstotka wosebitosć je zo so w podzemju tež přewažny dźěl technologije piwarnje inkluziwnje warjernje namaka zajimawy je tež w skale ćesany wódny podkopk ze žórłom pod hrodom samym leži tež m dołhi podkopk w kotrymž bu železowa ruda wudobyta snano wjedźechu runje mnoholičbne prózdnicy k nastaću powěsćow wo tajnych chódbach a chowankach bjez kotrychž so lemberk hižo njehodźi předstajić tekst tutoho nastawka je přełožk weboweje strony wo hrodźe lemberk na z čěšćiny wobrazy tohorunja z teje eksterneje weboweje strony pochadźeja wozjewjenje je so z dowolnosću awtora čěskeho originala stał biskopicy bischofswerda su wulke wokrjesne město w sakskej hornjej łužicy pjate najwjetše město budyskeho wokrjesa je wot hórkow horow a lěsow wobdate wone je w sewjeru přez butrowu horu butterberg w sewjerowuchodźe přez měšćanski lěs we wuchodźe přez klóštersku horu klosterberg w juhowuchodźe přez baldrijančansku belmsdorfer berg a stiebitzberg w juhu přez rüdenberg a w juhozapadźe přez napoleonowy kamjeń napoleonstein wobmjezowane přez město běži rěčka wjazońca wesenitz znate němske přimjeno města schiebock pochadźa wot serbskeho při boku wikowanskeje dróhi prěnje naspomnjenje předleži z lěta wot biskopa bruna ii z mišnja městačko bu pak hižo w lětstotku wot tohorunja mišnjanskeho po mjenje pak njeznateho biskopa na městnje staršeho serbskeho sydlišća załožene wuchadźišćo bě na jednym boku kupowa ležownosć wosrjedź hatow žumpadłow wodźičkow a rěkow na druhim boku dobry zwisk do budyšina a stołpina poda so město pod knjejstwo sakskeho kurwjercha ke gmejnje słušeja wjeski přez biskopicy běži železniska čara drježdźany zhorjelc a zdobom započina tam čara do wjazońcy čehoždla je biskopičanske dwórnišćo wažne přestupnišćo mjez drježdźanami budyšinom a žitawu něhdyša železniska čara kamjenc biskopicy je wot lěta zawrjena wot lěta su kolije wottorhane zwjazkowa dróha wjedźe z biskopic do drježdźan a statna dróha do budyšina město słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej budyšin a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej budyšin i wjelećin wilthen je městačko w sakskim wokrjesu budyšin leži pod mnišoncom w hornjołužiskich horach wjelećin je po cyłej němskej sławny za produkowanje palenca ma z lěta měšćanske prawa wjeska welentin abo welintin naspomni so prěni raz w lěće a bě hižo w druhej połojcy lětstotka z knježim sydłom hač do kónca lětstotka słušeše wjelećin hišće k serbskemu rěčnemu rumej ze spěšnej industrializaciju wot tych lět sem přeměni so tež wobydlerska struktura přez přićah němskich dźěłaćerjow měšane mandźelstwa a z tym zwisowacu asimilaciju zhubi so serbskorěčna wjetšina w běhu mało lětdźesatkow we tych lětach mějachu we wjelečanskej cyrkwi hišće kóždu njedźelu serbske a němske kemše po mukowej statistice z lětow rěčachu tehdy hišće wot cyłkownje wjelećanow serbsce poslednjej serbskaj fararjej běštaj měrćin renč we wjelećinje a jeho syn jan arnošt černik zwěsći w lěće we wjelećanskej gmejnje snadny serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće dlěje hač w samym wjelećinje dźeržeše so serbska rěč w do samsneje wosady słušasymaj wjeskomaj wostašecy a zdźar k městu słušeja wjeski tućicy tautewalde wostašecy irgersdorf a zdźar sora město słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej budyšin a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej budyšin i kumwałd cunewalde je wjes a gmejna w hornjej łužicy leži m nad morskej hładźinu mjez čornobohom a běłobohom w hornjołužiskich horach w kumwałdźe nadeńdźe so najwjetša wjesna cyrkej w cyłej němskej ke gmejnje słušeja sydlišća albert schweitzer siedlung brhuser frühlingsberg klipphausen nowa wjes neudorf zieglertal kaž tež wjeski šumbark schönberg jiłow halbau a wuhančicy koblica weigsdorf köblitz wjes naspomni so k prěnjemu razej w lěće jako cunewalde a wobsteješe hišće hač do lěta z třoch politiskich gmejnow delni kumwałd srjedźny kumwałd a tachantski kumwałd dalša gmejna bě horni kumwałd kotryž so samo hakle w lěćě zagmejnowa hač do druheje połojcy lětstotka prědowaše so w kumwałdskej cyrkwi tež serbsce přetož bě serbšćina z maćeršćinu wulkeho dźěla ludnosće za lěto po wotstronjenju serbskeje božeje słužby je znate zo wopytachu serbscy wobydlerjo z kumwałdu serbskurěčnu spowědź w bukecach a ketlicach we lětstotku přiběraše němski element dla přićehnjenja eksulantow a wužiwanje serbskeje rěče woteběraše posledni serbski statok přeńdźe pak hakle do wobsydstwa němskeje swójby gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej budyšin a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej budyšin i radwor po starym prawopisu radwo radibor je wjes a přisłušaca gmejna we wokrjesu budyšin w hornjej łužicy něhdźe km sewjernje budyšina wjes sama ma wokoło wobydlerjow gmejna wokoło wosebje w přewažnje katolskim juhu gmejny rěči wulki dźěl ludnosće serbsce gmejna słuša do připóznateho sydlenskeho ruma serbow w sakskej radworski gmejnski teritorij rozpřestrěwa so wot budyskeje měšćanskeje hranicy w juhu hač do krajinje hornjołužiskeje hole a hatow w sewjeru južny dźěl gmejny słuša k pahórkatym hornjołužiskim honam z wunošnymi pódami najwyše wuhorbjenje je m wysoka kaponica mjez drobami a łupjanskej dubrawku přez płony sewjer gmejny běži mała sprjewja najdlěša rěka w radworskej gmejnje a zdobom zakład mnohich rybjacych hatow z jeje přitokom je z łomska pochadźaca łomšćanka w samym sewjeru leži z minakałskej holu jedne z najwjetšich lěsnišćow hornjeje łužicy radwor mjezuje na gmejnje łaz a hamor w sewjeru wulku dubrawu we wuchodźe město budyšin a gmejnu hodźij w juhu a na gmejnje njeswačidło a rakecy w zapadźe wjes naspomni so k prěnjemu razej w lěće jako ratibor bě pak hižo w srjedźowěku stejišćo wodoweho hrodu ležaceho w sewjernym dźělu nowowěkowskeho hrodu hrjebja tuteje twjerdźizny je pola dźensnišeho hrodu přeco hišće spóznajomna na hrišći małym kopcu z dobrym wuhladom přez nižinu łomšćanki při puću do kamjeneje namakachu w běhu twarjenja železniskeje čary radwor lubij w lěće zažnostawizniske pohrjebnišćo kotrež so wot srjedźneje bronzoweje doby do chr hač do zažneje železoweje doby do chr wjace hač tysac lět dołho wužiwaše za zakład wjesneho mjena maja mjenowědnicy muske předmjeno z woznamom tón kiž rady wojuje rad rady wjesoły boriti wojować prěnja drjewjana cyrkej steješe hižo w lěće při nawsy za lěto su skótne wiki w radworju zapisane kotrež so pozdźišo do rakec a wokoło do njeswačidła přepołožichu jako zarunanje dósta radwor kermušne wiki za holanske produkty w lěće załoži wěsty sigmund behr z budyšina radworsku křižnu cyrkej a dari ju wjesku kamjenej w lěće naspomni so radworska cyrkej w mišnjanskim wopismje jako jedna z budyskemu tachantstwu podrjadowanych cyrkwjow wot teje stareje wosadneje cyrkwje z lětstotka je so jenož něhdyše wołtarnišćo wobchowało kotrež je dźensa po zdaću najstarše twarjenje we wsy posledni pohrjeb na tamnišim starym kěrchowje bě radworske ryćerkubło bě wot přez dobu reformacije hač do we wobsydstwje swójby von plaunitz jako radworski knjez spyta hans von plaunitz ewangelsku konfesiju přećiwo woli radworčanow zawjesć štož bu pak wot kejžora maksimiliana ii zakazane jeho naslědnik kejžor rudolf ii w ramiku pobyta w budyšinje zasadźenje katolskeho duchowneho w radworju wosobinsce podpěrowaše zwada wo nabožinsku přisłušnosć serbskeje wsy traje tež pod knjezami von minckwitz w lětstotku a wosebje w třicećilětnej wójnje dale chcyše knjez christoph von minckwitz samo jutrowne jěchanje jako typiski katolski nałožk zakazać štož k wulkej bijeńcy z dobyćom wjesnjanow wjedźeše diferency mjez radworčanami a jich knjezom trajachu hač do lěta a radwor wosta jako wuslědk jenička katolska wosada z ewangelskim knjezom w cyłej sakskej dźensniši hród bě so hižo wokoło natwarił k prěnjemu razej po reformaciji přewza z generalom josephom von riedom w lěće zaso katolski knjez radworske ryćerkubło wot bydleše tam hrabina von bolza pod kotrejež knjejstwom so poćeženje radworčanow přez wotedawki přiwótři kupi clemens von einsiedel ryćerkubło hižo měješe radwor swójsku šulu na kotrejž wučeše hač do jenički wučer mikławš brojer wuwučowaše w lěće na přikład cyłkownje šulerjow w třoch rjadownjach w lěće so mjeztym hižo wjace hač šulerjow na radworskej šuli wuwučowachu z kotrychž rěčachu serbsce wjetša šula natwari so w lěće za hatkom w zapadźe wsy w rewoluciskimaj lětomaj a wuwi so radwor k srjedźišću serbskeho burskeho hibanja při tym hraješe serbske burske towarstwo kotrež so junija załoži z jeho předsydu michałom ćěslu centralnu rólu po tutym přikładźe załožichu so podobne towarstwa w dalšich serbskich wsach kotrež wjesne towaršnostne žiwjenje organizowachu w oktobrje so towarstwow z čłonami k zjedoćenym serbskim towarstwam zjednoćichu a tak prěni serbski třěšny zwjazk załožichu po poraženej byrgarskej rewoluciji w meji bu zwjazk zakazany po zwrěšćenym pospyće christopha von minckwitza křižerski procesion zakazać so nałožk tola zhubi hakle so jutrowne jěchanje po wjace hač dwě sćě lětach znowa wožiwi spočatnje do zdźěrje a wot do noweje baćońskeje wosady jenož we wójnskim lěće so njejěchaše dokelž njebě dalšeho městna we wjace hač lět starej cyrkwi při nawsy staji hrabja von einsiedel ležownosć při puću do chelna w juhu wsy za nowotwar k dispoziciji tam natwari so w lětomaj po namjeće mikławša žura a pod nawodom drježdźanskeho architekta ernsta giese nowa wosadna cyrkej marije kralowny róžowca na hibanju za serbsku awtonomiju wokoło serbskeho narodneho wuběrka wobdźělichu so tež wjacori radworčenjo wosebje michał nawka dnja oktobra załoži so radworska jednota serbskeho sokoła pod nawodnistwom mikławša bjarša a michała rječki w lěće wučachu při radworskej šuli pjećo serbscy a jedyn němski wučer štož bě w tym času nimale jónkrótne prawidłownje protestowaše wjednistwo nacionalsocialistiskeho jungvolka přećiwo tymle wobstejnosćam a přećiwo narodnemu nastajenju serbskich wučerjow při čimž naspomnichu wosebje wučerja michała nawku a šulskeho nawodu jana andrickeho jako radikalneju serbow zdobom spyta němski wučer ebermann na šuli struktury nacionalsocialistiskeho młodźinskeho dźěła přesadźić farar józef nowak a serbscy wučerjo přećiwo tomu swójske serbsko katolske młodźinske dźěło zesylnjachu tak zo bě w awgusće jenož wot radworskich hólcow z čłonom jungvolka přesadźichu so serbscy wučerjo michał nawka jurij kubaš a hańža welsec do zapadneje sakskeje tak zo bě na radworskej šuli jenož hišće jedyn serbski wučer přistajeny poslednja wobsedźerka před rólnej reformu po druhej swětowej wójnje bě johanna von welck přez rólnu reformu rozdźělichu so ležownosće ryćerkubła pri tym přeńdźe tež dźěl něhdyšeho kublerskeho lěsa za dźensnišim stadionom do wobsydstwa radworskeje gmejny kotryž słuša dźensa k poslednim lěsam na radworskich honach při starej budyskej dróze južnje wsy steji srjedźowěkowski kamjentny křiž ze starej wosadnej cyrkwju z lětstotka při nawsy trochu staršej křižnej cyrkwju na kěrchowje při puću do lutobča a nowej wosadnej cyrkwju swjateje marije kralowny róžowca z lěta steja w radworju tři katolske cyrkwje we wsy a na radworskich honach namakaja so mnoho swjatych křižow a postawow madony kotrež zwjetša z a lětstotka pochadźeja radworski hród je so ze zažneho lětstotka wobchował po arnošta mukowej statistice měješe radwor we tych lětach wobydlerjow mjez nimi serbow a němcow w lěće zwěsći arnošt černik serbskorěčny podźěl ludnosće wot zdźěla přez přićehnjenje wuhnatych z něhdyšeho němskeho wuchoda po druhej swětowej wójnje w lěće bě we wsy samej mjez wobydlerjemi katolskich a ewangelskich po ludličenju lěta bě wobydlerjow radworskeje gmejny katolskeje a ewangelskeje konfesije njepřisłušachu žanomu nabožinskemu zhromadźenstwu wobkedźbowanja hódny je snadny podźěl žónskeho wobydlerstwa w starobje lět wot wobydlerjow w tutej starobnej skupinje bě mužow a jenož žonow dźewjatej najwjetšej gmejnje budyskeho wokrjesa přisłušeja slědowace dohromady wjesnych dźělow tabulka hodźi so sortěrować sydlišći stróžišćo a přezdrěnk słušatej k miłkecam respektiwnje wulkemu přezdrěnjej gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej budyšin a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej budyšin i radworska gmejnska rada ma tuchwilu čłonow minjene komunalne wólby mějachu slědowace wuslědki gmejnskej radźe přisłušeja wot slědowace radźićeljo a radźićelki radworska wjesnjanostka je wot apryla madeleine rentschowa domizniscy přećeljo minakał z łomska wona dósta při wólbach dnja februara jako jenička njeserbska kandidatka hnydom w prěnim wólbnym kole absolutnu wjetšinu hłosow rentschowa je prěnja wjesnjanostka radworja po kiž serbsce njerěči jeje předchadnik bě wincenc baberška cdu kiž gmejnu přez lět nawjedowaše w zwisku ze sakskej wokrjesnej reformu chcyše so gmejnske zarjadnistwo w lěće ze susodnej wulkej dubrawu zjednoćić při wobydlerskimaj rozsudomaj rozsudźi so w radworju snadna wjetšina za fuziju we wulkej dubrawje pak wulka wjetšina přećiwo tomu najwažniše dróhi na gmejnskim teritoriju su zwjazkowa dróha kiž zwjazuje budyšin z wojerecami a wjedźe přez chelno a čorny hodler kaž tež statnej dróze mały wjelkow minakał a delnja hórka radwor haslow najblišej najězdaj awtodróhi stej budyšin zapad něhdźe sydom a słona boršć wokoło wósom kilometrow wot radworja na železniskej čarje lubij radwor z dwórnišćomaj pola lutobča a radworja jězdźachu wot meje hač do nazymy wosobowe ćahi w tych lětach so čara tež za nakładny wobchad zawrě a so w lěće doskónčnje wottwari kolesowanska šćežka serbske impresije wjedźe přez měrkow lutobč radwor a chasow dale do njeswačidła w sewjeru gmejnskeho teritorija přeprěkuje žabjacy kolesowarski pućik gmejnske dźěle hat wjesel lipič a psowje w radworskej gmejnje stej dwě šuli serbska zakładna a serbska wyša šula dr marja grólmusec w radworju samym do zakładneje šule chodźachu w šulskim lěće šulerjow na wyšej šuli běchu w samsnym času šulerjow a wučerjow šulske twarjenje bu w lětomaj natwarjene pěstowarnja eksistuje we wsy hižo z lěta so do farskeho domu přesydli a mjeno alojs andricki přiwza pod nacionalsocialistiskim knjejstwom přińdźe statna pěstowarnja k tomu w kotrejž so pak zwjetša němsce rěčeše tež w časach ndr prěni statny žłobik nasta hakle w lěće njeswačidło neschwitz je wosadna wjes a gmejna w hornjej łužicy sewjernje budyšina gmejna słuša do připóznateho sydlenskeho ruma serbow w sakskej wosebje we wjeskach na zapadźe gmejny so hač do dźensnišeho serbsce rěči wjes naspomni so k prěnjemu razej w lěće jako nyzwas a bu w lěće jako knježe sydło pomjenowana słušeše hač do lětstotka k hodźijskej wosadźe a ma z toho časa swójsku wosadu wot lěta měješe wjes zastanišćo při železniskej čarje budyšin rakecy kotraž wjedźeše wot hač do wojerec w lěće bu wosobowy wobchad zastajeny a so čara zawrě wot do wjedźeše nimo toho industrijowa železnica z njeswačidła do wětrowa kónc druheje swětoweje wójny wojowachu němske wójsko a čerwjena armeja kaž tež pólske jednotki we wobłuku bitwy wo budyšin tež w njeswačidle a wokolinje při čimž bu twarjenjow we wsy wobškodźene tež ewangelska wosadna cyrkej wupali w lěće zagmejnowachu so holešow nowa wjes a łomsk z lišej horu slědowachu dobrošicy a šešow z wokrjesnej reformu lěta buštej zarěč a łuh do gmejny zapřijatej po mukowej statistice měješe njeswačidło we tych lětach wobydlerjow mjez nimi serbow a němcow arnošt černik zwěsći serbskorěčny podźěl wobydlerstwa njeswačanskeje gmejny wot jenož hišće w lěće bě mjez wobydlerjemi ewangelskich a katolskich po ludličenju bě gmejnskich wobydlerjow ewangelskeje a katolskeje konfesije přewažnje w zapadnym dźělu gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej budyšin a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej budyšin i njeswačanska gmejnska rada ma tuchwilu štyrnaće čłonow komunalne wólby poslednich lět mějachu slědowace wuslědki gmejnskej radźe přisłušeja wot slědowace radźićeljo a radźićelki čestnohamtski wjesnjanosta njeswačidła je gerd schuster cdu wón bu dnja junija z hłosow w zastojnstwje wobkrućeny norbert braun hug dósta wolerske wobdźělenje wučini w njeswačidle wobsteji zakładna šula na kotrejž so tež serbšćina wuwučuje za dalšich fararjow hlej zapisk wo njeswačanskej cyrkwi wulka dubrawa grodubrau je wjes a gmejna w sakskej hornjej łužicy sewjernje budyšina gmejna słuša do připóznateho sydlenskeho ruma serbow w sakskej gmejnski teritorij rozpřestrěwa so wot budyskeho spjateho jězora hač do krajinje hornjołužiskeje hole a hatow sydlišćo same namaka so něhdźe dwanaće kilometrow sewjernje wokrjesneho města na wokoło metrow wysokim wuhorbjenju zapadnje sprjewineje nižiny tutón kopc wobsteji z šćerkoweje terasy kiž je powostank stareho běha łobja w pleistocenje wšitke susodne wsy leža do metrow niže bjezposrědna wokolina je žłobičkata a zwjetša zalěsnjena najwažnišej rěce stej sprjewja kotraž běži přez klukš a mała sprjewja běžaca přez lichań kobjelń komorow kupoj a jatřob wulka dubrawa mjezuje na hamor wokrjes zhorjelc w sewjeru malešecy we wuchodźe město budyšin w juhu a radwor w zapadźe ke gmejnje słušeja slědowace wsy wjeska naspomni so w lěće k prěnjemu razej jako sydło wěsteho knjeza lehemann de dobraw hač do lěta měješe budyskej tachantstwo ležownostne knjejstwo po tym załoži so wulkodubrawske ryćerkubło hač do druheje połojcy lětstotka bě wulka dubrawa snadna serbska holanska wjeska z něhdźe wobydlerjemi kotraž so pak po wotewrjenju hlinowych a brunicowych jamow kaž tež wulkich zawodow spěšnje do industrijneho sydlišća z wjace hač wobydlerjemi přetworješe w běhu tuteje industrializacije zhubi so wulki dźěl serbskeje substancy we wsy wot lěta měješe wulka dubrawa dwórnišćo při železniskej čarje lubij radwor kotraž bě w radworju z čaru budyšin wojerecy zwjazana w nazymje bu wosobowy wobchad zastajeny a so čara mjez lubijom a bartom zawrě wotrězk bart radwor wužiwaše so hišće hač do za nakładowy wobchad wosebje z wulkodubrawskeje margarěćineje hěty a bartskeje bazaltownje po arnošta mukowej statistice měješe wulka dubrawa we tych lětach potajkim před industrializaciju wsy wobydlerjow mjez nimi serbow a němcow mjez druhim přez přićehnjenje němskorěčnych industrijnych dźěłaćerjow a wuhnatych z wuchoda po druhej swětowej wójnje so serbskorěčny podźěl chětře zniži arnošt černik zwěsći w lěće serbski podźěl gmejnskeho wobydlerstwa wot jenož hišće w někotrych wjeskach so pak hač do dźensnišeho serbsce rěči w lěće bě we wsy samej mjez wobydlerjemi ewangelskich katolskich a přiwisnikow druhich konfesijow po ludličenju lěta bě wobydlerjow gmejny ewangelskeje a katolskeje konfesije wulka wjetšina wot njepřisłušeše žanomu nabožinskemu zhromadźenstwu wulka dubrawa sama žanu cyrkej nima ewangelscy wěriwi chodźa wot lěta do chwaćic prjedy do malešec a katolscy do radworja ewangelskej cyrkwi namakatej so w klukšu a chwaćicach a k radworskej wosadźe słušacy katolski boži dom wot lěta w zdźěri gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej budyšin a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej budyšin i wulkodubrawska gmejnska rada ma tuchwilu čłonow mjez nimi štyri žony poslednje wólby do rady wotměwachu so w meji komunalne wólby zašłych lět mějachu slědowace wuslědki hłownohamtski wjesnjanosta wulkeje dubrawy je siegfried schuster uwv wón bu dnja junija z hłosow w zastojnstwje wobkrućeny kandidat cdu tobias hilbert dósta jako najsylniši přećiwny kandidat wolerske wobdźělenje wučini w zwisku ze sakskej wokrjesnej reformu chcyše so gmejnske zarjadnistwo w lěće ze susodnym radworjom zjednoćić při ze strony wobydlerskeje iniciatiwy zahajenym wobydlerskim rozsudźe hłosowaše we wulkej dubrawje wulka wjetšina přećiwo tomu planej w radworju pak snadna wjetšina za fuziju we wulkej dubrawje maja zakładnu šulu kaž tež swobodnu wyšu šulu johann heinrich pestalozzi statna srjedźna šula je so w lěće zawrěła angela dorothea merkel julija w hamburgu jako angela dorothea kasner je němska politikarka strony cdu a wot nowembra jako naslědnica gerharda schrödera zwjazkowa kanclerka zwjazkoweje republiki němska wona je prěnja žona w tej poziciji knježerstwowe koalicije pod jeje wjednistwom wobstejachu z cdu csu a spd a znowa wot respektiwnje z cdu csu a fdp dnja měrca bu wot zwjazkoweho sejma k štwórtemu razej wolena za kanclerku wona předsteji zwjazkowemu kabinetej merkel iv angela merkel běše wot apryla zwjazkowa předsydka swojeje strony dźeń po wólbach do krajneho sejma hessenskeje wozjewi wona oktobra zo za wólby zwjazkoweho předsydy cdu w decembrje tutoho lěta hižo njekandiduje runje tak kaž při přichodnych wólbach do zwjazkoweho sejma za jeje naslědnicu wolachu delegowani dnja decembra generalnu sekretarku annegret kramp karrenbauer max švabinsk poprawom maxmilian theodor jan švabinsk septembra w kroměřžu čěska februara w praze běše čěski moler a grafikar max švabinsk narodźi so septembra w kroměřžu zhromadnje z janom preislerjom antonnom slavčekom a milošom jirnekom bě wón jedyn z załožerjow moderneho čěskeho wuměłstwa švabinsk a jeho žona ela přebywaštaj spočatk lětstotka často ze swójbu vejrych w kozlovje blisko města česk třebov w pardubickim kraju tam bu wón k mnohim krajinowym wobrazam inspirěrowany w tutym času molowaše wón někotre z jeho najsławnišich twórbow kaž na přikład chudy kraj wysokeje kwality grafiskeho tworjenja dla bu na profesora na prasku akademiju wuměłstwa powołany mjez druhimi běše měrćin nowak njechorński kotryž do při praskej akademiji studowaše tu jeho šuler švabinsk naćisnje mnoho čěskosłowakskich listowych znamkow mjez kotrymiž běše tež trajna marka z portretom statneho prezidenta masaryka spožči so jemu čestny titl narodneho wuměłca a z tym prawo swój atelier w praskej akademiji na čas žiwjenja wužiwać wón zemrě februara w praze k najznaćišim mólbam švabinskeho liča swobodny stat bayerska serbsce tež baworska freistaat bayern je zwjazkowy kraj na juhowuchodźe němskeje při hranicy z čěskej a awstriskej stolica je mnichow z něhdźe km je po přestrjeni najwjetši kraj němskeje a z milionami wobydlerjow po wobydlerstwje druhi najwjetši bayerska mjezuje z durinskej na sewjeru ze sakskim bohotskim wokrjesom na samym sewjerowuchodźe z čěskej na wuchodźe z awstriskej w alpach na juhu na juhowuchodźe přez bodamski jězor ze šwicarskej na zapadźe z badensko württembergskej a na sewjerozapadźe z hessenskej najwažnišej rěce bayerskeje stej dunaj a mohan kiž stej přez kanal ze sobu zwjazanej a dźěl transeuropskeho łódźnistwoweho puća najwjetše města bayerskeje su žičeń seitschen je wjes pola hodźija w hornjołužiskim wokrjesu budyšin wjes kotraž je po sydlišćowej formje hasowc nadeńdźe so w hornjołužiskich honach južnje hodźija při lěwym brjoze dołheje wody kotraž přeběži mjez žičenkom a žičenjom pod žičeńskim hrodźišćom hłuboku skału susodne wjeski su nimo hodźija na sewjeru praskow na sewjerowuchodźe mała boršć a dźiwoćicy na wuchodźe žičenk na juhowuchodźe brězynka za žičeńskim dwórnišćom na juhu a brěza na zapadźe prěnje historiske naspomnjenje jako sciciani bě hižo w lěće z tym słuša k najstaršim znatym sydlišćam hornjeje łužicy wot lětstotka sem bě žičeń z knježim sydłom a słušeše do hodźijskej wosadźe hač do lěta tworještej wulki žičeń a žičenk samostatnej gmejnje kotrejž so w tutym lěće zjednoćištej w lěće bu žičeń do hodźija zagmejnowany po statistice arnošta muki měješe wjes we tych lětach cyłkownje wobydlerjow z nich serbow a němcow arnošt černik zwěsći w lěće serbski podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće pětr młónk je so tam měrca narodźił žičeń ma wot lěta zastanišćo něhdyše dwórnišćo při železniskej čarje drježdźany zhorjelc most brüx je industrijne město z něhdźe wobydlerjemi we wusčanskim kraju na sewjeru čěskeje nadeńdźe so při rěce blinje w sewjeročěskej wužłobinje něhdźe kilometrow juhozapadnje wusćow st a wuchodnje litoměřic město nasta w zwisku z němskej kolonizaciju w rudnych horinach kónc a spočatk lětstotka najstarši měšćanski pječat pochadźa z lěta most běše bohate kralowske město z přewažnje němskorěčnym wobydlerstwom w husitskich wójnach běše jedne ze srjedźišćow katolikow w čechach za čas třicećilětneje wójny bu wjacekróć wot šwedskeho wójska zdobyte prěni a scyła jenički raz padny tež nad městom stejacy hród hněvn hač do kónca druheje swětoweje wójny tworjachu němcy wjetšinu ludnosće w lěće wučini čěski podźěl w lěće rozsudźi so čěskosłowakske knježerstwo za wottorhnjenje južneho dźěla stareho města dla bliskeje brunicoweje jamy wot do bu město krok po kroku wottorhnjene a přez nowe sydlišćo dwaj kilometraj južnje stareho stejišća narunane jenož někotre historiske twarjenja so wobchowachu mjez druhim měšćanska cyrkej marije donjebjeswzaća kotraž bu w lěće bjez fundamentow přesunjena serbšćina je skupina zapadosłowjanskeju rěčow kotrejž so dźensa přewažnje we łužicy rěčitej serbšćina dźěli so do wobě serbskej rěči stej we wotpowědnej połojcy serbskeho sydlenskeho ruma oficielnje připóznatej a słušatej k oficielnym mjeńšinowym rěčam w němskej wonej wužiwatej łaćonski alfabet z někotrymi wosebitymi pismikami serbšćina ma tež wjele narěčow tak bazuje spisowna hornjoserbšćina na narěčach wokoło budyšina a spisowna delnjoserbšćina na choćebuskim dialekće w srjedźnej łužicy eksistuje nimo toho narěčne pasmo kotrež twori přechod mjez hornjo a delnjoserbskimi narěčemi najbóle rozšěrjena z tutych přechodnych dialektow je slepjanska narěč rěčneje asimilacije dla wšak so wulki dźěl něhdyšich narěčow lědma hišće wužiwa z wotstawkom najwitalniši je hišće hornjoserbski katolski dialekt kotryž rěči so na zapadźe hornjoserbskeho rěčneho teritorija we wsach blisko kamjenca wuchodnu rěčnu hranicu serbšćiny k pólšćinje tworjachu hač do lětstotka wuchodoserbske narěče kotrež mějachu serbske a pólske kajkosće brno brünn bruna serbsce tež berno je druhe najwjetše město w čěskej historiske hłowne město morawy a srjedźišćo juhomorawskeho wobwoda leži mjez čěskomorawskej wysočinu dźěl brnjenskich horin a šěrokej dolinu rěki svratki dyjsko svrateck val při zliwje rěkow svratka němsce schwartza a svitava we wysokosći m nad mórskej hładźinu prěnje historiske naspomnjenje je z lěta w chronice kanonika kosmasa z prahi wone ma wobydlerjow brno je sydło najwyšich sudnistwow čěskeje republiki wot lěta měješe najwyše sudnistwo čěskosłowakskeje swoje sydło w morawskim měsće a wot tež čěskosłowakske zwjazkowe wustawowe sudnistwo wot lěta je brno sydło wustawoweho sudnistwa čěskeje republiki najwyšeho sudnistwa najwyšeho hamtskeho sudnistwa najwyšeho statneho rěčnika a ombudsmanna uniwersitne město je wot lěta resp nimo toho je biskopske sydło romsko katolskeje cyrkwje hućina guttau je cyrkwinska wjes w hornjej łužicy sewjerowuchodnje budyšina kotraž słuša wot januara ke gmejnje malešecy leži w krajinje hornjołužiskeje hole a hatow při lubaće njedaloko wot jeje zjednoćenja ze sprjewju prěnje naspomnjenje wsy jako guttin bě w lěće hućina bě knježe sydło a měješe ryćerkubło kotrež ležownostne knjejstwo we wsy wukonješe hižo wokoło běše zdobom wosadna wjes wot lěta měješe hućina dwórnišćo při železniskej čarje lubij radwor kotraž bě w radworju z čaru budyšin wojerecy zwjazana w nazymje bu wosobowy wobchad zastajeny a so čara mjez lubijom a bartom zawrě wotrězk bart radwor wužiwaše so hišće hač do za nakładowy wobchad po statistice arnošta muki měješe wjes w lěće cyłkownje wobydlerjow z nich serbow a němcow arnošt černik zwěsći serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot hišće po ludličenju w lěće bydlachu we wsy wobydlerjow w přerěznej starobje wot lět sakska do hućinjanskeje wosady dźensa z dźělom wosady malešecy hućina słušeja wsy hućina brězyna hlina a lemišow posledni serbski farar a zdobom posledni farar samostatneje hućinjanskeje wosady bě arnošt hornčer kiž skutkowaše tu wot hač do swojeje smjerće w lěće k bywšej gmejnje słušachu wjeski brězyna brösa lemišow lömischau lěskej lieske nowa wjes sprjewja neudorf spree połpica halbendorf spree stróža wartha wotpočink ruhethal a zubornička kleinsaubernitz w hućinje wobsteji zakładna šula na kotrejž so tež serbšćina wuwučuje za dalšich fararjow hlej zapisk wo hućinjanskej cyrkwi serbski rěčny atlas skrótšenka sra němsce sorbischer sprachatlas skrótšenka ssa je jedne z najwažnišich dialektologiskich dźěłow na polu sorabistiki nimo swojeho wuznama za dialektologiju naruna w němsce spisany rěčny atlas do wěsteje měry do dźensnišeho parowanu resp jenož dźělnje předležacu historisku gramatiku sra předleži w zwjazkach z kotrychž wuńdźe prěni a posledni na wjelelětnym slědźerskim projektće dźěłachu hłownje helmut faska helmut jenč a frido michałk tójšto dalšich tež wukrajnych wědomostnikow wobdźěli so při hromadźenju materiala w cyłkownje informaciskich dypkach wsach nazběrany material je so wědomostnje wuhódnoćił a prezentuje so z pomocu rěčnogeografiskich kartow ke kotrymž předleži stajnje wobšěrny wědomostny komentar w prěnich dźesać zwjazkach dokumentuje so dialektalna leksika při tym zjima so w jednotliwych zwjazkach leksika ze wšelakich wobłukow hlej bibliografija jědnaty a dwanaty zwjazk wobjednawataj morfologiju prěni z tuteju zwjazkow je wěnowany gramatiskim kategorijam a paradigmatice substantiwow druhi pak fleksiji adjektiwow pronomenow a werbow w třinatym zwjazku wopisuje so synchroniska fonologija w štyrnatym pak historiska fonologija posledni zwjazk zaběra so ze syntaksu serbskich dialektow serbski rěčny atlas sorbischer sprachatlas michał rostok apryla w bělšecach septembra w husce běše serbski wučer botanikar a entomolog kiž płaći jako jedyn z najwuznamnišich serbskich přirodospytnikow narodźi so jako syn bělšečanskeho chěžkarja krawca a dźěłaše po zakónčenju wučerskeho seminara w budyšinje najprjedy jako pomocny wučer w hodźiju a potom hač do wuměnka w lěće jako wučer w drječinje pod pichowom poslednje lěta swojeho žiwjenja bydleše w husce hdźež bu tež pochowany w cyłku wozjewi rostok wědomostnych dźěłow w serbskej a jednaće w němskej rěči mjez druhim w fachowym časopisu berliner entomologische zeitschrift zdobom płaći jako stworićel serbskeje přirodowědneje terminologije kotruž wozjewješe we wjele nastawkach w časopisu maćicy serbskeje budestecy gropostwitz su wjes a gmejna w hornjej łužicy ležaca w sprjewinym dole mjez lubinom a mnišoncom něhdźe sydom kilometrow južnje budyšina hač na jiłocy słušeja wšitke gmejnske dźěle oficielnje do serbskeho sydlenskeho ruma susodne gmejny su kubšicy na sewjerowuchodźe kumwałd na juhowuchodźe město šěrachow korzym na juhu hornja hórka na zapadźe a wulke wokrjesne město budyšin na sewjerozapadźe prěnje historiske naspomnjenje jako bustewitz pochadźa z lěta w lěće mjenuje so wjes jako knježe sydło ležownostne knjejstwo měješe pak znajmjeńša wot lětstotka budyska měšćanska rada wot toho časa su budestecy tež wosadna wjes za wokolinu w tych lětach zagmejnowachu so dźenikecy hajnicy a rašow kaž tež zahor kózły a chójnička přińdu bělšecy ke gmejnje z komunalnej reformu dóstanu budestecy bónjecy a lubjenc wot kubšiskeje gmejny a so jiłocy zagmejnowachu wot do mějachu budestecy dwórnišćo při železniskej čarje budyšin žandawa wo znowawotewrjenju čary so sčasami diskutuje w lěće měješe wjes po mukowej statistice wobydlerjow z nich serbow arnošt černik zwěsći serbski podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće posledni serbski farar budestečanskeje wosady bě bohuměr rejsler kiž tu wot lěta skutkowaše a w lěće zemrě po ludličenju w lěće bydlachu we wsy wobydlerjow w přerěznej starobje wot lět sakska po samsnym ličenju bě wobydlerjow budestečanskeje gmejny ewangelskeje a katolskeje konfesije do budestečanskeje gmejny słušeja slědowace wsy něhdyša wjes hajnicy je mjeztym dźěl budestec gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej budyšin a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej budyšin i gmejnska rada ma tuchwilu štyrnaće čłonow komunalne wólby lěta mějachu slědowace wuslědki hłownohamtski wjesnjanosta budestec je wot lěta markus michauk cdu wón bu dnja junija w druhim wólbnym kole ze hłosow za naslědnika franka lehmanna woleny wolerske wobdźělenje wučini lěsny pryšćenc clematis vitalba je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow ranunculaceae lěsny pryšćenc je wijaty kerk kotryž docpěje wysokosć wot m stołpiki su lianojte nićojte a wodrjewjene wone so hodźa jich zhibujomnosće dla k plećenju łopjena su přećiwostejne a njeporowje pjerite łopješka su šěroko lancetojte jejkojte abo wutrobojte hrubje a njesymetrisce zubate kćěje wot junija hač do awgusta kćenja su dołho stołpikate nakónčne abo rozporostejne běłe docpěja šěrokosć wot hač cm maja běłe abo zwonka lochko zelenkojte kćenjowe łopješka wobsahuja wjele próškowych łopješkow tworja wjelekćenjowe kwětnistwa kćenjowe łopješka su na woběmaj bokomaj móškojće kosmate płody su jednosymjenjowe zawěrace płody rostlinska měza wobsahuje protoanemonin rosće w łučinowych lěsach na kerkowych kromach a lěsnych kromach lěsnych holinach w kerčinach wot pustych płoninach rostlina je w zapadnej srjedźnej a južnej europje sewjernje hač jendźelskeje rozšěrjena hałzata jěželnja sparganium erectum syn sparganium polyedrum asch graebn juz sp ramosum huds sp ramosum subsp polyedrum asch graebn je rostlina ze swójby rohodźowych rostlinow typhaceae rostlina je we wjele žórłach swójskej swójbje jěželnjowych rostlinow sparganiaceae přirjadowana hałzata jěželnja je trajne zelo kotrež docpěje wysokosć wot m stołpiki su hałzate dwulinkowe łopjena su ćmowozelene třihranite zrunane w delnim dźělu róžkate maja formu mječa a docpěja šěrokosć wot hač do mm stołpiki su rozhałužkowate a hałzata rostlina kćěje wot junija hač do awgusta muske a žónske kćenja steja we wšelakich kulojtych kwětnistwach pakić na jednej rostlinje muske kćenja steja na hornich stołpikowych rozhałužkowanjach a maja tři stameny žónske kćenja steja na delnich stołpikowych rozhałužkowanjach a maja wusahowacu pěstu kćenja maja šupiznojte perigonske łopjena płody docpěja dołhosć wot hač do mm su pysčičkojte ze šěrokim połnym hornim dźělom zrałe płody móžeja hač do měsacow we wodźe płuwać wona rosće w stejacych a pomału běžacych wodźiznach z maksimalnej hłubokosć wot m hrjebjach a bahnach wutraje sylne womazanje wodźiznow hałzata jěželnja je w nimale cyłej europje z wuwzaćom někotrych kupow aziji hač do sibirskeje a sewjernej americe rozšěrjena družina ma sćěhowace poddružiny kotrež so z wuwzaćom prěnjeje w starych žórłach hišće jako swójske družiny wjedu jednora jěželnja sparganium emersum je rostlina ze swójby rohodźowych rostlinow typhaceae w někotrych žórłach so swójbje jěželnjowych rostlinow sparganiaceae přirjaduje jednora jěželnja je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm rostlina je zrunana rědko wodźaca stołpik je njerozhałuzowany łopjena su zrunane abo klunkotate we wodźe wodźace na spódku třihranity a docpěwaja šěrokosć wot hač mm mm kćěje wot junija hač julija kwětnistwo njeje ženje rozhałuzowane hłójčki su kulowate žónske su morgenšternojte a steja po jednu we łopjenowych rozporach najprjedy žónske hłójčki kćěja po jich zwjadnjenju so muske hłójčki wuwija rosće w słabje běžacych rědko stejacych wutkatych hač w prawim měrje womazanych wodźiznach z hłubokosćemi hač m wowča rutwica achillea millefolium je rostlina ze swójby zestajenkow z roda rutwicow botaniske mjeno achillea wotwodźuje so wot grjekskeho rjeka achilles wowča rutwica je wjacelětna zelišćowa rostlina rostlina dosahuje wysokosć wot cm rostlina je zymokruta pjerita łopjena su ćmowozelene wona kćěje wot junija hač do oktobra kćenja su běłe a hdys a hdys róžojte abo karmine rostlina wonja słaba aromatiska a słodźi hórkoaromatiska wowča rutwica je łučna rostlina wona rosće při železniskich nasypach na pólnych mjezach na pastwišćach a při pućach abo rolach rostlina preferuje mokrojtu pódu rostlina je w europje a w měrnych conach azije rozšěrjena w rostlinskim lěkowanstwje wužiwaja so kały poddružiny achillea millefolium herba millefolii zběraja kały wot junija do septembra wowča rutwica je apetit pozbudźaca podpěra požiwanje pohonjuje žołčnik a bubnjenja rostlina pospěšuje sydnjenje a haći zahorjenja wona skutkowa moč ćěrjaca serbin je wjes w lee county texas wona ma wobydlerjow w lětach wokoło wot serbskich wupućowanych załožene městno leži něhdźe kilometrow wuchodnje austina něhdźe serbskich lutheranow ze sakskeje a pruskeje łužicy so tule pod wjednistwom fararja jana kiliana srjedź lětstotka zasydli woni běchu prěnje sobustawy ewangelsko lutherskeje cyrkwje w texasu poslednju serbsku konfirmaciju swjećeše farar herman kilian w lěće hač do jeho smjerće w lěće wotměwachu so hišće měsačnje serbske kemše za přewažnje staršich wěriwych hačrunjež so w serbinje dźensa hižo serbsce njerěči zdźerža sej wobydlerjo dopomnjeće na jich prjedownikow a haja kontakty do stareje domizny w něhdyšim šulskim twarjenju serbina je texas wendish heritage museum zaměstnjeny pisane črijki aconitum variegatum su rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow ranunculaceae dalše serbske mjeno je pisane stupnički pisane črijki su trajne zelo kotrež docpěje wysokosć wot hač cm stołpik je často tam a wróćo zhibnjeny a čerwjenojće šakaty łopjena su hač spódka třidźělne hač pjećdźělne kćěje wot julija hač do septembra módre wioletne zelenje a běle šakate kćenja steja w čumpatych dołhich kićach jich helm je wyši hač šěroki kćenjowe stołpiki su nahe abo wotstejo kosmate hižo g jěda tuteje rostliny skutkujetej smjerćonošnje alkaloid akonitin najprjedy nerwy rozbudźi a potom lemi jěd samo intaktnu kožu předrěwa rosće we wudolinowych lěsach łučinowych lěsach ma radšo čerstwe hač włóžne wutkate a zwjetša wapnite pódy rostlina je w srjedźnych horinach a alpskim předkraju rozšěrjena módre črijki aconitum napellus su rostlina ze swójby maslenkych rostlinow z roda črijkow dalše serbske mjena su swjateje marcyne stupnički swjateje marcyne črijki swjateje marcyne kapički módre hołbiki a módre šišaki módre črijki su trajne zelo kotrež docpěje wysokosć wot hač do m a maja sylny najčasćišo njehałužkowany stołpik módre črijki su jara jědojte kaž wšě družiny tutoho roda wulke łopjena su rukoformowe a hač do póda hač do dźělne jich wotrězki maja šwižno lancetojte kónčki kćěje wot junija hač do awgusta mnoholičbne kćenja steja w na kóncu stejacych w prawej měrje abo sylnje so rozhałuzowanych kićach a su ćmowomódrowioletne abo ćmowomódre a docpěja dołhosć wot hač cm kćenjowych łopjenow su njesymetriske najhorniše je kaž helm formowane a njeje wyši hač šěroki próškowe łopješka su zwjetša kosmate proterandriske kćenja su jako wuwzaće maslenkich rostlinow dorsiwentralne kćenja bu wot čmjełow wopróšene rostlina wobsahuje alkaloidy aconitinoweho typa jěd móže samo intaktnu kožu předrěwać wón rosće w hórskich lěsach wysokotrajnowych honach a na rěčnych brjohach módre črijki je w srjedźnych a wysokich horach cyłeje europy rozšěrjeny prjedy je so jěd za preparaciju šipowych a hlebijowych kónčkow wužiwała medicinsce aconitinowe alkaloidy so jako sylnje skutkowacy anestezijowacy srědk wužiwa smjerdźaca pyskawa geranium robertianum je rostlina ze swójby pyskowničkowych rostlinow geraniaceae druhe serbske mjeno je smjerdźace baćonki botaniske mjeno geranium wotwodźuje so wot grjekskeho słowa słowo je diminutiw słowa woznjamjenja telko kaž žoraw a poćahowa na podobu płoda smjerdźaca pyskawa je jednolětna njepřijomnje ćehnjaca rozpjeršenje kosmata rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot hač do cm najprjedy rostlina wuwiwa łopjenowu rozetu zwjetša łopjena rozety wuschnyja po wuhone stołpika stołpik docpěwa wysokosć wot hač do cm často stołpik a łopjena je karminčerwjeny łopjena maja hač stołpikatych wotrězkow čopojty korjeń je krótki a hałuzaty smjerdźaca pyskawa kćěje wot meje hač do oktobra róžojte abo purpurne kćenja su najčasćišo po porach a krótkostołpikate kćenjowe stołpiki a keluchi maja žałzate a nježałzate włosy keluškowe łopješka docpěwaja dołhosć mjezy a mm a maja stajeny kónčk kćenjowe łopješka docpěwaja dołhosć mjezy a mm a su prědku skulojćene próšniki su oranžojte płody docpěwaja dołhosć mjezy a cm a maja kosmowe postronki z kotrymiž při dalezmjetanju na murjach skorach atd so njepušća wóń rostliny je njepřijomny eteriske wolije móžeja mole a muchi zaćěrić je smjerdźaca pyskawa w lisćowych a měšanych lěsach rostlina preferuje chłódkojtu włóžnu wutkatu pódu runje tak rosće na słónčnych suchich stejnišćach smjerdźaca pyskawa je w nimale cyłej europje rozšěrjena rozšěrjenje saha wuchodźe hač do japanskeje a na juhu hač do centralneje afriku nimo toho rostlina rosće w dźělach sewjerneje ameriki w rostlinskim lěkowanstwje wužiwaja so zelko z kwětach herba ruperti zběraja zelko wot meje do oktobra wšědny truskawc hippuris vulgaris je rostlina ze swójby putnikowych rostlinow plantaginaceae po někotrych žórłach so do swójskeje swójby truskawcowych rostlinow hippuridaceae přirjaduje wšědny truskawc je wódna rostlina stołpiki docpěja dołhosć hač do m a su zrunane z mutličkami z hač jehłojtych łopjenow łopjena su linealne mm šěroke a hač cm dołhe wón kćěje wot meje hač do awgusta małke kćenja su zelene a steja w łopjenowych rozporach krónowe łopješka faluja jenički płódnik je spody stejacy wón rosće w stejacych a pomału běžacych wutkatych zwjetša wapnojtych čistych chłódnych wodach kotrež docpěwaja maksimalnu hłubokosć wot m wšědny truskawc je nimale swětodaloko rozšěrjeny józef hebrejsce josef mjenowany sonjer je w tanachu hebrejskej bibliji druhi najmłódši syn jakuba kmjenoweho wótca israelitow powědančko wo józefje gen powěda jeho stawiznu a twori přechod wot stawiznow wótca genezis k stawiznje israelitow w eksodusu kotryž z mójzesom započina józef je był jedyn z dweju synow kotrež jakub je z rachel měł wón je so narodźił hdyž hižo wón je bratrow měł józef je so narodźił w harranje dźensa stare město w stolici prowincy urfje w dźensnišej turkowskej hdyž bě józef sydomnaće lět paseše wón so swojimi bratrami wowcy israel jakub lubowaše józefa bóle hač wšěch swojich synow dokelž bě so jemu jako staremu narodźił tohodla da jemu dołhu suknju z rukawomaj wudźełać jako jeho bratřa widźachu zo jeho nan bóle lubuje hač wšěch swojich druhich synow hidźachu jeho a njezamóchu žane přećelne słowo z nim rěčeć jónu měješe józef són a wón powědaše jón swojim bratram hlejće běchmy na polu a wjazamy snopy a tu mój snop stany a wosta stejo waše snopy pak zestupachu so dokoławokoło a pokłonichu so mojemu snopej tu prajichu jemu bratřa chceš ty snano samo nad nami kral być a nam knježić a woni hišće bóle hidźachu jeho sona a jeho rěčow dla bratřa předadźa józefa józef so dóstanje do egyptowskej hdyž běchu józefa do egyptowskeje přiwjedli kupi sej jeho potifar sta so zo złoži žona jeho knjeza wóčko na józefa wón pak so spjećowaše knjezowa žona rjekny hebrejski njewólnik kotrehož sy nam do domu přiwjedł přindźe ke mni zo by ze mnu swoje lózystwo činił jako jeho knjez słowa swojeje žony wysłyša kotrež jemu wona rěčeše tak je ze mnu njewólnik jednał rozhněwa so wón knjez da józefa wupřimać a do jastwa ćisnyć hdźež přebywachu kralowi jeći něšto časa po tym sta so zo so pinčnik a pjekar egyptowskeho krala přećiwo swojemu knjezej egyptowskemu kralej přeńdźeštaj farao rozhněwa so na wobeju komornikow na wyšeho naliwarja a wyšeho pjekarja a da jeju do jastwa ćisnyć do domu nawody ćělneje straže na městno hdźež tež józef jaty sedźeše nětko měještaj wobaj samsnu nóc són józef rjekny naliwarjej farao sadźi će do twojeho zastojnstwa józef rjekny pjekarjej po třoch dnjach pozběhnje farao twoju hłowu potom farao ma sonaj józef wujasni sonaj a bě powyšeny józef so zetka ze swojimi bratrami józef swojich bratrow spózna njespóznachu jeho woni po dlějšim času da so spóznać a wodawa swojim bratram žórlo němska wikipedija a biblija zahrodna morchej daucus carota ssp sativus něm gartenmöhre mohrrübe je kultiwowana poddružina wšědneje morchwje daucus carota ze swójby wokołkowych rostlinow apiaceae wona je kulturna forma dźiwjeje morchwje daucus carota ssp carota při čimž buchu tež druhe dźiwje rosćace poddružiny zakřižowane tuta družina so jako korjenjowu zeleninu abo picowansku rostlinu kultiwuje zahrodna morchej je dwulětna rostlina dimensija wšěch rostlinskich dźělow su tróšku wjetša hač při dźiwjej formje korjeń je tołsty a mjasny mjeztym zo barba wariěruje běła žołta wioletna oranžočerwjena wón je dołho špindlojty hač krótko boblojty wón wobsahuje karotin jeho znutřkowna cona je tróšku jasniša hač zwonkowna kćenja su běłe rědko nažołć běle abo róžojte a wutworja wokołk kotryž je bóle wjelbowany a mjenje płony hač tón dźiwjeje morchwje druhdy w srjedźišću wokołka je ćmowočerwjenje abo čornopurpurowje barbjene kćenje při čimž wono rědšo hač při dźiwjej morchwi wustupuje płody su jejkojte dźiwja morchej daucus carota ssp carota je rostlina ze swójby wokołkowych rostlinow apiaceae wona je dźiwja forma wšědneje morchwje daucus carota wona je zwjetša dwulětna naćowa rostlina dźiwja morchej docpěwa wysokosć mjezy cm wot hač cm a ma na stołpikach seršćate kosmy rostlina je šěrozelena a ma swětły ćeńki kruto nićaty čopojty korjeń łopjena su stołpikowe a wobpřimnja stołpik wone su dwójce hač trójce pjerite wona kćěje wot junija hač do oktobra septembra kwětnistwo je dwójny wokołk a docpěwa wulkosć mjezy a cm kotrež za čas kćěwa je płone abo horbjene za čas nasadźenja płodow je hněžkojće zapadnjene wokołk je mjenje wjelbowany a bóle płony hač tón zahrodneje morchwje w jeho srjedźišću je zwjetša čerwjena abo nimale čorna morchejowe kćenje kćenja su běłe nimaja žane keluškowe łopješka a docpěwaja wulkosć wot mm kćenjowych łopjenow su wutrobojće kromate kćenjowe łopjena na wonkowne kromje wokołka su jasnje wjetše kćenje wosrjedźa cyłkowneho wokołka najčasćišo ma purpurowu krónu płody maja kałački w podołhostnych rjadach wona rosće na tučnych a suchich łukach a njerodźowych honach dźiwja morchej je nimale po cyłym swěće rozšěrjena milčenjo delnjoserbsce milcany milčan milzener milczanie běchu zapadosłowjanski kmjen w hornjej łužicy kotryž naspomni so prěni raz we wopisanju bayerskeho geografa srjedź lětstotka tutón připisuje milčanam hižo sydlišćow civitates snano hižo z centralnym hrodźišćom srjedź přisłušnych sydlišćow dokładne wotmjezowanje sydlenskeho teritorija milčanow je w slědźenju dwělomne wono wobsahowa hłownje krajinu z płódnymi hlininowymi pódami a z rozměrom něhdźe kilometrow wot wuchoda do zapada a něhdźe kilometrow wot sewjera do juha sewjernu hranicu drje tworješe bahnojta a zdźěla njepłódna nižina a južnu hranicu tworjachu łužiske horiny w zapadźe tworja porchowske hory zapadnje kamjenca přirodny ryhel na wuchod k susodnemu teritorijej bjezunčanow je wotmjezowanje mjenje jasne kmjenowy centrum bě centralny hród w budyšinje po milčanach mjenowaše so region wokoło budyšina w pisomnych žórłach do lětstotka gau milsca hišće dźensa bydla w regionje słowjanscy serbja potomnicy milčanow towarstwo die milzener e v z měrjowa zaběra so z kulturu a tradicijemi pohanskich milčanow łužičenjo delnjoserbsce łužycanarje stare łužycany łaćonsce lusitzi abo lusici němsce lusizer pólsce łuyczanie běchu zapadosłowjanski kmjen w delnjej łužicy po sydlenskim hiatusu wot něhdźe hač do lět po daloko sahacym wotpućowanju germanow z tutoho regiona w lětstotku dóńdźe drje wokoło dotal najstarši dendrodatum ze sćěny pod słowjanskim hrodźišćom z lubnjowa a w sylnišej měrje we lětstotku k wobsydlenju delnjeje łužicy přez słowjanske skupiny prěni raz buchu wone pod mjenom lusitzi w bayerskim geografje zesrjedź lětstotka naspomnjene wokoło lěta najpozdźišo započa so po nowych dendrochronologiskich přepytowanjach w delnjej łužicy twarjenje hrodźišćow swój wjeršk docpě tute wuwiće wokoło lěta jako mějachu łužičenjo něhdźe hrodźišćow w kraju mjez brěšću a dubju w zapadźe a nysu a bobrom we wuchodźe tute wuwiće bě bjezdwěla reakcija na přiběrace wohroženje přez wuchodofrankowske mócnarstwo kotrež wuwjercholi potom w znatej wójnskej wuprawje krala hendricha i z lětow přećiwo habolanam dalemincam a čecham a lěta přećiwo łužičanam we łužicy słowjanska elita bu přez markhrabju gera w druhej połojcy lětstotka do dalokeje měry wotstronjena mjezy lětomaj a běštej delnja a hornja łužica něhdyši kmjenowy teritorij milčanow pod pólskej wyšnosću podawki a prěnjeje połojcy lětstotka wostanu njejasne hakle z druheje połojcy lětstotka je zaso wjace pisomnych žórłow tutón čas padnje do druheje fazy srjedźowěkowskeho wuchodosydlenja jako twarjachu słowjanscy wobydlerjo hromadźe z němskimi abo flamskimi sydlerjemi nowe wsy w starym sydlišćowym teritoriju a započachu z trjebjenjom dotal njewotkrytych lěsowych płoninow njedźiwajo na z tym započanu asimilaciju wobsteji hač do dźensnišo słowjanske wobsydlenje delnjeje łužicy přez serbski lud pavle jurišić šturm rodźeny jako paulus sturm awgusta w zhorjelcu januara w běłohrodźe bě serbiski general za čas prěnjeje swětoweje wójny wón narodźi so lěta w zhorjelcu a je we wójnskej akademiji we wrócławju dowuknył w francosko pruskej wójnje wojowaše jako oficěr pruskeho wójska jako wojowaše serbiske wjerchowstwo wot hač do z osmaniskim mócnarstwom přińdźe sturm jako dobrowólnik do serbiskeho wójska a komandowaše bataljony za čas balkanskich wójnow a prěnjeje swětoweje wójny běše hižo z generalnym pólnym maršalom a komandantom třećeje serbiskeje armeje po kóncu wójny dźe šturm w lěće na wuměnk a zemrě lěto pozdźišo w serbiskim běłohrodźe byrnjež w serbiskej literaturje husto jako łužiski serb pomjenowany był njejsu we łužiskoserbskich žórłach žane dopokazy zo bě woprawdźe serbskeho pochada fryco rocha januara w šejnejdźe apryla w załhozdźu bě delnjoserbski wučer a spisowaćel fryco rocha so w šejnejdźe narodźi hdźež swoje dźěćatstwo přežiwi a serbsku šulu wopyta wón so přez to wuznamjenja zo w lětach dźěći w turjeju serbšćinu wučeše hačrunjež bě to zakazane dokelž za serbsku wučbu žane wučbne srědki k dispoziciju njestejachu napisa rocha něhdźe powědančkow a spěwow kotrež wón w swojej wučbje wužiwaše nimo toho bě redaktor delnjoserbskich nowin serbski casnik doniž jón fašisća njezakazachu po nim bu delnjoserbska pěstowarnja w žylowje ně sielow dźensa dźěl města choćebuza pomjenowana a w lěće bu wopomnjenska tafla při ródnym domje fryca rochi w šejnejdźe poswjećena marja grólmusec němsce maria karoline elisabeth grollmu apryla w lipsku awgusta w koncentraciskim lěhwje ravensbrück bě serbska publicistka wučerka spjećowarka a wopor nacionalsocializma marja grólmusec so apryla jako dźowka z radworja pochadźaceho promowowaneho filologu a šulskeho nawodu jana grólmusa w lipsku narodźi jako so w swójbje znamjenja tuberkulozy jewjachu natwari nan w radworju chěžu hdźež woni přez lěćne měsacy přebywachu marja grólmusec kubłaše so w religioznym byrgarsko humanistiskim zmysle a wopyta wot do prěnju katolsku byrgarsku šulu w lipsku a po tym lěto katolsku holčacu šulu w belgiskim lüttichu wot lěta do wukubła so wona na lipšćanskej druhej wyšej šuli za holcy z wučerskim wustawom huga gaudiga a sta so w lěće z čłonku maćicy serbskeje jako wučerka skutkowaše wona jenož krótko w byrgarskej šuli lipsk reudnitz a nachwata maturu na měšćanskim studijnym seminarje w lipsku po tym přizamkny wona stawizniski a filologiski studij na uniwersitomaj w lipsku a berlinje ale tež w šwicarskej francoskej a čěskosłowakskej w lěće wotpołoži wona statny eksamen w lipsku a sta so na lěto ze studijnej asesorku při wučerskim seminarje augustinskich rjadniskich sotrow w badenskim offenburgu po studiju zapoda marja grólmusec w lipsku jeje disertaciske dźěło joseph görres und die demokratie kotrež so pak najprjedy wotpokaza hakle spožči so jej titul dr phil po tym zo wudospołnjenu disertaciju pódla dźěła znowa zapoda hižo za čas studija angažowaše so marja grólmusec wobwliwowana wot demokratiskich a socialistiskich nahladow we wšelakich towarstwach tak přistupi wona młodźinskej organizaciji windthorstbund katolskeje strony centrum hdźež tež za nowinu das junge zentrum pisaše hižo bórze na to bu wona čłonka socialdemokratisce wusměrjeneho socialistiskeho studentskeho zwjazka w lipsku wot lěta dźěłaše marja grólmusec jako žurnalistka w frankobrodźe nad mohanom za lěwicarsko katolsku nowinu rhein mainische volkszeitung pozdźišo tež za deutsche republik a skutkowaše w dźěłowym kruhu něhdyšeho kanclera josepha wirtha centrum kotryž běše zdobom wudawar nowinow marja grólmusec so politisce wosebje za socialne temy angažowaše chabłaše pak w jeje politiskej podpěry wona wzda so přistajenja při nowinomaj zastupi do politiskeje strony spd a dźěłaše na wšelakorych městnach w berlinje a budyšinje a jako swobodna žurnalistka ale hižo přizamkny so wona kpd z kotrejež so pak w samsnym lěće zaso wuzamkny a přistupi komunistiskej stronje kommunistischen partei opposition tu wobdźěła prašenja dźěłarnistwow a přizamkny so zhromadnje z komunistiskimaj politikarjomaj paulom fröhlichom a jacobom walcherom socialistiskej dźěłaćerskej stronje němskeje sap kotraž so z lěwicarskeho boka spd wutwori marja grólmusec podpěra tu wosebje předsydu strony maxa seydewitza a kandidowaše dwójce njewuspěšna jako zapósłanča za němski sejm we wólbnym wokrjesu drježdźany budyšin po tym zo so rozpušćenje strony wot wjetšiny wotpokaza so wona ze sap wuzamkny a zastupi ze seydewitzom znowa do spd po tym zo nacionalsocialisća w januarje móc přewzachu přesydli so marja grólmusec do radworja wjeska bu ilegalne zetkanišćo a přechodna stacija přesćěhanych na puću přez čěskosłowaksku hranicu ale tež grólmusec sama dźěłaše často jako kurěr a jědźeše mjez druhim k seydewitzej do prahi nawjedowarjej mjeztym zakazanej sap pola njeho planuje ze studijnym přećelom hermannom reinmuthom wudaće ilegalneje nowiny čerwjenych łopjenow rote bltter nimo toho hromadźi wona pjenjezy zo by swójbam jatych pomhała po denunciaciji buštaj marja grólmusec a hermann reinmuth nowembra zajatej wona bu spočatnje w drježdźanach zajata před drježdźanskim ludowym sudniskim dworom wobskoržena a nowembra přihotow wulkopřerady dla k šěsć lětam reinmuth k sydom lětam w chłostarni zasudźena a do waldheima njedaloko kamjenicy přewjezena namjety gestapo serbskich spjećowarjow wobčušlić wona wotpokaza a so w decembru koncentraciskemu lěhwej ravensbrück přepoda tři lěta pozdźišo zemrě tu awgusta na pře pozdźe a pod njeznjesliwymi wuměnami přewjedźenej operaciji tumora popjelnica so septembra na radworskim kěrchowje pochowa w budyšinje wojerecach lipsku a dalšich gmejnach łužicy su dróhi pomjenowane po mari grólmusec zakładna a wyša šula w slepom kaž tež w radworju noša jeje mjeno hlej tež słowjenjo slědowaca lisćina zestaja so z dweju runinow z wotpowědneho skupinskeho mjena kmjenow a jich sydlenskeho wobwoda a z lisćiny přirjadowanych kmjenow zapadni słowjenjo sydla abo sydlachu w němskej čěskej pólskej słowakskej awstriskej a madźarskej zdźěla tež na ukrainje w běłoruskej a litawskej to je wuchodne křidło staroserbskeje rěče to je zapadne křidło staroserbskeje rěče wuchodni słowjenjo sydla abo sydlachu w ruskej běłoruskej na ukrainje w moldawskej a rumunskej južni słowjenjo grjek łaćon sclavenoi sclaveni sydla abo sydlachu w krajach něhdyšeje juhosłowjanskeje słowjenska chorwatska bosniska a hercegowina serbiska čorna hora sewjerna makedonska kosowo w bołharskej a jako awtochtone mjeńšiny w italskej awstriskej madźarskej rumunskej a grjekskej jurij artur pawoł pilk pseudonym pawoł hodźijski meje w hodźiju apryla w drježdźanach bě serbski stawiznar domizniski slědźer hudźbnik a komponist narodźi so jako syn hodźijskeho wjesneho žandarma a wopytowaše wot do krajnostawski wučerski seminar w budyšinje tam bu wukubłany na klawěr pišćele a husle wot do dźěłaše jako pomocny wučer w hućinje a wot do jako wikar w hornjej wjazońcy hdźež zezna swoju pozdźišu mandźelsku wilhelminu bertholdec wot do běše z wučerjom na měšćanskej šuli w drježdźanach bu z dźěłom neukirch am hohwalde bis zum befreiungskriege wjazońca pod hohwaldom hač do wuswobodźenskeje wójny na roztokskej uniwersiće promowowany w lěće poda so na wuměnk wróćo do wjazońcy a přesydli dwě lěće do swojeje smjerće znowa do drježdźan pilk běše hižo jako seminarist talentowany hudźbnik předstaji w drježdźanach swoje orchestralne wobdźěłanje kocoroweho cyklusa hórskich spěwow w lěće organizowaše serbski koncert na wustajeńcy sakskeho wuměłskeho rjemjesła w krajnej stolicy wot do nawjedowaše hudźbny wotrjad maćicy serbskeje jurij pilk wuzběhowaše serbsku hudźbnu folkloru jako zakład swojeho hudźbneho tworjenja w lěće wuńdźe jeho zběrka dwajatřiceći narodnych hłosow za muske chóry dokomponowa operetu smjertnica na libreto jana wjele radyserba kotraž so hač do dźensnišeho předstajuje po dlěšej tworićelskej přestawce wuda zběrku dobry wječor narodnych spěwow za měšany chór na a hłosy nimo toho běše pilk tež historikar a domiznowědnik a wozjewi městnostawizniske pojednanja wo wjazońcy wo glaubitzu pola ryzawy přinošowaše k historisko topografiskemu městnemu leksikonej za sakske kralestwo kaž tež k meichowemu dźěłu wo hrodach sakskeje šwicy w lěće załoži domizniski muzej we wjazońcy a sta so z jeho prěnim načolnikom za serbske literarne stawizny je tež jeho dźěło k wotkrywanju krabatoweje baje wuznamne die wendische faust sage serbski faust jurij pilk bě wot čłon maćicy serbskeje jakub jurij kral jacob georg krahl apryla w radworju nowembra we worklecach bě serbski katolski farar słownikar a gramatikar jurij kral bě najstarši syn radworskeho wučerja jakuba krala a jeho mandźelskeje marje rodź bjaršec z boranec jeho młódši bratr bě franc kral rachlowc jako dźesaćlětny zastupi jurij do tachantskeje šule w budyšinje wot do bě chowanc serbskeho seminara w praze pod nawodom wuběrneho serbšćinarja a staršeho serbowki jurja libša wudospołnjowachu so wón a druzy serbscy prascy studenća w serbšćinje na jeho nastork napisa wón gramatiku hornjoserbšćiny po čěskej předłoze vymazala a po jordanowej gramatice gramatika z mjenom grammatik der wendischen sprache in der oberlausitz wuńdźe w lěće jeje druhi nakład ćišćeše so a třeći gramatika bě hač do prěnich lět po druhej swětowej wójnje normatiwna doniž wowčerkowa kurzgefate obersorbische grammatik na jeje městno njestupi w lěće bu kral na měšnika wuswjećeny a za kapłana při dwórskej cyrkwi w drježdźanach postajeny do maćicy zastupi jurij kral dwě lěće pozdźišo wot do bě z fararjom w dubinje dźensnišim měšćanskim dźělu freitala po tym přesydli so do drježdźan friedrichstadta hdźež bě farar při michałskej cyrkwi w samsnym lěće bu za konsistorialneho radźićela biskopske cyrkwinske sudnistwo pomjenowany jurja kralowe druhe wuznamne rěčespytne dźěło je serbsko němski słownik hornjołužiskeje rěče kotrehož prěni dźěl pismiki a do p w lěće wuńdźe dowušoł bě słownik lěto do toho zo je kral na wuměnk šoł słownik je drje wobšěrniši hač pfuhlowy ale wopřija za to wjele indiwidualnje wutworjenych słowow kiž so njejsu ženje w ludźe přimnyli a tohorunja tójšto hubjenych a zdźěla samo wopačnych twórbow za swojej wědomostnej dźěle bu pomjenowany za čestneho sobustawa akademijow w praze a sofiji po tym zo bě w drježdźanskej bombowej nocy dnja februara bydlenje a zamóženje zhubił zemrě njecyłe lěto pozdźišo nowembra we worklečan chorowni w ródnej wsy leži pochowany jurij młynk georg möller apryla w šunowje junija w drježdźanach bě serbski basnik dźiwadłowy a literarny stawiznar a přełožowar narodźi so w šunowje jako syn skałarja chěžkarja a wopytowaše wot do ludowu šulu w konjecach a wot do wobchodnu šulu w kamjencu w lětomaj a bě jako němski wojak w druhej swětowej wójnje po kóncu wójny sta so z nowowučerjom a skutkowaše hač do lěta jako wučer a šulski nawoda w ralbicach wot do studowaše germanistiku najprjedy we wrócławju a potom dale hromadźe ze sorabistiku w lipsku w lěće promowowaše na instituće za serbski ludospyt w budyšinje jurij młynk bě wot do předsyda koła serbskich spisowaćelow a wot hač do swojeje smjerće nawoda literarnostawizniskeho wotrjada instituta za serbski ludospyt wón bě mandźelski marje młynkoweje a nan měrki mětoweje zemrě krótko po swojej mandźelskej w starobje jenož lět w drježdźanach a bu na budyskim mikławšku pochowany anton nawka septembra w radworju apryla w budyšinje bě serbski spisowaćel přełožowar redaktor a wučer anton nawka narodźi so jako syn wučerja michała nawki w radworju jeho młódša sotra bě dźiwadźelnica ludmila nawka jedyn z bratrow ludowědnik błažij nawka wot wopytowaše wón radworsku ludowu šulu a wot gymnazij w budyšinje po maturje poda so nawka na studij žurnalistiki stawiznow a ekonomije do berlina a wrócławja w lětomaj a studowaše wón prawa na krakowskej uniwersiće a běše wot při wobchodnej akademiji w poznanju přistajeny w lěće bu nawka do wójska sćehnjeny a pušći so ze sowjetskeje jatby po tym zo skutkowaše w nowozałoženej domowinje studowaše wón mjez do stawizny na uniwersiće w poznanju mjez a běše wón wučer na serbskej wyšej šuli w budyšinje a wot docent na serbskim wučerskim wustawje z politiskich přičin zhubi tute přistajenje a sta so z korektorom w redakciji noweje doby wot lěta skutkowaše jako swobodnje tworjacy spisowaćel bu redaktor płomjenja a lektor w ludowym nakładnistwje domowina nawka zemrě w budyšinje hižo jako redaktor dowójnskeho serbskeho studenta pisaše nawka powědančka a basnje wulke zasłužby zdoby sej nawka z přełožkami ze swětoweje literatury kaž na přikład goriotec nan balzaca abo hrabina kozelska kraszewskeho kaž tež z přełožkami wjace hač dwaceći dźiwadłowych hrow nawka bu z literarnym mytom domowiny z rjadom zasłuony dla kultury polskiej a z čestnym znamješkom pólskeho zjednoćenstwa zaiks wuznamjenjeny w lěće spožči so antonej nawce myto ćišinskeho zhromadnje z mandźelskej helenu rodź juraszek z berlina kotruž bě w lěće jako student žurnalistiki zeznał měješe štyri dźěći wón zemrě w starobje lět w budyšinje a bu na tamnišim mikławšku pochowany marja kubašec měrca w chasowje apryla w budyšinje bě spisowaćelka a prěnja serbska wučerka marja kubašec narodźi so jako dźowka žiwnosćerja bura mikławša kubaša a jeho mandźelskeje madleny rodź kralec w chasowje a měješe dwě młódšej sotře hańža a hana a jednoho bratra jurij po radworskej ludowej šuli wopyta wot do gymnazij w erfurće w lěće nastupi w duisburgu prěnje wučerske městno a nawróći so do łužicy tu běše hač do z wučerku w chrósćicach mjez a na srjedźnej šuli w połčnicy a hač do we wulkich rědorjecach po druhej swětowej wójnje skutkowaše kubašec spočatnje čłonstwa nsdap dla za znowazałoženu domowinu čłonka zwjazkoweho předsydstwa a wuwučowaše při serbskej ludowej uniwersiće w lěće bu wona zaso jako wučerka w budyšinje přistajena a dźěłaše wot lěta jako docentka za serbsku a němsku literaturu při serbskim wučerskim wustawje w radworju resp w małym wjelkowje wot běše wona jako wuměnkarka a spisowaćelka w chasowje žiwa nawróćiwši so do łužicy sta so kubašec z čłonku maćicy serbskeje pod wliwom arnošta muki a oty wićaza započa so po prěnjej swětowej wójnje za serbske narodne hibanje angažować w tutym času redigowaše dźěćacy časopis raj wot do nowinsku přiłohu serbski student a přinošowaše k prěnim serbskim čitankam wyšeho schodźenka zdobom nastachu w tych lětach prěnje swójske literarne dźěła kaž nowela wusadny w časopisu łužica abo dźiwadłowa hra chodojta prapremjera na schadźowance w chrósćicach za čas skutkowanja na němskimaj šulomaj w połčnicy a wulkich rědorjecach nastachu tež někotre němske hry jako wučerka bě marja kubašec za čas nacionalsocializma čłonka nsdap po druhej swětowej wójnje přistupi marja kubašec kołu serbskich spisowaćelow a zwjazkej spisowaćelow ndr nawjazujo kubłanju młodych serbow a wozrodźenju serbskeje literatury běše wona při załoženju serbskeho pioněrskeho dźiwadła wobdźělena z kotrehož wuńdźe po politiskim přewróće serbske dźěćace dźiwadło při budyskim němsko serbskim ludowym dźiwadle jeje hra wichor a słónčna pruha bu prěnja inscenacija dźiwadła wosebje z jeje biografijomaj wo woporomaj nacionalsocializma mari grólmusec hwězdy nad bjezdnom a alojsu andrickim alojs andricki ale tež z historiskej trilogiju wo serbskim kutowym wučerju lětstotka bosćiju serbinje namaka kubašec wulki wothłós nimo toho přełoži wona mnoho hrow z čěšćiny a pozdźišo tež z rušćiny tež jeje twórby so zdźěla do němčiny čěšćiny pólšćiny a bołharšćiny přełožichu w lěće bu marja kubašec z mytom ćišinskeho z literarnym mytom domowiny a z medalju johannesa r bechera wuznamjenjena hadam bohuchwał šěrach němsce adam gottlob schirach septembra w nosaćicach apryla w budyšinku bě serbski ewangelski farar rozswětler a jako pčołar tež přirodospytnik mjezynarodneho formata hadam bohuchwał šěrach narodźi so septembra zdźěla poda so tež nowember jako syn fararja hadama zachariasa šěracha a wnuk pětra šěracha w nosaćicach wot lěta do wopyta šěrach wjerchowsku šulu swj afry w mišnje w předsłowje swojeje wuchadźacej pčołkacej teologiji melitto theologia pisa zo spěchuja hižo tu wučerjo mjez nimi tež theophilus grabener jeho wobdźiwanje za přirodu a wuzběhnu wosebje dźěła hamburgskeho radneho knjeza a fyzikoteologu bartholda heinricha brockesa wot lěta do studowaše šěrach teologiju filozofiju a přirodowědy na uniwersiće w lipsku hdźež běše tež čłon tamnišeho serbskeho prědarskeho towarstwa spočatk lěta powoła so šěrach do budyšinka hdźež hač do swojeje smjerće jako farar skutkowaše jako farar w budyšinku pokroči hadam bohuchwał šěrach ze swojimi wobkedźbowanjemi přirody a wěnuje so nětko tež intensiwnje pčołarstwu w lěće wozjewi swoje prěnje pojednanje k tutej temje w jeho spisu die mit natur und kunst verknupfte neuerfundene oberlausitzsche bienenvermehrung šěrach wuslědźi zo wuplahuja sebi pčołki z krucha płastow z młodźu nowu matku tak hodźi so z kóždeho jejka nowa wotnožka respektiwnje nowy pčołkacy lud tworić pčołarjo jemu tole tehdy wěrić nochcychu dokelž spowali tuta metoda wšitke dotalne dopóznaća přispóznateju ren antoinea ferchaulta de raumura a jana swammerdama po kotrychž móžeše so jenož z młodźe matki zaso nowa matka dobyć z tuteje přičiny přeńdźe tuta metoda kotraž so hišće dźensa wužiwa jako schirachscher betrug do literatury hižo w lěće załoženja hornjołužiskeje pčołarskeje towaršnosće w lěće so šěrach wot swojich sobustawow na stajneho pismawjedźerja wuzwoli zdobom běše tuta towaršnosć prěnja pčołarska towaršnosć scyła a so tež wot sakskeho kurwjercha bjedricha awgusta i priwileguje w tutej funkciji kotruž hač do swojeje smjerće zaběra steji šěrach we wuskim zwisku z mnohimi ekspertami wědomosće a wažnymi towarstwami swoje nastawki w prěnim pčołarskim časopisu abhandlungen und erfahrungen der oeconomischen bienengesellschaft in oberlausitz kotrehož wudawaćel wón mjez do běše swědča wo jeho dokładnym wobkedźbowanju a bohatej praktiskej nazhonitosći dalše knihi kaž der schsische bienenmeister ausführliche erluterung der unschtzbaren kunst junge bienenschwrme oder ableger zu erzielen a waldbienenzucht wudata wot jana jurja vogela nakładowachu so přeco znowa a so samo do rušćiny francošćiny a italšćiny přełožowachu w lěće załoži šěrach w budyšinku prěnju wučbnu pčolnicu do kotrejež tež carina katarina ii studentaj ze smolenska pósła hadam bohuchwał šěrach wozjewi pak tež wšelake twórby w serbskej rěči tak wuda w lěće löscherowe cyrkwine kluče w kotrychž tež wo cyrkwinskich nałožkach w serbskich wosadach rozprawi hromadźe z janom gotttrauom běmarjom janom bjedrichom langu a jurjom mjenjom přełoži lutherowu domjacu postilu a w lěće wjacekróć nakładźeny přidawk k serbskim spěwarskim w kotrymiž běše wón tež stawizny dotal ćišćanych spěwarskich pozdźišo doda tež kěrluše předstajił šěrach wuda prěni raz tež cyłe wot jana běmarja zestajene a pozdźišo rozšěrjene duchowne kěrlušowe knihi dokelž wón we wudaću z lěta kěrlušaj kotrež za mytiskej a njezrozumliwej dźeržeše wuwostaji přińdźe ke rozkorje ze serbskimi duchownymi kühnom šołtu a racu woni docpěchu pola wyšnosće zo so kěrluš zaso do spěwarskich zapřija přez duchowne wobstejnosće lipšćanskeho rozswětlerstwa nastachu srjedź lětstotka wšelake spisy k zakitowanju serbow w jednej z nich žadaše sebi šěrach w swojej schutzschrift für die alten slaven und wenden runoprawosć serbow w regionalnym stawiznopisu wón wuzběhnje zo přisłušeja tež serbja k starodawnym wobydlerjam němskeje a sebi tuž hižo strowy patriotizm žada jich stawizny bjez předsudkow z česćownjom a respektom wobjednawać a so tež za zdźerženje serbskeje rěče zasadźi tak so tež w recensiji k wudaću jana bogumiła hauptmannowych delnjoserbskich spěwarskich za pěstowanje serbskeje rěče wupraji a zdźěła ze zawjedźenjom šulskeje winowatosće we łužicy horne łužicke serske šulske knižki přez swoje wědomostne zasłužby zdoby sebi hadam bohuchwał šěrach mjezynarodny wuznam na polu pčołarstwa a bu čłon wšelakich towarstwow a akademijow kaž kejžorskeje swobodneje ekonomiskeje towaršnosće w pětrohrodźe kurbayerskeje krajneje towaršnosće ekonomiskeje society w lipsku romsko kejžorskeje akademije přirodospytnikow akademijow wědomosćow w göttingen a w haarlemje nimo toho spožčichu so jemu złote a slěborne medalje wot ekonomiskeje towaršnosće w pětrohrodźe wot zwudowjeneje sakskeje kurwjerchowki marije antonije bayerskeho kurwjercha maximiliana józefa a afriskeje lože w berlinje w lipsku běše šěrach sobustaw serbskeho prědarskeho towarstwa alojs andricki němsce alois andritzki tež aloys andritzki julija w radworju februara w koncentraciskim lěhwje dachau bě serbski katolski duchowny a martrar mišnjanskeho biskopstwa wón běše wurazny přećiwnik nacionalsocializma a bu w dachauskim koncentraciskim lěhwje zamordowany andricki bu jako prěni serb zbóžnoprajeny jeho wopomnjenski dźeń je februar alojs andricki syn wučerja jana andrickeho a madleny rodź cyžec a bratrowc mikławša andrickeho narodźi so jako štwórte ze šěsć dźěći w radworju třo bratřa jan gerat a alfons studowachu tohorunja teologiju najmłódši bratr alfons kotryž přisłušeše jezuitskemu rjadej padny jako wojak w druhej swětowej wójnje sotra marta bydleše hač do swojeje smjerće w ródnym radworju andricki wopytowaše ludowu šulu w radworju hdźež běše jeho nan šulski nawoda po štyrjoch lětach změni wón na budysku katolsku wyšu a natwarjacu šulu hdźež maturu z wuznamjenjenjom złoži wot do studowaše na filozofisko teologiskej akademiji w paderbornje a zastupi po tym do měšniskeho seminara w smochćicach dnja julija wuswjeći biskop petrus legge alojsa andrickeho w tachantskej cyrkwi w budyšinje na měšnika swoju primicu woswjeći wón awgusta w domjacej wosadźe w radworju jako šuler běše andricki sobustaw a mjez do starši gymnazialneho towarstwa włada w radworju wutwori so po tym zo sportowe zjednoćenstwo sokoł swoju dźěławosć zastaji radworska katolska hólčina mjez a běše alojs andricki prěni nawoda hólčiny kotraž měješe młodostnych nabožnje a narodnostnje kubłać a sportowsce hromadźe zwjesć za čas swojeho studija wuzwoli so wón na redaktora a staršeho serbskeho studentskeho časopisa serbski student w lěće nastupi andricki kapłanstwo při drježdźanskej dwórskej cyrkwi hdźež wukonješe předewšěm nadawki dušepastyrja za młodostnych prefekta drježdźanskich kapałnikow a prezesa drježdźanskeje kolpingoweje swójby swojeje sprawnosće wotpokazowaceho wustupowanja napřećo nacionalsocialistiskej ideologiji w zjawnosći a serbskeho pochada dla běše dušepastyr andricki nsdap a statnym organam njepřijomny andricki a dalši kapłanojo předstaja z drježdźanskej młodźinu januara oberufersku hru wo jězusowym narodźe oberuferer weihnachtsspiele w drježdźanskej dwórskej cyrkwi při dalšim předstajenju januara w pěrnom kontroluje gestapo hru na čož sćěhowachu wótre rozestajenja alojs andricki dyrbješe so spočatnje z přesłyšowanjemi zatrašić zaja pak so januara wot gestapo po dalšich přesłyšowanjach dowjedźechu jeho februara do přepytowanskeje jatby do drježdźanskeho přepytowanskeho jastwa na george bhrowej dróze před drježdźanskim wosebitym sudnistwom bu julija dla zachribjetnych nadpadow stata a strony t mj zakoń wo zachribjetnosći wobskorženy a k šěsć měsacam kłódy zasudźeny dokelž so jemu přepytowanska jatba přiliči měješe so andricki hižo w awgusće do swobody pušćić přewjeze so pak so awgusta hnydom zaso do škitneje jatby andricki so wobstajnje spjećowaše z nacionalsocialistami hromadźe dźěłać a bu oktobra z drježdźan do dachauskeho koncentraciskeho lěhwa transportowany tam bě z druhimi duchownymi w farskim bloku zaměstnjeny nawod lěhwa připokaza jemu čisło jateho wotpowědnje swojemu měšnistwu prócuje so kapłan andricki najebać njepřihódnych wuměnjenjow za čas přebywanja w lěhwje wo wědomje křesćanske zmyslenje a žiwjenje hromadźe z druhimi duchownymi studowaše prawidłownje swjate pismo a wutwori z nimi liturgiski kruh andricki přizamknje so skupinje měšnikow schönstattskeho duchowneho hibanja a zezna załožerja hibanja josefa kentenicha kotryž so měrca do dachauskeho farskeho bloka zapokaza w decembru wudyri hubjenych hygieniskich wuměnjenjow dla tyfus pola njedozežiwjenych w lěhwje krótko po hodźoch lěta schori tež alojs andricki přizjewi so pak hakle januara w rewěrje chorych w tutym času ležeše hromadźe z hermannom scheipersom w barace za chorych na brjušny tyfus próstwu wo spožčenju swjateho woprawjenja na smjerć choremu andrickemu wotpokaza hladar jatych a jeho na to z injekciju zajědojći andricki zahiny w starobje lět popjelnicu morjeneho měšnika kotruž dachauske zarjadnistwo swójbje připósłała pochowachu apryla w drježdźanach na starym katolskim kěrchowje při bjedrichowej dróze dnja februara přenjesechu popjelnicu w přitomnosći tysacych wěriwych w swjedźenskim procesionje do drježdźanskeje katedrale zbóžnoprajenje alojsa andrickeho zahaji biskop joachim reinelt z informatiwnym procesom julija na putniskej božej mši w róžeńće po tym zo so proces na płoninje biskopstwa zakónči přepoda vatikanski postulator jurist andrea ambrosi meje w drježdźanach biskopej poziciju wo martrarstwje positio super martyrium dnja decembra zdźěli kongregacija za zbóžno a swjatoprajenje w romje zo je proces zbóžnoprajenja wotzamknjeny hižo februara běchu so w swjedźenskim procesionje smjertne powostanki duchownych alojsa andrickeho bernharda wenscha a aloysa scholzy wot stareho katolskeho kěrchowa do katedrale swjateje trojicy katolska dwórska cyrkej přenjesli hdźež so popjelnicy na martrarskim wołtarju namakaja swjatkownu póndźelu junija bu alojs andricki w pontifikalnej božej mši kotrejž slěduja wjace hač wěriwych před katedralu zbóžnoprajeny z tym je andricki prěni zbóžny serb a zdobom prěni zbóžny rodźeny saksa na prěnjej schadźowance po druhej swětowej wójnje kotraž wotmě so jutry w radworju počesćichu serbscy studenća swojeho něhdyšeho staršeho z wopomnjenskej taflu při křižnej cyrkwi při kukowskim hrodźišću připrawichu serbscy młodostni křiž kotrehož napismo złoži so na primicny wobraz alojsa andrickeho wot tutoho časa je hrodźišćo zdobom zetkanišćo katolskeje młodźiny w samsnym lěće připrawi so tež při ródnym domje andrickeho w radworju koporowy relief grafikarja wernera juzy jako wopomnjenska tafla w zwisku z přihotowanjemi jeničkeho zjězda katolikow w ndr so w februaru w drježdźanach dróha po andrickim pomjenowa ale tež w budyšinje a radworju stej dróze po nim pomjenowanej w drježdźanskej katedrali swjateje trojicy a wot lěta tež w dachauskim muzeju stej tafli k wopominanju alojsa andrickeho připrawjenej radworska katolska pěstowarnja nosy mjeno dom alojsa andrickeho a w delnjošleskim rzsiny je zakładna šula wot lěta po alojsu andrickim pomjenowana k wopominanju alojsa andrickeho dari radworska farska wosada zwón kotryž so februara wuswjeći a jako šesty zwón na cyrkwinej wěži připrawi dokelž měješe wona brach w materialu so wona zwonkownje identisce znowa złije w radworčanskej kapałce hdźež namaka so tež njeswačanska madona je wot lěta wokno z jeho podobiznu při wołtarju je popjeł třoch martrarjow alojsa andrickeho bernharda wenscha a aloysa scholzy zaměstnjeny kotryž so ze stareho katolskeho kěrchowa w drježdźanach wuwza lipšćanska katolska studentska wosada woli alojsa andrickeho jako patrona za nowu kapałku na tamnišej harkortowej dróze zhromadnje z towarstwom münchner platz komitee e v wěnowaše drježdźanska załožba stiftung schsische gedenksttten zur erinnerung an die opfer politischer gewaltherrschaft wopomnjenski dźeń spomnjenja woporow nacionalsocializma januara alojsej andrickemu a čěskej žurnalistce milenje jesenskej w zwisku ze zbóžnoprajenjom postaja so februar jako katolski wopomnjenski dźeń alojsa andrickeho w lěće wuda marja kubašec literarnu biografiju alojs andricki w kotrejž bój wojowarja martrarja přećiwo fašizmej a wo dostojny přichod čłowjeka skicuje kniha wuńdźe a w ludowym nakładnistwje domowina znowa we wuměłskej widejowej instalaciji andricki wuznaće rozestaji so sonja toepfer na eksperimentelne wašnje ze žiwjenjom alojsa andrickeho prapředstajenje filma kotryž so w nadawku biskopstwa drježdźany mišno zdźěła běše januara w drježdźanach składnostnje stotych posmjertnych narodninow alojsa andrickeho předstajitaj budyske němsko serbske ludowe dźiwadło a serbski ludowy ansambl apryla prapremjeru serbskeje hudźbneje dramy chodźić po rukomaj jěwy marje čornakec a ulricha pogody jakub bart po jakub bart ćišinski awgusta w kukowje oktobra w pančicach bě wuznamny hornjoserbski basnik spisowaćel redaktor a romsko katolski duchowny wón płaći jako klasikar serbskeje literatury jakub bart narodźi so jako syn kukowskeho žiwnosćerja a małobura michała barta a jeho mandźelskeje marje rodź delanec z wěteńcy po wopyće kukowskeje klóšterskeje šule do tachantskeje šule a preparandy katolskeho wučerskeho wustawa w budyšinje do kubłaše so bart na němskim małostronskim gymnaziju w praze po tym zo wotpołoži abituru studowaše hač do lěta teologiju na praskej uniwersiće w praze běše bart chowanc serbskeho seminara a zdobom čłon studentskeho towarstwa serbowka kotrejež starši wot lěta běše bart załoži zhromadnje z arnoštom muku a janom arnoštom holanom w chrósćicach tradiciju schadźowanki a nastorči wudawanje zhromadźenych spisow handrija zejlerja wot lěta do běše wón z redaktorom młodoserbskeho časopisa lipa serbska w lěće dyrbješe bart swoju jednolětnu wojersku słužbu w budyšinje wukonjeć a bu měrca na měšnika wuswjećeny jako kapłan skutkowaše na wjacorych městnach spočatnje w ralbicach w radworju w šěrachowje a w drježdźanach hdźež běše za serbskich čěskich a pólskich wobydlerjow při dwórskej cyrkwi zamołwity nawróćiwši so z pokutneho přebywanja w klóštrje w zkupach w čěskej dokal jeho cyrkwinska wyšnosć pósła přińdźe bart za kapłana do kamjenicy bu wón farski administrator w radebergu njedósta pak swójsku wosadu po tym zo dyrbješe w hojerni za čuwy a pičkow we waldernbachu we westerwaldźe přebywać poda so wón dočasnje na wuměnk a nawroći so do kukowa jakub bart ćišinski běše mjez literariskimi wosobinami kotrež so wokoło mecena jakuba hermana hromadźachu a zetkachu herman wuda wjacore zběrki basnjow ćišinskeho w swójskim nakładźe a běše zdobom nakład kulturneho časopisa łužica kotryž ćišinski jako wuměnkar mjez a redigowaše přewza jeho twórby přełožowachu so do němčiny čěšćiny pólšćiny a ukrainšćiny po přesydlenju do pančic a přebyće we worklečanskej chorowni zemrě jakub bart ćišinski oktobra w pančicach a bu oktobra we wotrowje pochowany wot lěta běše wón sobustaw maćicy serbskeje a wot čłon koła serbskich spisowaćelow za wusahowace wukony na polu serbskeje kultury wuměłstwa a wědomosće spožči załožba za serbski lud dwulětnje po móžnosći na předwječoru posmjertnin ćišinskeho oktobra myto ćišinskeho w klóštrje marijina hwězda bahnowa smjetanka filipendula ulmaria mjedawka je rostlina ze swójby róžowych rostlinow rosaceae bahnowa smjetanka je wjacelětna zelišćowa rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot m cm stołpiki su lisćate a často čerwjenobrune łopjena su měnjate a horjeka ćmowozelene nahe ale deleka najčasćišo běłopjelsćojće kosmate zrědka nimale zelene pjerite z cunjo zubatymi jejkojtymi łopjenami wone docpěwaja dołhosć wot hač do cm wona kćěje wot junija hač do awgusta kćenja su husto stejace we wjacekćenskich pakićojtych dźělnych kwětnistwach hač do cm šěroki njeprawy wokołk keluškowe łopjena docpěwaja dołhosć wot mm kćenjowe łopješka su abo kulojte hač do owalne docpěwaja dołhosć mjezy a mm a su žołtoběłe zrunane pobóčne hałužki wokołkoweje kiće su dlěše hač hłowna wóska kćenja buchu wot insektow wopróšene rozšěrjenje płodow so přewjedźe přez wětr a wodu wona rosće na wysokotrajnowych honach słanjowych łukach a rěčnych brjohach ma radšo mokre wutkate pódy bahnowa smjetanka je w nimale cyłej europje z wuwzaćom někotrych kupow w južnej mediteranej regionje wuchodźe hač do wuchodneje azije rozšěrjena kćenja tuteje družiny móže so kaž hojenski čaj přećiwo reumatizmej a chorosćam močowych pućow wužiwać dokelž cyła rostlina wobsahuje salicylowu kisalinu zahrodna krušwina pyrus communis je štom ze swójby róžowych rostlinow je sadowa rostlina kotraž so we wjele sortach plahuje zahrodna krušwina je štom kotryž docpěwa wysokosć wot m łopjena su horjeka so błyšćo ćěmnozelene a docpěwaja dołhosć wot hač cm wone su dołho stołpikate a jejkojte karbowane rězane a wurosćenje deleka módrozelene kćěje wot apryla hač meje kćenja steja na jednym hač dźewjećich we wokołkowych kićach krónowe łopješka su běłe próšniki su winočerwjene płód je kulojty hač blešojty zrałe płody su jara brěčkate preferuje čopłe bazowe hłubokosahace hlinowe pódy płody tuteje rostliny so jako sad wužiwaja ale so njehodźa chować dźiwja krušwina pyrus pyraster je štom abo kerk ze swójby róžowych rostlinow dźiwja krušwina je štom abo kerk kotryž docpěwa wysokosć wot hač do m rostlina hłuboko korjeni króna je njeprawidłowna a kehelojta zdónk je runy kónčki hałuzow často njesu ćernje łopjena docpěwaja dołhosć wot hač do cm a su kulojte hač jejkojte kotrychž nerwy na delnim boku lědma wustupuja jich stołpik docpěwa dołhosć wot cm kćenja steja po třoch hač po dźewjećoch w wurličkach a ma běłe něhdźe dołhe krónowe łopješka čerwjene próškowe łopješka płody su mjez cm małke žołte abo brune kulojte hač jejkojte wone su njejědźne a mnoholičbne wodrjewjene kamjentne bańki wobsahuja rosće w kamjentnych kerčinach w łučinowych lěsach w swětłych lěsach w połnych kerčinach a na zwisach rosće w lěću ćopłych w zymje miłych regionach srjedźneje europy wšědny blušć hedera helix je rostlina ze swójby aralijowych rostlinow dalšej ludowej mjenje stej prašiwc a efoj wšědny blušć je lězacy kerk kotryž docpěwa wysokosć wot hač do m łopjena eksistuja we dwěmaj formomaj łopjena njekćějacych wurostkow primarne sćinowe łopjena su róžkaće hač do róžkaće lapate łopjena kćějacych wurostkow sekundarne swětłowe łopjena su owalne lancetojte wšě łopjena su přecozelene kćěja wot septembra hač do nowembra kćenja docpěwaja wulkosć wot mm a su zelene a ličbne w połkulojtych wokołkach kćenjowe łopješka su swobodne předmuske kćenja buchu w nazymje wot muchow a wosow wopróšene jahody su čorne a kulojte jahody hakle w slědowacym nalěću zrawja wone su jědojte a škoduja předewšěm kožu nimo toho rostlina wobsahuje saponiny kotrež su skutkowne přećiwo torhacemu kašelej wšědny blušć rosće w lisćowych měšanych lěsach a na skałach wšědny blušć je w srjedźnej zapadnej a južnej europje hač do sewjerneje šěriny wot rozšěrjeny prawy kwětlowc cydonia oblonga je kerk abo štom ze swójby róžowych rostlinow rosaceae znutřka monotypiskim rodźe kwětlowc cydonia prawy kwětlowc je kerk abo štom kotryž docpěwa wysokosć wot hač do m skora je hładka łopjena su jejkojte abo owalne na hornim boku blědźe zelene na delnim boku husto pjelsćojće kosmate a docpěwaja dołhosć wot hač do cm kćěje wot meje hač do junija kćenja su běłe hač róžojte pjećličbne steja po jednym na krótkich wurostkach a docpěwaja přeměr wot něhdźe cm keluch je kosmaty kćenjowe łopješka su róžojte płody su jabłukojte abo krušwojte pjelsćojće kosmate a docpěwaja dołhosć wot hač do cm wone w oktobrje zrawja jich koža je wóskowa hač wolijowa njewarjene su twjerde jěre kisałkojte płody lědma jědźne ale so hodźa k słódnej brěčce kompotej abo želejej předźěłać zrałe płody su blědožołte abo ćmowožołte rosće najlěpje w chłódnym měrnym klimaće ma radšo włóžne hłubokosahace pódy na słónčnych stejnišćach w lěće žanu włóžnosć njeznjese pochadźa originalnje ze zapadneje azije hižo je před wjace hač lětami k južnej europje a pozdźišo tež k srjedźnej europje přišoł čerwjeny malenowc rubus idaeus je kerk ze swójby róžowych rostlinow płód so malena mjenuje čerwjeny malenowc je w lěće zeleny zrunany kerk kotryž docpěje wysokosć wot hač m stołpik je dwulětny wodrjewjowacy na spočatku módrje zwobručowany a njese čerwjene ćernje z dołhosću wot mm jeho wurostki su hładke kałate a čerwjenojće brune łopjena su tři ličbnje hač sydom ličbnje pjerite łopješka su rězane swětło zelene na delnim boku běłopjelsćojte a hornim boku swětło zelene a docpěja dołhosć wot cm pódlanske łopješka su nitkojte kćěje wot meje hač junija nygace kćenja docpěja wulkosć wot něhdźe cm a steja na bóčnych wurostkach lońšich wurostkow krónowe łopješka su běłe wusko jejkojte a docpěja dołhosć wot mm a zahe wotpadaja keluškowe łopješka su po času kćěwa wróćo zhibnjene čerwjeny kompleksny kamjentny płód je po žnach znutřka dudławy a wobsteji z wjele płodźikow jara aromatiske płody su čerwjene rědko běłe abo žołtojte a stejachu jako dźiwi sad hižo na jědźnej cedli ludźi za čas kamjentneje doby zrały płód so wot kćenjoweje wóski pušća płody buchu wot zwěrjatow předewšěm wot ptačkow rozšěrjena w zahrodach rostu dźensa nimo kulturowych sortow čerwjeneho malenowca ameriske družiny malenowca rosće na lěsnych swětlinach lěsnych pućach skalnych walankowych polach a składźišćach za drjewo preferuje włóžne wutkate pódy rostlina je cirkumpolarnje w cyłej europje w juhu jenož w horinach w aziji a sewjernej americe rozšěrjena płody so njewarjene jědźa abo za zhotowjenje marmeladow wužiwaja wone wobsahuja witamin c citronowu kisalinu cokor a pektiny z łopjenow da so hojenski čaj zhotowić čorny ćernjowc rubus fruticosus je kerk ze swójby róžowych rostlinow rosaceae dalšej serbskej mjenje stej ćernjowka a ćernjowa jahoda čorny ćernjowc je kerk kotryž docpěje wysokosć wot hač m wot hač cm stołpik je zwjetša wobłukojty a ćernjojty łopjena su w zymje zelene po třoch hač po sedmjoch najčasćišo pjećoch pjerite na hornim boku zelene a na delnim boku často běłopjelsćojte łopješka su jejkojte wótre rězane sedźace hač rozdźělnje stołpikate pódlanske łopješka su nitkojte kćěje wot meje hač awgusta běłe abo čerwjenojte kćenja steja we wjelekćenjowych často nimale pyramidojtych pakićach a docpěja wulkosć wot hač cm čorny abo čornočerwjeny kompleksny kamjentny płód wobsteji z hač małkich płodźikow jeho brěčka je wioletna zrały płód so wot kćenjoweje wóski pušća rostlina je na formach bohata družina z wjele małkimi družinami kotrež so hodźi jenož ćežko rozeznawać rosće w kerčinach na lěsnych kromach w skałach a na suchich trawnikach najčasćišo na wapno chudych pódach wustupuje rostlina je w europje z wuwzaćom sewjera rozšěrjena při čimž w alpach we wysokosćach wot hač do m wustupuje płód je purpurowo čorny a ma kisały a słódki słód čini so konfitira wino liker a zyrop z płodow z łopjenow da so zelo zhotowić wono ma krej čisćacy a krejny cokor znižacy wuskutk jahody su dobre žórło za witaminaj a a c wobsahujo kalium magnezij a kopor jahody čornych ćernjowcow překrawjenje podpěruju a pomhaja za čas zymnicy tróšku woćoplowany brěčka čornych ćernjowcow je jara dobry lěk přećiwo škropawemu abo womučnjenemu hłosej něhdy so korjeń jako lěk nałožowaše ale to dźensa hižo z wašnjom njeje skalny ćernjowc rubus saxatilis je kerk ze swójby róžowych rostlinow skalny ćernjowc je jednolětna rostlina abo trajne zelo kotrež docpěje wysokosć wot hač cm stołpik njeje wodrjewjeny njekćějace wurostki su wobłukaće lězace mjeztym zo kćějace su zrunane a njesu fajne něžne kałače łopjena su třiličbne dołho stołpikate na woběmaj bokomaj zelene a hrubje dwójce zubate kćěje wot meje hač julija kćenja steja po dwěmaj hač po dźesaćoch a docpěja wulkosć wot hač cm keluškowe łopješka su po kćěwje wróćo zhibnjene běłe krónowe łopješka steja zrunanje a docpěja dołhosć wot mm swětłočerwjeny kompleksny póčkaty płód wobsteji z płodźikow wone su jědźne ale maja kisały a hłuchi słód nimo toho so wot dźiwiny rozšěrjuja rosće w jehlinowych a lisćowych měšanych lěsach wosebje w horinach ma radšo za čas lěta ćopłe bazowe a humusowe zwjetša wapnite kamjentne abo hlinane pódy rostlina je w alpach we wysokosćach wot hač do m w juhu w horinach rozšěrjena lěsna mjetelica aruncus dioicus syn aruncus sylvestris aruncus sylvester aruncus vulgaris je rostlina ze swójby róžowych rostlinow stara forma mjena je lěsna mjetlica druhi dźěl po słownika krala lěsna mjetelica je zelišćowa lisćata rostlina kotraž docpěje wysokosć wot m cm łopjena docpěja dołhosć wot m su stołpikowe a dwójce abo trójce pjerite dźělne łopješka su šwižnje owalne wótrje dwójce rězane wona kćěje wot junija hač do julija kwětnistwa su pakićojte wulke z jara wjele małymi kćenjemi a docpěja dołhosć wot cm keluškowe łopješka su kónčkojte a docpěja dołhosć wot mm kćenjowe łopješka su owalne a docpěja dołhosć mjezy a mm rostlina je dwudomna kćenja muskich rostlinow maja wjace hač próškowych łopješkow a čisće běłe krónowe łopješka kćenja žónskich rostlinow maja płodowe łopješka a krótke rudimentarne próškowe łopješka a maja nažołć běłe krónowe łopješka płody su małe nutř so puknjace měchowcy lochke na kónčkach křidłate symjenja so wot małkeho wětřička preč wěja wona rosće w włóžnych lisćowych lěsach na lěsowych kromach a w kerčinach lěsna mjetelica je w nimale cyłej europje sewjernej a wuchodneje aziji a sewjernej americe rozšěrjena prawa mučnica sorbus aria je kerk abo štom ze swójby róžowych rostlinow prawa mučnica je kerk abo štom kotryž docpěwa wysokosć wot hač m łopjena su ćmowozelene owalne a njesu na delnim boku hustu běłu pjelsć wone docpěwaja dołhosć wot hač cm a maja nerwowych porow jich kroma je dwójce rězana kćěje w meji běłe kćenja docpěwaja šěrokosć wot hč mm a steja we wokołkowych pakićach płody su oranžojte hač čerwjene kulowate hač jejkojte jabłukowe płody rosće w słónčnych dubowych a bukowych lěsach na lěsnych kromach w suchich kerčinach na kamjentnych hromadach a skałach preferuje suche w lěću ćopłe wapnite pódy rostlina je w horinach srjedźneje a južneje europy rozšěrjena prawy muchownik amelanchier ovalis je kerk ze swójby róžowych rostlinow prawy muchownik je w lěće zeleny sylnje rozhałuzowany kulowaty kerk kotryž docpěwa wysokosć wot hač m wutwori wuběžki króna je husta kerk so z jeho korjenjemi hłuboko do skalnych škałobow předobywaja skora je oliwozelena hač bruna młode hałuzy su na spočatku běłowołmojće kosmate ale so pozdźišo wobnaža zymske pupki su jejkojte husto pjelsćojće kosmate a docpěwaja dołhosć wot hač do mm zdónk docpěwa tołstosć wot cm łopjency su owalne hač kulowate wótro rězane na hornim boku blědozelene a nahe na delnim boku na spočatku nažołć našěr abo naběl pjelsćojte pozdźišo nahe a docpěwaja dołhosć wot hač cm cm a šěrokosć wot hač do cm měnjate łopjena njesu hač mm dołhi stołpik jich nazymske barbjenje je oranžowe hač čerwjene pódlanske łopjena su małke třiróžkaće prynkojte a z łopjenowym stołpikom zrosćene kćěje wot apryla hač meje junija kćenja su pjećličbne so před łopjenami jewja a steja po třoch hač po sedmjoch w zrunanych kićach krónowe łopješka su linealne běłe abo nažołć běle zwonka cybate docpěwaja dołhosć wot hač cm a wostanu hač do zrałoty płodow keluch je pjelsćojće kosmaty keluškowe łopješka su wusko třiróžkate a krótše hač wuske krónowe łopješka próškowe łopješka su dwaceći pjeć płodowych łopješkow je zdźěla ze sobu zrosćene při čimž kóžde płodowe łopješko wobsahuje jedne symjo jabłukowe płody su dołho stołpikate kulowate kaž hróšatko wulke zrałe čorne namódreń zwobručowane a jědźne docpěwaja wulkosć wot hač do mm wone wot awgusta hač do septembra dozrawja jich wuschnjeny keluch je zwjetša wobroćeny płody su prjedy z městnami jako narunanje za rózynki a rózynčki słužili wone so wot ptačkow předewšěm wot dróznow žeru rosće na skalach skalnych wobkromach w słónčnych dubowych a chójnowych lěsach ma radšo suche bazowe małowutkate małohumusowe skalne a kamjentne pódy na dospołnje słónčnych w lěće ćopłych skalnych zwisach w swětłych kerčinach a swětłych měšanych lěsach často wustupuje hromadźe z kisalnikami mnohokałačkatymi róžami čećikatymi wišnjami prunus mahaleb a brěčicami rostlina je w horinach srjedźneje a južneje europy w alpach hač do wysokosćow wot m w małej aziji a w sewjernej africe rozšěrjena při čimž na wuchod hač do luxemburgskeje a sewjerowuchodnje hač do pólskeje wustupuje kłóskaty muchownik amelanchier spicata je kerk ze swójby róžowych rostlinow kłóskaty muchownik je šěroko wusahowacy kerk kotryž docpěwa wysokosć wot hač do m rozpušćuje wuběžki łopjena su šěroke wopak jejkojte hač kulojte rězane a docpěwaja dołhosć wot ahč do cm wone su za čas kćěwa jasnozelene a na delnim boku pjelsćojće kosmate a pozdźišo nahe jich nazymske barbjenje je žołtobrune kćěje w meji małke běłe kćenja steja w zrunanych kićach a su wołmojće kosmate módročorne płody su jědźne ale mało słódne pochad je njeznaty snadź je jako bastard ze sewjeroameriskich družinow nastał rostlina nic rědko z kultury w sewjernej srjedźnej europje a pobrjohobliskej zapadnej europje wodźiwi derje rosće jenož w powětrowłóžnym klimaće z nic přewulkimi temperaturnych rozdźělemi prawa myšpla mespilus germanica je štom abo kerk ze swójby róžowych rostlinow prawa myšpla je ćernjojty m wysoki kerk abo m wysoki štom kultiwowane sorty njejsu ćernjojte skora je oliwozelena a dołho hładka wostanje młody hałuzy su husto kosmate pozdźišo so wobnaža zymske pupki su jejkojte a docpěja dołhosć wot mm łopjena su měnjate jara krótko stołpikate dołhojte lancetoje hač owalne prědku wótre na hornim boku ćmowozelene na delnim boku šěrozelene a husto móškojće wołmokosmate wone docpěja dołhosć wot hač do cm a šěrokosć wot cm jich kroma je sćeńka rězana abo cyłokromna pódlanske łopješka su lancetojte a docpěja dołhosć wot mm kćěje wot meje hač do junija běłe pjećličbne kćenja docpěja rozměr mjez a cm a steja po jednym nakónčne na krótkich wurostkach keluškowe łopješka su linealne lancetojte dołhe a wuske a docpěja dołhosć wot mm při čimž hač do zrałosće płodow wostanu wobalka je dwójna krónowe łopješka su kulojte jabłukowe płody su brune jara twjerde krušwojte hač nimale wopak kehelojte a docpěja wulkosć wot něhdźe cm při kultiwowanych sortach cm wone su horjeka wopłonjene a wot łisćołopjenojtych keluškowych łopješkow krónowane a wobsahuja pjeć kamjeńtwjerdych jadrow ale so hakle po skutkowanju mróza mjechke stanu a so hodźa jěsć rosće w bohatych na družinach dubowych měšanych lěsach rědko w regionach plahowanja wina a w swětłych lěsach wodźiwjena ale so zdźěla jako wozdobne drjewa plahuje ma radšo w lěće ćopłe wutkate humusowe abo kamjentne wapnite abo hlinjane pódy rostlina je w juhozapadnej aziji w kawkazu w sewjernej persiskej juhowuchodnej europje a w južnych alpach rozšěrjena při čimž we zapadnej europje a na sewjer alpow jenož wodźiwjene wustupuje dźiwja forma při nas njewustupuje prawa myšpla bě woblubowany sadowy štom za čas srjedźowěka jeje płody su dla wysokeho wutka na pektinach a kisalinach same abo w měšenju z jabłukami winom a cokorom k wuhotowanju wot marmelady přihódne nimo toho wone jako přidawk k jabłukowym a krušwowym moštam tych dźeržomnosć polěpša aprikozowc prunus armeniaca je sadowy štom ze swójby róžowych rostlinow druhe serbske mjeno je marulowc jeho płód rěka aprikoza aprikozowc je w lěću zeleny štom kotryž docpěwa wysokosć wot hač do m króna je kulowata we kulturje často šěroko wustupowaca zdónk je niski čerwjenojte hałuzy nimale padorunje wotsteja měnjate łopjena su hładke nahe šěroko jejkojte hač wutrobojte prědku wótre a docpěwaja dołhosć wot hač do cm a šěrokosć wot hač do cm wone su rězane prědku kónčkojte a zwjetša njesu jasnej žałzowej horbikaj na maksimalnje cm dołhim stołpiku kćěje wot měrca hač do apryla kćenja so před zelenjenjom łopjenow jewja wone su běła wonka čerwjenojte nimale sedźace a docpěwaja přeměr wot něhdźe cm keluch je krótši hač króna wot junija so kulowate hač jejkojte sćeńka kosmate něhdźe cm tołste žołte zdźěla čerwjenje přeběžane póčkate płody z typiskim šowom wuwiwaja jich póčka je hładka a wopłonjena a so hodźa lochko wot płodoweho mjasa wotdźělić potrjebuje wjele ćopłoty ma radšo słónčne wotewrjene stejnišća ze čumpatej na prawym měrje wutkatymi pódami rostlina je domjaca w zapadnej aziji ale tež w teritoriju srjedźneho morja často wustupuje ale so w srjedźnej europje plahuje při čimž w europje njewodźiwja muchownik amelanchier je ród ze swójby róžowych rostlinow rosaceae wědomostne mjeno pochadźa z francoskeho słowa la mlanche přez wopačne wottorhnjenje artikla l amlanche a přidaće štomoweho sufiksa ier najmjeńše družiny su w lěće zelene kerki abo małke štomy měnjate łopjena su jednore owalne a zubate abo karbowane běłe kćenja su dołhe a wuske steja w kićowych kwětnistwach a so před dospołnym rozwićom lisćowych łopjenow jewja kćenja so wot insektow wopróša płody su małke jědźne jahodojte jabłukowe płody zrałe płody su purpurowe abo čorne a normalnje słódko słodźa wone so wot ptačkow žeru symjenja so wot ptačkow rozšěrjuja rostliny su relatiwnje njenaročne ma radšo wapnite pódy někotre družiny najlěpje rostu na trawoporosćenych swětlinach w škiće druhich štomow k rodej muchownik amelanchier so družinow w euraziji a sewjernej americe liči při čimž rozšěrjenske ćežišćo je sewjerna amerika w srjedźnej europje je jenož domjaca a to prawy muchownik amelanchier ovalis někotre družiny so jako pyšne kerki w zahrodach a parkach plahuja bombawka prunus cerasifera je kerk abo štom ze swójby róžowych rostlinow rosaceae zrunany kerčinaty bjezćernjowy štom docpěje wysokosć wot hač do m rosće jako štom wjacezdónkowje a je často njećernjata króna je kulojta łopjena su małke tróšku bronzowe dołho jejkojte wone docpěja dołhosć wot hač do cm běłe kćenja so w nalěće w chłódnych regionach abo pózdnim zymje w ćopłych regionach na hišće nahich hałuzach jewja steja zwjetša po jednym wone su při formach ze zelenymi łopjenami běłe a při formach ze čerwjenymi łopjenami róžojte a docpěja přeměr wot hač do cm jich stołpiki su nahe jědźne płody su kulojte a docpěja přeměr wot hač do cm mjaso zwjetša žołteho rědko čerwjeneho płoda so špatnje wot kamjenja pušći rostlina je domjaca w małkej aziji a w kawkazu a so w europje kultiwuje brěškowc prunus persica je kerk abo štom ze swójby róžowych rostlinow rosaceae jeho płód je brěšk brěška jeli bělizka płoda je hładka potom je nektarina brěškowc je w lěću zeleny kerk abo štom kotryž docpěje wysokosć wot hač m króna často je wustupowaca a płona měnjate stołpikate łopjena su wótro rězane šěroko lancetojte hładke nahe nad srjedźišćom najšěrše a docpěja dołhosć wot hač do cm kćěje wot měrca hač do apryla róžojte abo čerwjeno wioletne kćenja so před abo z łopjenami jewja wone docpěja přeměr wokoło cm blědoróžojte swětłoróžojte žołtočerwjene žołte abo šarlachčerwjene póčkate płody docpěja wulkosć wot hač do wot hač do cm a wobsahuja poroznu hłuboko brózdźenu lochko so wotdźělowacu póčku brěški su kosmate mjeztym zo nektariny su njekosmate eksistuja sorty ze žołtym a běłym płodowym mjasom ma radšo ćopłe stejnišća a je mjerzliwe drjewa rosće najlěpšo na přesakliwych humusowych a čerstwych pódach pochadźa originalnje z chinskeje a je přišła přez persiskeje do antikneje grjekskeje a romskeje mócnarstwa a wottam k srjedźnej a zapadnej europje někotre sorty so jako płodowe štomy plahuja mjeztym zo druhe sorty jako pyšne rostliny plahuja čećikata wišnja prunus mahaleb je kerk abo štom ze swójby róžowych rostlinow druhe serbske mjeno je čećikata wišeń čećikata wišnja je kerk abo štom kotryž docpěwa wysokosć wot hač m hałuzy su wotstejace rozhałuzowane jeje drjewo jara přijomnje wonja łopjena su jejko kulojte a njesu stajeny kónčk wone su ćmowozelene tróšku kožojte na hornim boku nahe a błyšćace njesu na kromje krótke tupe zubki a docpěwaja dołhosć wot hač do cm jich stołpik docpěwa dołhosć wot hač do cm kćěje wot apryla hač do meje běłe kćenja so před abo z łopjenami jewja a steja po štyrjoch hač po dźesaćoch w čećikach wone docpěwaja šěrokosć wot hač do cm płody su jejkojte a docpěwaja wulkosć wot hač mm wone su na spočatku žołtočerwjene pozdźišo čorne a najěr a zwjetša hórko słodźa rosće w słónčnych žiwych płotach w bukowych lěsach na skalnych zwisach a w dubowych lěsach rostlina je w južnej němskej awstriskej a južnej europje rozšěrjena dorničel prunus spinosa je kerk ze swójby róžowych rostlinow rosaceae dalše ludowe mjena su wulki hłohonc dornyk a raćešin jeho płód je dorničałka dorničel je lětozeleny ćernjaće wuhotowany wotstejace a husto rozhałuzkowany kerk abo małki štom kotryž docpěwa wysokosć wot hač do m rostlina je zmjerzkokruta młode hałuzy na spočatku su kosmate ale skerje so wobnažuja maja čerwjenojtu skoru kotraž w starosće čornje zymske pupki su kulojte docpěja wysokosć wot hač do mm a su šěrobrune hač do čerwjenobrune łopjena su měnjate zubate a docpěja dołhosć wot hač do cm cm a su dołho stołpikate łopjency su nawopačnje owalne hač do eliptiske docpěja dołhosć wot hač do cm a šěrokosć wot hač do mm maja na spódku małe nektarowe žałzy a su na hornim boku ćmowozelene na delnim boku jasniše a na žiłkach kosmate kćěje wot apryla hač do meje wot měrca hač do apryla kćenja steja po jednym abo po dwěmaj su krótko stołpikate kćěja dołho před wućěrjenjom lisća a docpěja šěrokosć wot hač do cm wone su dwusplažne maja dwójny kćenjowy přikryw a su pjećličbne keluch je njenahladny krónowe łopješka docpěja wulkosć wot hač do mm a su běłe stameny su něhdźe kćenja buchu wot insektow předewšěm pčołow wopróšene póčkaty płód je kulowaty nimale čorny módrje zwobručowane docpěje wulkosć wot hač do mm póčka docpěje wulkosć wot hač do mm je kulojta a so njewotdźěluje wot zeleneho kisałeho płodoweho mjasa płody zrawja wot septembra hač do oktobra płody so hodźa po někotrych mrózach jěsć dorničel ze štyrikróćnej sadu chromozomow płaći jako pochadna forma slowčiny prunus domestica kotraž ma šěsćkróćnu sadu chromozomow druha pochadna forma je bombawka prunus cerasifera z dwójnej sadu chromozomow rosće w słónčnych kerčinach resp žiwych płotach na lěsnych a pućnych kromach kamjentnych hromadach ma radšo wutkate často wapnite pódy dorničel je w europje z wuwzaćom sewjera a sewjerowuchoda w małej aziji kawkazu sewjerozapadnej africe rozšěrjeny w alpach hač do wysokosćow wot m wustupuje płody so móžeja za wuhotowanje alkoholiskich napojow brěčkow abo marmeladow wužiwać kisała wišnja prunus cerasus je sadowy štom ze swójby róžowych rostlinow rosaceae dalše ludowe mjena su wišeń kisalca a kisalnica kisała wišnja je kerk abo štom kotryž docpěje wysokosć wot hač m rosćenska forma wariěruje po podłožku sorće a rězku hałuzy su mjenje nahłe hač při třěšeni ma hrube na hornim boku błyšćace rězane łopjena su jejkojte hač eliptiske wone docpěja dołhosć wot hač do cm łopjenjowy stołpik zwjetša njenjese žałzy kćěje wot apryla hač do meje běłe kćenja so před łopenjemi jewja docpěja přeměr wot něhdźe cm a steja po dwěmaj hač po štyrjoch w sedźacych wokołkach jich stołpiki docpěja dołhosć wot hač cm krónowe łopješka su nimale kruhojte kisałe płody rosće we swětłych lěsach a žiwych płotach a so často plahuje pochadźa originalnje z juhowuchodneje europy kitkata wišnja prunus padus je štom abo kerk ze swójby róžowych rostlinow rosaceae dalše ludowe mjena su počepina šmergula smoržowe zelo pórpoćina purpoćizna pórčoplina počaplina počeplina počipina póćipina póćipizna počapla počepica poćerpin purpućina purpoćina kitkata wišnja je kerk abo štom kotryž docpěwa wysokosć wot hač do m króna je šwižna jejkojta hač kulojta hłowne wurostki su kruće zrunane při tym hałuzy přewisuja skora njepřijomnje hnijaće a tróšku za kisałom smjerdźi łopjena su jejkojte abo eliptiske a docpěwaja dołhosć wot hač cm cm a su sćeńka zubate na hornim boku tróšku zmoršćene jich stołpiki njesu žałzy jich nazymske barbjenje často je oranžowe kćěje wot apryla hač meje najprjedy zrunane prózdnišo wisace kiće docpěwaja dołhosć wot hač cm a wobsteja z hač wonjacych maksimalnje cm šěrokich kćenjow běłe krónowe łopješka docpěwaja dołhosć wot hač mm keluškowe łopješka njesu trodle a su žałzojte kulowaty póčkaty płód nima zbytk kelucha hórce słodźi a docpěwa wysokosć hróšatka jich póčka je jamkojće brózdźena zrałe płody su čorne rosće we łučinowych lěsach łučinowych kerčinach a na lěsnych kromach preferuje mokre tež zdźěla přepławjowane pódy rostlina je w nimale cyłej europje rozšěrjena w ruskej korbyplećerjo zhibujomne oliwne abo čerwjenobrune hałuzy jako plećenski material wužiwaja mandlowc prunus dulcis je kerk a štom ze swójby róžowych rostlinow rosaceae jeho płód je mandla mandlowc je w lěću zeleny štom abo kerk kotryž docpěwa wysokosć wot hač do m zdónk je krótki a často křiwy króna je kulojta hač šěroko wustupowaca měnjate łopjena su owalne hač dołhojće lancetojte a docpěwaja dołhosć wot hač do cm jich stołpiki docpěwaja dołhosć wokoło cm a njesu na bazy někotre žałzy kćěje wot měrca hač do apryla swětłoróžojte abo běłe kćenja so před łopjenami jewja a docpěwaja přeměr wot hač do cm wone steja po pjećoch hač po šesćoch w promjenjach płone jejkojte zelene pjelsćojće kosmate płody wobsahuja słabje brózdźenu póčku ze ćeńkej skorpiznu wone docpěwaja dołhosć wot hač do cm jich płodowe mjaso je suche a póčka je jara twjerda eksistuja hórke a słódke mandle při tym hórke mandle wobsahuja hač do amygdalina z amygdalina cyanowodźik nastanje tak zo wulke mnóstwo je jara jědojte z mandlow so mandlowy wolij a zhromadnu z cokorom a aromatiskimi maćiznami marcipan zhotowujetej nimo toho wobsahuja mineralne maćizny rosće na njeselenych přesakliwych pódach pochadźa z wuchodneho regiona srjedźneho morja ze słódkich mandlow kulturneje formy so marcipan zhotuje slowčina prunus domestica je sadowy štom ze swójby róžowych rostlinow rosaceae jeho płód je slowka rostlina prawdźepodobnje je stara hybrida z dorničela prunus spinosa a bombawki prunus cerasifera slowčina je w lěću zeleny štom kotryž docpěje wysokosć wot hač do m husta króna wobsteji ze sylnych hałuzow a je na runym a šwižnym zdónku hłowne hałuzy nahle horje rostu měnjate stołpikate łopjena su jejkojte hač eliptiske karbowane hač rězane na delnim boku druhdy husto kosmate a docpěja hač do cm na krótkich wurostkach steja husto w promjenjach kćěje wot apryla hač do meje běłe abo nazeleń běłe kćenja so před abo z łopjenami jewja wone njejsu wupjelnjene steja po dwěmaj hač po třoch a docpěja přeměr wokoło cm zwonkowna kroma je njeprawidłownje zubate jich stołpiki su móškojće kosmate a krótke płody jara wariěruja po poddružinje wone su mjeńše brěčkate hač chinska slowčina prunus salicina a docpěja dołhosć wot hač do cm jich mjaso je zelene abo žołte slowki su wulke kulojte hač krótko owalne zwjetša módro wioletne a wot awgusta zezrawja knykački su jejkojte kónčkojte módre hač wioletne mirabele su małke kulowate a žołte reneklody su zeleno žołte hač čerwjenojte a jara wulke ma radšo humusowe pódy ale hewak je skromna pochadźa originalnje z prědnjeje azije slowčina bu w lěće wot carl von linn najprjedy wopisana wona so do poddružinow rozdźěli mnoholičbne sorty so zwjetša dla słódkich płodow plahuja mjeztym zo někotre sorty tež jako pyšne rostliny plahuja prunus je ród ze swójby róžowych rostlinow rosaceae k rodej słuša štomy z jědźnymi póčkatymi płodami kaž na př wišnja slowka aprikoza brěška nektarina mandla ale tež dla jich kćenjow plahowane pyšne drjewa štomy docpěwaja w přerězku wysokosć wot m ale někotre družiny móžeja wjace hač m wysoke być nimo toho kerkojte družiny eksistuja najwjetše družiny su w lěće zelene často łopjena su rězane wonjace kćenja su róžojte abo běłe a njesu pjeć krónowych łopješkow płody přeco su mjasne z twjerdej póčku kotraž zdźěla wulke mnóstwo amygdalina wobsahuje družiny su předewšěm na sewjernej połkuli zemje rozšěrjene prunus bu prjedy jako jenički ród podswójby amygdaloideae wobhladany dla molekulargenetiskich přepytowanjow so ród pak dźensa jako tribus amygdaleae do podswójby spiraeoideae staji eksistuja rozdźělne systematiki za ród zdźěla buchu družiny do wjacorych rodow rozdźělene to so pak přez molekularnogenetiske dźěła njepodpěruje padus padellus cerasus amygdalus persica armeniaca a laurocerasus su potajkim wšě do prunus integrowane a płaća jenož wjace jako synonymy klasiske podrjadowanje do pjeć podrodow so přez molekularnogenetiske přepytowanja jenož zdźěla podpěruje faluje pak klasifikacija kotraž jenož monofyletiske taksa listuje podrody z wubranymi družinami eksistuja samo hybridy mjez rozdźělnymi družinami husacy porstnik potentilla anserina je rostlina ze swójby róžowych rostlinow dalše serbske ludowe mjeno je rěbliki husacy porstnik je wjacelětna rostlina z dołhimi róžojtymi powjerchowymi wotnožkami a njekćějacymi lisćowymi wurostkami kotraž docpěwa wysokosć wot cm husacy porstnik móže relatiwnje wysoke selowe koncentracije wudźeržuje wonkowne łopjenka su třišpaltowe a židźanje kosmate łopjena docpěwaja dołhosć wot hač cm a su přetorhowane pjerite z do kosmatymi horjeka zelenymi deleka slěbroběłymi jejkojtymi hrubje zubatymi pjerkowymi łopješkami wón kćěje wot meje hač do awgusta kćenja su žołte pjećłopjenowe a dołho stołpikate a docpěwaja šěrokosć mjezy a cm pjeć krónowych łopješkow je kulojte wón rosće na pastwach pućnych kromach a pustych městnach husacy porstnik je nimale na cyłym swěće rozšěrjeny łažawy porstnik potentilla reptans je rostlina ze swójby róžowych rostlinow dalše serbske ludowe mjeno je pumpotawa łažawy porstnik je wjacelětna zelišćowa rostlina kotraž docpěje wysokosć mjezy a cm cm łažace stołpiki docpěja dołhosć wot m łopjena su dołho stołpikate hač do ličbowe hrubje zubate wón kćěje wot junija hač do awgusta kćenja su žłotožołte a maja pjeć krónowych łopješkow kotrež su wutrobojte abo zažłobjene žołte kćenja steja po jednym we łopjenowych rozporach a docpěja wulkosć wot hač do cm kćenjowych přikrywnych łopješkow docpěja dołhosć mjezy a mm kćenja buchu wot insektow wopróšene płody buchu wot cycakow a mrowjow rozšěrjene wón rosće na rolach pućach žiwych płotach łukach hrjebjach a brjohach łažawy porstnik je w cyłej europje rozšěrjeny běły porstnik potentilla alba je rostlina ze swójby róžowych rostlinow běły porstnik docpěwa wysokosć wot hač cm stołpik je kosmaty a jednokwětny hač pjećkwětny łopjena su pjećličbnje porstowane na hornim boku zelene na delnim boku slěbroběłe pjerite łopješka su lancetojte a docpěwaja dołhosć wot hač cm a maja na woběmaj bokomaj jedyn hač štyri zubki wón kćěje wot apryla hač do junija kćenja su běłe docpěwaja šěrokosć mjezy a cm a maja wutrobičkojtych jedyn druheho překrywacych krónowych łopješkow kotrež su mało dlěše hač keluškowe łopješka stameny su nahe wón rosće w suchich lisćowych měšanych lěsach běły porstnik je we wuchodnej a srjedźnej europje rozšěrjeny lěsny porstnik potentilla erecta syn potentilla tormentilla je rostlina ze swójby róžowych rostlinow druhe serbske mjeno je zawjaznik lěsny porstnik je trajne zelo kotrež docpěje wysokosć wot hač do cm wón je kosmata rostlina z njestajnje dulatym abo walcojtym wonka ćmowobrunym nutřka krejčerwjenym pjenkom stołpiki steja zrunanje a su najčasćišo wot spódka wobšěrne spódnje łopjena su dołhe ćeńkostołpikate dźělene a chětře wjadnjace stołpikowe łopjena su krótkostołpikate hač do sedźace najčasćišo ličbowe łopješka docpěja dołhosć wot hač do cm a su hrubje zubate wón kćěje wot apryla hač do julija wot meje hač do awgusta kćenja docpěja wulkosć wot cm a njesu tróšku zažłobjene krónowe łopješka wón rosće na suchich łukach płonych bahnach holach słónčnych zwisach skłoninach we swětłych lěsach a na lěsnych pućach ma radšo małowutkate často kisałe pódy lěsny porstnik je w europje aziji a sewjerej americe rozšěrjeny nalětni porstnik potentilla tabernaemontani je rostlina ze swójby róžowych rostlinow rosaceae nalětni porstnik je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm ležace stołpiki korjenja na sukach a wutworja na kónčku nowu rozetu łopjenow spódnje łopjeno je zwjetša pjećličbne łopješka docpěwaja dołhosć wot hač cm stołpikowe łopjena su šwižniše hač spódnje łopjena łopjena su na woběmaj bokomaj zelene a kosmate pódlanske łopeška spódnich łopjenow su linealne mjeztym zo pódlanske łopješka stołpikowych łopjenow su jejkojto lancetojte kćěje wot měrca hač junija žołte kćenja docpěwaja wulkosć wot hač cm a steja po třoch hač po dźesaćoch w čumpatym kwětnistwje pěstka je horjeka jako pleco stołstnjena rosće na suchich trawnikach skalnych zwisach skalnych hłójčkach winicowych murjach a nadróžnych skłoninach preferuje słónčne ćopłe stejnišća na suchej bazowej pódu rostlina je w srjedźnej europje sewjernje hač do skandinawiskeje a južnje hač do južneje francoskeje rozšěrjena bahnowy porstnik potentilla palustris syn comarum palustre je rostlina ze swójby róžowych rostlinow dalše serbske mjeno je sedmporstnik bahnowy porstnik je trajne zelo kotrež docpěje wysokosć wot cm hač do cm łopjena su na stołpiku rozdźělene pjerite z hač do łopjenami kotrež su na hornim boku ćěmnozelene a na delnim boku módrozelene wón kćěje wot junija hač do awgusta julija kćenja su stołpikate maja łopjenow a su purpurčerwjene abo ćemnopurpurne docpěja šěrokosć wot hač do cm keluch je napadniši hač króna a so po kćěwje podlěši papłód ma samsny twar kaž tón podtrawnicy wón rosće w bahnach a so wostaji wapno bahnowy porstnik je w nimale cyłej europje sewjernej aziji a sewjernej americe rozšěrjeny slěborny porstnik potentilla argentea je rostlina ze swójby róžowych rostlinow rosaceae slěborny porstnik je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm rostlina je zrunana abo nižoležaca stołpik a łopjena su na delnim boku běłopjelsćojte łopjena su tři hač pjećličbnje pjerite kćěje wot junija hač oktobra kćenja docpěwaja wulkosć wot hač cm a steja po dwěmaj hač po dwacećoch w čumpatych pakićach krónowe łopješka su žołte a dlěše hač lancetojty keluch a słabje zarěznjene rosće na suchich a pěskowych trawnikach skalnych hłójčkach pućnych kromach a železniskim terenje preferuje skerje wotewrjene zwjetša małowapnate pěskowe hač šćerkowe pódy rostlina je w nimale cyłej europje rozšěrjena stawacy porstnik potentilla anglica je rostlina ze swójby róžowych rostlinow rosaceae stawacy porstnik docpěje wysokosć wot hač cm a ma nižoležacy stołpik kotryž na sukach často korjeni rostlina je k družinje wuwity bastard z družinow lěsny porstnik p erecta a łažawy porstnik p reptans spódnje łopjena su tři hač pjećličbne kotrychž łopješka maja na kóždym boku štyri hač šěsć zubkow stołpikowe łopjena su cm dołho stołpikate pódlanske łopjena su zwjetša cyłokromne kćěje wot junija hač awgusta žołte kćenja su štyriličbne abo pjećličbne krónowe łopješka docpěja dołhosć wot hač mm rosće na lěsnych pućach we włóžnych lěsach na bahnowych łukach rostlina je w srjedźnej a sewjernej europje rozšěrjena indiska pozdatna truskalca potentilla indica je rostlina ze swójby róžowych rostlinow prjedy so jako duchesnea indica mjenowana ale nětko něhdyši ród duchesnea je dźěl roda potentilla indiska pozdatna truskalca je wjacelětna rostlina kotraž docpěje wysokosć wot hač do cm cm kosmaty stołpik je wotnožkojće podlěšowany třiličbne łopjena su ćmowozelene rukojće hromadźe stajene a na nerwach kosmate owalne łopješka docpěja dołhosć wot cm a šěrokosć wot cm kćěje wot meje hač do oktobra kćenja su žołte a njesu wulke hač do zubate wonkowne keluškowe łopješka a docpěja wulkosć wot cm kćenjowe łopješka docpěja dołhosć wot hač do mm a šěrokosć wot hač do mm keluch je po kćěwa jara rozrosćeny płód je botanisce měny za pozdatny płód čerwjeny něhdźe mm wulki płód je podobne wotwonka na tych lěsneje truskalcy ale njesłódne a nic brěčkojty worješki maja samsnu barbu kaž płód płody w pózdnim lěću dozrawja wšědny rólny šišmanc aphanes arvensis je rostlina ze swójby róžowych rostlinow rosaceae wšědny rólny šišmanc je jednolětna rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot hač cm rostlina je zwjetša šěrozelena a nima na spódku stejacu rozetu łopjena su hłuboko třidźělne ze zarězanymi wotrězkami a docpěwaja dołhosć wot hač mm a šěrokosć wot hač mm bóčne łopješka su titkojte kćěje wot meje hač septembra zelene kćenja steja po pjećoch hač po dwacećoch w kłubičkach a docpěwaja wulkosć wot hač mm keluch njese na kromje kosmy mjeztym zo króna faluje kłubički steja we łopjenowych rozporach płody docpěwaja dołhosć wot wjace hač mm rosće na žitowych rolach rólnych kromach winicach a pustych płoninach preferuje małowapnite hlinjane pódy rostlina je w srjedźnej a južnej europje sewjernje hač do južneje skandinawiskeje rozšěrjena alpska róža rosa pendulina je rostlina ze swójby róžowych rostlinow rosaceae alpska róža docpěwa wysokosć wot hač m zdónk a hałuzy maja rune małko kałačow abo su bjezkałačowe łopjena wobsteja z dźewjeć hač jědnaće ćmowozelenych dwójnje zubatych łopješkow kćěje wot junija hač julija kćenja steja zwjetša po jednej jich stołpiki docpěwaja dołhosć wot hač cm a njesu žałzowe kosmy keluškowe łopješko je cyłokromne a po času kćěwa je zrunane krónowe łopješka su róžojte hač ćmowočerwjene płód ma formu bleše a njese žałzowe kosmy a kałate seršćiki a je oranžowy hač čerwjeny rosće w hórskich měšanych lěsach na skalnych pasmach a w klečowych kerčinach rostlina je w srjedźnej a južnej europje rozšěrjena dźiwja róža tež płótna dźiwja róža rosa canina je rostlina ze swójby róžowych rostlinow rosaceae jeje płód je šiplenka dźiwja róža je kerk kotryž docpěje wysokosć wot hač m hałuzy su wobłukaće přewisowace abo łažace łopjena su nahe a ličbnje pjerite jich stołpik je njekosmaty ale často njese stołpikate žałzy a serpikojte kałače kćěje w juniju kćenja su jasnoróžojte sedźa zwjetša po wjacorych na nahich stołpikach a docpěja šěrokosć wot hač cm keluškowe łopješka su po času kćěwa wotwodźěte a před zrałosću wotpadaja zwonkowne keluškowe łopješka su přez šwižne přiwiski pjerite pěstki su swobodne krótke a jenož małko z kćenjoweho bónčka sahaja šiplenka je čerwjena naha a šwižnje jejkojta rosće w žiwych płotach na lěsnych a pućnych kromach a pustych płoninach preferuje ćopłe zwjetša hłubokosahace hlinjane pódy rostlina je w europje rozšěrjena skoricowa róža rosa majalis je rostlina ze swójby róžowych rostlinow rosaceae skoricowa róža je hač zwjetša m wysoka husta kerčina delnje hałuzy a zdónk njesu wjele jehłowych kałačow a kałačowych seršćikow łopjena su pjećličbne hač sydomličbne na hornim boku ćmowozelene hač módrozelene kosmate na delnim boku šěrozelene móškojće abo pjelsćojće kosmate kćěje w měrnej klimje jara zahe najčasćišo za čas poslednich mejowych dnjow z cm wulkimi kćenjemi a je derje kruta přećiwo zymje keluškowe łopješka su cyłokromne po čas kćěwa zrunane krónowe łopješka su róžojte hač ćmowočerwjene kćenjowe hałuzy njesu jenake zwjetša w porach rjadowane kaž hóčki křiwjene kałače jeje šiplenki su cymtočerwjene oranžbarbne hač čerwjene małe kulojte tež bohate na witamin c rosće w słónčnych žiwych płotach na skalnych zwisach a w łučinowych lěsach rostlina w sewjernej a srjedźnej europje předewšěm wuchodnje rozšěrjena winowa róža rosa rubiginosa syn rosa eglanteria je rostlina ze swójby róžowych rostlinow rosaceae a domjaca dźiwja družina róžow dokelž jeje lisćo wonja kaž zrałe jabłuka so za čas lětstotka za wuplahowanje róžow wužiwaše winow róža je kerk kotryž docpěwa wysokosć wot hač m hałuzy njesu serpikojte na spódku cm šěroke kałače a rune seršćiki jeje lisćo wonje kaž zrałe jabłuka wosebje za čas włóžneho wjedra a při rozrybowanju šiplenki su intensiwnje čerwjene wobchowa keluch a buchu k woliju a marmeladźe předźěłane rosće w suchich łukach skalnych žiwych płotach na lěsnych kromach a skalnych zwisach preferuje w prawym měrje suche zwjetša wapnite pódy mina witkojc meje w bórkowach nowembra w popojcach bě najwažniša delnjoserbska basnjerka a publicistka wona narodźi so w nalěću w bórkowach hdźež hač do šulu wopyta w lěće dźěłaše w berlinje jako słužowna a wot do w bórkowach jako dnjowa dźěłaćerka wot do běše wona sobudźěłaćerka nowiny serbski casnik w budyšinje je so wona z arnoštom muku a janom cyžom zeznajomiła dokelž za čas wójny we łužicy bydlić njesmědźeše dyrbješe wot do do jarobroda přećahnyć wot lěta bydleše a dźěłaše znowa w budyšinje jako sobudźěłaćerka domowiny mina witkojc płaći jako basnjerka kotraž je serbske sebjewědomje w delnjej łužicy znowa wožiwiła wona zemrě nowembra w popojcach a bu na bórkowskim kěrchowje pochowana wot lěta spožči kraj braniborska kóžde druhe lěto myto miny witkojc za angažement na polu serbskeje rěče jurij brězan junija we worklecach měrca w kamjencu bě najwuznamniši serbski spisowaćel lětstotka a płaći jako załožer serbskeje socialistiskeje literatury jeho knihi kotrež pisaše hornjoserbsce a němsce přełožichu so do rěčow brězan pisaše hłownje prozu dramatiku a eseje jurij brězan narodźi so jako prěnje z pjeć dźěći do swójby worklečanskeho serbsko katolskeho skałarja a małoratarja wot do wopyta wón gymnazij w budyšinje a započa potom studij ludoweho hospodarstwa z kotrehož bu pak wuzamknjeny hižo wot dźěłaše aktiwnje za domowinu w lěće wupućowa do prahi při nawróćenju do łužicy so zaja a wosta hač do w jatbje swoju maturu złoži w torunju so brězan do łužicy wróći dyrbi ju pak po krótkom zaso wopušćić a poda so nachwilu jako inspektor na ratarskich kubłach do cuzby mjez druhim do sewjerozapadneje němskeje wot lěta do běše w němskim wójsku a pozdźišo w us ameriskej wójnskej jatbje wróćiwši so z wójnskeje jatby zastupi do sed a zorganizowa dźěłowe brigady serbskeje młodźiny mjez druhim na twarnišćach w juhosłowjanskej wot lěta dźěłaše jako swobodny spisowaćel w lěće sta so z čłonom pen centra a němskeje akademije wuměłstwow wot do bě z wicepředsydu spisowaćelskeho zwjazka ndr jurij brězan běše woženjeny z ludmilu rodźenej hajnec z kotrejž měješe syna simona z wosomdźesatych lět sem bydleše w hornim hajnku blisko worklec jurij brězan słušeše k najznaćišim spisowaćelam němskeje demokratiskeje republiki a dósta wjacore wysoke myta mjez druhim narodne myto a myto ćišinskeho literarne myto domowiny rjad karla marxa a wótčinski zasłužbny rjad a mnoho twórbow brězana maja awtobiografiski raz najznaćiša je romanowa triologija wo feliksu hanušu kotraž wobsteji z třoch dźělow šuler němsce der gymnasiast wučbne lěta semester der verlorenen zeit a zrałe lěta mannesjahre dalše twórby maja łužiske baje jako zakład kaž na přikład knihi wo krabaće dr jan cyž johannes ziesche januara w žuricach septembra w budyšinje bě serbski jurist spisowaćel nakładnik a prěni krajny rada budyskeho wokrjesa po druhej swětowej wójnje jan cyž pochadźa ze swójby žuričanskeho žiwnosćerja z pjeć dźěćimi po zažnej smjerći nana w lěće wobdźěłowaše mać štyri lěta dołho sama žiwnosć po wopyće budyskeje tachantskeje šule wot do a němskeho gymnazija na praskej małej stronje kaž tež wojerskej słužbje w prěnjej swětowej wójnje studowaše wot do na karlowej uniwersiće prawnistwo w tutym předmjeće pozdźišo tež promowowaše wot do bě z nawodu choćebuskeje wotnožki serbskeje ludoweje banki dla swojeho dźěła a aktiwitow w serbskim narodnym hibanju bu krótkodobnje wot nacionalsocialistow zajaty wot hač do zakaza w lěće bě z wudawaćelom serbskich nowin za čas druheje swětoweje wójny bu znowa wot gestapo zajaty móžeše pak při bombardowanju drježdźan dnja februara hromadźe z janom meškankom z jastwa ćeknyć dnja meje bu domowina pod komisariskim předsydstwom jana cyža w chrósćicach znowa załožena hišće w samsnym měsacu bu cyž wot sowjetskeje komandantury za noweho krajneho rady budyskeho wokrjesa wuzwoleny w tymle zastojnstwje běše jemu móžno hromadźe z wjednistwom domowiny pod pawołom nedom serbow na wažne pozicije we wokrjesu přinjesć a z tym natwar dwurěčneho šulstwa a zarjadnistwa po wójnje zmóžnjeć hač do měrca bě tež městopředsyda serbskeje narodneje organizacije w meji bu dla politiskich diferencow z wokrjesnym wjednistwom sed wotsadźeny pječa njebě so raznje dosć za kolektiwizaciju zasadźał a dźěłaše potom zaso jako wudawaćel serbskeho dźenika kotryž nětko pod mjenom nowa doba wuńdźe jan cyž bu na hrodźišku w smolerjec swójbnym rowje pochowany žuricy suritz su wjes w hornjołužiskim wokrjesu budyšin kotraž słuša ke gmejnje pančicy kukow maja wobydlerjow wjeska namaka so we wužłobinje zapadołužiskeje pahórčiny něhdźe štyri kilometry juhowuchodnje halštrowa na wjace hač metrow wysokich kopcach zapadnje a sewjerozapadnje žuric namaka so granodiorit blisko pod zemju wjesne hona maja přestrjeń wot km žuricy wobsteja zwjetša z tři a štyristronskich statokow nimo toho namakaja so we wjesce hišće wjacore tykowane chěže susodne wsy su kašecy a hłupońca w sewjerowuchodźe porchow w juhu a jědlow w sewjerozapadźe wjes naspomni so k prěnjemu razej we wopismje klóštra marijina hwězda z lěta jako zuricz woznam wjesneho mjena je dotal njejasny za lěto je knježe sydło zapisane kiž so pak pozdźišo jenož hišće jako wudwor pomjenowaše hač do lětstotka dyrbjachu někotre burske statoki klóštrej dawki płaćić w lětstotku dóńdźe k njeměram jako zwyši klóšter dawki w lěće wotpokazachu žuričenjo žadanje klóštra přichodnje za njón předźeno přasć po mukowej statistice mějachu žuricy we tych lětach wobydlerjow mjez nimi serbow a němcow arnošt černik zwěsći serbskorěčny podźěl wobydlerstwa žuričanskeje gmejny wot jenož hišće hač do dźensnišeho leži wjeska při rěčnych mjezach serbšćiny w lěće bě mjez wobydlerjemi ewangelskich a katolskich žuricy su nimo kašec a hłupońcy jedna z třoch gmejnskich dźělow pančic kukowa bjez katolskeje wjetšiny ewangelscy wěriwi słušeja wot lěta k porchowskej wosadźe prjedy do hodźija katolscy chodźa wot do wotrowa dulkata smjetanka filipendula vulgaris syn filipendula hexapetala je rostlina ze swójby róžowych rostlinow rosaceae dulkata smjetanka je wjacelětna rostlina kotraž docpěje wysokosć wot hač cm čerstwe zelo je glykosidow dla słabje jědojte jednotliwe korjenje su dulaće stołstnjene a słuža rostlinje jako składowanski organ paproćojte łopjena su na woběmaj stronomaj zelene pjerite z hrubje zubatymi łopjenami kćěje wot junija hač julija wona ma zwjetša kćenjowe łopješka kotrež docpěja dołhosć wot hač cm jeje krónowe łopješka zwonka zwjetša su čerwjenojte běłe kćenja steja w njeprawych wokołkach někotre zahrodne warjetety njesu róžojte kćenja płody su kosmate rune a zrunane wona rosće na suchich łukach w kerčinach na lěsowych kromach a swětłych lěsach rostlina je w europje a w aziji rozšěrjena łučny šišmanc alchemilla vulgaris syn alchemilla acutiloba opiz alchemilla acutiloba var stellata poelt alchemilla acutangula buser je rostlina ze swójby róžowych rostlinow dalše serbske ludowe mjena su łučne šwejški swjateje marcyne šórcuški a swjateje marcyne kožuški łučny šišmanc je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć mjezy a cm rostlina přez škałoby na łopjenowych kromach wodu aktiwnje woteda stołpik je rozdźělnje kosmaty łopjena su kruhojte hač jěrchenkojte lapate a docpěja šěrokosć wot hač do cm wone su na štwórći hač napoł zarězane jich kosmy su rozdźělne lapy su połkruhojte hač třiróžkate łopjency maja zubatych wotrězkow bazowe łopjena łučneho šišmanca su kulojte dołhostołpikate a jenož hač do połojcy dźělene delnje łopjena docpěja wulkosć wot hač do cm wón kćěje wot meje hač do septembra awgusta zelenožołte abo žołtozelene kćenja su małe z wulkosću wot něhdźe mm a steja w kónčnje stejacych kłubičkojtych pakićach abo čumpatych kłubičkach a maja stameny krónowe łopješka faluja keluškowe łopješka steja w dwěmaj rjadomaj štyri znutřkowne a štyri zwonkowne wón rosće na łukach na pastwach na lěsowych kromach w kerčinach w hrjebjach a na kerčinowych kromach łučny šišmanc je w euraziji rozšěrjeny ale faluje w perifernje ležacych regionach europy hanka krawcec hannah schneider měrca w drježdźanach oktobra w filipowje čěska bě serbska wuměłska molerka grafikarka a ilustratorka a płaći jako prěnja profesionelna serbska wuměłča narodźi so jako dźowka w drježdźanach bydlaceho serbskeho komponista bjarnata krawca a nawukny grafikarske rjemjesło najprjedy w sakskej stolicy a pozdźišo pola františeka kysele na wysokej šuli wuměłskeho rjemjeslnistwa w praze w lěće bě sobuzałožerka koła serbskich tworjacych wuměłcow po nawróće do němskeje w lěće dźěłaše hač do kónca druheje swětoweje wójny w berlinskim wabjenskim ateljeju egona judy a hnydom po wójnje pola domowiny w budyšinje hdźež stwori hač do dźensnišeho płaćiwy emblem zwjazka łužiskich serbow w lěće přesydli so na přeće maćerje k staršimaj do čěskich warnoćic hdźež hač do lěta bydleše poslednje lěta swojeho žiwjenja přebywaše w hladarni bliskeho filipova pola jiřkova wona bu pohrjebana w swójbnym rowje na warnočanskim kěrchowje najwažniši dźěl jeje twórbow bu w cyklusu člověk by člověku světlem měl bt wozjewjeny jeje dźěła su zastupjene mjez druhim w zběrkach čěskeje narodneje galerije a narodneho muzeja w praze w lěće dósta myto ćišinskeho za swój žiwjenski skutk jan pawoł nagel meje we łazu jako horst nagel meje w złyčinje bě serbski komponist kaž tež předsyda domowiny mjez a narosće na burskim statoku swojeju staršeju pawoła a marty nagelec hižo w starobje lět bě kantor łazowskeje wosady pozdźišo studowaše na němskej wysokej šuli za hudźbu w berlinje a bě wot za dwě lěće chórowy nawoda w serbskim ludowym ansamblu wot dźěłaše jako swobodny komponist za čas ndr bě předsyda dźěłoweho kruha serbskich hudźbnych wědomostnikow w lěće załoži wón klub handrija zejlerja za złyčin łaz bjedrichecy a drěwcy předchadnik dźensnišeho spěchowanskeho towarstwa dom zejlerja a smolerja we łazu na druhej hłownej zhromadźizny serbskeho třěšneho zwjazka po přewróće we wětrowskim kulturnym domje bu ze wot cyłkownje hłosow za předsydu domowiny woleny jan pawoł nagel bě w druhim mandźelstwje woženjeny z awtorku elke nagel kotraž wuda jeho twórby wot w jeje nakładnistwje ena wón bu na łazowskim kěrchowje pochowany jurij winar nowembra w radworju meje w budyšinje bě serbski komponist wučer a spisowaćel narodźi so jako syn listonoša w radworju a maturowaše w budyšinje wot do studowaše w drježdźanach pedagogiku ludowědu a hudźbu za čas nacionalsocializma dźěłaše we wšelakich městach jako wučer po druhej swětowej wójnje skutkowaše wot do jako docent na serbskim wučerskim wustawje w radworju w lěće sta so z prěnim intendantom nowozałoženeho serbskeho ludoweho ansambla po tym běše wot do z direktorom budyskeje hudźbneje šule hižo za čas swojeho skutkowanja jako wučer běše tež chórowy nawoda a wot hłowny dirigent chórow zwjazka serbskich spěwarskich towarstwow kotryž měješe so pak kaž wšitke serbske institucije rozpušćić po komponowaše tež moderne serbske spěwy mjez druhim na teksty jurja brězana wudawaše serbske spěwniki a komponowaše filmowu hudźbu kantaty a serbsku bursku suitu pod pseudonymom jurk wozjewješe tež krótkopowědančka a basnje zhromadnje z jurjom brězanom a měrćinom nowakom njechorńskim dósta w lěće narodne myto ndr iii rjadownje za wuměłstwo a literaturu jeho row nadeńdźe so na budyskim hrodźišku jurij mjeń georg möhn meje w hruboćicach awgusta w njeswačidle bě serbski spisowaćel basnik přełožowar a njeswačanski ewangelski farar płaći jako załožer serbskeho swětneho pismowstwa narodźi so jako syn bura a sudnika jana mjenja a jeho mandźelskeje hany w hruboćicach pola budyšina a wopytowaše wot do kühnowy pietistiski seminar w klukšu wot do bě šuler w franckowej syrotowni w hali po zakónčenju šule studowaše hač do lěta w lipsku teologiju a bě z čłonom tamnišeho serbskeho prědarskeho towarstwa po nawróće do łužicy skutkowaše na lět w njeswačanskej wosadźe najprjedy hač do lěta jako diakon a wot hač do jeho smjerće w starobje lět jako farar jako prěni so z tak mjenowanym wyšim basnistwom w serbskej rěči zaběra a spěsni w lěće odu serskeje rěče zamóženje a chwalba w rěčerskim kěrlušu w klasiskich heksametrach předłoha za to bě jemu klopstockowy messias tehdy najsławniše němske basniske dźěło z kotrehož w samsnym lěće někotre dźěle zeserbšći zo by bohatstwo a fleksibelnosć serbšćiny dopokazał w ćišću so jeho oda hakle w lěće wot jeho syna rudolfa mjenja w budyšinje wuda dale wozjewješe mjeń někotre prědowanja w serbskej rěči kaž na přikład palaty šćěpowc budyšin kotrež słušeja do najzažnišim zjawam serbskeje wuměłskeje prozy zhromadnje z janom gotttraum běmarjom janom bjedrichom langu a hadam bohuchwałom šěrachom přełoži lutherowu domjacu postilu budyšin lěsna truskalca fragaria vesca je rostlina ze swójby róžowych rostlinow dalšej serbskej ludowej mjenje stej pódtrawnica a potrjenica lěsna truskalca je diploidna n a njeje dźiwja forma zahrodneje truskalcy lěsna truskalca je zelišćowa wjacelětna a zymozelena rostlina kotraž docpěje wysokosć wot cm rostlina je kosmata a ma dołhe wuběžki z korjenjemi łopjena su trawozelene na pódźe stejace w rozeće dołhostołpikowe rukoformowje dźělne z hrubje zubatymi dźělnymi łopješkami z dołhosću wot hač cm wona kćěje wot apryla hač do junija kćenja docpěja šěrokosć mjezy a cm a maja běłych kćenjowych łopješkow kwětnistwo ma hač do kćenjow a je podobne we formje na wokołk wosrjedź kćenja su něhdźe žołtych próškowych łopješkow krónowe łopješka su kulojte abo jejkojte kćenja lěsneje truskalcy buchu wot insektow wopróšene płody su jednosymjenjowe worješki na brěčkatym kćenjowym spódku wone wobsahuja hač do procentow cokora a chětro wjele mineralnych maćiznow wona rosće we swětłych lěsach na pućnych kromach a pod kerčinami ma radšo skerje wutkate pódy lěsna truskalca je w cyłej europje a sewjernej aziji rozšěrjena nažołta truskalca fragaria viridis je rostlina ze swójby róžowych rostlinow rosaceae nažołta truskalca je trajne zelo kotrež docpěje wysokosć wot hač cm jenož prěnja dźowkowa rostlina ma wuběžki ze šupiznojtymi łopjenami stołpiki a łopjenowe stołpiki su wotstejo kosmate łopjena su třiličbne a zubate łopješka docpěja dołhosć wot hač cm a maja na delnim boku metalisce błyšćace kosmy srjedźne łopješko je stołpikate mjeztym zo wobě bóčnej łopješce stej sedźacej kćěje wot meje hač junija nažołć běłe kćenja docpěja wulkosć wot hač cm krónowe łopješka su kulojte abo jejkojte płody su pozdatne jahody kotrež hromadźe z přilěhawym keluchom so při šćipanju z knakotanjom wot rostliny rozpušća rosće w słónčnych kerčinach skłoninach suchich trawnikach a dubowych a chójnowych lěsach ma radšo w lěću ćopłe suche zwjetša wapnite pódy rostlina je předewšěm w srjedźnej a južnej europje sewjernje hač do skandinawiskeje rozšěrjena wjerjebinowa wjerbička sorbaria sorbifolia je rostlina ze swójby róžowych rostlinow wjerjebinowa wjerbička je kerk kotryž docpěwa wysokosć wot hač do m rostlina sylnje wotnožki wutwori łopjena su njeporowje pjerite a docpěwaja dołhosć wot hač do cm wone wobsteja z hač lancetojtych nahich rězanych łopješkow kćěje wot junija hač do julija nažołć běłe kćenja su małke pjećličbne a steja husto w wusko kehelojtych zrunanych pakićach kotrež móžeja docpěwaja dołhosć wot cm płody su njenapadne suchokožowe měchowcy pochadźa ze sewjerowuchodneje sibirskeje w europje je lokalnje z něhdyšich sadźenjow wodźiwjena rosće w słónčnych abo w chłódkojtych stejnišćach wulki wohenčk sanguisorba officinalis je rostlina ze swójby róžowych rostlinow dalše serbske ludowe mjeno je zymne wohnjowe zelo wulki wohenčk je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm łopjena su njeporowje pjerite a wobsteja z třoch hač do sydom porow bočnych pjerow kotrež su stołpikate wutrobo jejkojte docpěwaja dołhosć wot hač cm su hrubje zubate na hornim boku trawuzelene a na delnim boku šěrozelene kćěje wot junija hač septembra małke ćmowočerwjene kćenja steja w nakónčnych kćenjowych hłójčkach kotrež su kulowate abo jejkojte a docpěwaja dołhosć wot hač cm maja štyri keluškowe łopješka króna faluje stameny su štyri tak dołhe kaž čerwjenobruny keluch rostlina na rozdźěl wot sanguisorba minor wot insektow jako wopróšowarjo přiwabjuje rosće na włóžnych łukach łuhojtych a hórskich łukach rostlina je w nimale cyłej europje rozšěrjena sewjernje hač južneje norwegskeje južnje hač srjedźneje španiskeje kalabriskeje mały žiłan agrimonia eupatoria je rostlina ze swójby róžowych rostlinow rosaceae mały žiłan je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm stolpik je kosmaty ale nic lěpjaty łopjena wutworja spódnju rozetu a su schódne na stołpiku wone su njeporowje pjerite na delnim boku běłopjelsćojte wobsteja z wulkich hrubje zubatych pjerowych porow a docpěwaja dołhosć wot hač cm kćěje wot junija hač septembra złotožołte kćenja su pjećličbne steja w dołhej čumpatej bjezłopjenowej kići a docpěwaja wulkosć wot hač cm krónowe łopješka su žołte keluch je brózdźeny a njese wotstejace kałače kotrež za čas dozrawjenosće su twjerde płód je twjerdy kehelojty brózdźeny a njese prědku mnoholičbne hóčki při čimž zwonkowne prawokutnje wotsteja rosće w žiwych płotach lěsach na skłoninach w kerčinach a na suchich trawnikach preferuje wjace mjeńše wutkate a bazowe suche pódy na słónčnych stejnišćach rostlina je w nimale cyłej europje rozšěrjena žołty žanowc colutea arborescens je kerkowa rostlina ze swójby łušćinowcow žołty žanowc je kerk kotryž docpěwa wysokosć wot hač m kćěje wot junija hač awgusta dołho stołpikate zrunane kići wobsteji z dweju hač wosmjoch žołtych kćenjow kotrež docpěwaja dołhosć wot hač cm chorhojčka kćenja njese brunočerwjene smužki keluch ma formu zwónčka a ma pjeć rozdźělnych zubkow zrałe łušćinowe płody maja brjuchaće naduwanu pergamentojtu sćěnu płody na rozdźěl wot druhich łušćinowych płodow so njepuknu ale so jako cyłk wot wětra preč wěja wone docpěwaja dołhosć wot hač cm rosće w słónčnych kerčinach žiwach płotach na lěsnych kromach nadróžnych a awtodróhowych kromach a na železniskich nasypach preferuje ćopłe w lěće suche zwjetša wapnite pódy rostlina je w južnej němskej delnjej awstriskej a južnej europje rozšěrjena barbjerska žandawa genista tinctoria je kerkowa rostlina ze swójby łušćinowcow fabaceae prjedy bu za zhotowjenje žołteje barbizny wužiwana barbjerska žandawa je bjezćernjowy kerk kotryž docpěje wysokosć wot hač do cm m stołpiki su zrunane a prutojte cyłokromne łopjena su lancetojte a docpěja dołhosć wot hač do cm delni bok je sćeńka kosmaty na spódku njesu małkej pódlanskej łopješce kćěje w lěću wot junija hač do awgusta tuž pozdźišo hač druhe družiny kćenja su złotožołte a steja w nakónčnych cm dołhich kićach króna je naha a docpěje dołhosć wot hač do mm chorhoj je tak dołhe kaž čołmik ćmowobruna łušćina je naha a docpěje dołhosć wot hač do cm rostlina wobsahuje flavonoid luteolin w kćenjach łopjenach a hałuzach nimo toho wobsahuje jědojte alkaloidy rosće na suchich łukach na lěsnych a pućowych kromach a w swětłych lěsach ma radšo bazowe humusowe pódy rostlina je w srjedźnej a južnej europje a hač do sibirskeje rozšěrjena při tym na sewjer hač do južneje šwedskeje wustupuje kałata žandawa genista germanica je kerkowa rostlina ze swójby łušćinowcow fabaceae kałata žandawa je kerk kotryž docpěje wysokosć wot hač do cm starše hałuzy su sylnje ćernjojte při čimž ćernje su rozhałuzowane młode hałuzy njenjesu ćernje ale su lisćate trawuzelena rostlina je hrubje kosmata cyłokromne łopjena su lancetojte a docpěja dołhosć wot hač do mm a šěrokosć wot hač do mm pódlanske łopješka faluja kćěje wot meje hač do junija kćenja docpěja dołhosć wot nimale cm chorhoj je naha a krótši hač kosmaty čołmik keluch je kosmaty króna docpěje dołhosć wot hač mm łušćinowy płód je dołho wotestejo kosmata a docpěje dołhosć wot něhdźe cm wobsahuje alkaloidy na př jědojty cytisin rosće na lěsnych a pućowych kromach na holach mjez wrjosom ma radšo małowutkate pódy rostlina je w srjedźnej a wuchodnej europje rozšěrjena při čimž na sewjer hač do južneje šwedskeje a na juh hač do sewjerneje italskeje wustupuje kosmata žandawa genista pilosa je kerkowa rostlina ze swójby łušćinowcow fabaceae dalše serbske ludowe mjeno je jachlowc kosmata žandawa je w lěću zeleny ležacy hač zrunany kerk kotryž docpěje wysokosć wot hač cm a šěrokosć wot hač do cm sorta vancouver gold njese złotožołte kćenja a docpěje wysokosć wot hač do cm młode hałuzy kćenja a spódki łopjenow su kosmate hałuzy njenjesu ćernje a su zrunane abo lězuce a žłobikowane ćmowozelene łopjena docpěja dołhosć wot hač mm a su njedźělene a owalne kćěje wot meje hač junija kćenja docpěja dołhosć wot hač mm a steja po jedym hač po třoch w łopjenowych rozporach łušćinowy płód je kosmaty a docpěje dołhosć wot hač cm rosće na holach lěsnych a pućowych kromach skalnych zwisach a w lěsach ma radšo małowutkate kisalne pódy w krajinach z miłymi zymami křidleškata žandawa chamaespartium sagittale syn genista sagittalis je kerkowa rostlina ze swójby łušćinowcow fabaceae po někotrych žórłach słuša k rodej žandawow genista křidleškata žandawa je małoróstny ležacy kerk kotryž docpěje wysokosć wot hač do cm a šěrokosć wot hač do m hałuzy su křidleškate zrunane a wotestejo kosmate lězucy stołpik je wodrjewjeny snadne lisćo je ćmowozelene łopjena su njedźělene šěroko lancetojte a docpěja dołhosć wot hač do mm wone zahe wotpadnu w zažnym lěću wot meje hač do junija kćěje kćenja su ćmowožołte docpěja dołhosć wot hač do cm a steja w nakónčnych krótkich hustych kićach keluch je wotestejo kosmaty a njese dwudźělnu hornju hubku a třidźělnu delnju hubku žołta króna docpěje dołhosć wot hač do mm rosće na suchich trawnikach na lěsnych a pućowych kromach a na skalnych zwisach ma radšo ćopłe w prawym měrje suche małowutkate tróšku kisałe pódy rostlina je w srjedźnej a južnej europje rozšěrjena kosmaty kozync oxytropis pilosa je rostlina ze swójby łušćinowcow dalše serbske ludowe mjeno je kosmate ptački kosmaty kozync je wotstejo kosmata rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot hač cm łopjena wobsteja z lancetojtych nahich abo na delnim boku přilěhawje kosmatych pjeritych łopješkow z dołhosću mjez a mm kćěje wot junija hač julija kćenja steja po pjećoch w zrunanych kićach keluškowe zubki su nimale tak dołhe kaž keluškowa rołka króna je swětłožołta a docpěwa dołhosć wot hač mm čołmik njese stajeny kónčk łušćina je linealna a krótko kosmata rosće na słónčnych stepowych trawnikach skalnych zwisach we swětłych chójnowych lěsach rostlina je w južnej němskej durinskej južnej šwedskej alpach apenninach a wuchodnej europje rozšěrjena lěsna njezapomnička myosotis sylvatica je družina swójby wódrakowych rostlinow boraginaceae lěsna njezapomnička je dwulětna rostlina z lisćowym stołpikom kotraž docpěwa wysokosć wot cm cm stołpik je kosmaty łopjena su cyłokromne eliptiske hač do lancetowe a mjenje bóle kosmate delnje łopjena su rozetojće zarjadowane stołpikate mjeztym zo hornje łopjena su přećiwostejne a sedźace wona kćěja wot meje hač do julija kwětnistwa su najprjedy zakulene kćenja ma žołtu rynčku a docpěja wysokosć wot hač do mm kćenjowe łopjena su módre ma najmjeńšu šěrokosć wot mm króna je płona wupřestrjena najprjedy čerwjenojta a pozdźišo njebjomódra a docpěwa šěrokosć wot hač mm krónowe kónčki su płonje rozpřesćěrane keluch ma po kćěću dołhosć wot mm z wotstajacymi hokokosmami je po zrosćeny a njesu linealne kónčki tež eksistuja sorty z róžojtymi abo běłymi kćenjemi tuta družina ma najmjeńše próški domjaceje flory wot jenož x mikrometrow dźělopłody je kónčkojte płodowy stołpik docpěje dołhosć wot mm wona rosće na łukach we wysokotrajnowych honach a swětłych lisćowych lěsach preferuje čerstwe často małowapnate pódy lěsna njezapomnička je w europje sewjernje hač južneje šwedskeje na wuchod hač do ruskeje na juh hač do apenninow a balkanskeje połkupy rozšěrjena kerčna woka vicia dumetorum je rostlina ze swójby łušćinowcow fabaceae kerčna woka docpěwa wysokosć wot hač cm łopjena wobsteja ze do šěroko jejkojtych mm dołhich a šěrokich pjerowych łopješkow a rozhałuzowaneho kónčneho zawiječka pódlanske łopješka su zubate kćěje wot junija hač awgusta kćenja steja po štyrjoch hač po dwacećoch w stołpikatych kićach kotrež su tak dołhe kaž nošne łopješko króna je čerwjenowioletna a docpěwa dołhosć wot hač mm při čimž po překćěću je mazany zežołći łušćina je naha a wobsahuje štyri hač dźesać symjenjow rosće w na zelach bohatych lisćowych lěsach na lěsnych pućach a w kerčinach rostlina je w srjedźnej europje sewjernje hač do južneje šwedskeje južnje hač do srjedźneje italskeje rozšěrjena łučna woka vicia sepium je rostlina ze swójby łušćinowcow fabaceae łučna woka docpěwa wysokosć wot cm cm a je nimale naha stołpik je hranity zrunany abo lězucy zwjetša wobšěrny łopjena su jednory pjerite a maja hač dźělnych łopješkow łopješka docpěwaja dołhosć wot cm su šěroko eliptiske na kromje na delnim boku kosmate kćěja wot meje hač julija awgusta kćenja su čerwjenofijałkojte hač mazanje módre wone steja w krótkich hač šěsćokćenjowych kćenjopažostejacych kićach króna docpěwa dołhosć wot mm keluch je asymetriski při tym delnje zubiki su dlěše hač hornje kćenja bu zwjetša wot insektow wopróšene płody docpěwaja dołhosć wot cm a šěrokosć wot cm wone su płone a so čornje błyšća rosće na łukach w kerčinach a lěsach łučna woka je rozšěrjena w nimale cyłej europje a zapadnej a srjedźnej aziji trjebin trebendorf je wjes we wuchodosakskim zhorjelskim wokrjesu w sewjerowuchodnym dźělu hornjeje łužicy ke gmejnje słušatej wjesce trjebin a miłoraz kaž tež sydlišća zagora hinterberg a trjebink klein trebendorf gmejna trjebin słuša do teritorija slepjanskeje narěče a je dźěl serbskeho sydlenskeho ruma trjebin nadeńdźe so někak pjeć kilometrow sewjerozapadnje běłeje wody a tři kilometry juhowuchodnje slepoho při struze w zapadnym dźělu mužakowskeje hole južny dźěl gmejnskeho teritorija mjez druhim tež gmejnski dźěl miłoraz a sydlišćo zagora leži we wotbagrowanskim pasmje wochožanskeje brunicoweje jamy sewjernje trjebin leži brězowski jězor woblubowany kupanski jězor susodne gmejny su slepo a dźěwin na sewjeru běła woda na wuchodźe a juhu kaž tež sprjewiny doł wokrjes budyšin na zapadźe prěnje historiske naspomnjenje jako trebindorf pochadźa z lěta druhdy mjenowaše so po serbskim přikładźe tež jenož dreben resp treben abo tež dorff treben ležownostne knjejstwo měješe přez lětstotki mužakowske stawowe knjejstwo w lěće bu wjes miłoraz zagmejnowana do trjebinskeje gmejny po mukowej statistice z lětow rěčachu tehdy wot cyłkownje trjebinjanow serbsce arnošt černik zwěsći w lěće we wsy přeco hišće serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot wobydlerjo přisłušachu ze starodawna slepjanskej wosadźe nazymu załožichu trjebinjenjo pod nawodom mateja pawla swójsku domowinsku skupinu gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej zhorjelc a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej zhorjelc lěsna woka vicia sylvatica je rostlina ze swójby łušćinowcow fabaceae lěsna woka je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm stołpik je ležacy abo lězucy łopjena su pjerite ze šěsć hač dźesać pjerowymi porami a zwjetša rozhałuzowanej nakónčnej ranku łopješka su jejkojte eliptiske a dwójce hač trójce tak dołhe kaž šěroke kćěje wot junija hač awgusta kćenja docpěwaja dołhosć wot hač mm a su běłe z napadnje módrje hač wioletnje žiłkatej chorhojčku a wioletnym čołmikowym kónčkom wone steja po pjećoch hač po dwacećoch w stołpikatej kići króna docpěwa dołhosć wot hač mm a je běła z wioletnymi žiłkami rosće na lěsnych kromach swětlinach a lěsnych pućach preferuje wutkate pódy rostlina je w nimale cyłej europje předewšěm w horinach rozšěrjena při čimž wot wuchodneje francoskeje hač sibirskeje wustupuje mólička woka vicia hirsuta je rostlina ze swójby łušćinowcow fabaceae mólička woka je jednolětna rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot hač cm stołpiki su ćeńke klunkate pjerite łopješka su šwižne prědku přikušene abo třizubate a docpěwaja dołhosć wot hač mm kćěje wot junija hač julija kćenja su jasnowioletne běłe abo namódreń běłe docpěwaja dołhosć wot hač mm a steja po třoch hač po šesćoch w dołho stołpikatych kićach předewšěm pčołki a mjetele wopytuja kćenja dla bohateho nektara łušćinowy płody docpěwaja dołhosć wot něhdźe cm wobsahuje dwě symjeni a su mjechko kosmate rosće na žitowych rolach na pućach drjebiznowych městnach a pustych płoninach preferuje ćopłe w prawej měrje suche pódy wuherska woka vicia pannonica je rostlina ze swójby łušćinowcow stołpik tuteje jednolětneje zelišćowa rostlina je niskoležacy horje stupacy abo łažacy maksimalnje na spódku wobšěrne a docpěwa dołhosć mjezy a cm wón ma žłobiki a je najčasćišo mjechko hač do šešerjaće kosmaty kaž lisćowe łopjena lisćowe łopjena su krótce stołpikowe hač do nimale sedźace a maja hač do porow jara krótce stołpikowych łopješkow a maja jednore abo stołpikowe chětro słabe wobwitki łopješka su linealne hač do wusce nawopačnje owalne docpěwaja dołhosć mjezy a cm a šěrokosć mjezy a mm pódlanske łopjena su małe owalne lancetojte hač do połšpisformowe kćěje wot apryl hač do junija kćenja docpěwa dołhosć mjezy a cm rostlina ma dwě poddružinje wočornjacy šćedrjenc cytisus nigricans syn lembotropis nigricans l griseb je rostlina ze swójby łušćinowcow fabaceae wočornjacy šćedrjenc je w lěću zeleny kerk kotryž docpěje wysokosć wot hač do cm rostlina při wuschnjenju čornje hałuzy su prućikojte a krótko kosmate měnjate łopjena su třiličbne na hornim boku nahe na delnim boku kosmate łopješka docpěja dołhosć wot hač do cm a šěrokosć wot cm kćěje wot junija hač do awgusta kćenja steja w nakónčnych hač do cm dołhich kićach a přijomnje wonjeja jich stołpiki su tak dołhe kaž zwónčkojty krótki keluch króna je žołta a docpěje dołhosć wot hač do mm chorhoje křidleška a čołmiki su někak jenak dołhe płody su rune łušćiny kotrež docpěja dołhosć wot hač do cm a šěrokosć wot hač do mm wone su husto přilěhawje kosmate a wot septembra dozrawja rosće w swětłych lěsach a na słónčnych lěsnych kromach rostlina je w južnej němskej na južnych alpach a wuchodnej europje rozšěrjena bronjo prjedy tež broń brohna je wjes w hornjołužiskim wokrjesu budyšin leži sewjernje budyšina a słuša k radworskej gmejnje ma wobydlerjow něhdźe metrow južnje bronja so stare hrodźišćo namaka wjes naspomni so k prěnjemu razej w lěće jako sydło knjeza nicolaus de bronowe w lěće wukonješe radworske ryćerkubło ležownostne knjejstwo pak małsečanske cyrkwinsce słušachu katolscy wobydlerjo ze starodawna do radworskeje wosady ewangelska mjeńšina najprjedy do minakałskeje a wot do nowozałoženeje łupjanskeje po statistice arnošta muki měješe wjes w lěće cyłkownje wobydlerjow z nich serbow a tři němcy po ludličenju w lěće bydlachu we wsy wobydlerjow w přerěznej starobje wot lět sakska žołty štyrjownik lotus maritimus syn tetragonolobus maritimus l roth je rostlina ze swójby łušćinowcow fabaceae žołty štyrjownik je trajne zelo kotrež docpěje wysokosć wot hač cm stołpik je ležacy hač wustupowace łopjena su namódreń zelene a pjećličbnje pjerite delnje łopjena na stołpiku sedźa kćěje wot meje hač junija swětłožołte kćenja su dołho stołpikate steja po jednym abo po dwěmaj w rozporach a docpěja dołhosć wot hač cm pod kóždym kćenjom je třiličbne łopješko chorhojčka je jara wulka łušćinowy płód ma štyri křidłate hrany a docpěje dołhosć wot hač cm a šěrokosć wot mm rosće na suchich trawnikach nad wapnom žórłowych městnach na zwisach a łuhojtych łukach ma radšo ćopłe bazowe pódy rostlina je w srjedźnej a južnej europje rozšěrjena při čimž sewjernje hač južneje skandinawiskeje wustupuje drobna šlinčina medicago minima je rostlina ze swójby łušćinowcow drobna šlinčina je ležaca hač wustupowaca rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot hač cm łopjena su třiličbne židźanje kosmate pódlanske łopješka su cyłokromne abo maja krótke zubki kćěje wot meje hač junija žołte kćenja docpěwaja dołhosć wot hač mm a steja po třoch hač po wosmjoch w hłójčkach łušćiny su šnakojće zawite njesu ćernje maja dwě hač šěsć wuskich seklow a docpěwaja šěrokosć wot hač mm bjez ćernjow rosće na wapnitych suchich trawnikach pěskowych nawěwach wowčich pastwach a pućach rostlina je w srjedźnej a južnej europje rozšěrjena módra šlinčina medicago sativa je wužitna rostlina ze swójby łušćinowcow fabaceae dalše mjeno je lucerna módra šlinčina je zrunane nimale nahe trajne zelo kotrež docpěje wysokosć mjezy a cm rostlina jako hromadźer dusyka pódu polěpšuje stołpik je zrunany nimale nahi łopjena su třiličbne pjerite łopješka docpěja dołhosć wot hač do cm a na špicku su zubate a kałačikowótre při tym srjedźne łopješko je dlěje stołpikate kćěje wot junija hač do septembra módre hač wioletne kćenja docpěja dołhosć wot hač mm a steja w łopješkopažostejacych hłójčkoformowych hustych kićach króna je módra abo fijałkojta kćenja buchu nimale dospołnje wot čmjełow wupróšene kaž pospyty w šwedskej su pokazowałe płody su łušćiny kotrež maja wukorkowakojte zawitki módra šlinčina rosće ruderalnje na wobwliwowanych połsuchich trawnikach a na suchich łukach na ćopłych suchich trawnikach při pućnych kromach a na skłoninach wona je často kultiwowana pochadźa originalnje ze zapadneje azije hižo je z antiki kulturna rostlina ale nětko tež wodźiwjena wustupuje módra šlinčina je w nimale cyłej europje z wuwzaćom sewjera rozšěrjena módra šlinčina je asimilacije dla dusyka z pomocu bakterijow hódnotna picowa rostlina łopjena wobsahuja prowitamin a witaminy c d e k ale tež mineralije tohodla wone so móžeja w supach kaž zelenina kaž solotej we přirodnej hojenskej znajomosći kaž dodawar wapna a přećiwo anemiji wužiwać industrija zhotowja z tuteje rostliny chlorofyl karotin witamin k a ranu hojacu žałbu niska šlinčina medicago lupulina je rostlina ze swójby łušćinowcow niska šlinčina je jednolětna abo dwulětna rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot hač cm łopjena su delnim boku přilěhawje kosmate a třiličbne při čimž srjedźne łopješka su dlěje stołpikate łopješka su jejkojte hač eliptiske docpěwaja dołhosć wot hač mm a šěrokosć wot hač mm a njesu sadźny kónčk kćěje wot meje hač oktobra žołte kćenja docpěwaja wulkosć wot hač mm a steja po dźesaćoch hač po pjećdźesaćoch w něhdźe mm wulkich hłójčkach kwětnistwo so za čas wukćěnju podlěša krónowe łopješko zahe wotpadnu łušćina je jěrchenkojta njenjese kałače a docpěwa dołhosć wot hač mm rosće na wapnitych suchich trawnikach łukach rolach pućach a nasypach preferuje w lěću ćopłe w prawym měrje suche bazowe pódy rostlina je w europje rozšěrjena sok lens culinaris je rostlina ze swójby łušćinowcow druhe serbske mjena su čok čóčka čóčk sóčk a sočk wón je stara kulturna rostlina z orienta sok je jednolětna rostlina kotraž docpěje wysokosć wot hač do cm łopjena su w porach pjerite a so zwjetša w zawiječkach kónča małke namódry běłe kćenja steja po jednym hač po třoch w kićach w rozporach płone symjenja sedźa zwjetša po jednym hač po dwěmaj we łušćinach wone su tačelojte zelenojće brune hač čorne abo čerwjenojte a přinjesu na bělkowinach a wuhlowych hydratach bohatu zeleninu rosće w suchim a ćopłym klimje rostlina je jako kulturnu rostlinu w europje wot młodokamjentneje doby dopokazana symjenja so zwjetša njebělene warjene jědźa ze symjenjow so tež muka zhotowja kotraž móže jako přidawk při chlěbpječenju słužić zelo a słoma stej na bělkowinach bohatu skótnu žratwu w starych kulturach w mezopotamiskej egyptowskej persiskej a israelu bě ludowy cyrobowy srědk wot bronzoweje doby su znate kulturne formy z wjetšimi symjenjemi sywny turkowski dźećel onobrychis viciifolia je rostlina ze swójby łušćinowcow fabaceae sywny turkowski dźećel je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm stołpik je zrunany łopjena wobsteja z hač do owalnych krótko stołpikatych pjeritych mm šěrokich łopješkow kćěje wot meje hač do julija kćenja docpěwaja dołhosć wot hač do cm a tworja hustu zrunanu kić kotraž před rozkćěwom je jejkojće dołhojta wone su róžojte ćěmnje smužkate křidleška su jara małke kćenjowe stołpiki docpěwaja dołhosć wot mm keluch docpěwa dołhosć wot hač mm při čimž jeho zubki su dwójce hač štyri króc tak dołhe kaž keluškowa rołka króna je čerwjena a docpěwa dołhosć wot hač mm čołmik je nimale tak dołhi kaž chorhoj łušćinowy płód je jejojty docpěwa dołhosć wot hač do mm a njese tołste kałače rosće na wapnowych suchich trawnikach a pućach rostlina je často kultiwowana rostlina pochadźa originalnje z juhowuchodneje europy a dźensa w nimale cyłej europje wustupuje kawaty tryčk ononis spinosa je rostlina ze swójby łušćinowcow fabaceae kawaty tryčk je ćernjata rostlina kotraž dosahuje wysokosć wot cm cm stołpiki su najčasćišo zrunane wobšěrne wobsadźene z rjadaj žałzowych kosmow hewak nahe na bazu wone su drjewjane delnje łopjena su dźělene hornje łopjena su njedźělene łopješka su šwižnje eliptiske a sćeńka zubate kawaty tryčk kćěje wot julija hač do oktobra wot junija hač julija kćenja su krótkostołpikowe jednory w łopješkowych pažach króna docpěwa dołhosć mjezy a cm kćenja su róžojte abo swětle fijałkojtočerwjene rědko běłe łušćina je owalna tak dołha kaž keluch abo dlěša kawaty tryčk rosće na suchich trawnikach pustym kraju a pućowych kromach najčasćišo na wapnu kawaty tryčk je w srjedźnej europje rozšěrjeny łuh luga je hornjołužiska wjes kotraž ke gmejnje njeswačidło słuša je druhi najwjetši dźěl tuteje gmejny a běše hač do lěta samostatna gmejna z wjesnym dźělom chasow wot łuh leži w nižinje čornicy na prawym brjoze rěčki susodne wsy su chasow na wuchodźe miłkecy na juhowuchodźe wobě w radworskej gmejnje króńca a zarěč na juhozapadźe kaž tež wbohow na sewjerozapadźe arnošt muka je slědowace łuhowske ležownostne mjena w swojej statistice zapisał wińca křemjeń hórka sewjernje łuha dźensa křemenja łóžko hórka wuchodnje łuha hdźež steji dźensa wětrnik sróčidło kudźeki šitki klipk na dołach wjes naspomni so k prěnjemu razej w lěće jako lugk po mukowej statistice měješe łuh we tych lětach cyłkownje wobydlerjow z nich serbow a němcow arnošt černik zwěsći w lěće serbski podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće ewangelscy łuhowčenjo přisłušeja ze lětstotka njeswačanskej wosadźe po ludličenju w lěće bydlachu we wsy wobydlerjow w přerěznej starobje wot lět sakska wjelełopjenkata lupina lupinus polyphyllus je rostlina ze swójby łušćinowcow fabaceae wjelełopjenkata lupina je trajne zelo kotrež docpěje wysokosć wot hač cm łopjena su pjerite a wobsteja z dźělnych łopješkow kćěje wot junija hač awgusta zwjetša módre rědko purpurowe rójžojte abo běłe kćenja docpěja dołhosć wot hač mm wone steja w zrunanej hustej maksimalnje dołhej kići a maja zrosćeny čołmik wobsedźi za łušćinowcy typiske korjentne boblije z bakterijemi kotrež dusyk z powětra zwjazuja rosće často na skłoninach a lěsnych pućach jako picu za dźiwiny a so za polěpšenje pódy a skrućenje pódy wosyja wona je zdźěla wodźiwjena a zdomjacnjena pochadźa originalnje ze sewjerneje ameriki bahnowy ledźbjenc lotus pedunculatus synonym lotus uliginosus je rostlina ze swójby łušćinowcow fabaceae bahnowy ledźbjenc je wjacelětna zelišćowa rostlina kotraž docpěje wysokosć wot hač do centimetrow a ma słabje pjelsćojće kosmate stołpiki a łopjena rostlina je słabje jědojta stołpiki su kulojte a dudławe łopjena su pjećličbnje pjerite tołstojte při kromach kosmičkate a deleka módrozelene delnje łopjena sedźa direktnje na stołpiku wón kćěje wot junija hač do julija ze žołtymi kćenjowymi hłójčkami kwětnistwo wobsteji z hač do jednotliwych kćenjow a je hłójčkojty wokołk kćenja docpěja dołhosć wot hač do centimetrow płody su rune a docpěja dołhosć wot połdra hač do třoch centimetrow bahnowy ledźbjenc rosće w bahnach a łučinach na włóžnych łukach na rěkach a jězorach hač do wysokosć wot něhdźe metrow rosće preferujo na połchłódkojtych słabje kisałych pódach z ph hódnosćom mjezy a bahnowy ledźbjenc je w europje aziji a sewjernej africe daloko rozšěrjeny bahnowy ledźbjenc je wužitna rostlina za mjetele pčoły a druhe insekty wón bu tež kaž picowa rostlina wužiwany a při składnosći samo wusyty kozyradka trigonella foenum graecum je rostlina ze swójby łušćinowcow fabaceae łaćonske mjeno foenum graecum woznamjenja grjekske syno cyła rostlina ma sylnu wóń rostlina ma kulojte rozhałužkowane wurostki a dołhi čopojty korjeń dźećelojte łopjena su ličbne stołpikowe docpěje dołhosć wot něhdźe cm su podołhojće owalne a na kóncach něšto rězane wona kćěje wot meje hač do junija kćenja su małe nažółč běłe a na spódku jasnofijałkojte a steja na krótkim stołpiku we łopjenskich rozporach z jich so wuwiwaja hač do cm dołhe wuske róžkoformowe łušćiny w jich su twjerde praworóžkate symjenja wona ma radšo stejnišćo z wjele słónčneho swětła a radšo hlinjanu pódu módry komonc trigonella caerulea l ser syn melilotus coerulea l desr melilotus coeruleus l desr trifolium caerulea l trifolium caeruleum l trigonella coerulea desr ser trigonella melilotus coerulea l asch graebn trigonella melilotus coeruleus l asch graebn je rostlina ze swójby łušćinowcow fabaceae módry komonc je jednolětna hórska rostlina a dźiwje docpěje wysokosć wot hač do centimetrow w kulturje hač do jednoho metra tež w srjedźnej europje hodźi so z městnami we wodźiwjenej formje namakać jeho wjele módrych a sylnje wonjatych kćenjow su pčołkam dobra pastwa módry komonc słuži bjezwuwzaćnje sušene korjenjenju w šwicarskej bu módry komonc kotryž je po słodźe curryjej podobny wužiwany při produkciji zigerja jara aromatiskeho twarožka w južnej tirolskej wužiwa so pod mjenom zigainerkraut jako typiska chlěbowa korjenina za vinschgauer fladenbrot schüttelbrot a ržane chlěby dale je wosebje přihódny za pikantne całty jejkowe plincy abo wafle a tež za druhe pikantne pječwa wón korjeni soloteje dipsy a chlěbowy maz ze čerstweho twarožka abo twaroha a wužiwa so za naběžeńcy z twarožka jejkow a běrnow poskića so w sušenej formje w překupstwu za žiwidła a w reformowych domach najhusćišo z němskeho bioplahowanja aromatisce a jěrje słodźacy módry komonc pohonjuje apetit a požiwanje alpski kozync astragalus alpinus je rostlina ze swójby łušćinowcow fabaceae alpski kozync je ležaca abo postupowaca rostlina kotraž docpěje wysokosć wot hač cm łopjena su njeporowje pjerite z eliptiskimi tupymi na spočatku na woběmaj bokomaj kosmatymi łopješkami kćěje wot julija hač awgusta kćenja docpěja dołhosć wot hač mm a steja po pjećoch hač po pjatnaćoch w nimale kulowatej kići chorhoj je módrojta abo wioletna mjeztym zo křidleška su běłojte a čołmik ma wioletny kónčk łušćina je ćmowo cybaće kosmata rosće na kamjentnych trawnikach wětrej eksponowanych hranach hač do wysokosćow wot m rostlina je w sewjernej europje alpach pyrenejach karpatach a kawkazu rozšěrjena lěsny kozync astragalus glycyphyllus je rostlina ze swójby łušćinowcow fabaceae lěsny kozync je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm stołpik je lězucy kwaklojće rosćacy łopjena su njeporowje pjerite ze jejkotymi čerstwozelenymi cm dołhimi łopješkami kćěje wot junija hač julija žołtozelene kćenja docpěwaja dołhosć wot něhdźe cm a steja po wosmoch hač po třicećoch w zawalitej hustych kići króna docpěwa dołhosć wot hač mm płody su křiwjene dołhojte nimale nahe a docpěwaja dołhosć wot hač cm rosće na lěsnych kromach lěsnych pućach skłoninach drjebiznowych nasypach a pućowych mjezach rostlina w južnej skandinawiskej srjedźnej europje a rědko w južnej europje rozšěrjena žołtojty kozync astragalus cicer je rostlina ze swójby łušćinowcow fabaceae žołtojty kozync je trajne zelo kotrež docpěje wysokosć wot hač cm stołpik je lězucy kwaklojće rosćacy łopjena su njeporowje pjerite ze do lancetojtymi krótko přilěhawje kosmatymi cm dołhimi łopješkami kćěje wot junija hač awgusta swětłožołte kćenja docpěja dołhosć wot něhdźe cm a steja po wosmjoch hač po pjećadwacećoch w kići króna docpěje dołhosć wot hač mm płody su kulowaće naduty a kosmate a docpěja dołhosć wot hač mm rosće na lěsnych a kerčinowych kromach lěsnych pućach swětlinach wininach a železniskich nasypach ma radšo w lěće ćopłe wapnite pódy rostlina je w srjedźnej a južnej europje rozšěrjena rakecy königswartha su wjes a gmejna w hornjej łužicy sewjernje budyšina gmejna słuša do připóznateho sydlenskeho ruma serbow w sakskej wjes nadeńdźe so při zwjazkowej dróze b mjez budyšinom a wojerecami a leži we łučinje čornicy na prawym brjoze rěčki južnje rakec wotboča młynska hrjebja wot hłowneho promjenja čornicy a ćeče potom nimo něhdyšeho ryćerkubła a ewangelskeje cyrkwje přez wjes stary wjesny dźěl nadeńdźe so zapadnje zwjazkoweje dróhi wokoło charakteristiskeho torhošća za wjesne poměry chětro wulkeho wuchodnje hłowneje dróhi rozpřestrěwaja so sydlišća z lětstotka tam nadeńdźetej so tež nowe pohrjebnišćo a katolska cyrkwička rybjace haty namakamy wosebje sewjernje wsy do směra na komorow a kamjenej susodne wsy su kamjenej z kaolinownju na sewjeru nowa wjes a jeńšecy na wuchodźe šešow na juhu niža wjes na juhozapadźe kaž tež kača korčma komorow a trupin na sewjerozapadźe za něhdyšim dwórnišćom při zapadnej kromje rakec nadeńdźe so přemysłowa přestrjeń na ležownosći něhdyšeho municijoweho zawoda muna prěnje historiske naspomnjenje jako sydło wěsteho knjeza svidegerus de warta pochadźa z lěta hižo tehdy mějachu rakecy drjewjanu cyrkwičku na městnje dźensnišeje wosadneje cyrkwje kotraž podsteješe wot lěta budyskemu tachantstwu ležownostne knjejstwo we wsy wukonješe wulke rakečanske ryćerkubło kotrež měješe tež wobsydstwo w susodnych wjeskach wot lěta měješe wjes dwórnišćo při železniskej čarje budyšin rakecy kotraž wjedźeše wot hač do wojerec w lěće bu wosobowy wobchad zastajeny a so čara zawrě po wjacorych lětdźesatkach ma rakečanska wosada wot septembra z dr robertom malinkom znowa serbskorěčneho fararja w lěće měješe wjes po mukowej statistice wobydlerjow z nich serbow w prěnjej połojcy lětstotka so wjes zwjetša přeněmči arnošt černik zwěsći serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot hišće wěriwa ludnosć je z wjetšeho dźěla ewangelska za katolsku mjeńšinu wobsteji we wsy cyrkej jězusoweje wutroby kotraž přisłuša ralbičanskej wosadźe po ludličenju w lěće bydlachu w rakečanskej gmejnje wobydlerjow w přerěznej starobje wot lět sakska w lěće zagmejnowachu so dotal samostatne susodne gmejny kamjenej jeńšecy nowa wjes a niža wjes po druhej swětowej wójnje slědowaštej jitk a komorow z gmejnskej reformu přińdźechu psowje do rakečanskeje gmejny a při rozpušćenju gmejny hórnikečanski jězor w lěće bu tež stróža do rakec přerjadowana gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej budyšin a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej budyšin i wjesnjanosta je wot lěta swen nowotny jeho předchadnik bě jurij paška wobaj cdu za dalšich fararjow hlej zapisk wo rakečanskej cyrkwi posaarska saarland je zwjazkowy kraj na juhozapadźe němskeje z milionom wobydlerjow mjezuje ze zwjazkowym krajom porynsko pfalcu a z francoskej a luxemburgskej hromadźe z francoskim regionom lothringen lorraine wulkowójwodstwom luxemburgskej porynsko pfalcu a belgiskim regionom walonskej twori wulkoregion saar lor lux jako politiska jednota bu posaarska tehdy saarbeckengebiet w lěće dla versailloweho zrěčenja tworjena po tym zo bě přez pjatnaće lět ludowemu zwjazkej podstajena wróćiła so w lěće po ludowym wothłosowanju do němskeho reicha po druhej swětowej wójnje bě najprjedy francoski protektorat doniž w lěće na kóncu zwjazkowej republice přistupi stolica a jeničke wulkoměsto posaarskeje je saarbrücken najwjetšej rěce stej saar a mosela mikławš andricki tež handricki meje w pančicach decembra w žitawje bě serbski katolski duchowny publicist a redaktor wón bě jedyn z najaktiwnišich młodoserbow na kóncu lětstotka bě wuběrny stilist serbskeje rěče a zawjedźe fejeton do serbskeje literatury mikławš andricki narodźi so meje jako najstarši syn w pančicach hdźež jeho nan jako šewc mału žiwnosć wobsedźeše hdyž bě andricki poł lěta stary přesydli so swójba po skónčenju němsko francoskeje wójny do dobyteje elsaskeje nan přistaji so jako pisar w fabrice w městačku schwindratzheimje pola strasburga lěto pozdźišo zemrě jemu mać a po šěsć lětach nawróći so swójba zaso do pančic hdźež so nan druhi raz woženi wot lěta chodźeše andricki w kukowje pjeć lět do němskeje klóšterskeje šule a přesydli so do budyšina tam wopytowaše tachantsku šulu a zastupi w lěća do gymnazialneje preparandy na budyskim katolskim wučerskim seminarje mjez a běše mikławš andricki chowanc serbskeho seminara na małej stronje w praze jako čłon serbowki wuzwoli so wón jako naslědnik jakuba šewčika za jeje staršeho w praze hdźež so jeho narodne wědomje wuwiwaše wuknješe hač do lěta na němskim małostronskim gymnaziju a studowaše hač do teologiju jako student zastupi do maćicy a wuzwoli so pozdźišo tež za předsydu beletristiskeho wotrjada hižo tu wojuje pak ze swojim wosudom so z duchownym stać přeswědčeny pak zo na tute wašnje swojemu ludej najlěpje słuži w lěće skónči studij da so na měšnika wuswjećić a přińdźe jako kapłan do ralbic arnošt muka postaji andrickeho za redaktora časopisa łužica pod jeho redaktorstwom sformuje so łužica na swětej wotewrjeny a ludej bliski literarny časopis dźewjeć lět wukonješe tutón nadawk zdźěla časopis sam ze swojimi přinoškami pjelnjo dokelž pisaše w tutym času mało serbow literarne přinoški w lěće załoži koło serbskich spisowaćelow sobu a bě do lěta z jeho sekretarom w lěće bu andricki do budyšina přesadźeny hdźež potom tež katolski posoł redigowaše wot do bě farski administrator nowozałoženeje wosady w hajnicach hdźež słuži přewažnje čěskim dźěłaćerjam redaktorstwo łužicy a posoła sebi tu pak wobchować njemóže dokelž cyrkwinska wyšnosć z wašnjom žiwjenja andrickeho přezjedna njeběše pósła so na pokutu do klóštra w zkupach w čěskej jako so nawróći přińdźe přećiwo swojej woli do žitawy hdźež bu na druheho kapłana degradowany tam schori na suchoćinu a zemrě dnja decembra mikławš andricki je w žitawje pochowany mikławš andricki płaći jako jedyn z najlěpšich stilistow serbskeje rěče wón je fejeton po přikładźe čecha jana nerudy do serbšćiny zawjedł kaž druzy prascy studenća je započał prěnje nastawki do serbowki pisać w lěća jewi so jeho prěnja krótka twórba w beletristiskim časopisu łužica po tym zo bě redaktorstwo łužicy přewzał pjelnješe někotre čisła nimale sam na př lětnikaj a přinoški sahachu wot čućiwych skicow z přirody a počasow přez fejetony ze žiwjenja jednorych ludźi reminiscency z narodnych stawiznow a pućowanske zaćišće k portretam wuznamnych wótčincow tu wuzběhuje so wosebje literarno historiska studija jakub ćišinski kotruž napisa k pjećdźesatym narodninam basnika nimo toho přełožowaše andricki nimale ze wšěch słowjanskich rěčow najhusćišo pak z pólšćiny a čěšćiny za serbske dźiwadło spisa a wobdźěła wjele krótkich hrow najwjetše jeho dźěło bě přełožk jirsekoweje hry gero kiž wuńdźe w budyšinje lěto po prapremjerje w praskim narodnym dźiwadle zasłužby ma mikławš andricki tež na polu twara serbskeho doma na jeho iniciatiwu zezběra so něšto tysac hriwnow na serbskich wsach jeho cyłe žiwjenje a tworiwosć wusměri na to serbskemu narodej słužić pisaše wón zalěskemu bóh budź mi ze swědkom tak dołho hač budu dychać kóžde wodychnjenje słuša słužbje mojeho naroda na tutym nadawku pak bě so złamał zwjazkowy kraj je dźělny stat federatiwneje republiki w europje eksistuja tajke zwjazkowe kraje pod tutym mjenom jenož w němskej hdźež je jich šěsnaće a w awstriskej hdźež maja dźewjeć zwjazkowych krajow zwjazkowy kraj ma samostatne krajne knježerstwo a krajny sejm kotryž ma swoje sydło w krajnej stolicy w někotrych krajach wužiwaja so hinaše terminusy za dźělne staty w zjednoćenych statach ameriki so wužiwa stat a w šwicarskej kanton w belgiskej a italskej mjenuja so dźělne jednotki stata region ale w ruskej subjekty pola kotrychž su rozdźělne staflowanje po stopjenju awtonomije w kanadźe so rozeznawaja prowincy a teritorije němska ma slědowace zwjazkowe kraje kóždy kraj ma wotwisnje wot ličby wobydlerjow wěstu ličbu reprezentantow w zwjazkowej radźe awstriska ma slědowace zwjazkowe kraje alpski dźećel trifolium alpinum je rostlina ze swójby łušćinowcow fabaceae z roda dźećelow trifolium alpski dźećel ma dwě warianće alpski dźećel je naha wjacelětna zelišćowa bjezstołpikata rostlina kotraž docpěje wysokosć mjezy a cm ma čopojty korjeń z dołhosću wot hač do m łopjena su na spódku stejace dołhostołpikate ličbne ze šwižnymi łopješkami z dołhosću wot hač do cm łopješka su nahe wón kćěje wot junija hač do awgusta kćenja su zrunane stołpikate mjasočerwjene hač do purpurčerwjene wonjate wone steja z kiwkatych dołhostołpikatych hłójčkach króna docpěje dołhosć mjezy a cm a po překćěću je bruna keluch je hromadźe rosćeny nerwny nahi a ma šwižne třiróžkate keluchowe kónčki alpski dźećel rosće na hłubokosahacych pódach najčasćišo na silikatowej kamjeninje wón ma radšo małowapnate pódy k jeho přirodnym stejnišćam liča seršćikotrawne a křiworěznowe trawniki alpski dźećel je wot sewejrošpaniskeje horinow hač do siebenbürgen rozšěrjeny ale faluje w sewjernych wapnowych alpach awstriskeje a bayerskeje a južnych wapnowych alpach wuchodnje wot sexten wotwar čopojteho korjenja bu w narodnej medicinje přećiwo nadrowym bolosćam wužiwany tuta rostlinska družina je kaž pica woblubowana pola kruwow wowcow kamzykow a bobakow wosebite wjerški za šulerjow a nawodow w poslednich lětach k róčnicy załoženja serbskeho gymnazija předstaji kulturna brigada dwě prapremjerje łužisko serbsku bjesadu bjarnata krawca a zhromadnje z dźiwadłowej skupinu młodźinsku spěwohru fecer w jutrownym času spěwaše chór brigady wurězki z počasowych oratorijow h zejlerja a k a kocora w lěće k jeje narodninam wuhotowa swjedźenski koncert z prapremjeru sceniskeje swity prjed hač lipa kćě günthera schwarzy spočatk januara słyšachu serbja prěni raz krawcowu hodownu spěwohru z lěta chór brigady z orchestrom a solistami sla ju předstaji a lěto na to wospjetowa we wobłuku swjatočnosćow k lětnemu jubilejej budyšina swjatki lěta spěwaše zhromadnje z druhimi prapremjeru chóroweje sinfonije lět budyšin wot g schwarze na najwšelakoriše koncerty přiwabja kulturna brigada připosłucharjow w dwurěčnej łužicy ale tež za hranicami tak na přikład zarjaduje so brigada do tradicionalnych nazymskich a hodownych koncertow přeprošuje so ke kulturnym wjerškam wosadow a gmejnow je sobuorganizator beneficnych koncertow wobdźěli so na chórowych wurisanjach kaž na přikład w moskwje a walesuabo wustupi w praze a warnoćicach trójce bu brigada we wobłuku młodźina hudźi ze sakskeje do badensko württembergskeje delegowana tuchwilny nawoda chóra brigady je friedemann bejma całtki abo całtka convallaria majalis je jenička družina monotypiskeho roda convallaria w podswójbje ruskusowych rostlinow nolinoideae znutřka swójby hromakowych rostlinow asparagaceae prjedy běchu dźěl całkowych rostlinow convallariaceae molekularnobiologiske přepytowanja přinjesu dźensniše přirjadowanje całtki su wjacelětna zelišćowa naha podzemsce łažaca rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot hač do cm rostlina je smjerćonošnje jědojta podzemsce maja ricom delnje łopjena su šupizkojte hornjej łopjenje stej šěroko lancetojtej paralelno nerwnej docpěwatej dołhosć mjezy a cm kćěja wot meje hač do junija kwětnistwo je dołhostołpikate wuńdźe z paže najhornišeho šupizkojteho łopjena nošne łopjena su móličke krótše hač kćenjowe stołpiki kćenja su nygace zwonate docpěwaja dołhosć mjezy a mm kćenjowych łopjenow su zarostowane z małymi won zhibowanymi kónčkami ćopłotolubujaca rostlina bu najčasćišo wot insektow předewšěm wot pčołow wopróšena ale sebjewopróšenje často wjedźe k nasadźenju wot płodow płódnik je hornje stejacy płód je čerwjena jahoda jahodowe płody rozšěrjeja so wot zwěrjatow całtki rostu w lisćowych lěsach a pod kerčinami na wapnu preferuje chłódnu klimu całtki su nimale w cyłej europje w juhu jenož w horinach we wuchodźe hač do centralneje azije rozšěrjene rostlina wobsahuje glykosidy cardenolide kotrež buchu za lěkowanje wutrobnych chorosćow wužiwane jich wuskutkowanje je podobne na tym čerwjeneho naporsta digitalis purpurea njezapomnička myosotis je ród ze swójby wódrakowych rostlinow boraginaceae wone su w zahrodźe jara woblubowane wusywaja so w nazymu při čimž so rostliny relatiwnje spěšnje rozpřesćěraja wědomostne mjeno myosotis pochadźa z grjekšćiny a woznamjenja myšace wucho kćěje w nalěće kćenja su módre druhdy róžojte abo běłe próšk je jenož mm wulki a je z tym najmjeńši domoródneje flory rosće předewšěm na sćinowych stejnišćach resp w słónčnych městnach pod wjetšimi rostlinami preferuje płódne přesakliwe pódy ród myosotis steji znutřka wódrakowych rostlinow w tribusu eritrichieae eksistuje swětodaloko družinow wot kotrychž tež w europje wustupuje w němskej a awtriskej wustupowace družiny su dalše družiny zemicy tumicy demitz thumitz su wjes a gmejna pod klóšterskej horu wuchodnje biskopic w hornjej łužicy kotraž nasta w lěće přez zjednoćenje gmejnow zemic a tumic gmejna leži při młodej čornicy na kromach serbskeho kraja a ma dwórnišćo při železniskej čarje z drježdźan do zhorjelca ke gmejnje słušeja slědowace wjeski k wjesnemu dźělej zemicam tumicam słuša nimo toho sydlišćo brězyšćo hač do kónca lětstotka słušeštej wjesce zemicy a tumicy k serbskemu rěčnemu rumej po mukowej statistice z lětow rěčachu tehdy hišće wot zemičanow a wot tumičanow serbsce w dźensnišich gmejnskich dźělach počaplicy čerwjene noslicy chanecy a mjedźojz bě serbšćina samo hišće wjetšinowa rěč w zemicach tumicach je wot lěta dwórnišćo železniskeje čary drježdźany zhorjelc přez zemicy tumicy dokładnišo přez wjelkowy a čerwjene noslicy wjedźe statna dróha gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej budyšin a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej budyšin i bukecy hochkirch su wjes a gmejna we wuchodźe hornjołužiskeho wokrjesa budyšin leža při zwjazkowej dróze mjez budyšinom a lubijom gmejnski teritorij rozpřestrěwa so w hornjołužiskich honach wot wjerškow čornoboha a rubježneho hroda w juhu nimale hač do doliny lubaty w sewjeru wjes sama ma wobydlerjow nimo wujezda słušeja wšitke gmejnske dźěle oficielnje do serbskeho sydlenskeho ruma wjes naspomni so k prěnjemu razej w lěće pod swojim serbskim mjenom jako bukewiz a měješe tehdy hižo swójsku cyrkej němske mjeno hoynekirche abo hoenkirche so hakle jewi a poćahuje so na cyrkej kotruž běchu na najwyšim blaku wjeski twarili prěnjotnja serbska wjes ležeše najskerje dale deleka při haće bukecy stachu so znate přez nadpad w bukecach w sydomlětnej wójnje při kotrymž překwapichu a přemóžichu rakuske jednotki pod hrabju daun dnja oktobra prusow pod bjedrichom ii w běhu wupućowanja wjele łužiskich swójbow w lětstotku dóstachu so tež mnohe serbske swójby z bukečanskeje wosady a bukec samych do ameriki abo awstralskeje tak załožichu w lěće w awstralskim staće victoria štyri serbske a jedna němska swójba wjes pod mjenom bukecy pozdźišo hochkirch kotraž je so na tarrington přemjenowała w lěće mějachu bukecy po mukowej statistice wobydlerjow mjez nimi serbow arnošt černik zwěsći serbski podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće dnja awgusta załoži so w bukecach pod nawodnistwom hermana ranicha a jana zoby jednota serbskeho sokoła posledni serbski farar w bukecach bě gerat lazar kotryž so na wuměnk poda dźensniši farar thomas haenchen je serbsce nawuknył w bukečanskej wosadźe wobsteji serbska bjesada kotraž so prawidłownje zetka nimo toho wotměwa so kóžde lěćo serbski dworowy swjedźeń we wuježku na delnim nowym pohrjebnišću nadeńdu so pjeć serbskich narownych pomnikow na kěrchowje tři wot wobeju gmejnskeju zarjadow faworizowane zjednoćenje bukec a wósporka je so wot bukečanskeho wobydlerstwa we wothłosowanju wotpokazało po ludličenju lěta bě wobydlerjow bukečanskeje gmejny ewangelskeje a katolskeje konfesije gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej budyšin a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej budyšin i w bukecach wobsteji zakładna šula na kotrejž so tež serbšćina wuwučuje za dalšich fararjow hlej zapisk wo bukečanskej cyrkwi malešecy malschwitz su wjes a přisłušaca gmejna něhdźe šěsć kilometrow sewjerowuchodnje budyšina w sakskej gmejna kotruž sprjewja w zapadźe přeběži leži w hornjej łužicy gmejna słuša do připóznateho sydlenskeho ruma serbow w sakskej malešanski gmejnski teritorij leži přewažnje w krajinje hornjołužiskeje hole a hatow podłu sprjewje a lubaty pjata najwjetša gmejna budyskeho wokrjesa saha wot awtodróhi w juhu nimale hač k bjerwałdskemu jězorej w sewjeru a wot budyskeho spjateho jězora w zapadźe hač k hórkam wysokeje dubrawy we wuchodźe malešecy mjezuja na gmejnu hamor wokrjes zhorjelc w sewjeru gmejnu wysoka dubrawa we wuchodźe město wóspork a gmejna kubšicy w juhu město budyšin w juhozapadźe a gmejnu wulka dubrawa w zapadźe najwjetša wodźizna gmejny je něhdyša brunicowa jama olba pola zubornički najwjetšej rěce stej sprjewja kotraž přeběži gmejnu wot juha do sewjera a lubata kotraž so blisko lemišowa do njeje wuliwa k wjetšim přitokam lubaty słušatej albrechtowka a kotołka w juhozapadźe gmejny mjez malešecami a delnjej hórku ale tež wokoło hućiny su wjele rybjacych hatow stróžanski dom tysac hatow słuži biosferowemu rezerwatej jako wopytowarski centrum wjes sama leži při wjacorych hatach w bahnojtej nižinje wuchodnje sprjewje štož wjedźeše k serbskemu prajidmu w něčim sedźeć kaž malešecy w błóće w sewjerowuchodźe wuhorbjenja při wuchodnym kóncu wsy njedaloko dróhi do hliny bě so hižo předstawizniske pohrjebnišćo namakało najstarše wurywanki su někak lět stare nimo někotrych formow z pózdnjeje bronzoweje doby přewažuje keramika klasiskeje billendorfskeje kultury ze lětstotka do chrystusa pohrjebnišćo na městnje kotremuž so stary kěrchow praji wužiwaše so hač do do chrystusa w tych lětach wotkrywachu archeologojo při kromje załhowskich hatow něhdźe metrow sewjernje stareho kěrchowa tež k pohrjebnišću słušace sydlišćo to běše zdobom rědkosć za hornju łužicu dokelž so tu hač dotal wjele starych pohrjebnišćow ale jenož zrědka sydlišćo namaka w srjedźowěku nadeńdźeše so na ležownosći z mjenom stary hród na juhozapadnej kromje malešec wódny hród kiž steješe při promjenju małeje sprjewje twar měješe přeměr wot metrow a běše přez nasyp kamjentnu murju a metrow šěroku hrjebju škitany tuta je hač do dźensnišeho spóznajomna prěnje historiske naspomnjenje sydlišća jako malswiz sta so w lěće prěnjotne staroserbske mjeno mališovici pochadźa wot wosoboweho mjena mališ abo małyš skrótšenki połneho mjena malimir znajmjeńša wot lěta namaka so we wsy knježe sydło kotrež měješe tež ležownostne knjejstwo naspomni so ryćerkubło malešecy wobstejachu tehdy z dweju wjesneju dźělow hornje a delnje malešecy z dwěmaj njewotwisnymaj kubłomaj horni dwór a delni dwór tutej kuble zjednoćištej so hakle w lěće hdyž běštej wobě we wobsydstwje knjeza von metzrada a so wot hrabja andreasa von riaucour kupištej zjednoćenemu ryćerkubłu słušachu wot cyłkownje hektarow wjesnych honow wot toho wužiwachu so ha jako haty a pastwišća ke kubłu słušeše tež wjeska křiwa boršć pola chwaćic dnja apryla zničichu so tykowana cyrkwička šula delnjomalešanske ryćerkubło a burskich statokow přez wulki woheń kotryž bě so w starej korčmje wudyrił malešanska cyrkej bě hižo w lětstotku z filialu budyskeho tachantstwa a sta so po reformaciji z ewangelskej wosadnej cyrkwju dźensniši cyrkwinski twar natwari so po zničenju stareje cyrkwje w lěće na samsnym městnje a dósta nowu wěžu do malešanskeje wosady słušeja nimo wsy sameje tež hućina brězynka dobrošecy plusnikecy a delnja hórka do poswjećenja chwačanskeje cyrkwje a załoženja tamnišeje wosady w lěće běchu tež ješicy mała dubrawa křiwa boršć a chwaćicy z dźělemi malešanskeje wosady w bitwje pola budyšina a meje běchu malešecy z bitwišćom mjez francoskimi ruskimi a pruskimi wójskami a spalichu so nimale dospołnje po nowonatwarje wsy dźěłachu tam srjedź lětstotka piwarnja pjeć palernjow dwě korčmje młyn a kosćetołkarnja w tych lětach wotpaleše knježi dom hornich malešec a bu po tym zaso natwarjeny w mjezywójnskim času słušachu malešecy k srjedźišćam towaršnostneho žiwjenja ewangelskich serbow tutych kónčin hlej wotrězk towarstwa po druhej swětowej wójnje bu ryćerkubło wuswojene a jeho ležownosće na noworatarjow rozdźělene w tych lětach załoži so prodrustwo w lěće zagmejnowachu so susodne plusnikecy do malešec při gmejnskej reformje lěta dóńdźe k zjednoćenju gmejnow bart budyšink delnja hórka a malešecy do noweje malešanskeje wulkogmejny w lěće přizamknje so susodna hućina tak zo wobsteji gmejna mjeztym z wjesnych dźělow w malešecach skutkowachu slědowace serbske towarstwa hač do dźensnišeho wobsteji wjesna skupina domowiny po arnošta mukowej statistice mějachu malešecy we tych lětach wobydlerjow mjez nimi serbow a němcow mjez druhim přez přićehnjenje němskorěčnych wuhnatych z wuchoda po druhej swětowej wójnje so serbskorěčny podźěl zniži arnošt černik zwěsći w lěće serbski podźěl wobydlerstwa wot južny dźěl gmejny słuša k teritorijej budyskeho ewangelskeho dialekta w sewjernych kónčinach so holanski dialekt rěči w lěće bě we wsy samej mjez nětko hižo wobydlerjemi ewangelskich po ludličenju lěta bě wobydlerjow malešanskeje wulkogmejny ewangelskeje a katolskeje konfesije njepřisłušachu žanomu nabožinskemu zhromadźenstwu ke gmejnje słušeja slědowace wjeski gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej budyšin a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej budyšin i malešanska gmejnska rada ma tuchwilu čłonow komunalne wólby lěta mějachu slědowace wuslědki čestnohamtski wjesnjanosta malešec je matthias seidel cdu wón bu dnja junija z hłosow za naslědnika güntera sodana woleny kotryž dósta jako najsylniši přećiwny kandidat při wólbach bu ze w zastojnstwje wobkrućeny wolerske wobdźělenje wučini statna dróha wjedźe přez gmejnske hona a zwjazuje malešecy a hućinu z budyšinom a niskej w zapadźe gmejny prěkuje zwjazkowa dróha delnju hórku a lěskej mjez skanecami a rakojdami běži awtodróha přez gmejnske hona na železniskej čarje lubij radwor z dwórnišćomaj w hućinje a barće jězdźachu wot meje hač do nazymy wosobowe ćahi w tych lětach so čara tež za nakładny wobchad zawrě a so w lěće doskónčnje wottwari kolesowanska šćežka serbske impresije wjedźe wot barta přez zuborničku stróžu lemišow załhow malešecy a delnju hórku dale do radworja sprjewiny kolesowarski pućik přeprěkuje malešanski gmejnski teritorij wot juha do sewjera a wjedźe mjez druhim přez delnju hórku malešecy połpicu a nowu wjes prěnju cyrkwinsku šulu mějachu malešecy hižo w lěće rozwučowaše tam jedyn wučer dźěći z malešec plusnikec a dobrošec kiž wšitcy serbsce rěčachu přidatnje k starej šuli na małomalešanskej natwarichu w lěće nowu šulu při hłownej dróze w malešanskej gmejnje su hišće tři šule a to zakładnej šuli w hućinje a barće a wyša šula w malešecach do hućinjanskeje šule chodźeše w šulskim lěće šulerjow mjez nimi šěsć serbsce wuknjacych w bartskej šuli bě w samsnym času šulerjow wot kotrychž wuknjechu serbšćinu jako cuzu rěč malešanska wyša šula měješe w tymle lěće šulerjow w baroknym knježim domje delnich malešec je wot lěta witaj pěstowarnja serbskeho šulskeho towarstwa zaměstnjena na samsnym městnje namaka so tež malešanske gmejnske zarjadnistwo za dalšich fararjow hlej zapisk wo malešanskej cyrkwi partnerske gmejny malešec su desn pola jabloneca w čěskej gromadka pola bolesławieca w pólskej a sióagrd w madźarskej anis pimpinella anisum je hojenska a korjeninowa rostlina ze swójby wokołkowych rostlinow druhe serbske mjeno je kopr mjeno pochadźa wot grjekskeho słowa za koprik z kotrymž bu anis zaměnjowany anis je jednolětna rostlina a docpěwa wysokosć wot něhdźe hač do cm stołpik je zrunany je lochko kosmaty spódnje łopjena su wutrobojće kulojte na kromje nutř rězane a docpěwaja dołhosć wot hač do cm stołpikowe łopjena su třiličbne hač do pjerkowje dźělene małe běłe kćenja z přeměrom wot mm su w bjezwobalkowych najčasćišo dwanaćepruhojće hromadźe stajenych wokołkach tak mjenowany dwójny wokołk rjadowane a kćěja wot julija hač septembra płody kotrež w awgusće septembrje so móža žnjeć docpěwaja dołhosć wot hač mm su owalne a maja šěre kosmy w kucharskich kumštach bu symjenja rostliny wužiwane anis polěpšuje hłownje słódke pječwa placki likery anisowy palenc a sirup bazlik ocimum basilicum je korjeninowa a hojenska rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow lamiaceae dalše serbske mjena su bazilikowe zelo bazilija a bazilik bazlik je jednolětna rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot cm łopjena su su z krótkim stołpikom łopjeno docpěwa dołhosć wot cm a šěrokosć wot cm bazlik kćěje wot junija hač do septembra kćenja su žołtojte běłe abo róžojte mjeno wotwodźuje so wot grjekskeho słowa woznjamjenja telko kaž kralowski bazlik wužiwa so předewšěm w italskej kuchinje korjenja z bazlikom poliwki solotej a juški łušćinowe płody a tomaty rybu a mjaso twarožk a twaroh galerty zatkańcy a hromaki w farmacije wužiwaja so łopjena herba basilici wužiwaja eteriski wolij łopjenow w aromy terapije wóń je nerwa kóncowaca šipica sagittaria je ród ze swójby žabnikowych rostlinow alismataceae k tutomu rodej słuša něhdźe družinow wjacelětnych wódnych rostlinow z měrneje a tropiskeje klimy družiny tutoho roda móža cyle abo zdźěla podnurjene žiwe być někotre družiny wutworja dulojte ricomy nad wódnym powjerchom so zběhnjace powětrowe łopjena su najčasćišo hač do centimetrow dołhe a linealne hač do owalne pola někotrych družinow kaž wšědneje šipica su wone pak tež kaž šipowe kónčki formowane wódne łopjena najwjetšich družinow su přećiwo tomu bantojte wone tworja wuběžki a móža porjadne podwódne pastwy tworić kćenja šipicow su třiličbne a přewažnje běłe srjedźa su čerwjenofijałkojty dypčik kćenja sedźa pola najwjetšich družinow na rozhałuzkatych kwětnistwach wyše łopjenow eksistuja w rodźe šipica sagittaria něhdźe družinow adolf hitler apryla w braunau am inn awstriska apryla w berlinje přez suicid bě wot lěta stronski šef nsdap wot lěta mócnarstwowy kancler a wot lěta po smjerći němskostatneho prezidenta paul von hindenburg kaž führer a reichskanzler zdobom knježerstwo šef a hłowa stata němskeho reicha pod wjednistwom hitlera su nacionalsocialisća zawjedowali w němskim reichu diktaturu třećeho reicha woni dachu wšě opoziciske strony zakazować politiske přećiwnicy přesćěhać a zamordować rozputachu druhu swětowu wójnu a systematisce wšitke prawa rubachu a zamordowachu europskich židow kaž tež hinaše religiozne etniske a towaršnostne skupiny přez tutu politika zahinychu w europje něhdźe milionow ludźi němska a europa buštej we wulkich dźělach rozbiwanej bě čas bipolarneho swětoweho porjada a horceje wójny započał wšědna šipica sagittaria sagittifolia je wódna rostlina ze swójby žabnikowych rostlinow alismataceae wšědna šipica je naha rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot m rostlina ma dołhe wuběžki stołpiki a łopjenowe šiški su třihranite łopjena su na spódku stejace prěnje su trawojte dosahuja dołhosć wot m slědowace su owalne hač do šipojte a płuwace za čas kćeća eksistuja z wody sahace třidźělne šipojte łopjena kćěje wot junija hač do awgusta kćenja su jednosplažne steja w jedyn na druhi stejacych mutličkach při čimž su deleka žónske a muske kćenja a horjeka su jenož muske kćenja docpěwaja šěrokosć wot hač do cm wonkowne kćenjowe łopješka su zelene a keluchojte nutřkowne łopješka su dwójce tak wulke běłe z čerwjenym spódkom stameny su mnoholičbne kćenja buchu wot stojawkow wopróšene płody docpěwaja dołhosć wot hač do mm wšědna šipica rosće w wutkatych stejacych abo pomału běžacych wodach hač do wódneje hłubokosće wot cm wšědna šipica je w nimale cyłej europje a zapadnej aziji rozšěrjena wšědny žabnik alisma plantago auatica je rostlina ze swójby žabnikowych rostlinow alismataceae wšědny žabnik je naha bahnowa rostlina kotraž docpěwa wysokosć jednoho metra łopjena su stołpikate owalne hač do lancetojte na spódku kulojte abo wutrobojte z wody sahace kćěje wot junija hač do awgusta kćenja su popołdnju wotewrjene a dwusplažne kwětnistwo je mutličkojte pakićojte a jasnje wyše hač šěroke multičkojte hałuzy su wjacekćenjowe wonkowne kćenjowe łopješka su zelene keluchojte tři nutřkowne kćenjowe łopješka su běłe a kulojte docpěwaja dołhosć wot hač do mm pěstka je nimale runje na płódniku bóčnje srjedźišća přirostowana kćenja bu najčasćišo wot stojawkow wopróšene dźělny płód je worješk z jednoho płodolista wšědny žabnik rosće wutkatych pódach w brjohowych kónčinach stejacych abo pomału běžacych wodow hač do hłubokosć wot cm wšědny žabnik je swětodaloko rozšěrjeny biškek do pišpek frunze je hłowne město a runočasnje politiske ekonomiske a kulturne srjedźišćo kirgiskeje je stolica čujskeje oblasće ma něhdźe wobydlerjow biškek leži w čujskim dole we wysokosći metrow nad mórskim niwowom při sewjernym dźělu hač do metrow wysokeho ala too hórskeho hrjebjenja podlěšk tian shan horiny sewjernje města so rozpřesćěra žołmojta stepa hač do nimale kazachstana blisko města běži rěka čuj město so je z karawanskeho wotpočowišća při židźaneje dróhi wuwiwało kotraž wjedźe přez tian shan horinu sydlišćo je so w lěće prěni raz naspomniło w lětu daše uzbekski chanpo z kokanda twarić tam cyhelowu twjerdźiznu kotruž ruske wojacy su w lětu okupowali a rozbiwali rusy su tam garnizonu załožowali a přiwabjowane ruscy burja su produktiwne čornozemjowe dno zwužitkowali a městno wuwiwaše so spěšnje w lěće su tam załožili město pišpek w lěće město so sta hłowne město nowje załožowaneje sowjetskeje kirgiziskeje a runočasnje změni mjeno k frunze po michail wasiljewič frunze kotryž so narodźeny w pišpeku a wuspěšnje wojował za čas ruskeje nutřkokrajneje wójny w centralnej aziji za bolšewizm z njewotwisnosću kirgiziskeje zaso dósta město swoje stare mjeno w kirgiziskej formje a rěka wot toho časa biškek kirgizisce słowo biškek abo pišpek znamjeni sudobjo za kumys eksistuja wjele legendow kotrež pospytuja zwisk mjezy městom a tajkim sudobjom dopokazować wědomostne kalrigoj měnja zo mjeno nasta přez ludetymologiske wuznaće interpretaciju stareho słowo wo městno niže při horje dla krótkich stawiznow biškek nima stawizniske twarjenja wón je typiske sowjetske město z wulkimi městna typiskimi platowymi domami wulkimi pompskimi domami powětrowe womazanje w biškeku je jara małe hačrunjež nadeńdźe so nimale cyła industrija kirgiziskeje w bliskosći města hornja hórka obergurig je wjes a gmejna w hornjej łužicy leži pod mnišoncom při sprjewi po přestrjeni je wona druha najmjeńša gmejna budyskeho wokrjesa cyła gmejna słuša oficielnje do serbskeho sydlenskeho ruma prěnje naspomnjenje wsy jako goric sta so w lěće sydlišćo ležeše tehdy při starej čěskej šćežce mjez budyšinom a prahu po mukowej statistice měješe hornja hórka we tych lětach wobydlerjow z nich serbow a němcow dla wuwiwanja industrije w sprjewinym dole a přićehnjenja wjele němskorěčnych dźěłaćerjow zhubi so serbska rěč w prěnjej połojcy lětstotka spěšnje z wšědneho žiwjenja tak zo zwěsći arnošt černik w lěće za hornjohórčansku gmejnu serbskorěčny podźěl wot jenož hišće po ludličenju lěta bě gmejnskich wobydlerjow ewangelskeje a katolskeje konfesije ewangelscy hornjohórčenjo přisłušeja budestečanskej wosadźe gmejna wobsteji ze slědowacych wsow gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej budyšin a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej budyšin i gmejnska rada ma tuchwilu šěsnaće čłonow komunalne wólby lěta mějachu slědowace wuslědki čestnohamtski wjesnjanosta hornjeje hórki je wot lěta thomas polpitz cdu wón bu posledni raz dnja junija ze hłosow w zastojnstwje wobkrućeny wolerske wobdźělenje wučini kubšicy kubschütz su wjes a gmejna w hornjołužiskim wokrjesu budyšin gmejnski teritorij rozpřestrěwa so w hornjołužiskich honach wot wjerškow hromadnika a čornoboha w juhu hač k zwjazkowej awtodróze a albrechtowce w sewjeru wjes sama ma wobydlerjow gmejna wokoło cyła gmejna słuša oficielnje do serbskeho sydlenskeho ruma wjes naspomni so prěni raz wokoło lěta jako cupcici a słušeše w srjedźowěku k stołpinskemu hamtej z tym njebě z dźělom hornjeje łužicy zafarowani běchu kubšičenjo najprjedy raz do budyšina pozdźišo pak do poršiskeje wosady w lětstotku zagmejnowachu so brězow šekecy sowrjecy konjecy rachlow jenkecy a poršicy po mukowej statistice mějachu kubšicy we tych lětach cyłkownje wobydlerjow z nich serbow a němcow arnošt černik zwěsći w lěće serbski podźěl wobydlerstwa kubšiskeje gmejny wot jenož hišće po ludličenju lěta bě wobydlerjow kubšiskeje gmejny ewangelskeje a katolskeje konfesije ke gmejnje słuša slědowacych wsow do hruboćic słuša kublerske sydlišćo jaseńca gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej budyšin a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej budyšin i gmejnska rada ma tuchwilu třinaće čłonow komunalne wólby lěta mějachu slědowace wuslědki wjesnjanosta kubšic je olaf reichert bjezstronski wón bu dnja junija ze hłosow w zastojnstwje wobkrućeny wolerske wobdźělenje wučini kubšicy su wot lěta zastanišćo železniskeje čary drježdźany zhorjelc a wjedźe tu zwjazkowa dróha korzym kirschau je wjes w hornjej łužicy kotraž bě samostatna gmejna hač do hodownika wot toho je měšćanski dźěl noweho města šěrachow korzym leži w hornjołužiskich horach při sprjewi hdźež so rěčka bělka pilke do njeje wuliwa wjes naspomni so k prěnjemu razej w lěće jako kürsch kirsche abo körse a běše po lětstotku we wobsydstwje budyskeho tachantstwa po mukowej statistice z lětow rěčachu tehdy hišće wot cyłkownje korzymjanow serbsce korzymska ludowa šula płaćeše wot swojeho załoženja w lěće hač do lěta jako němsko serbska potom jenož hišće jako němska arnošt černik zwěsći w lěće w korzymskej gmejnje jenož hišće snadny serbskorěčny podźěl wot ke korzymjej słušeja wjeski bjedrusk bederwitz bójswecy kleinpostwitz rozwodecy rodewitz spree a słónčna hora sonnenberg fonemy su předmjety rěčewědneje discipliny fonologija wone su najmjeńše woznam rozeznawace nic pak woznam nošace jednotki rěčneho systema to rěka zaměnimy li w słowje jedyn fonem na druhi změni so woznam słowa na př boł poł abo hraj hrał abo so woznam dospołnje zhubi na př bramaty pramaty fonemy njesměmy pak zaměnić ze zwukami grj fonami w słowomaj hana hana hanka haka njejedna so w padźe wo samostatny fonem ale wo zwukowu wariantu fonema n zwukowe warianty jednoho fonema tak mjenowane alofony su wotwisne wot fonetiskeje wokoliny to rěka wot předchadźaceho a abo sćěhowaceho zwuka a wot indiwidualneho abo regionalneho wurěkowanja fonem je potajkim abstraktna jednotka skupiny přiwuznych zwukow alofonow jeli chcemy zwěsćić hač stej dwaj zwukaj pak alofonaj samsneho fonema pak rozdźělnej fonemaj dyrbimy namakać tak mjenowany minimalny porik słowje kotrejž so jenož w tutymaj zwukomaj rozeznawatej na př kutlić wutlić rozeznawamy fonemy wot grafemow kotrež pismikam wotpowěduja w padźe w a ł jedna so wo jedyn fonem ale wo dwaj grafemaj jan pětr jordan februara w čěškecach pola hodźija meje we wienje bě serbski slawist publicist a wobchodnik wón bě jenički wuznamny zastupjer katolskich serbow w serbskim narodnym hibanju do jeho pseudonymaj běštej čěščanski a wićazec pětr narodźi so do čěškečanskeje kublerskeje swójby jako syn ewangelskeho nana mikławša jordana a katolskeje maćerje marje koklic z baćonja wot do bě chowanc serbskeho seminara w praze a wopytowaše tamniši němskorěčny małostronski gymnazij wot studowaše na praskej uniwersiće najprjedy teologiju a wot slawistiku mjez druhim pola vclava hanki w młodych lětach hač do rewolucije wěnowaše so hłownje serbstwu a słowjanstwu zběraše ludowe pěsnički załoži nowiny jutnička a běše w rewoluciskim lěće sekretar praskeho słowjanskeho zjězda dla swojeho nabožinsce měšaneho pochada bě jordan predestinowany za přewinjenje tehdyšeje šćěpjeńcy hornjoserbskeje rěče do konfesionelneju wariantow štož wón před smolerjom ze swojej gramatiku grammatik der wendischserbischen sprache in der oberlausitz z lěta tež spyta w samsnym lěće přesydli so do lipska hdźež skutkowaše wot do jako lektor za słowjanske rěče a literatury při lipšćanskej uniwersiće w lěće promowowaše wo hornjoserbskej gramatice a samsne lěto woženi so z rosaliju wilhelminu sauer z weienfelsa w lipsku załoži prěni němskorěčny slawistiski časopis jahrbücher für slavische literatur kunst und wissenschaft kotryž wudawaše najprjedy sam a pozdźišo hromadźe ze smolerjom po swojim wobdźělenju při słowjanskim zjězdźe zhubi swój lektorat w lipsku bu ze sakskeje wupokazany a přesydli so wróćo do prahi hdźež dźěłaše wuspěšnje jako předewzaćel wolichu jeho za předsydu praskeje předewzaćelskeje a wikowanskeje komory w lěće wopušći prahu a poda so k synej do wiena hdźež zemrě jan pětr jordan měješe štyri dźěći synow eduarda po a arthura a dźowce ludmilu a rosaliju dalšej dźěsći arnošt a pawoł zemrěštaj hižo w zažnym dźěćatstwje potomnicy arthura jordana bydla dźensa wokoło chicaga w zjednoćenych statach wot lěta załoženja do bě jan pětr jordan čłon maćicy serbskeje w budyšinje je so dróha blisko dwórnišća po nim pomjenowała bogumił šwjela gotthold schwele abo schwela septembra w skjarbošcu meje pola naumburga bě serbski ewangelski duchowny słownikar rěčespytnik publicist dołholětny předsyda maćicy serbskeje a sobuzałožer domowiny narodźi so jako syn skjarboščanskeho kantora a serbskeho nowinarja kita šwjele po maturje na choćebuskim gymnaziju studowaše wot do w berlinje teologiju a slawistiku po studiju najprjedy žane dźěłowe městno we łužicy njenamaka čehoždla dźěłaše wot do jako domjacy wučer pola pruskeho oficěra von hohenau w podstupimje w lěće nastupi městno jako pomocny farar při serbskej cyrkwi w choćebuzu dla jeho prědowanja w delnjoserbskej rěči dóńdźe ke konfliktej z němskim fararjom choćebuskeje wosady kiž chcyše přeněmčenje města doprědka ćěrić w lěće wopušći šwjela město a nastupi wikarske městno we wochozach po tym zo zakazachu jemu serbske prědowanje w choćebuzu so do delnjołužiskeho dešna přesydli hdźež skutkowaše hač do nanuzowaneho wuměnka w lěće jako farar dla skutkowanja za serbstwo wuhnachu jeho nacionalsocialisća w tym lěće z domizny čehoždla so k swójbje do rudolstadta přesydli w meji hdyž chcyše so skónčnje do delnjołužiskeje domizny wróćić zaja jeho w ćahu z rudolstadta do choćebuza w bliskosći naumburga boža ručka na čož zemrě jeho row z wopomnjenskej taflu nadeńdźe so dźensa na choćebuskim sewjernym kěrchowje hižo jako młodźenc so do serbskeho narodneho prócowanja zarjadowaše zhromadnje z wylemom nowym organizowaše delnjoserbske studentstwo a załoži w lěće zwězk serbskich pijaelow z kotrehož wurosće młodoserbske hibanje delnjeje łužicy bě hłowny starši serbskeho studentstwa w awgusće organizowaše schadźowanku w hrodźišću jako wochožanski farar załoži k spěchowanju swojich rěčespytnych zaměrow filologiski wotrjad maicy serbskeje hdźež bě ze sekretarom skutkujo w hornjej łužicy pohłubšowaše zwiski k tamnišim serbskim prócowarjam z přeswědčenja zo móhli so serbstwo jenož w zhromadnosći wobchować zrodźi so ideja załoženja wšoserbskeje narodneje organizacije hromadźe z arnoštom bartom a francom kralom iniciěruje tak załoženje třěšneho zwjazka serbskich towarstwow kotrež so dnja oktobra we wojerecach přewjedźe po šwjelowym namjeće dósta nowa organizacija mjeno domowina w delnjołužiskej domiznje staraše so wutrajnje wo wudawanje ludowych publikacijow tak bě z redaktorom pratyje a znowa bramborskeho casnika a serbskeho casnika wudawaše cyrkwinski časopis wosadnik a měsačnik gwězda po prěnjej swětowej wójnje postara so wo znowawudawanje delnjoserbskeje literatury w rjedźe serbska knigłownja w kotrymž wuńdźe cyłkownje knihow započa wudawać zhromadźene spisy mata kosyka móžeše pak dla hospodarskeje krizy jenož tři zwjazki wozjewić spisa nahladnu ličbu nastawkow w nimale wšěch serbskich a wjele němskich publikaciskich organach nimo toho přełožowaše lyriku a prozu do delnjoserbšćiny wosebje w młodych lětach wěnowaše so serbskemu rěčespytej spěchowany a podpěrowany wot lět staršeho arnošta muki staraše so wo konsolidowanje delnjoserbskeje syntaksy a prawopisa k tutomu zaměrej napisa mjez druhim dwudźělnu rěčnicu lehrbuch der niederwendischen sprache grammatik heidelberg a übungsbuch cottbus jeho wobšěrne mjenowědne dźěło wuńdźe po jeho smjerći jako die flurnamen des kreises cottbus berlin pomhaše arnoštej muce při zestajenju wulkeho delnjoserbskeho słownika a pokročowaše na tutym zakładźe pozdźišo sam z přihotowanjom noweho słownika kotryž so dla wuhnaća z łužicy pak ženje njezrealizowa po zakazu nałožowanja serbskeje rěče w zjawnosći w lěće bě šwjela z poslednim delnjołužiskim fararjom kiž njedźiwajcy na to hač do lěta dale serbsce prědowaše při renowěrowanju dešnjanskeje cyrkwje přesadźi zo bychu so serbske napisy při emporach wobchowali wosebje za čas weimarskeje republiki wustupowaše we wšelakich funkcijach za prawa serbow tak bě prěni městopředsyda domowiny dołholětny sekretar a hač do jeje zakaza přez nacionalsocialistow předsyda maicy wot bě tež ze sobustawom hornjoserbskeje maćicy a wot čestny čłon po kóncu druheje swětoweje wójny wobdźěli so na wozrodźenju domowinskeho skutkowanja w delnjej łužicy a wot bě redaktor noweho casnika jan arnošt smoler johann ernst schmaler měrca we łuću junija w budyšinje bě serbski filolog spisowaćel a nakładnik wón běše jedyn z wusahowacych prócowarjow serbskeho narodneho wozrodźenja w lětstotku jan arnošt smoler narodźi so měrca we łuću kotrež so za bjerwałdsku jamu wotbagrowa za čas smolerja štož bě krótko po wienskim kongresu běše to serbska wjeska pruskeje hornjeje łužicy jeho nan korla jan smoler kotryž so we wutrobje pak dale za saksku horješe běše tam wučer smolerjec swójba přesydli so w lěće do łaza hdźež nan wučerstwo přewza a jako ewangelski kantor skutkowaše młody jan arnošt smoler wopyta tam šulu prjedy hač nan jeho w starobje lět do sakskej na gymnazij do budyšina pósła dokelž so tam jenož w němskej rěči wukubłowaše wuprosy sebi smoler wot rektora dowolnosć swojich serbskich towaršow mjez druhimi tež wanaka a wjelana w serbšćinje wuwučeć w tutym času zběraše při pućowanjach po cyłej łužicy hižo ludowe pěsnje powěsće bajki a přisłowa přez wukaz pruskeho ministra njemóžachu pruscy poddanojo hižo w lipsku na uniwersiće studować tuž zahaji po złoženju matury studij bohosłowstwa na uniwersiće we wrócławju kotryž přisłušeše tehdy k pruskej we wrócławju bě hromadźe z łužičanom gustavom adolphom röslerjom pozdźišim zapósłancom frankfurtskeje narodneje zhromadźizny w lěće akademiske towarstwo za łužiske stawizny a rěče załožił a sta so po času tež z jeho předsydu přez towarstwo nawjaza smoler wuski kontakt z purkynjom štož jemu puć k słowjanskej literaturje a druhim słowjanskim wučencam wotewri nimo pólšćinje nawukny tam tež čěsku rěč a po jeju přikładźe towarstwu hišće w lěće załoženja naćisk noweje serbskeje ortografije předpołoži za čas studija słyšeše tež čitanja wo němskim ludowym spěwje pola hoffmanna von fallerslebena kotryž wučeše tam na profesurje za němsku rěč a literaturu přez prózdninske pućowanja po łužicy kaž mjez druhim tež w lěće z ruskim slawistom a ludowědnikom srjeznjewskim swoju zběrku ludowych pěsni stajnje wudospołnješe ze znošenjenymi pěsničkami požada so smoler w lěće na myto wo najlěpšu zběrku hornjo a delnjołužiskich narodnych pěsni hornjołužiskeje towaršnosće wědomosćow w zhorjelcu dokelž nochcyše zo towarstwo zběrku wuda pozdźišo myto njepřiwza hromadźe z němskim sekretarom towarstwa leopoldom hauptom kotryž běše so tohorunja wo myto prócował wuńdźe w w grimmje sławna dwuzwjazkowa zběrka pjesnički hornych a delnych łužiskich serbow pěsnički zwostachu pak hłownje dźěło smolerja za kotrejež wudaće so wot pruskeho krala bjedricha wylema iv ze złotej medalju počesći po studiju kotryž zakónči w lěće pytaše smoler za přistajenjom jako domjacy wučer prjedy hač so z duchownym stać chcyše dokelž pak we łužicy ničo njenamaka přiwzaše hižo městno w hornjej šleziskej w samsnym času pak přebywaše we wrócławju pruski kral z jeho wyšim ceremonijowym mištrom stillfriedom potomnik čěskeho rodu stojměrow stillfriedow a pozdźišo hrabja alkantara kotryž sebi wot smolerja někotre němske přełožki zhotowić daše wón namjetowaše jemu dokelž běše so na wrócławskej uniwersiće runje profesura za słowjanske rěče załožiła zo by so pola krala za stipendij zasadźił jeli by słowjanske rěče studował nawróćiwši so do wrócławja hdźež běše domjacy wučer pola purkynja studowaše smoler jako stipendiat pruskeho krala wot do słowjansku filologiju pola čelakovskeho za jordanowy časopis jutnička kotryž so hač do junija jenož poł lěta wudawa zdoby wón zejlerja jako redaktora časopis wudawaše so wot toho časa pod mjenom tydźenska nowina zhromadnje z warkom přełoži čěski wothłós pěsni ruskich wot čelakovskeho originalny titul ohlas psn ruskch do serbšćiny běše to scyła prěni přełožk słowjanskeje rěče kotryž w knižnej formje wuńdźe smoler organizowaše po namjeće kocora serbske spěwanske swjedźenje prěni spěwanski swjedźeń wotmě so w třělerni w budyšinje jan arnošt smoler spěchowaše a podpěrowaše w času narodneho hibanja załoženje mnoho towarstwow kaž na přikład w bukecach njeswačidle abo minakale jako čłon załoženeho budyskeho towarstwa bjesada skutkowaše w prěnim serbskim dźiwadle sobu w čěskej činohrě rohowin štyrirohač wot vclava klimenta klicpery přełožena wot ćěsle a dučmana hraješe smoler rólu rychtarja hižo w lěće běše po přikładźe matice česk kotraž z pjenježnych přinoškow knižki za čěski lud wudawaše a matice srpske załoženje towarstwa maćicy serbskeje zahajił dokelž so wustawki hakle wot sakskeho ministerstwa a wot pruskeho knježerstwa wobtwjerdźa załoži so maćica serbska hakle w lěće w budyskim lokalu k winicy w lětach do běše smoler prěni redaktor časopisa maćicy serbskeje wón přesydli so za krótki čas do lipska štož běše w času předměrca přez poměrnje liberalne nałožowanje censury sakskeho stata centrum opozicionelneho nowinarstwa w němskej tam skutkowaše jako korektor w nakładnistwje brockhaus a soburedaktor jordanoweho časopisa jahrbücher für slawische literatur kunst und wissenschaft kiž měješe w tu a wukraju mjez rěčespytnikami wulki wuznam w lěće doda poslednim politisku přiłohu slavische rundschau kotryž nětko doskónčnje w budyšinje bydlo redigowaše a w swójskim nakładnistwje wudawaše zdobom přewza smoler srjedź lěta wot handrija zejlerja redaktorstwo tydźenskeje nowiny w lěće přewza tohorunja nakładnistwo rozšěrješe wobsah a přemjenowa je na tydźenske nowiny dalše přemjenowanje sćěhowaše na serbske nowiny kotrež potom hač do lěta jeho smjerće wuda pod jeho wjednistwom wuwiwachu so na politiski organ a přisporješe so ličba abonentow jan arnošt smoler załoži w lěće serbske nakładnistwo a kniharnju w budyšinje kotrež zhromadnje z pjechom na serbsko słowjanske knihikupstwo schmaler pech rozšěrješe swoje sydło měješe tute najprjedy we wobchodźe při bohatej wěži bu wot pjecha do lipska přepołožene z přetorhnjenjemi a změnjenymi titulemi wuńdźechu jeho jahrbücher hač do lěta mjez a wudawaše w swójskim nakładnistwje zaso jahrbücher für slawische literatur kunst und wissenschaft z přiłohu slavische bibliographie mjez a wudawaše zeitschrift für slavische literatur kunst und wissenschaft z přiłohomaj slavische bibliographie a slavische novitten w lětomaj a slavisches centralblatt a wot do centralblatt für slavische literatur und bibliographie w jeho nakładnistwje wuńdźe wot tež literarny časopis łužičan kotryž přez dlěši čas tež redigowaše w lětach do tohorunja młodoserbska kontrahentka lipa serbska a wot z wobojich zrostły časopis łužica w lěće postaji so smoler jako naslědnik rychtarja na předsydu maćicy serbskeje na hłownej maćičnej zhromadźiznje so wobzamkny zo so towarstwo wo natwar swójskeho domu prócuje byrnjež so při tym zadołžił kupi smoler na swoje riziko w lěće za maćicu serbsku ležownosć z kólnju při lawskich hrjebjach kotraž słužeše spočatnje hłownje jako biblioteka mjez druhim z pomocu pjenježnych srědkow słowjanskich přećelow zarjadowaše na ležownosći tutoho maćičneho domu serbsku ćišćernju a zahaji pozdźiši nowotwar serbskeho domu kiž so hakle w lěće doskónčnje wotewri jan arnošt smoler běše wot tež čłon hornjołužiskeje towaršnosće wědomosćow w zhorjelcu a wot jeje załoženja w lěće sobustaw maicy serbskeje smoler skedźbni w času byrgarskeje rewolucije roberta bluma kotryž běše čłon frankfurtskeho předparlamenta a kotrehož znaješe z lipšćanskeho towarstwa redeübungsverein na situaciju słowjanow w němskej w lisće pisaše wo poměrach kotrež so narodnej bjezprawnosći bližachu a wuprosy sebi wot njeho zasadźenje pola frankfurtskeje narodneje zhromadźizny za polěpšenje dnja meje wobzamkny narodna zhromadźizna w rezoluciji zo prawa njeněmskeje ludnosće w němskej dospołnje připóznaje peticiju z kotrejž so serbja na sakske knježerstwo wobroćichu a sebi konkretne přesadźenje sakskeho šulskeho zakonja z lěta žadachu knježerstwo dospołnje wotpokazać njemóžeše sakske knježerstwo zwoli do někotrych ze žadanjow wo runoprawosć rěče a kultury na cyrkwinskim a nabožnym polu na sudnistwach a zarjadach tak přizwoli so mjez druhim do wuwučenja w serbskej rěči na budyskim gymnaziju a na wučerskim wustawje kaž tež do wudawanja serbsko němskich wučbnicow smoler sta so w lěće z prěnim wučerjom serbšćiny budyskeho gymnazija spisaćelom serbskich wučbnicow a serbskim tołmačerjom na budyskim sudnistwje hižo po někotrych lětach běše so smoler wot wuwučowanja wuwjazał štož so ze słabej přičinu wobkrućowaše zo njemóžeše dla jězbow do ruskeje wučbu prawidłownje přewjesć a zo běše swoje zastojnstwo bjez dowola wopušćił po tym zo běše rakuske wójsko słowjanski zjězd w praze porazyło přebywachu mnoho słowjenjo kaž pólski basnik a spisowaćel roman zmorski jeho přećel teofil lenartowicz pólski basnik hipolit terlecki teologa z wołynskeje mato topalović chorwatski měšnik a spisowaćel w budyšinje hdyž běše so politiski njeměr rozpušćił so nimale wšitcy zaso do domizny wróćichu zmorskeho kotryž pak dlěši čas w budyšinje zwosta znaješe smoler hišće z wrócławja a wudawaše jeho emigrantski časopis stadło w meji zetka so w budyšinje z michailom aleksandrowičom bakuninom jednym z hłownych iniciatorow drježdźanskeho mejskeho zběžka jeho žadanje wo wobrónjenym wobdźělenju serbskich burow na zběžku pak smoler dospołnje wotpokaza wot lěta běše smoler sakski poddan a měšćan budyšina w tutym času přebywaše princ albert bratrowc sakskeho krala bjedricha awgusta jako major w budyšinje jako připóznaće zo serbscy wojacy krala swěrnje zakitowachu měješe krónprinc albert za čas něhdźe połdralětneho přebytka w budyšinje wot smolerja serbšćinu nawuknyć smoler bě přiwisnik teorije słowjanskeje wzajomnosće za serbow sebi wočakowaše wosebje pozbudźenje a spěchowanje přez kontakty a wuměnu z druhimi słowjanskimi ludami haješe zwiski k narodnym prócowarjam a spisowaćelam we wšěch słowjanskich kónčinach ale wosebje do ruskeje w zwisku z pjenježnymi ćežemi swojich narodnych předewzaćow přewjedźe smoler wot wjacekróć jězby do ruskeje zo by tam financielne srědki zběrał štož so jemu pak jenož mało poradźi w lěće přizamknyštaj so smoler a serbski lěkar dučman na słowjanskim zjězdźe do moskwy na kotrymž so tež čěskej politikarjej palack a rieger wobdźělištaj w carskojim sele lětnej rezidency ruskeho kejžora běštaj tež serbaj w delegaciji kotrejž kejžor aleksander ii awdiencu skićeše w moskwje wopytachu wobdźělnicy zjězda potom etnografisku wustajeńcu dalše jězby do ruskeje slědowachu a do pólskeje a ruskeje w lětach do hdźež spisa awtobiografiji tam přełoži a wudospołni tež historije słowjanskich literaturow pypina a spasowicza přez jeho jězby do ruskeje běše smoler přeco zaso srjedźišćo kedźbnosće w němskich nowinach a zjawnosći wón so wočorni a jemu so wumjetowaše panslawizm w serbach šěrić tak zo so na wonkowny ćišć tež wot předsydstwa maćicy wuwjaza a na čestneho předsydu na čas žiwjenja pomjenuje jan arnošt smoler woženi so awgusta z amaliju němcec ze židowa jeju najstarša dźowka ludmila awgusta woženi so z gymnazialnym wučerjom čochom z kotrymž so zhromadnje do ruskeje přesydli syn jan iwan jarosław apryla wupućowaše tež do ruskeje a marko smoler běše nakładnik a redaktor serbskich nowin dalše dźěći wladimir stanisław a olga hižo zahe zemrěchu w lěće zemrě smolerjej mandźelska přez intensiwne jězby do wukraja smoler ćělnje jara ćerpješe a tak so hišće raz z ernestinu heinzelmannec woženi jan arnošt smoler zemrě junija w budyšinje a bu junija na budyskim hrodźišku pochowany za jeho zasłužby wo słowjanske rěče spožči so smolerjej w lěće wot ruskeho cara komturny křiž ruskeho rjada swj hany dźiwajo na serbske naležnosće wotpokaza wšelake powabne powołanja na słowjanske uniwersity kaž na přikład na szkołu głównu we waršawje hižo w lěće spisa alfons parczewski biografiju wo smolerju w zwisku z jeho sylnym angažementom za serbski narod a prócowanjom wo kulturnu awtonomiju serbow płaći jan arnošt smoler jako zbudźer serbow ze předstajenym analogiskim prawopisom štož woznamjeni zo je po přikładźe čěskeje a pólskeje ortografije stworjeny połoži zakład za wutworjenje serbskeje spisowneje rěče zasadźeše so we wšelakorych rěčnych přiručnikach kaž w knize mały serb jeho pěsničkach abo w němsko serbskim słowniku wo přesadźenje prawopisa w zasadach so tutón prawopis tež dźensa hišće wužiwa jeho hłowna twórba pjesnički hornych a delnych łužiskich serbow hodźi so do rjada druhich etnografiskich zběrkow w słowjanskich krajach zarjadować w tutym času na přikład tež spisowaćel kollr słowakske a w basnik erben čěske ludowe pěsnje znosyštaj twórba smolerja wuznamjeni so přez swoju mnohostronskosć etnografiskich informacijow a wuwjedźenjow tak zo běše tež pola grimmec bratraj připóznawana ze zběrku połožeše smoler zakład za serbsku ludowědu a pohnuwaše rjad dalšich serbskich słowjanskich a němskich naslědnikow k zběranju ludowych spěwow w lěće stwori praski rězbar vladimr bretschneider gipsowu bustu smolerja kotraž so w žurli něhdyšeho serbskeho domu při lawskich hrjebjach wustaji a so dźensa w serbskim muzeju w budyšinje namaka składnostnje jeho tych narodninow so w budyšinje při lubijskej dróze pomnik smolerja wot budyskeho rězbarja rudolfa enderleina poswjeći při tym so enderlein po wšěm zdaću na bustu bretschneidera powoła w tutym wopomnjenskim lěće so w ndr tohorunja listowej znamce wudaštej na jednej so portret smolerja pokaza a na druhej je nowy serbski dom w budyšinje při póstowym naměsće zwobraznjeny naćisk k tomu tworitaj wuměłcaj jan hansky a gerhard stauf dźensa nosy budyska domowinska župa mjeno jana arnošta smolerja we łazu pěstuje so namrěwstwo jana arnošta smolerja a handrija zejlerja w domje zejlerja a smolerja kotryž je wot w něhdyšej wjesnej šuli hdźež běše smoler za čas swojeho dźěćatstwa žiwy we wojerecach je dróha po smolerju pomjenowana w budyšinje so smolerjec kniharnja přez ludowe nakładnistwo domowina znowa załoži je to jenička kniharnja z dospołnym sortimentom aktualneje serbskeje literatury a z wobšěrnym poskitkom antikwariskich knihow žołty komonc melilotus officinalis je rostlina ze swójby łušćinowcow fabaceae mjeno roda je wot grjekskeju słowow mli měd a ltós dźećel wotwodźene žołty komonc je naha najčasćišo jednolětna rostlina kotraž docpěje wysokosć wot m wot hač do cm stołpik je zrunany často rozhałužkowany deleka nahi horjeka krótko přilěhujcy kosmaty a lisćaty łopjena su ličbne a stołpikate łopješka su podołhojty owalne abo linealne a na kromje zubate srjedźne su jasnje dlěje stołpikate hač bóčne kćěje wot meje hač do oktobra wot junija hač do septembra kćenja steja we wjelekćenjowych kićach z dołhosću wot hač do cm kotrež za čas nastaća płodow su podlěšowane keluch je zwonaty a hač do napoł tak dołhi kaž króna króna docpěje dołhosć wot hač do mm a je jasnožołta chorhojčka a něhdźe samsnje dołhe křidleške su dlěše hač čołmik po mjedźe wonjace kćenja poskićuja pčołki wjele nektara płód docpěje dołhosć wot hač do mm mm je owalny nahi a ma prěčne moršćiny je w čas zrałosće bruny žołty komonc rosće na pućowych nasypach železnicowym terenje skałach a rólnych kromach pustym kraju a smjećišćach žołty komonc je w europje a aziji rozšěrjeny pyšny indigo amorpha fruticosa je rostlina ze swójby łušćinowcow fabaceae pyšny indigo je zrunany kerk kotryž docpěje wysokosć wot hač do m jeho młode wurostki su mjechko kosmate pozdźišo so pak wobnažuja měnjate łopjena su ličbnje hač ličbnje njeporowje pjerite a docpěja dołhosć wot hač do cm jich stołpik docpěje dołhosć wot hač do cm łopješka su dołhojće owalne hač eliptiske njesu prědku krótki kałačowy kónčk a docpěja dołhosć wot hač do cm jich kroma je hładka na delnim boku na spočatku su swětłošěrje kosmate ale so skoro wobnažuja pódlanske łopješka su wusko linealne a hižo krótko po rozwiću łopjenow wotpadnu kćěje wot junija hač do awgusta rědko hač do septembra kćenja su małke a steja w hač cm dołhich zrunanych nakónčnych kićach abo dwójnych kićach jenož šěroka chorhojčka eksistuje wot typiskich krónowych łopješkow mjeztym zo pódlanskej křidlešce a čołmik faluja wona je purpurmódra hač módrowioletna próšniki su žołte płody njejsu typiske łušćiny ale jednosymjenjowe nabok wopłonjene zmoršćene worješki jich sćěna je hruba rosće w swětłych lisćowych lěsach na kromach w prerijach a w suchich kerčinach ma radšo suche pódy pochadźa originalnje z kontinentalnych regionow sewjerneje ameriki wot kanady hač do floridy a mexika rostlina so jako pyšnu drjewinu plahuje lěsny hróšik lathyrus sylvestris je rostlina ze swójby łušćinowcow wjacelětna zelišćowa rostlina ma hač do m dołhe łažace hałuzojte wuběžki stołpik docpěwa dołhosć wot hač do m a ma křidleška kotrež docpěwaja šěrokosć wot hač do mm wot hač do mm cyłkowna šěrokosć wučini hač do mm wón je hałužkojty štyrihranity a žłobikojty a kaž lisćowe łopjena nahi abo na róžkach wot cunich zubikow hruby lisćowe łopjena su jara sylne a maja šwižny hač do šěroko pjerjojty stołpik wón je z něhdźe hač do mm dołhimi křidleškami něhdźe hač do mm šěroki łopješka sedźa na wšěch lisćowych łopjenach přeco jenož w jednym porje wone su lancetojte hač do linealne najčasćišo poněčim kónčkojte a něhdźe hač do raz tak dołhe kaž šěroke wone docpěwaja dołhosć wot wjace abo mjeńše hač do cm a šěrokosć wot něhdźe hač do mm abo podołhostnych nerwow a dołhe wóčka tworjene syćowe nerwy su najčasćišo jasnje za spóznawać pódlanske łopjena su šwižnje połšipojte z wušemi něhdźe hač do cm dołhimi a hač do mm šěrokimi kćěje wot julija hač do awgusta kćenja su hač do mm dołhe a sedźa w najčasćišo jenož hač do kćenjowych lisćowe łopjena nic abo mało přesahowace kićojtych kwětnistwach z krótkimi nošnymi łopješkami keluchowe zubki su přez šěroke buchty rozdźělowane kćenjowe łopješka su róžojte hač do purpurowe šěroka chorhojčka wonka nazeleń přeběžane jenož křidleška su čisće purpurčerwjene łušćinowy płody su něhdźe hač do mm dołhe hač do mm šěroke a na kosačach a syćowych nerwach wot sukikow hrube zrałe su brune kaž koža a hač do symjenjowe symjenja su hač do mm wulke najčasćišo přez wzajomne tłóčenje něšto róžkojte słabje horbikate a wot brunojteje hač do načerwjeń šěreje barbjenja rosće při słónčnych žiwych płotach na lěsnych kromach swětlinach a skłoninach preferuje wapnite pódy praski rołowy póst je dźensa hižo jenički zachowany system měšćanskeho rołoweho pósta na swěće žałostne powodźenja w lěće stajichu jón ze słužby system słuša telefónice kotraž jón poněčim porjedźuje a konserwuje ale jara wobmjezowany přiliw financielnych srědkow nachwilnje znjemóžni tutu swětodaloko jónkročnu technisku raritu znajmjeńša zdźěla zaso do słužby stajić prěni měšćanski póst bu w londonje w lěće na zakładźe wunamakankow denisa papina natwarjeny slědowachu dalše europske města w porjadku wien berlin a paris trasy rołoweho pósta su z woclowych rołow z nutřkownej wysokosću mm a tołstosću sćěnow hač mm wutworjene roły su přez ćěsnymi nasadnymi rołami dołhimi cm zwjazane kotrež dokładnu runowóskosć zwiska zaručuja a po skowanju tež jeho dospołnu powětrokrutosć zo by so błudnym prudam zadźěwało kotrež koroziju materiala zwyšeja su na někotrych městnach mjez roły tež keramiske izolatory zapołožene z wonkowneje strony su roły połožene do zemje z asfaltowej škleńčanej tkaninu škitane kotraž je w ćopłym stawje na nje nawita a z horcym asfaltom namazana rołowód je zwjetša pod praskimi chódnikami we hłubokosći cm pod powjerchom połoženy znutřka twarjenjow a w praskej kolektorowej syći bu roła jenož z barbu přećiwo koroziji wuhotowane radiusy wobłukow w zemi su znajmjeńša ěř cm wulke zwjetša wšak so cm wužiwa znutřka twarjenjow je mimimalny radius cm dowoleny wobłuki so ze specialnych rozžehlenych rołkow z pomocu zymnozhibowanskeje mašiny skonstruowaneje specielnje za tutón zaměr hromadźe z rołowodom so tež signalizowanski kabl kładźe z kotrymž so komunikacija z elementami po trasy zawěsćuje jednotliwe wotrězki trasow su z t mj wobhladowanskimi studnjemi šachtšachtami wuhotowane w nich je móžno rołowód wotewrěć a městno mylenja zwěsćić abo wottud pomhać na čarje tčacy wostanu schownju won wzać to so da činić přez to zo so ćeša schownja pósłana na městno zadźěwka z pomocu ćišća hač atm wuraža přez roły pućuja aluminijowe schownje zhotowjene z rołow z nutřkownym přeměrom mm a dołhosću mm na zadnjej stronje je roła wuhotoana z plastowej rynku kotraž rybowanju aluminija na sćěnje rołowoda zadźěwa a wjechlawku z mjechkeje plasty kotraž schownju w rołowodźe njepřepušćatu čini na prědnjej stronje je plastowa woteběrajomna zawěranska kapa přeměr zadnjeje rynki a prědnjeho wěčka je mm zbywacych mm do nutřkowneje wysokosće rołowoda jenož naspomnjena wjechlawka husći tak zo su schownje dospołnje njepřepušćate a při tym jenož jara małe rybowanje pokazuja kóžda čara rołoweho pósta je ze swójskim ćěrjacym agregatom wuhotowana kotryž z dujadła ćěrjeneho z elektromotorom wobsteji jedne dujadło wobsłuži trasowy wotrězk z maksimalnje km tak zo na dlěšich trasach dyrbja wjacore dujadła zapołožene być dujadło dyrbi wobroćenje chodu dokonjeć a tak w rołowodźe pak nadćišć abo nawopak podćišć wutworjeć dujadła su k rołowodej z t šaltowanjemi přizamknjena z wobeju stronow je w rołowodźe w přihódnej zdalenosći před t šaltowanjom kontakt zaměsćeny kotryž je z nimo jědźacej schownju skoplowany dujadło je najprjedy w modusu srěbanja tak zo schownju do směra t šaltowanja srěba před jeho docpěću wšak schownja zapina kontakt kotryž wobroćenje dujadła přewjedźe mjeztym schownja přeze swoju njehibliwosć wokoło t šaltowanja přejědźe we wokomiku hdyž je za nim zawinuje na nim w tym wokomiku hižo wobroćene dujadło nawopak nadćišć starše dujadła běchu łopaćowe zwonkasrjedźnje zaměsćena rotěrowaca łopać w cylindru z wysokosću mm nowše dujadła wužiwaja rotěrowacu pěstu do schownjow njeńdu posyłki hač k přeměrej cm a maksimalnej dołhosći cm jich waha móže do kg być zwjetša so jednaše wo zakulene telegramowe formulary ale běše móžno poprawom kajkežkuli posyłki do datych maksimalnych rozměrow a do dateje wahi transportować wězo njemóžachu strašne maćizny wobsahować kotrež bychu rołowód wobškodźić na druhej stronje so da spěšnosć schownjow regulować tak zo na přikład rozłamliwa posyłka so tež na jara šonowace wašnje pósłać syć praskeho rołoweho pósta wobsteji z pjeć hwěžkojće rozrjadowanych hłownych trasow wuhotowanych z wuhibkami a koncentratorami a z t mj zwiskow wobdźělnikow cyłkowna dołhosć trasow je něhdźe km na někotrych jara frekwentowanych wotrězkach je rołowód dwurołowy wotdźělenej směraj ale wjetšina trasow je jenož jednorołowa a směr posyłki so přez směr choda kompresorow postaja hłowne trasy sćěhowace póstowe zarjady zwjazuja zwiskow wobdźělnikow běše ale do dźěnsnišeho je so jenož zachowało po cyłej praze je tak do dźensnišeho stacijow zwostało rołowód tež na třoch mostach hlvkv most mnesv most a most legi wołtawu překročuje město hdźež so wšě trasy hromadźe běžachu je w twarjenju hłowneho pósta w jindřišskej ulici tu bu na jednej stronje dokładny dopokaz wšěch posyłkow wjedźeny a na druhej stronje buštej tu wodźenje a dohladowanje cyeho systema přewjedźenej te dóndźe tu k přeposylanju posyłkow mjez jednotliwymi trasami posyłki buchu w tajkim padźe jednorje wot słužbuwukonjacych z ruku z toboły přepołožene z kotrejež do zastupa dalšeje trasy za naslědne wotesyłanje přińdźechu wězo buchu přez dokładny dopokaz dopřewodźeny wokomikny staw trasy pokazachu signalne swěcy na přsłušnej hłowje na trasu so dachu hač posyłkow w interwalu u sekundow za sobu pósłać w praksy wšak so tajke mnóstwo posyłkow njewužiwaše na trasach z wuhibkami dyrbjachu posyłki po prjedy postajenym porjedźe ranžěrowane być wuhibki so dachu mjenujcy jenož před poprawnym započatkom posyłanja schownjow z centrale do aktiwneho stawa stajić prěnja schownja bu přez datu wuhibku wotbóčena ale po jeje přejězdźe so wuhibka sama do neutralneje połohi wróći tak zo dalše schownje hižo bjez wotbočenja přejězdźachu tohodla dyrbješe schownja kotraž měješe wotbočować w pósłance na prěnjej poziciji zarjadowana być ćežka woda abo deuteriumowy oksid je woda w kotrejž su město atomow wodźika atomy deuteriuma chemiski symbol je do nimo ćežkeje wody eksistuje tež połćežka woda hdo jedyn atom wodźika jedyn atom deuteriuma a jedyn atom kislika ćežka woda so na př kaž moderator w někotrych typach jadrowych reaktorow wužiwa porno normalnej wodźe ma snadnje wotchilne fyzikaliske kajkosće ćežka woda njeje radioaktiwna we wjetšich mnóstwach je wšak strowosći škódna dokelž fyzikalisku runowahu w ćěle myli ćežka woda je mjenje reaktiwna hač wšědna woda a ma hórše kajkosće rozpušćliwosće tohodla je za wjetšinu organizmow měrnje jědojta eksperimenty na myšach su pokazali zo potłóčuje bańkowe dźělenje pyšnica sprekelia je rostlina ze swójby amarylisowych rostlinow amaryllidaceae jedna z jich družinow ma w někotrych žórłach wědomostne mjeno amaryllis formosissima dokelž bu rodej amarylis přirjadowana ród sprekelia bu w lěće wot lorenz heister w beschreibung eines neuen geschlechts najprjedy wozjewjeny mjeno roda sprekelia česći johann heinrich von spreckelsen kotryž je prědnje sprekelia eksemplarje do lorenz heister pósłał ród sprekelia słuša k tribusej hippeastreae w podswójbje amaryllidoideae znutřka swójby amaryllidaceae prjedy bu wón tež do swójby liliaceae zarjadowany druzy awtorojo staja tutón ród tež do swójby alliaceae rodaj sprekelia a hippeastrum stej blisko přiwuznej runje tak kaž tute buchu prjedy rodej amaryllis přirjadowane potajkim so najbóle znata družina sprekelia formosissima w staršej fachowej literaturje přeco hišće ze starym mjenom amaryllis formosissima namaka eksistujetej něhdźe dwě sprekelia družinje přiwuznosć sprekelia z hippeastrum je tak bliska zo hdys a hdys křižowanki su móžne žołta narcisa narcissus pseudonarcissus je rostlina ze swójby amarylisowych rostlinow amaryllidaceae dalšej serbskej mjenje stej złoty bólčk a žołta nartuša žołta narcisa docpěje wysokosć wot hač cm wšě łopjena su na spódku stejace a linealne wone docpěja šěrokosć wot hač mm kćěje wot měrca hač apryla kwětnistwo je zwjetša jednokćenjowe kćenja docpěja šěrokosć wot hač cm swětłožołtych kćenjowych łopješkow je deleka k rołce z dołhosću wot hač mm zrosćene čworkžołta bóčna króna je bónčkojta a docpěje šěrokosć wot hač cm a ma krjózkatu kromu rosće na małowapnitych hórskich łukach rostlina je w zapadnej europje wuchodnje hač do eifel hunsrück vogesen rozšěrjena sněholinka leucojum vernum je rostlina ze swójby amarylisowych rostlinow amaryllidaceae dalše serbske mjena su zažna snězyčka běły zwónčk sněžinka běłe zwónčki měrcowe zwónčki snězynka sněhowka sněhowa kwětka a blědniwka sněholinka je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm trawuzelene linealne łopjena su na spódku stejace a docpěwaja dołhosć wot hač cm cm a šěrokosć wot hač mm kćěje wot februara hač měrca jednotliwe nygace zwónčkojte kćenja su běłe ze žołtej wobkromu a wobsteja ze šěsć něhdźe samsnych owalnych kćenjowych łopješkow rosće we łučnowych lěsach wudolinowych lěsach włóžnych lěsach a lěsam bliskich włóžnych łukach preferuje wot sakanja włóžne wutkate hłubokosahace zwjetša tróšku wapnite pódy rostlina je předewšěm w srjedźnej europje južnje hač do srjedźneje italskeje rozšěrjena mały bałdrijan valeriana dioica je rostlina ze swójby bałdrijanowych rostlinow valerianaceae mały bałdrijan je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm rostlina ma pak muske pak žónske kćenja delnje łopjena su njerozdźělene a kulojte jěrchenkojte stołpikowe łopjena su njeporowje pjerite z hač pjeritymi porami a wjetšim nakónčnym pjerom muske kćenja su róžojte z mm dołhej krónu mjeztym zo žónske kćenja su běłe z mm dołhej krónu kwětnistwo je pokrywojte kćěje wot meje hač junija rosće na mokrych łukach łuhojty łukach w hrjebjach a na rěčnych brjohach preferuje mokre wutkate bazowe pódy na swětłych stejnišćach rostlina je w nimale cyłej europje rozšěrjena prawa rjaponka valerianella locusta je rostlina ze swójby bałdrijanowych rostlinow valerianaceae dalše serbske mjeno je solotwička prawa rjaponka je jednolětna rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot hač cm łopjenowa rozeta ma łopatkojte łopjena z dołhosć wot hač cm łopjena su přećiwostejne hornje łopjena su lancetojte kćěje wot apryla hač meje kćenja su běłe abo blědolila likojte docpěwaja dołhosć wot mm a sedźa na wjacekróć rozhałuzowanych stołpikach w hłójčkojtych skupinach króna je pjećkónčkowa płód je wopłonjeny kulojty krótko přikónčeny a hładki rosće na rolach njewobdźěłanych polach winicach pućowych a nadróžnych kromach preferuje čerstwe pěskojte hač hlinjane pódy w južnej němskej rostlina je wot młódšeho kamjentneje doby dopokazana rostlina so jako solotejowa rostlina plahuje mały pryskawc impatiens parviflora je rostlina ze swójby balsaminowych rostlinow balsaminaceae dalše serbske mjeno je mały cyrkawc mały pryskawc je jednolětna rostlina kotraž docpěje wysokosć wot hač cm swětozelene łopjena su jejkojte schódne nahe a tupje zubate kćěje wot junija hač septembra swětłožołte kćenja docpěja dołhosć wot něhdźe cm a steja po štyrjoch hač po dźesaćoch w kićach wone njesu zrunanu wotrohu a ma w póžěrku čerwjene smužki płód je plecojty a docpěje dołhosć wot hač cm rosće w lěsach na lěsnych kromach lěsnych pućach w parkach žiwych płotach a zahrodach ma radšo čerstwe wutkate zwjetša małowapnite pódy na stejnišćach z wysokej włóžnosću powětra rostlina pochodźe originalnje z azije a je wot něhdźe lěta z botaniskich zahrodow wodźiwjena japanski banjowc cucurbita moschata je rostlina ze swójby banjowcowych rostlinow cucurbitaceae japanski banjowc je jednolětna zelišćowa rostlina kotraž lězo rosće a dołhosć wot hač do metrow docpěwa cyła rostlina je lochko hač husto kosmata wurostkowe wóski su lochko hranite łopjenowe stołpiki su centimetrow abo dlěše łopjenca je šěroko owalnje wutrobojta hač nimale kruhojta a hač x hač centimetrow wulka a je běło dypkowana wona je lochko lapata z tři hač pjeć owalnymi hač třiróžkatymi lapami łopjenowa kroma je zubato rězana japanski banjowc je jednodomny rozdźělnjeno splažny kćenja steja po jednym w łopjenowych rozporach muske kćenja maja hač centimetrow dołhi kćenjowy stołpik jara krótki keluch a su šěroko zwónčkojte hač škličkojte króna je pjeć hač centimetrow dołha krónowe kónčki hač do třećiny krónowu dołhosć maja žónske kćenja maja tołsty tři hač wósom centimetrow dołhi kćenjowy stołpik płódnik je kulowaty jejoformowy cylindriski krušwojty abo kehelojty keluch je jara małki jich pěstka njese tři lapate plěški płody su po formje a barbje jara wariabilne pancerowe jahody mjeztym forma zwjetša formje płódnika wotpowěduje powjerch je hładki abo z rjapikami wobsadźeny rědko brodawkojty abo zornaty barba je jasno hač ćěmnozelena jednobarbiće zelena abo z kremobarbitymi blečkami abo cyło běła skora je tołsta mjechka a dźeržomny płodowe mjaso je jasno hač jaskrawje oranžojte hač zelenkojte słód je lochko hač jara słódki mjaso je mjechke a w cyłku nic nićojte mnoholičbne symjenja su owalne hač eliptiske hač x hač milimetrow wulke a maja nažółć běły powjerch wot druhich kultiwowanych banjowcow hodźi so japanski banjowc přez slědowace znamjenja rozeznawać płodowy stołpik ja twjerdy ma kulojte hrany a so na płodowej nasadźe sylnje rozšěrjuje wurostkowa wóska je twjerda a je hładko žłobikowana łopjena su nimale kulojte hač lochko lapate a mjechke symjenja su běłe hač brune powjerch hładki hač lochko hruby kroma je jasnje zwjetša zubičkaty a ćěmniša běła poćel bryonia alba je jědojta wijata rostlina ze swójby banjowcowych rostlinow cucurbitaceae druhe serbske mjeno je wićrěpa wědomostne mjeno pochadźa wot grjekskeho słowa běła poćel je ze wobwitkami lězuca njewodrjewjena rostlina a trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm rostlina je jednodomna wobwitki su spiralne pjera korjeń je rěpojty a běły stołpik je hruby łopjena su seršćaće kosmate rukojte a pjećkónčkowje lapate kćěje wot junija hač julija muske kćenja docpěwaja wulkosć wot hač do cm mjeztym zo žónske kćenja su tróšku mjeńše pěsta je hoła króna je nazeleń běła a docpěwa šěrokosć wot něhdźe cm jara jědojte płody su čorne mm wulke jahody rosće w žiwych płotach na pućach preferuje w lěću ćopłe wutkate čumpate hlinjane pódy rostlina je w srjedźnej a južnej europje rozšěrjena čerwjena poćel bryonia dioica syn bryonia cretica subsp dioica jac tutin je rostlina ze swójby banjowcowych rostlinow cucurbitaceae čerwjeny poćel je trajne zelo kotrež docpěje wysokosć wot hač do cm rostlina ma n chromozomow korjeń je rěpojty stołpik je hruby a wutworja kaž spirale wjerćace lězace ranki łopjena su schódne rukojte pjećkónčkojće lapate abo tupje zubate kćěje wot junija hač do septembra muske a žónske nažołć běłe kćenja sedźa na rozdźělnych rostlinach žónske kćenja maja přeměr wot hač do mm a njesu sprašiwjene husto kosmate zbytki próškowych łopješkow jich kelušk je někak poł tak dołhi kaž króna plěšk je hrubje kosmaty muske kćenja maja přeměr wot hač do mm kćenja so wot insektow wopróšuja zrałe jahody su šarlachčerwjene rosće pod žiwymi płotami při płotach na smjećowych městnach a pućach ma radšo wutkate čumpate hlinjane pódy na ćoplišich stejnišćach trubownik catalpa je ród ze swójby bignonijowych rostlinow bignoniaceae družiny su spěšnje rosćace w lěće zelene štomy wulke łopjena su owalne a přećiwostejne zwónčkojte kćenja rostu w nakónčnych pakićach a kićach ma radšo włóžne přesakliwe pódy na słónčnych škitanych stejnišćach rostliny su we wuchodnej aziji a sewjernej americe rozšěrjene rodowe mjeno catalpa bu w lěće wot giovanni antonio scopoli w introductio ad historiam naturalem s najprjedy wozjewjene typusowa družina je bignonia catalpa l kotraž płaćiwe mjeno je catalpa ovata g don synonym za catalpa scop je macrocatalpa griseb britton ród catalpa słuša k tribusej catalpeae dc ex meisn w swójbje bignoniaceae wot li su štyri macrocatalpa družiny kotrež wšě na karibiskich kupach su domjace do roda catalpa zarjadowane eksistuje něhdźe dźesać catalpa družinow ród catalpa je do dweju sekcijow rjadowany přez křižowanje je tak mjenowana hybridowy trubownik nastał žołta gingawa nuphar lutea je rostlina ze swójby bónčawowych rostlinow nymphaeaceae žołta bónčawa je wódna rostlina a trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač do cm ricomy su tołste a rozhałuzowane a wobsahuja alkaloidy płuwanske łopjena su šěroko jejkojte a docpěwaja dołhosć wot hač cm jich stołpiki docpěwaja dołhosć wot hač do m w hłubokim wodźe faluja płuwanske łopjena podnurjene łopjena su solotwjowołopjenojte jasnozelene kćěje wot junija hač do awgusta kćenja su kulowate a jara sylnje woni wone docpěwaja wulkosć wot hač do cm a často nad wódny powjerch sahaja pjeć keluškowych łopješkow su žołte a nutř nygane krónowe łopješka su mnoholičbne małe a šupiznojte łopatkojtych nektarowych łopješkow je žołte pěstowe tačałki su hač pruhojte a w srjedźišću likojće pohłubšene kćenja so wot brukow wopróšuja płody su kulowate krušwojte kapsle a pod wodu zezrawja a do wjelesymjenjowych płuwanjakmanych dźělow rozpadnu symjenja arilus nimaja rosće w stejacych abo pomału běžacych maksimalnje m hłubokich wodźiznach rostlina je w nimale cyłej europje rozšěrjene čerwjena bozanka sambucus racemosa je rostlina ze roda bozanka ze swójby pižmonkowych rostlinow adoxaceae čerwjena bozanka je kerk abo małki w prawym měrje rozhałuzowany štom kotryž docpěwa wysokosć wot hač do metrow hałuzy je zrunane abo tróšku přewisuja skora je swětło brunošěra a ma mnoholičbne wulke korkowe brodawki přećiwostejne łopjena wobsteja z owalnych hač jejkojtych wótro zubatych pjerkowych łopješkow kotrež su něhdźe cm dołhe na hornim boku ćmowozelene na delnim boku módrojte a jenož mało móškaće kosmate zwjetša su pjećličbnje njeporowje pjerite při wuhonjowanju w nalěću wone su načerwjeń přeběžane na rozdźěl wot družiny čorneje bozanki sambucus nigra rozeznawanske znamjo nazymske barbjenje je blědožołte při rozrybowanju sylnje tróšku njepřijomnje wonjeja kćěja wot apryla hač meje kwětnistwo je něhdźe hač cm dołha jejkojta pakić małke kćenja su kremoběłe a so z łopjenami jewja wone přijomnje wonjeja płody su ćěmnočerwjene jahody kotrež su njejědojte ale jich płodowe mjaso je jenož po wohrěwanju jědźna jeničce symjenja wobsahuja jědojty sambunigrin kotryž sylny bluwanski powabk zawinuje ptaki rad płody jědźa rosće w swětłych kerčinach jehlinowych lěsach na kromach na pućnych kromach preferuje słónčne hač połsćinowe stejnišća na wutkatych čumpatych pódach rostlina je w srjedźnej a južnej europje južnje hač do pyrenejow sewjerneje italskeje a bołharskeje rozšěrjena při čimž w skandinawiskej jenož z kulturow wodźiwjena a w alpach we wysokosćach wot hač do m wustupuje nimo toho tež w prědnjej aziji hač chinskeje wustupuje kćenjowe a jahodowe hałuzy wužitneje rostliny so jako wazowu debu wužiwaja płody so móžeja kaž te wot družiny čorna bozanka předźěłaja čorna bozanka sambucus nigra je rostlina ze swójby pižmonkowych rostlinow adoxaceae dalše serbske mjena su ptači fikot bozankowy bóz a čećaty bóz čorna bozanka je kerk abo małki štom kotryž docpěje wysokosć wot hač do m hałuzy su zrunane abo wobłukaće won přewisuje přećiwostejne łopjena su pjerite dołho stołpikate na delnim boku namódry zelene a wobsteja zwjetša z hač do dołhojće jejkojtych cm dołhich cm šěrokich sćeńka zubatych nimale sedźacych łopješkow při rozrybowanju aromatisce wonjeja kćěje wot meje hač do junija małke tačałkojće płone přijomnje wonjace kćenja steja w hač do cm šěrokich wokołkowych pakićach króna je koleskojta běła abo žołtojta kćenja so wot muchow a bručkow wopróšuja ale próški so zwjetša wot wětra rozšěrjena tak zo jako wuwołar někotrych alergijow płaća płody su čerwjeno čorne jědźne kulowate póčkate płody kotrež často so jahody mjenuja wone docpěwaja tołstosć wot hač do mm jich stołpiki su swětłočerwjene brěčka je purpurčerwjena zrałe płody so wot ptakow jědźa rosće w žiwych płotach a w bohatych na zelu włóžnych lěsach a drjebiznowych městnach rostlina je w nimale cyłej europje rozšěrjena ale tež w małkej aziji a w kawkazu wustupuje kćenja a płody so přećiwo katarej a druhim bolosćam dychanskich pućow ale tež přećiwo zymicy wužiwaja při germanach bě wosebje swjata přetož jako domjacy kerk je złe duchi zahnać měła jeje němske mjeno česćuje frau holle běła brěza betula pendula syn b alba b verrucosa je štom ze brězowych rostlinow betulaceae dalše serbske mjeno je suchopódna brěza běła brěza je zhorbjeny hač přewisowacy štom kotryž docpěje wysokosć wot m skora je běła hładka a ma papjeroćeńke worštki hałuzy su zhibnjene łopjena su njekosmate třiróžkate abo rutojte docpěja dołhosć wot hač cm kćěje wot apryla hač meje muske wurlički docpěja dołhosć wot hač cm žónske wurlički docpěwaja dołhosć wot hač cm małke worjechowe płody maja dwě šěrokej přewidnej křidlešce kotrež su hač króćne tak šěroke kaž worjech rosće w swětłych lisćowych a jehlinowych lěsach na suchich pastwach holach a pustych płoninach preferuje skerje małobazowe zwjetša suche kisałe pódy z niskim podźělom na wutkach rostlina je w sewjernej europje rozšěrjena hórska wólša alnus incana syn betula alnus l var incana l je štom ze swójby brězowych rostlinow betulaceae hórska wólša je štom abo wulki kerk kotryž docpěwa wysokosć wot m króna je njeprawidłownje kehelojta hałuzy zwjetša horje sahaja młode hałuzy su oliwozelene do swětłobrune lochko kosmate ale nic lěpjate skora je hładka a swětłošěra abo běłošěra rostlina nabohaćuje dusyk z pomocu dusyk zwjazowacymi hribami z kotrymiž je wólša žiwa ze symbiozu zymske pupki su dołhojće jejkojte čerwjenobrune docpěwaja dołhosć wot něhdźe cm a su hač do mm dołho stołpikate łopjena su měnjate jejkojto eliptiske poněčim přikónčene dwójce rězane na delnim boku šěrozelene a cm dołho stołpikate wone docpěwaja dołhosć wot hač do cm a w nazymje njepřebarbja kćěje wot februara měrca hač do apryla micki so před łopjenami jewja muske micki su načerwjeń brune steja po třoch hač po pjećoch a docpěwaja dołhosć wot hač cm žónske micki su sedźace a docpěwaja wulkosć wot hač mm płódnistwa su hablojte jejkojte wodrjewjace ćmowobrune a docpěwaja dołhosć wot hač do mm a šěrokosć wot mm bóčne płódnistwa su krótko stołpikate abo sedźace worjechi docpěwaja wulkosć wot hač do mm a njesu na boku wuske křidleška płody wot septembra hač oktobra zezrawja rosće w łučinowych lěsach na hórskich rěčkach a alpowych rěkach wutraje a suche a mokre stejnišća preferuje wutkate a bazowe často wapnite hlinjane šotrowe a šćerkowe pódy rostlina je w sewjernej a srjedźnej a wuchodnej europje južnje hač do srjedźneje italskeje a balkanskeje połkupy a wuchodnje hač do kawkaza rozšěrjena nimo w europje domjaceje nominatoweje formy so sćěhowace tři taksony často jako poddružiny wot alnus incana wobhladaja přirjadowanje je tola diskutowane poddružiny buchu wot někotrych awtorow jako swójske družiny zastopnjowane zdźěla tež jako wariety łučna wólša alnus glutinosa je štom ze swójby brězowych rostlinow betulaceae łučna wólša je štom kotryž docpěje wysokosć wot hač do m čerstwe drjewo štoma je oranžočerwjene króna je čumpata a kehelojta hač jejkojta zdónk dosaha daloko do króny młode hałuzy su nahe oliwozelene pozdźišo brune a błyšćace skora je ćmowošěra hač čornojta a rozpukana na korjenjach sedźa kićojte hač koralojte rozrostki w kotrychž su žiwe symbiotiske nitkowe bakterije wone dusyk z powětra zwjazaja a jón rostlinje k dispoziciji staja łopjena su měnjate owalne abo kulowate dwójce rězane prědku tupe a docpěja dołhosć wot hač do cm wone njesu bóčnych nerwnych porow pupki a młode łopjena su lěpjate zymske pupki su stołpikate čerwjenobrune dołhojćo jejkojte a docpěja dołhosć wot hač do mm kćěje wot měrca hač do apryla kćenja so před łopjenami jewja muske a žónske micki su na samsnych hałuzach muske micki docpěja dołhosć wot cm žónske hablojte kwětnistwa su čerwjenojte stołpikate a docpěja dołhosć wot cm wětr wěje próšk k žónskim kwětnistwam młode płódnistwa su zelene zrałe hablojte płódnistwa su ćmowobrune dołho na štomje wostanu a docpěja dołhosć wot hač do cm worjechi su mm dołhe a njesu na boku wuske křidleška płody wot septembra hač oktobra zezrawja rosće we łučinowych lěsach na rěčkach a žórłach ma radšo hłubokosahace mokre wutkate bazowe zwjetša kisałe hlinjane běłohlinowe a šćerkowe pódy rostlina je w europje w zapadnej aziji a w sewjernej africe rozšěrjena w srjedźnej europje wot nižiny hač do wysokosćow wot m w alpach wustupuje zelena wólša alnus viridis je kerk ze swójby brězowych rostlinow betulaceae zelena wólša je jara rozhałuzowany wysoki kerk kotryž docpěje wysokosć wot hač m wutwori wuběžki młode hałuzy su šěrobrune hač prochšěre łopjena su měnjate dołho stołpikate łopjeńcy su jejkojte přikónčene na spočatku lěpjate na hornim boku ćmowozelene na delnim boku swětliše a błyšćace a docpěja dołhosć wot hač do cm jich kroma je jednory abo dwójce rězana zymske pupki su dołhojćo jejkojte čerwjenobrune a docpěja dołhosć wot mm kćěje wot apryla hač do meje junija kćenja su njenahladne a so hromadźe z łopjenami jewja muske micki steja po dwěmaj hač po třoch so hižo loni wutworja a naho přezymuja za čas kćěwje docpěja dołhosć wot cm žónske kwětnistwa w pupkach přezymuja a hakle z łopjenami wočinja płódnistwa su hablojte jejkojte a docpěja dołhosć wot hač do mm a šěrokosć wot mm wone steja po třoch hač po pjećoch w kićach worjechi docpěja dołhosć wot mm a njesu na boku wuske křidleška płody wot oktobra hač nowembra zezrawja rosće na nahłych zwisach lěsnych kromach abo rěčnych brjohach ma radšo wodu ćahace abo wot sakanja włóžne na prawym měrje wutkate a kisałe hlinjane běłohlinjane abo kamjentne pódy rostlina je we wysokich horinach europy a wysokich łožišćach srjedźnych horinow rozšěrjena při čimž w alpach wosebje w montanych a subalpinskich conach wustupuje rostlina so k přikrućenje pódy w hórskich łožišćach k škitanju lawinowych zwisow a k zadźěwanju erozije plahuje lětni bóz buddleja po němskim słowje sommerflieder je ród ze swójby trudownikowych rostlinow scrophulariaceae dalše mjeno je budleja po někotrych žórłach słuša k budlejowym rostlinam buddlejaceae lětni bóz je ród kotryž wobsahuje něhdźe družinow wone su štomy abo kerki łopjena su lancetojte kćenja steja w kłosach pakićach wone wobsahuja jara wjele nektara kotryž mjetele přiwabjuje družiny wustupuja w americe w africe a předewšěm w azija wjele družinow so jako pyšne rostliny plahuje mjeztym zo někotre su neofyty ród bu wot šwedskeho botanikarja carl von linn zestajeny z wuběrkom mjena buddleja bu jendźelski botanikar adam buddle česćeny kaž při najwjetšich tropiskich rostlinskich rodach je znutřkowna systematika diskutowana cyłkownje słuša něhdźe družinow k lětnim bózam tu wuběrk lěsny buk fagus sylvatica je štom z roda bukow fagus znutřka swójby bukowych rostlinow fagaceae dalše serbske mjeno je čerwjeny buk lěsny buk je lětozeleny štom kotryž móže starobu wot něhdźe lět docpěwać při składnosći tež wjace jako po jednym stejacy štom soliter w přerězku docpěwa wysokosć wot m a twori šěroko so wupinacu owalnu kronu z hač m přeměrom kotrejež delnje hałuzy nimale hač k pódźe dosaha stare sylne hałuzy su nimale wodorunje wustupowace a wot prawidłowneho schódneho rozrjada w hustym lěsu lěsny buk docpěwa wysokosć wot hač do m a twori šwižnišu krónu kotrejež nasada hakle w něhdźe m wysokosć leži wosebite rosćenske formy lěsneho buka su w časach intensiwneho wobhospodarjenja nastawane promjenske a nahłowne buki skora lěsneho buka je ćeńka hładka a šěra drjewo ma lochko čerwjenojte barbjenje štož je k němskej pomjenowanju rotbuche wjedło schódnje zarjadowane jednore lisćowe łopjena su jejkojte z lochko žołmatej abo słabje zubatej kromu jich dołhosć docpěwa cm šěrokosć cm dołhosć stołpika cm lisćo so zbarbi w nazymje jaskrawje okerowožołte a so potom wotmjeta w starobje wot něhdźe hač lět kćěje a płodźi lěsny buk při dobrych wuměnjenjach móže hižo z lětami kmanosć ke kćěću docpěwa čas kćěwa je wot apryla hač meji lěsny buk je jednodomny rózno splažny monözisch tuž twori žónske ale tež muske kćenja na tej samsnej rostlinje tute so jewja w rozdźělenych skerje njenahladnych kwětnistwach z łopjenami na młodych wurostkach muske kćenja w hustych wisacych promjenjach žónske kćenja zrunane po rědko w jednej štyri zapadakowej wobalce kotraž so z wodrjewjenym płodowym hornčkom cupula nastanje wopróšenje so přewjedźe powšitkownje přez wětr anemofilija jako płody so něhdźe cm dołhe worjechi tworja kotrež bukwicy tute zezrawja w septembrje hač oktobrje sedźa zwjetša po dwěmaj w płodowym hornčku hromadźe přez čož typiska třihranita forma nastanje płody so wot zwěrjatow rozšěrjuja coochorija kónčiny rozšěrjenja sahaja wot južneje skandinawiskeje w sewjerje přez južnu jendźelsku francosku a cyłu srjedźnu europu hač k pólskej k zapadnej ukrainje a krimje w juhu wot centralneje španiskeje přez korsiku a italsku hač k balkanskej połkupje lěsny buk preferuje włóžno ćopłi atlantiski klima z relatiwnje miłymi zymami a wysokimi spadkami a je předewšěm jako młody štom přećiwo sylnym zymskim mrózam pózdnim mrózami horcoće a suchoće čućiwy najlěpše rosćenje pokazuje lěsny buk na derje z wodu zastaranych ale njehaćenskomokrotowych stejnišćach z wutkatymi pódami rosće wot płoneho kraja hač k wysokosći wot m zdźěla m alpy hdźež so předewšěm w hórskim měšanym lěsu w zhromadnosću wot šmrěka a jědli namaka w južnych kónčinach rozšěrjenja lěsny buk rosće jenož we wysokich połoženjach horinow tam twori we wysokosći wot m hromadźe z čornej chójnu lěsnu hranicu dla jeho wysokosće symetrije a swětło okerbarbneho nazymskeho barbjenja lěsny buk je woblubowany parkowy štom z jeje mnoholičbnymi formami a sortami je najčasćišo w parkach a zelenišćach sadźana družina bukow w słuža žiwe płoty z lěsnych bukow k wobmjezowanje polow abo jako zdźěla domowysoki škit přećiwo wětrej wjele domow drjewo lěsneho buka so w twarjenje meblow a znutřkownym wutwarje parket schody wužiwa nimo toho je wysokohódnolne palne drjewo z wysokej tepjenskej hódnotu dołhim měrnym palenjom a sylnym tworjenjom žara wot lěsneho buka eksistuje mnoholičbne parkowe a zahrodowe formy kotrež so w barbjenju lisća formje łopjenow abo rósće mjez sobu rozeznawaja někotre wariacije hałuzy zhibkoróstne abo hadojće wjene čećikaty dub uercus petraea syn sessilis sessiliflora je štom ze swójby bukowych rostlinow fagaceae dalše serbske mjeno je chrast słuša k podrodej lepidobalanus a tohodla je ze šiškatym dubom uercus robur přiwuzny čećikaty dub je w lěće zeleny štom kotryž docpěwa wysokosć wot m wón je zmjerzkokruty tołsty a sylny zdónk je chětro runy hač do króny skora je brózdźena a šěrojta łopjena su tróšku kožowe a maja tupych lapow na spódku bjez wuškow wone docpěwaja dołhosć wot hač cm jich stołpik je wjace hač cm dołhi kćěje w meju kćenja so z lisćom jewja muske kćenja steja w mickach płódnistwo je zwjetša sedźace žołdź po jednej štwórćinje w płodowym kelušku sedźi a docpěwa dołhosć wot hač cm rosće w lisćowych měšanych lěsach wosebje hłubokich a srjedźnych połoženjow štom je w srjedźnej a juhowuchodnej europje a zapadnej aziji domjacy korkowc uercus suber je štom ze swójby bukowych rostlinow fagaceae dalše serbske mjeno je skorowc korkowc je přecozeleny štom kotryž docpěwa wysokosć wot m štom njeje zymokruty zdónk je často wity a rjepuchaty tołsta brózdźena skora je surowizna za kork owalne łopjena docpěwaja dołhosć wot nimale cm wone su lochko zubate a na hornim boku błyšća a su ćmowozeleny mjeztym zo na delnim boku su slěbrojte po jednym abo po porach rosćace žołdźe su w zrałoće jako šokolada brune a k třećinje čumpaće wot bónčka wobdate štom je předewšěm w španiskej a portugalskej domjacy ale pak w druhich krajach regiona srjedźneho morja wustupuje stłóčena rězanka blysmus compressus syn scirpus planifolius grimm s caricinus schrad s distichus peterm s compressus l pers non moench a schoenus compressus l je rostlina ze swójby cachorowych rostlinow cyperaceae stłóčena rězanka je trawuzelene rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot hač do cm stołpiki su tróšku stłóčene łopjena su płone błyšćace a na kromje hrube wone docpěwaja šěrokosć wot hač do mm kćěje wot junija hač do awgusta kłóski su čerwjenobrune a steja dwulinkowje po pjećoch hač po dwanaćoch w stłóčenych cm dołhich kłosach rosće w žórłowych tymjenjach a na mokrych łukach rostlina je w nimale cyłej europje rozšěrjena cachorowa rězna carex bohemica syn carex cyperoides murray vignea bohemica schreb sojk je rostlina z podroda jenakokłóskatych rěznow ze swójby cachorowych rostlinow cyperaceae cachorowa rězna je swětłozelena rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot hač do cm płone łopjena docpěwaja šěrokosć wot hač do mm kćěje wot junija hač do septembra kłosy su zelene a njesu na kromje muske kćenja na kónčku žónske kćenja a cm dołhe wysoke łopješka płodowe hadźicy su dołho pyskate a docpěwaja dołhosć wot hač do cm rosće na hatnych brjohach na starych wodźiznach a na łuhowych pódach rostlina je předewšěm w srjedźnej europje rozšěrjena kućikata rězna carex remota je rostlina z podroda jenakokłóskatych rěznow ze swójby cachorowowych rostlinow cyperaceae kućikata rězna docpěwa wysokosć wot hač do cm stołpik je třihranity a do horje łopjenaty łopjena docpěwaja šěrokosć wot mm kćěje wot junija hač do julija kłosy docpěwaja dołhosć wot hač do mm při čimž wobsahuja deleka muske kćenja a horjeka žónske kćenja delnje kłosy daloko rózno steja nošne łopješka su lisćojte płodowe hadźicy su běłozelene znutřka płone zwonka zhorbjene a docpěwaja dołhosć wot hač do mm rosće we łučinowych lěsach na chłódkojtych žórłowych zahonach na włóžnych lěsowych pućach a w lisćowych měšanych lěsach rostlina je w nimale cyłej europje rozšěrjena pěskowa rězna carex arenaria je rostlina z podroda jenakokłóskatych rěznow ze swójby cachorowowych rostlinow cyperaceae pěskowa rězna je rostlina z podzemskimi wotnožkami kotraž docpěwa wysokosć wot hač do cm łopjena su proste a rynojte wone docpěwaja šěrokosć wot hač do mm kćěje wot meje hač do junija kwětnistwo docpěwa dołhosć wot hač do cm a wobsteji ze do kłóskow delnje su žónske mjeztym zo hornje su muske a srjedźne su na spódku žónske a na kónčku muske płodowe hadźicy su žołtojte křideškate a docpěwaja dołhosć wot hač do mm rosće na nawěwowym pěsku a w suchich chójnowych lěsach rostlina je na pobrjohach europy rozšěrjena třepotata rězna carex brizoides je rostlina z podroda jenakokłóskatych rěznow ze swójby cachorowowych rostlinow cyperaceae třepotata rězna je wjacelětna zelišćowa rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot hač do cm stołpik docpěwa samsnu dołhosć kaž spódnje łopjena łopjena docpěwaja šěrokosć wot hač do cm su klunkate často wobłukaće přewisowace kćěje wot meje hač do junija kwětnistwo je kiwkate a docpěwa dołhosć wot hač do cm kłosy su hač do blědojće žołte jasnje dele zhibowane a šwižnje lancetojte deleka steja muske ale horjeka žónske kćenja płodowe hadźicy docpěwaja dołhosć wot hač do mm su nažołć zelene šwižnje křidłate třepotata rězna rosće we włóžnych lěsach w lisćowych měšanych lěsach w łučinowych lěsach w lěsnych swětlinach a kromach sewjerna hranica areale saha wot letiskeje hač do sewjerneje francoskeje južna hranica areala saha wot pyreneskeje přez centralnu juhosłowjansku hač do ukrainy prjedy bu wona kaž polstrowy material tak sylnje wužiwana zo w jednotliwych lěsnišćach w dole ryna je dochody z tutoho pódlanskeho wužiwanja dobytk z drjewoweje produkcije přesahował tam so namaka trawa w srjedźnych a delnich lěsnišćach na włóžnym humosnym krftigem pódźe a při poměrnym zasćinjenju masowa prjedy bu přez wutorhowanje w hornjej awstriskej přez syčenje dobywana wusušichu ju na słónčnych městnach zwjertnychu z jednorymi mašinami powjazy z njeje a přinjesechu ju w tutej formje do překupstwa w mjeńšim mnóstwje wužiwachu trawu tež k plećenskim dźěłam kaž noškim paskam črijam matam atd ćeńkokorjenita rězna carex chordorrhiza je rostlina z podroda jenakokłóskatych rěznow ze swójby cachorowych rostlinow cyperaceae ćeńkokorjenita rězna docpěwa wysokosć wot hač do cm rostlina wutwori m dołhe wotnožki stołpik je předewšěm na spódku łopjenaty łopjena su na kromje šěre a docpěwaja šěrokosć wot hač do mm kćěje wot meje hač do junija kwětnistwo docpěwa dołhosć wot cm a wobsteji z kłóskow kotrež deleka wobsahuja žónske a horjeka muske kćenja płodowe hadźicy su brune na kromje hładke a krótko pysčičkate rosće we łuhojtych chlustišćach machacych trawnikach a pochobłótowych pódach rostlina je w srjedźnej a sewjernej europje rozšěrjena běła rězna carex alba je rostlina z podroda wšelakokłóskatych rěznow ze swójby cachorowowych rostlinow cyperaceae běła rězna docpěwa wysokosć wot hač do cm rostlina wutwori trawniki a ma podzemske wotnožki stołpik je tupy a třihranity proste nahe łopjena docpěwaja šěrokosć wot hač do mm kćěje wot meje hač do junija muske kłosy su nakónčne mjeztym zo žónske kłosy su čumpatopłodowe a docpěwaja dołhosć wot hač do mm a steja na cm dołhich zrunanych stołpikach hornja žónska kłosa často muske kłosy přesahuje pluwizny su běłokožowe płodowe hadźicy su kulowate a žołtojte rosće w ćopłotu lubowacych lisćowych lěsach a chójnowych lěsach rostlina je w južnej němskej w alpach w pyrenejach w karpatach a horinach sewjerneje balkanoweje połkupy błótowa rězna carex limosa je rostlina z podroda wšelakokłóskatych rěznow ze swójby cachorowowych rostlinow cyperaceae błótowa rězna je daloko łažaca rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot hač do cm rostlina wutwori nadzemske abo podzemske wotnožki šěrozelene łopjena su rynojće sfałdowane a docpěwaja šěrokosć wot hač do mm kćěje wot meje hač do junija žónske kłosy su krótko walcojte a docpěwaja dołhosć wot hač do mm a steja na ćeńkich přezhibanych stołpikach pluwizny su brune delnje nošne łopjeno je krótše hač cyłkowne kwětnistwo rosće na machacych trawnikach a na mjeztymnych tymjenjach rostlina je w sewjernej a srjedźnej europje w alpach pyrenejach a kawkazu rozšěrjena dołhopluwita rězna carex pseudocyperus je rostlina z podroda wšelakokłóskatych rěznow ze swójby cachorowych rostlinow cyperaceae dołhopluwita rězna žołtozelena rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot hač do cm wótro třihranity stołpik je hač horje łopjenaty płone łopjena docpěwaja šěrokosć wot hač do mm kćěje wot junija hač do julija žónskich kłosow je čumpatopłodowe a přewisujo steji na ćeńkich stołpikach při čimž hornje su bližene hadźicy su žołtojće blyšćace a docpěwaja dołhosć wot hač do mm a w zrałosći su wróćo měrjene pysčičkowe zubki su rozepěrace a docpěwaja dołhosć wot mm rosće na brjohach łužow na starych wodźiznach w hrjebach a na wólšowych tonidłach rostlina w nimale cyłej europje rozšěrjena łučna rězna carex nigra je rostlina z podroda wšelakokłóskatych rěznow ze swójby cachorowowych rostlinow cyperaceae łučna rězna docpěwa wysokosć wot hač do cm stołpik je horjeka hruby šěrozelene łopjena docpěwaja šěrokosć wot hač do mm kćěje wot apryla hač do junija muskej kłosy a wjacore žónske kłosy su sedźace a docpěwaja dołhosć wot hač do cm hadźicy su lědma pysčičkate a docpěwaja dołhosć wot hač do cm delnje nošne łopješko je nimale tak dołhe kaž kwětnistwo rosće na mokrych a łuhojtych łukach a w połnych tymjenjach rostlina je w europje rozšěrjena wopisy družiny rozšěrjenske mapy lěsna rězna carex sylvatica je rostlina z podroda wšelakokłóskatych rěznow ze swójby cachorowych rostlinow cyperaceae lěsna rězna docpěwa wysokosć wot hač do cm stołpik je hač horjeka łopjenaty klunkate błyšćace zelene łopjena docpěwaja šěrokosć wot hač do mm kćěje wot meje hač do julija muska kłosa je nakónčna mjeztym zo žónske kłosy su linealne čumpatopłodowe a docpěwaja dołhosć wot hač do cm jich stołpik je ćeńki a docpěwa dołhosć wot hač do cm płodowe hadźicy docpěwaja dołhosć wot hač do mm rosće w lisćowych a jehlinowych měšanych lěsach rostlina je w južnej skandinawiskej w srjedźnej a južnej europje rozšěrjena nalětnja rězna carex caryophyllea je rostlina z podroda wšelakokłóskatych rěznow ze swójby cachorowowych rostlinow cyperaceae nalětnja rězna je rostlina z krótkimi wotnožkami kotraž docpěwa wysokosć wot hač do cm šěrozelene łopjena su proste a docpěwaja šěrokosć wot hač do mm wone přezymuja a su krótke hač hładki stołpik kćěje wot měrca hač do meje žónske kłosy su krótko stołpikate a docpěwaja dołhosć wot hač do mm mjeztym zo muska kłosa je nakónčna hadźicy su lědma pysčičkate a kosmate wótre pluwizny su zerzawcobrune hač nažołć brune a zelenje smužkate rosće na połsuchich trawnikach rostlina je w nimale cyłej europje rozšěrjena namódra rězna carex flacca syn carex glauca scop je rostlina z podroda wšelakokłóskatych rěznow ze swójby cachorowowych rostlinow cyperaceae namódra rězna docpěwa wysokosć wot hač do cm proste rynojte namódry zelene łopjena docpěwaja šěrokosć wot hač do mm kćěje wot meje hač do julija kłosy su wšelako formowane muske kłosy su šwižne a steja po dwěmaj hač po štyrjoch a su nakónčne mjeztym zo žónske kłosy su walcojte a docpěwaja dołhosć wot hač do cm a steja na dołhich stołpikach nošne łopjena su lisćojte při čimž delnje nošne łopješko kónčk kwětnistwa docpěwa płodowe hadźicy su brune hač čorne na woběmaj bokomaj zhorbjene a njesu jasny pysčičk rosće w swětłych lěsach na wapnitych suchich trawnikach a na wapnitych płonych tymjenjach rostlina je w europje rozšěrjena runa rězna carex elata je rostlina z podroda wšelakokłóskatych rěznow ze swójby cachorowowych rostlinow cyperaceae runa rězna docpěje wysokosć wot hač do cm wutwori wulke kupy na spódku stejace póšwy su žołtobrune a syćonićojte proste łopjena su šěrozelene a docpěja šěrokosć wot hač do mm kćěje wot apryla hač do meje kłosy su zwjetša sedźace a docpěja dołhosć wot hač do cm delnje kłosy su jenož žónske mjeztym zo hornje kłosy su jenož muske hadźicy docpěja dołhosć wot hač do mm a zahe wotpadnu rosće na brjohach w bahnach we wólšowych tonidłach a w conach kotrež so na suchi kraj přeměnjuja rostlina je w nimale cyłej europje rozšěrjena šwižna rězna carex acuta syn c gracilis je rostlina z podroda wšelakokłóskatych rěznow ze swójby cachorowowych rostlinow cyperaceae šwižna rězna docpěje wysokosć wot hač do cm stwjelco je wótro třihranite a hrube na spódku stejace póšwy su błyšćace brune łopjena docpěja šěrokosć wot hač do mm a dołhosć wot hač do cm kćěje wot meje hač do junija žónskich kłosow docpěje dołhosć wot hač do cm wótre hadźicy su njejasne pyskate a docpěja dołhosć wot mm delnje nošne łopješko daloko kwětnistwo přesahuje rosće na brjohach na mokrych łukach w přiliwowych wužłobinach wutrajna rězna carex sempervirens je rostlina z podroda wšelakokłóskatych rěznow ze swójby cachorowowych rostlinow cyperaceae wutrajna rězna docpěwa wysokosć wot hač cm rostlina wutwori kupy a na spódku njese ćmowošěre włokninowe promjo łopjena su błyšćace tróšku dlěše hač stołpik a docpěja šěrokosć wot hač mm kćěje wot junija hač awgusta žónske kłosy su čumpatopłodowe a docpěja dołhosć wot hač cm muske kłosy su nakónčne nošne łopješka su brune běłokožnje kromate a krótše hač zelene hadźicy rosće na wapnitych hórskich łukach we wysokosćach wot m rostlina je w horinach srjedźneje a južneje europy rozšěrjena lěsna škripina scirpus sylvaticus je rostlina ze swójby cachorowych rostlinow cyperaceae dalše serbske mjeno je lěsna syć lěsna škripina je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač do cm rostlina wutwori tež njekćějace kiješki stołpik je třhranity płone błyšćace zelene łopjena su na kromje hrube a docpěwaja dołhosć wot m a šěrokosć wot cm kćěje wot meje hač do julija kćenja steja w sylnje rozhałuzowanym hač cm šěrokim wot wysokich łopješkow přesahowacym kwětnistwje při čimž małke jejkojte načorń zelene kłóski wutworja čumpate kłosy rosće na mokrych łukach na lěsnych bahnach a na hatnych kromach preferuje chłódne pódy rostlina je w nimale cyłej europje rozšěrjena bahnowa syćawka eleocharis palustris je rostlina ze swójby cachorowych rostlinow cyperaceae bahnowa syćawka docpěwa wysokosć wot hač do cm rostlina ma podzemske wotnožki stołpik je prosty kruty a běłozeleny wón docpěwa tołstosć wot hač mm a je bjezłopjenaty a kulojty stwjelco njese nakónčnu kłósku kćěje wot meje hač do awgusta kłóski wobsteji z hač dwusplažnych kćenjow a docpěwa dołhosć wot hač cm a so ženje wot nošneho łopješka přesahuje pluwizny stanu hač do zrałoty rosće w conach kotrež so na suchi kraj přeměnjuja na mokrych łukach w hrjebjach we wutkatych rohodźinach a w rěznych bahnach rostlina je cirkumpolarnje rozšěrjena hórska kokorička polygonatum verticillatum syn convallaria verticillata je rostlina z podswójby ruskusowych rostlinow nolinoideae znutřka swójby hromakowych rostlinow asparagaceae wona bu prjedy swójbje całtkowych rostlinow convallariaceae přirjadowana hórska kokorička je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač do cm łopjena steja na njewobšěrnym stołpiku w mutličkach po třoch hač po sedmoch docpěwaja dołhosć wot cm a su šwižnje lancetojte kćěje wot meje hač do junija kćenja maja jara wusku rołku ze šěsć zelenojtymi zubkami jahody su najprjedy čerwjene z ćěmnymi dypkami a zrałe su čornomódre rosće w lěsach z zelobohatym podróstom a w łučinowych lěsach preferuje čerstwe wutkate wapnite čumpate pódy na chłódkojtych stejnišćach jednokwětna kokorička polygonatum odoratum je rostlina ze swójby całtkowych rostlinow convallariaceae kotraž je nětko dźěl podswójby ruskusowych rostlinow nolinoideae znutřka swójby hromakowych rostlinow asparagaceae dalše serbske mjeno je běły korjeń jednokwětna kokorička je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm pjenk njese kulojte błuznički kotrež so wot wotemrěnych stołpikow zawostaja přewisowacy wótrohranity stołpik njese zwjetša horje měrjene łopjena měnjate łopjena docpěwaja dołhosć wot hač cm a su šěroko eliptiske na delnim boku šěrozelene kćěje wot meje hač junija wonjace wisace kćenja docpěwaja šěrokosć wot hač mm a steja po jednym abo po dwěmaj šěsć kćenjowych łopješkow je k rołce zrosćene a běłe a na swobodnych kónčnych zelenojte a nahe jich rołka docpěwa dołhosć wot hač mm při čimž je w srjedźišću tróšku brjuchata jahody su módročorne rosće w swětłych ćoplišich dubowych a chójnowych lěsach a na lěsej bliskich skałach preferuje wapnite pódy rostlina je w europje rozšěrjena synonymy wot polygonatum odoratum mill druce su convallaria odorata mill c polygonatum l polygonatum hondoense nakai ex koidzumi p japonicum c morren decaisne p langyaense d c zhang j z shao p maximowiczii f schmidt p odoratum f ovalifolium y c chu et al p officinale allioni p officinale var papillosum franchet p planifilum kitagawa hir takahashi p uelpaertense ohwi p simizui kitagawa p thunbergii c morren decaisne p vulgare desf kwětkata kokorička polygonatum multiflorum je rostlina ze swójby całtkowych rostlinow convallariaceae kotraž je nětko dźěl podswójby ruskusowych rostlinow nolinoideae znutřka swójby hromakowych rostlinow asparagaceae dalše serbske mjeno je běły korjeń kwětkata kokorička je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač do cm pjenk ma pječatowe plěški přewisowacy kulojty stołpik njese dźělnje zrjadowae łopjena łopjena su schódne owalne abo šěroko lancetojte docpěwaja dołhosć wot hač do cm a šěrokosć wot hač do cm su horjeka ćěmnozelene a deleka šěrozelene kćěje wot meje hač do junija kćenja su wisace jich rołka docpěwa dołhosć wot hač do cm a je w srjedźišću tróšku hromadu sćehnjena a prědku likowa jahody su ćmowomódre a zwobručowane rosće w lěsach z kałowym podróstom a w łučinowych lěsach preferuje čerstwe wutkate wapnite čumpate pódy na chłódkojty stejnišćach wšědna myšaca wěcha ruscus aculeatus je rostlina ze swójby ruskusowych rostlinow nolinoideae znutřka swójby hromakowych rostlinow asparagaceae dalše serbske mjeno je kałata myšaca wěcha wšědna myšaca wěcha docpěwa wysokosć wot hač cm łopjena su šupiznojte nimo toho rostlina ma łopjenojće wušěrjene bóčne wurostki kotrež su šěroko lancetojte kožojte přeco zelene a docpěwaja šěrokosć wot hač cm a maja dołhi kónčk kćěje wot februara hač apryla kćenja su zelenojte docpěwaja šěrokosć wot mm a njesu šupiznojte nošne łopješka płód je kulojta čerwjena jahoda rosće w kerčinach dubowych lěsach na suchich skalnych zwisach rostlina je w južnej alpach a južnej europje rozšěrjena pěskowa babyduška thymus serpyllum je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow lamiaceae dalše serbske mjena su płónc pólna babyduška a kulowske zelo pěskowa babyduška je zymokruty kerk kotryž docpěje wysokosć wot hač do cm šěrokosć wot cm a ma hłuboko w pódu sahacy centralny korjeń a so wot toho wuńducy z ležacymi stołpikami rozšěrjuje jednotliwa rostlina wuwiwa na tute wašnje zwisowacy přestrjenc kotryž móže docpěć wulkosć jednoho kwadratoweho metra dele ležace stołpiki su jenož na spódku tróšku wodrjewjene wonjace łopjena rostliny su małe błyšćace eliptiske hač lancetojte a docpěja dołhosć wot mm a šěrokosć wot mm ze stołpiki zapušćuja w kóždym lětu wulke mnóstwo kćenowych wurostkow kotrež docpěja wysokosć wot dźesać hač do pjatnaće centimetrow kćěje wot meje hač do septembra wot junija hač do awgusta róžojte abo módrowioletne małe rołkojte dwuhubkate kćenja steja po třoch hač po šesćoch w łopjenowych rozporach w pozdatnej kłosy kotrež docpěja dołhosć wot hač do milimetrow wot hač do mm rostlina produkuje w tutym času nektar za wopróšowace insekty za pčołarstwo je pěskowa babyduška tohodla wažna pčołkaca pastwa pěskowa babyduška je typiski wobydler wot chójnowych stepowych lěsow z suchimi małowapnatymi pěskowymi pódami wón so tam často podłu pućow abo na lěsnych swětlinach namaka typiska přewodna rostlina na tutym stejnišćo ja jatřobnik wšědna babyduška thymus pulegioides je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow lamiaceae wšědna babyduška je kerk kotryž docpěwa wysokosć wot hač cm rostlina ma wjele poddružinow kotrež aromatisce abo po citronje wonjeja stołpik je krótko lězucy wustupowacy rozhałuzowany a pod kwětnistwom wótro štyrihranity wón je na hranje kosmaty a na spódku wodrjewjeny łopjena su přećiwostejne a docpěwaja dołhosć wot mm a šěrokosć wot mm kćěje wot junija hač oktobra purpuroworóžojte kćenja docpěwaja dołhosć wot něhdźe mm a steja w hustych cylindriskich hłójčkach při čimž dalše mutlički pod tym steja wone aromatisce wonjeja płody njesu požitne wolijowe ćělesa a so wot mrowjow do jich jamow wleku rosće na suchich trawnikach a pastwach skłoninach skałach a mrowišćach preferuje ćopliše słónčne stejnišća wšědna babyduška wobsahuje pjeć poddružinow a jedyn fertilny bastard kotreř so předewšěm w přiznamjenjach łopjenow a w jich žadanjach na stejnišćach rozeznawaja wšědna bukwica stachys officinalis je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow lamiaceae dalše serbske mjena su dobra přeslička pomjatkowe zelo serpinka a botentki družina so prjedy rodej betonica přirjadowaše wšědna bukwica je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm rostlina je na spódku wodrjewjena stołpik njese pory lisćowych łopjenow spódnje łopjena su dołho stołpikate a wusko jejkojte kćěje wot julija hač awgusta kćenja su ćěmnoróžojte a docpěwaja dołhosć wot hač mm hornja hubka je nimale płona tworja huste kłosojte kwětnistwo kotrež steji na kóncu stołpika rosće na łuhojtych łukach hórskich łukach a holach preferuje włóžne bazowe často małowapnite pódy rostlina je w srjedźnej a južnej europje sewjernje hač do skandinawiskeje rozšěrjena lěsna dubčica teucrium scorodonia je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow lamiaceae lěsna dubčica je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm rostlina je kosmata a při wotrybowanju njepřijomnje wonja stołpik je štyrihranity łopjena su přećiwostejne owalne na spódku wutrobojte zmoršćene tupje zubate a docpěwaja dołhosć wot hač cm kćěje wot julija hač septembra kćenja su žołtojće běłe hač žołtozelene docpěwaja dołhosć wot něhdźe cm a steja w čumpatych šwižnych kłosach keluch docpěwa dołhosć wot hač mm hornja hubka je jednora mjeztym zo delnja hubka je štyrizubkowa kćenja so wot čmjełow pčołow wopróša při čimž wone su bohate na nektar rosće w swětłych dubowych a chójnowych lěsach a na holach preferuje małowutkate kisałe zwjetša pěskowe abo kamjentne pódy w regionach hdźež zyma ja miła rostlina je w srjedźnej europje sewjernje hač južneje skandinawiskeje južnje hač južneje francoskeje hornjeje italskej zapadnej chorwatskej rozšěrjena mały jězončik prunella vulgaris je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow lamiaceae dalše serbske mjena su brunawka hłowjace zelo a mrětwowe zelo mały jězončik je trajne zelo kotrež docpěwaja wysokosć wot hač cm rostlina je rozpjeršenje kosmata a ma nadzemske wuběžki łopjena su cyłokromne abo krótko zubate a dołhojće jejkojte a docpěwaja dołhosć wot hač cm kćěje wot junija hač septembra módrowioletne abo purpurwioletne kćenja docpěwaja dołhosć wot hač cm a steja po štyrjoch hač po šesćoch w mutličkach krónowe rołka je zrunana hornja hubka ma formu helma mjeztym zo delnja hubka je třidźělna keluch wokoło płodźikow so jenož při włóžosći puknje rosće na łukach pastwach w parkach na zahrodowych trawnikach brjohach a lěsnych pućach preferuje čerstwe abo włóžne pódy na swětłych stejnišćach rostlina je w europje rozšěrjena wulki jězončik prunella grandiflora je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow lamiaceae wulki jězončik je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm rostlina je rozpjeršenje kosmata łopjena su w křižu přećiwostejne a dołhojće jejkojte a docpěwaja dołhosć wot hač cm hornje su často našćěpane a čumpaće kosmate kćěje wot junija hač awgusta módrowioletne kćenja docpěwaja dołhosć wot hač cm a steja po štyrjoch hač po šesćoch w mutličkach při čimž přesahuja lisćo krónowa rołka je horje zhibnjena hornja hubka ma formu helma mjeztym zo delnja hubka je třidźělna rosće na połsuchich a suchich trawnikach na słónčnych lěsnych kromach a na suchich łukach preferuje skerje suche małowutkate pódy rostlina je předewšěm w srjedźnej europje sewjernje hač do južneje šwedskeje južnje hač do sewjerowuchodneje španiskeje w runinje rěki po a w bołharskej rozšěrjena smělna póckowy schmölln putzkau je gmejna w hornjej łužicy juhowuchodnje wulkeho wokrjesneho města biskopic wona nasta w lěće z gmejnow smělna póckowy a trjechow a leži při wjazońcy w lěće měješe smělna po mukowej statistice wobydlerjow mjez nimi serbow w póckowach bě w samsnym lěće serbow žiwe posledni serbski farar we wosadźe bě jan awgust sykora kotryž so w lěće na wuměnk poda ke gmejnje słušeja wjeski hornje a delnje póckowy smělna trjechow a nowa smělna gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej budyšin a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej budyšin i prawa křižowka leonurus cardiaca je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow lamiaceae prawa křižowka je zrunana rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot hač cm łopjena su kosmate rukojte třidźělne hač sydomdźělne na hornim boku ćmowozelene na delnim boku swětłozelene a docpěwaja dołhosć wot hač cm hornje łopjena su třilapate kćěje wot junija hač awgusta kćenja steja w mutličkojtych jedyn nad druhim stejacych dźělnych kwětnistwach swětłopurpurowa króna je dwuhubkowa a docpěwa dołhosć wot hač mm keluch je zwónčkojty prawidłownje pjećzubaty a docpěwa dołhosć wot hač mm próškowe łopješka daloko z krónoweje rołki wusahuja rosće na pućach płotach preferuje wutkate hlinjane pódy rostlina je w nimale cyłej europje rozšěrjena prawa křižowka bě stara lěkarska rostlina konjaca mjetlička mentha longifolia je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow lamiaceae konjaca mjetlička je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm abo wot hač cm stołpik je štyrihranity a kosmaty łopjena su dołhojte lancetojte wótro rězane na delnim boku pjelsćojće kosmate w srjedźišću abo wyše srjedźišća najšěrše a docpěwaja dołhosć wot hač cm kćěje wot julija hač septembra kćenja docpěwaja dołhosć wot hač mm a steja w nakónčnych hustych šwižnych kwětnistwach kotrež su podobne na kłosy króna je blědźe lila abo blědźe čerwjena keluch je husto kosmaty a pjeczubaty rosće na brjohach mokrych pastwach hrjebjach pućowych kromach rostlina je w srjedźnej a južnej europje sewjernje hač wulkobritanskej rozšěrjena rólna mjetlička mentha arvensis je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow lamiaceae rólna mjetlička je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm rostlina je kosmata a aromatisce wonja stołpik je štyrihranity łopjena su w křižiku přećiwostejne přilěhawje kosmate owalne abo lancetojte słabje rězane abo karbowane a docpěwaja dołhosć wot hač cm kćěje wot junija hač oktobra kćenja steja w hustych kćenjowych mutličkach w rozporach hornich łopjenowych porow ale nic na kóncu stołpika keluch ma formu zwónčka a je pjećzubaty a husto kosmaty króna docpěwa dołhosć wot hač mm a je róžojta abo wioletna rosće we włóžnych łukach njerodźowych wobrostach na mokrych rolach a na drjebiznowych městnach preferuje wutkate zwjetša słabje kisałe pódy rostlina je w nimale cyłej europje rozšěrjena alpski płónčik acinos alpinus calamintha alpina něhdy calamintha acinos je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow lamiaceae alpski płónčik je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm a je rozpjeršenje kosmate rostlina je zmjerzkokruta łopjena su přećiwostejne owalne hač lancetojte jich kónčk je wótro wjedźacy abo tupy kćěje wot julija hač septembra purpurwioletne kćenja docpěwaja dołhosć wot hač cm su často dlěše hač łopjena a steja zwjetša po třoch w łopjenowych rozporach na delnjej hubce njesu běłe mustrowanje keluch je brjuchaty rosće na suchich kamjentnych trawnikach a na połsuchich trawnikach preferuje čerstwe bazowe zwjetša wapnite často kamjentne pódy rostlina je w srjedźnej a južnej europje rozšěrjena skalny płónčik acinos arvensis je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow lamiaceae skalny płónčik je jednolětna abo dwulětna rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot hač do cm wonja kaž mjetlička stołpik je kosmaty łopjena su přećiwostejne krótko stołpikate owalne hač lancetojte njesu na kóždym boku krótke zubki a docpěwaja dołhosć wot hač do cm na delnim boku njesu sylnje so pokazowace nerwy kćěje wot junija hač do septembra módrowioletne kćenja docpěwaja dołhosć wot hač do cm wone su w klamje běłe króna docpěwa dołhosć wot hač do mm keluch je dwuhubkaty husto wotstejo kosmaty a docpěwa dołhosć wot hač do mm jich zubki su deleka brjuchaće rozšěrjene keluch je za čas płodow začinjeny rosće na mjezotowych suchich trawnikach na skalnych hłowach na nasypach na murjach w zemskich nadrěwańcach w šćerkowych jamach a na dwórnišćach preferuje bazowe małohumusowe pěskowe a kamjentne pódy rostlina je w srjedźnej a južnej europje ale tež w južnej skandinawiskej rozšěrjena hórska přeslička stachys recta je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow lamiaceae hórska přeslička je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm rostlina je hrubje kosmata stołpik je jednory abo rozhałuzowany a štyrihranity łopjena su dołho lancetojte delnje łopjena su stołpikate mjeztym hornje łopjena su sedźace kćěje wot junija hač oktobra kćenja su swětłožołte hač běłojte krótko kosmate a docpěwaja dołhosć wot hač cm wjele mutličkow ze do kćenjow steji čumpaće jedyn nad druhim keluch njese kałajo kochtate třiróžkate zubki rosće na kerčinowych a pućowych kromach suchich trawnikach a we swětłych lěsach preferuje skerje suche bazowe pódy na zwjetša słónčnych ćopłych stejnišćach rostlina je z m hłubokimi korjenjemi derje na suche stejnišća přiměrjena rostlina je w srjedźnej a južnej europje rozšěrjena lěsna přeslička stachys sylvatica je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow lamiaceae lěsna přeslička je trajne zelo kotrež docpěje wysokosć wot hač cm rostlina wonja rozrybowana njepřijomna stołpik je wotstejo kosmaty łopjena su kopřiwam podobne stołpikate kosmate a wutrobojte hrubje a wótře zubate kćěje wot junija hač septembra kćenja su ćmowobrunočerwjene z mustrowanymi delnimi hubkami a docpěja dołhosć wot hač cm wjele zwjetša šěsćkćenjowych mutličkow z małkimi łopješkami steji čumpaće jedna nad druhej na kóncu stołpika króna docpěje dołhosć wot hač mm z nimale dwójce tak dołhej delnjej hubku keluch docpěje dołhosć wot hač mm a je husto kosmaty rosć w lěsach kerčinach na lěsnych žórłach pućnych kromach ma radšo włóžne hač mokre wutkate pódy na chłódkojtych abo połchłódkojtych stejnišćach rostlina w europje rozšěrjena ale w juhu jenož w horinach włóžna přeslička stachys palustris je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow lamiaceae włóžna přeslička je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm stołpik je zrunany a štyrihranity lancetojte łopjena su jako křižik přećiwostejne zwjetša sedźace a docpěwaja dołhosć wot hač cm kćěje wot junija hač septembra kćenja su purpurne a docpěwaja dołhosć wot hač mm hornja hubka je płonje helmojta a cyłokromna mjeztym zo třidźělna delnja hubka je dwójce tak dołha a ćěmnje a swětło mustrowana kćenjowe mutlički steja husto jedyn nad druhim na kóncu stołpika króna docpěwa dołhosć wot hač mm a je dwójce tak dołha kaž krótkokosmaty keluch rostlina ma kaž boblija stołstnjene wotnožki rosće mjez druhimi trajnymi zelemi na brjohach a w hrjebjach na włóžnych łukach pućnych kromach preferuje mokre wutkate pódy rostlina je w nimale cyłej europje rozšěrjena jehłancojty zběhowc ajuga pyramidalis je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow lamiaceae jehłancojty zběhowc docpěwa wysokosć wot hač cm rostlina nima wuběžki łopjena su w křižu přećiwostejne husto stejace horje mjeńšace delnje łopjena su rozetojte wopak jejkojte słabje karbowane a docpěwaja dołhosć wot hač cm hornje łopjena su často wioletnje přeběžane kćěje wot julija hač awgusta kćenja steja po dwěmaj hač po štyrjoch w mutličkach króna je swětło wioletnomódra a docpěwa dołhosć wot hač mm łopješka w kwětnistwje su něhdźe dwójce tak dołhe kaž kćenja rosće na małowapnitych hórskich łukach hač do wysokosćow wot m wustupuje na suchich stejnišćach rostlina je w sewjernej europje a horinach srjedźneje a južneje europy alpy rozšěrjena kosmaty zběhowc ajuga genevesis je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow lamiaceae kosmaty zběhowc je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm rostlina nima wuběžki a je cybaće kosmata łopjena su přećiwostejne a často módrje přeběžane hornje łopjena su třilapate abo hłuboko karbowane delnje łopjena su za čas kćěwa často hižo wuschnjene spódnje łopjena su dołho stołpikate kćěje wot apryla hač junija ćmowomódre kćenja docpěwaja dołhosć wot hač cm a steja w kłosojtym kwětnistwje hornja hubka je dwudźělna a tak krótka zo po zdaću faluje mjeztym zo delnja hubka je dlěša a třilapata króna docpěwa dołhosć wot hač mm často rostliny steja tak husto při sebi dokelž z jich korjenjow nowe wurostki zapušćeja rosće na suchich trawnikach skłoninach pućowych mjezach a pěskowych płoninach preferuje ćopłe suche małowutkate zwjetša wapnite pódy rostlina je předewšěm w srjedźnej a južnej europje rozšěrjena łažawy zběhowc ajuga reptans je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow lamiaceae łažawy zběhowc je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm rostlina ma nadzemske wuběžki stołpik je štyrihranity łopjena su w křižu přećiwostejne cyłokromne abo njejasnje zubate rozpjeršenje kosmate hornje łopjena su něhdźe tak dołhe kaž kćenja spódnje łopjena su dołho stołpikate kćěje wot meje hač awgusta kćenja docpěwaja dołhosć wot hač cm a steja po dwěmaj hač po šesćoch w rozporach hornich łopjenow hornja hubka je mólička zo to tak wupada jako by falowała króna je módra abo čerwjenojta a docpěwa dołhosć wot hač mm rosće na łukach trawnikowych płoninach w kerčinach lěsach a mjezach rostlina je w nimale cyłej europje rozšěrjena žołty zběhowc ajuga chamaepitys syn teucrium chamaepitys l je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow lamiaceae žołty zběhowc je jednolětna rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot hač cm rostlina je kosmata zdźěla ze žałzowymi kosmami tohodla aromatisce wonja łopjena su husto stejace dołho kosmate hłuboko třiškałobowe a přećiwostejne a maja linealne mm šěroke wotrězki wone docpěwaja dołhosć wot hač cm kćěje wot meje hač septembra kćenja su krótko stołpikate docpěwaja dołhosć wot hač cm a steja po jednym w łopjenowych rozporach hornja hubka je jara krótka tak zo po zdaću faluje delnja hubka je třidźělna a ma čerwjenojty abo brunojty muster kotryž wopróšacym pčołam puć do kćenjoweje rołki pokazuje króna je kaž citrona žołta a docpěwa dołhosć wot hač mm rosće na rolach winicach suchich trawnikach rěčnych a šotrowych płoninach preferuje suche wapnite často kamjentne pódy rostlina je w južnej němskej a južnej europje rozšěrjena při čimž originalnje z regiona srjedźneho morja pochadźa dobra želbija salvia officinalis je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow lamiaceae dobra želbija je kerk kotryž docpěwa wysokosć wot hač cm rostlina deleka wodrjewi při rozrybowanju sylnje wonja a je zmjerzkokruta łopjena su owalne hač šěroko lancetojte zmoršćene a na křiž přećiwostejne wone njesu často dwaj małkej kónčkaj a su dołho stołpikate słabje karbowane a na delnim boku pjelsćojte kćěje wot meje hač julija wioletne kćenja docpěwaja dołhosć wot hač cm a steja po štyrjoch hač po wosmjoch we wjacorych pozdatnych mutličkach hornja hubka je helmojta a nimale runa króna docpěwa dołhosć wot hač mm rostlina so plahuje a je rědko wodźiwi wosebje na ćopłych połsuchich trawnikach pochadźa z regiona srjedźneho morja předewšěm z španiskeje sewjerneje afriki a balkana łučna želbija salvia pratensis je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow lamiaceae łučna želbija je sylne robustne a zymokrute trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač do cm zrunane stołpiki su štyrihranite spódnje łopjena su owalne hač dołhojte njeprawidłownje karbowane a docpěwaja dołhosć wot hač do cm mjeztym zo mjeńše łopjena su na maksimalnje m dołhich kćenjowych wurostkach kćěje wot meje apryla hač do awgusta ćmowomódre abo wioletnomódre rědko běłe kćenja docpěwaja dołhosć wot hač do cm wone steja po štyrjoch hač po wosmjoch w mutličkach při čimž hač do dwacećoch mutličkow móže na jednej rostlinje być hornja hubka je šěroko serpikojta króna docpěwa dołhosć wot hač do mm rosće na suchich trawnikach na połsuchich trawnikach na tučnych łukach na pućach na skłoninach a na nasypach preferuje skerje suche bazowe zwjetša wapnite pódy rostlina je w srjedźnej a južnej europje a marokku rozšěrjena ale je dźensa tež w sewjernej europje zdomjacnjena lěpjaca želbija salvia glutinosa je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow lamiaceae lěpjaca želbija je trajne zelo kotrež docpěje wysokosć wot hač do cm rostlina je husto kosmaty wosebje horjeka žałzowje lěpjaca a při rozrybowanju aromatisce wonja łopjena su dołho stołpikate łopjency su hrubje zubate na spódku kłokojte a docpěja dołhosć wot hač do cm kćěje wot julija hač do oktobra swětłožołte čerwjeno brunje dypkate kćenja docpěja dołhosć wot hač do cm a steja po štyrjoch hač po šesćoch w mutličkach na kóncu stołpika jich stołpiki docpěja dołhosć wot hač do mm hornja hubka je horje zhorbjena a na boku splacnjena delnja hubka je brunje smužkata keluch je wusko zwónčkojty rosće w hórskich a wudolinowych lěsach a na lěsnych kromach ma radšo włóžne wutkate čumpate zwjetša kamjentne pódy na sćinowych a połsćinowych stejnišćach rostlina je w horinach srjedźneje a južneje europy rozšěrjena mutličkata želbija salvia verticillata je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow lamiaceae mutličkata želbija je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm rostlina je kosmata stołpiki su zrunane a zwjetša rozhałuzowane łopjena su šěroko wutrobojtez dwěmaj kónčkomaj hač třiróžkate na křiž přećiwostejne a tróšku zmoršćene wone docpěwaja dołhosć wot hač cm a šěrokosć wot hač cm delnje łopjena su za čas kćěwa zwjetša zahinjene kćěje wot junija hač septembra wioletne kćenja docpěwaja dołhosć wot hač mm a steja po wosmjoch hač po štyriadwacećoch čumpaće jedyn nad druhim we wjacorych mutličkach hornja hubka je nimale runa a prědku łžičkojta króna docpěwa dołhosć wot hač mm kosmaty keluch je wusko zwónčkojty a docpěwa dołhosć wot hač mm próškowe łopješka su njepohibliwe rosće na ćopłych połsuchich łukach pućach nasypach a skłoninach pochadźa z wuchodneho dźěla regiona srjedźneho morja stepowa želbija salvia nemorosa je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow lamiaceae stepowa želbija je trajne zelo kotrež docpěje wysokosć wot hač cm m a šěrokosć wot něhdźe cm rostlina wonja rozrybowane aromatisce wutwori kupy łopjena su na spódku wutrobojte delnje su za čas kćěwa zwjetša wotemrěte kćěje wot junija hač julija módrolila rědko róžojte abo běłe kćenja docpěja dołhosć wot hač cm a steja po dwěmaj hač po štyrjoch w hač do mutličkach hornja hubka je šěroko serpikojta rosće na połsuchich trawnikach pućach nasypach drjebiznowych městnach a kromach kerčinow rosće w europje a centralnej aziji rozšěrjena rozdźělne plahowanske sorty so jako zahrodowe rostliny wužiwaja wšědna čisćica clinopodium vulgare calamintha clinopodium prjedy satureja vulgaris l fritsch je rostlina ze swójby cycawkowych rostlinow lamiaceae dalše serbske mjeno je lěsny płónčik wšědna čisćica je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm rostlina wonja při rozrybowanju tróšku aromatisce stołpik je wotstejo cybaće kosmaty łopjena su w křižu přećiwostejne jejkojte cyłokromne słabje karbowane a docpěwaja dołhosć wot hač cm kćěje wot julija hač septembra swětłopurpurowe kćenja docpěwaja dołhosć wot hač cm hornja hubka je płona mjeztym zo delnja hubka je třidźělna kćenja steja po dźesaćoch hač po dwacećoch w hač štyri hustych wjelekćenjowych nimale kulowatych mutličkach w hornich łopjenowych porach keluškowe zubki su kochtate króna docpěwa dołhosć wot hač cm rosće na kerčinowych lěsnych a pućowych kromach w žiwych płotach a swětłych lěsach a na połsuchich trawnikach preferuje bazowe pódy na słónčnych hač połchłódkojtych stejnišćach rostlina je w europje rozšěrjena narańši dušan platycladus orientalis je štom ze swójby cypresowych rostlinow cupressaceae wón je jenička družina roda platycladus synonymy su biota orientalis thuja orientalis platycladus stricta thuja chengii a thuja orientalis var argyi narańši dušan je přeco zeleny štom kotryž docpěje wysokosć wot hač do m rostlina je jednodomna króna je wuska a kehelojta jich hałuzy su nahle horje měrjene sčerstwa zelene hač žołtozelene šupiznowe łopjena hałuzam wusko přilěhuja a so jasnje překrywaja wone docpěja dołhosć wot hač do mm při rozrybowanju słabje sadojće wonjeja kćěje wot měrca hač do apryla muske kćenja su swětłožołte a steja mnoholičbnje na hałuzowych kónčkach žónske kwětnistwa su njenahladnje zelenojte hable docpěja dołhosć wot cm wone su na spočatku namódry zelene w zrałosći ćmowobrune hablowych šupiznow njese róžkojty dozady zakřiwjeny přiwisk rostlina je domjaca w chinskej štom so w europje we wjacorych tež małoróstnych warjetetach plahuje nawječorny dušan thuja occidentalis je štom ze swójby cypresowych rostlinow cupressaceae družina ma wjace hač kulturnych formow nawječorny dušan je přeco zeleny štom kotryž docpěje wysokosć wot hač m króna je wusko kehelojta abo pyramidojta hałuzy husto steja jara dele sahaja a su płonje rozšěrjene rozrybowane hałuzy najěr aromatisce wonja skora je ćeńka swětle čerwjenojće bruna nitkojta a maja wuske podołhostne rozpukliny šupiznowe łopjena su tupe abo tróšku kónčkojte a docpěja dołhosć wot hač do mm na hłownych wurostkach a wot něhdźe mm na pódlanskich wurostkach wone su na hornim boku słabje ćmowozelene a na delnim boku nažołć zelene na hałuzowych flankach su troskate na płoninach njesu napadnje žiwicowe žałzy při rozrybowanju po jabłukach z kuchinskimi nalikami wonjeja nazymske barbjenje je bronzowe kćěje wot měrca apryla hač do meje kćenja su njenahladne muske kćenja su žołtojte a steja mnoholičbnje na hałuzowych kónčkach žónske kwětnistwa su čerwjenojte žołtozelene hable su jejkojte dołhojte zrunane kožane docpěja dołhosć wot cm a steja na hornim boku płonych hałuzow njesu hač porow přećiwostejnych šupiznow kotrež maja rozdźělnu wulkosć prózdne hable často dołho na hałuzy sedźa w času zrałosće su brune je domjacy we wuchodnej sewjernej americe wot regiona wulkich jězorow na wuchod hač do maine a new york rosće w europje w parkach zahrodach a zelenišćach ma radšo hłubokosahace pódy w hórskich městnach we wysokosćach wot hač do něhdźe m štomy pomałku rosće a móžeja starobu wot hač do lět docpěć jich drjewo je jara krute ale relatiwnje lochke indienjo su drjewo za zdónkowe čołmy radšo wužiwali ale běłe sydlerjo su drjewo za twarjenje domow wužiwali wšě dźěle rostliny wobsahuja thujon tak zo su jara jědojte w europje so jara často jako kěrchowsku drjewiznu abo zahrodny žiwy płót plahuje hoberski dušan thuja plicata syn thuja gigantea je štom ze swójby cypresowych rostlinow cupressaceae hoberski dušan je přeco zeleny štom kotryž docpěje wysokosć wot hač do m w kulturje jenož wysokosć wot hač do m docpěje króna je na spočatku kehelojta pozdźišo njeprawidłowna deleka je chětro šěroka zdónk docpěje tołstosć wot wjace hač m předewšěm při starych rostlinach skora je čerwjenojta hač ćmowobruna a so w podołhostnych smužkach abo w małkich platach pušća hałuzy su wopłonjene wodorunje wotestejace a při rozrybowanju po ananasu wonjeja jich horni bok je błyšćacy zeleny ale delni bok je šěrozeleny šupiznowe husto na hałuzy přilěhawe łopjena su tupe njesu krótki kónčk a docpěja dołhosć wot něhdźe mm kćěje wot měrca hač do apryla muske kćenja su małke a žołtojte a steja na kónčkach hałuzow žónske kwětnistwa su zelenojte abo zćeńka čerwjene hable su stołpikate zrunane a docpěja dołhosć wot hač cm wone njesu pjeć hač šesć porow elastiskich šupiznow stołpiki su krótke a křiwjene zrałe hable su brune rosće na přirěčnych brjohach a sćinowych zwisach při čimž wot płoninow hač do horinow wustupuje ma radšo włóžne wutkate pódy rostlina je w pacifiskej sewjernej americe wot južneje alaski hač sewjerneje kaliforniskeje rozšěrjena tam štom móže starobu wot wjace hač lět docpěć rostlina so w srjedźnej europje jako pyšnu drjewinu plahuje indienjo zdónki za totemowe koły wužiwachu drjewo je w jadrje čerwjene jara trajne a so hodźa derje wobdźěłać z toho so na př šindźele paneele zepěrne hrjady a płachtate sćežory zhotuje niski jałorc juniperus communis var saxatilis je štom ze swójby cypresowych rostlinow cupressaceae juniperus communis var saxatilis bu w lěće wot peter simon pallas w flora rossica seu stirpium imperii rossici par europam et asiam indigenarum descriptiones et icones zwjazk s tafel figur a najprjedy wotzjewjeny synonymy za juniperus communis var saxatilis pall su mjez druhim juniperus alpina gray juniperus communis subsp alpina smith čelak juniperus communis subsp nana willd syme juniperus communis var jackii rehder juniperus communis var montana aiton hort kew band s juniperus nana willd juniperus oblonga m bieb und juniperus sibirica burgsd bukowe rostliny fagaceae su swójba symjencowych rostlinow wšě bukowe rostliny su přecozelene abo lisćo wotmjetowace štomy rědko tež kerki z zelišćowym abo kožojtym lisćom stołpikate lisćowe łopjena su srěnjowulke schódne a spiralisce zarjadowane nimale wšě družiny su jednodomne rózno splažne monözisch tuž tworja na tej samsnej rostlinje žónske ale tež muske kćenja zwjetša micka wopróšenje so zwjetša přez wětr anemofilija stanje rědko tež přez insekty entemofilija jako płody so worjechi tworja kotrež po kóždym rodźe po jednym hač po třoch w płodowym hornčku cupula sedźa płody so wot zwěrjatow rozšěrjuja coochorija rostu swětadaloko wot conow trajaceho mróza hač subtropow ale nic w tropach a južnej africe płody někotrych družiny su jědźne kaž jědźna kastanija a bukwicy abo so jako skótnu picu hodźa na př předewšěm prjedy k swinjacemu kormjenju wužiwane žołdźe płodowe debjenki a lisćo rozdźělnych družinow so předewšěm w nazymje čerstwje ale tež wusušene jako dekoraciske material wužiwaja mjez tym tež we floristice ze skory někotrych dubow so kork za zatyčki sćěnowe a špundowanske wobkłady korkowc wottwarjuje druhe wobsahuja chemiske substancy wosebje třěski kotrež so su zdźěla hižo w prjedawšich časach medicinsce abo ludowohojersce ale tež ke kožerstwu koža wužiwali wjele družinow poskićuje hódnotne drjewo za meblowe domowe abo łódźny twar abo dobre palne drjewo drjewiny tuteje swójby so často jako parkowe štomy wusadźuja a hdys a hdys tež jako bonsaj wuplahuja swójba wobsteji z dweju podswójbow ze sydom hač do dwanaće rodami a hač do družinami wobsahuje sćěhowace rody sri lanka singhalsce tamilsce hamtsce demokratiska socialistiska republika sri lanka hač do lěta ceylon je kupowy stat w južnej aziji nadeńdźe so w indiskim oceanje před juhowuchodnym pobrjohom indiskeje něhdźe wuchodnje južneho kónca indiskeho subkontinenta stolica a najwjetše město je colombo sri lanka ma wokoło milionow wobydlerjow najwjetšej etniskej skupinje stej singalezojo a tamilojo nimo buddhizma su hinduizm křesćanstwo a islam wažne nabožiny na kupje dla swojeho geografiskeho połoženja tworješe kupa z antiki hač do moderny wažne strategiske křižnišćo za namórnistwo mjez bliskim wuchodom a juhowuchodnej aziju sri lanka je wosebje znate za plahowanje čaja a kofeja kaž tež jako turistiski cil końskowola je wjes a sydło krajneje gmejny z jenakim mjenom w juhowuchodźe pólskeje w powiaće puławskim w lublińskej wojewódstwje a leži nad rěku kurówka wot junija hač do lěta měješe status města wjes bu po swojim załožerju jan koninski mjenowana a bu prěni raz w lěće přispomnjena w lěće końskowola měšćanske prawo dósta sta so srjedźišćom překupstwa ze žiwidłemi a měješe někotre tekstilne fabriki ludźo z cyłeje pólskeje a tež ze sakskeje so tu zasydlichu za čas třećeho pólskeho rozdźělenja přińdźe městno w lěće pod rakuske knjejstwo w lěće sta so z dźělom wójwodstwa waršawy po januarskim zběžku zhubi końskowola w lěće měšćanske prawo wot lěta słuša zaso k pólskej na spočatku druheje swětoweje wójny septembra bu końskowola wot němskeje okupowana tam bu lěhwo za wójnskich jatych załožowane kotrež pak jenož krótke wobstaće měješe tu załožowane koncentraciske lěhwo eksistowaše hač do lěta w lokalnym ghetće buchu městni židźa ale tež židźa ze słowakskeje zasydleni meje bu wjele židow do zaničowanskeho lěhwa sobibor deportowane w oktobrje bu gheto přez bataljon rezerwneje policije zlikwidowane při tym je něhdźe ludźi zemrěło ke gmejnje końskowola słuša městno chrzchów najznaćiša zajimawostka wot końskowole je katolska cyrkej z opalinskich a lubomirskich swójbnym rownišćom a narownymi kamjenjemi kotrež buchu wot tylman van gameren planowane dalša cyrkej we wsy je w stilu lubline renaissance w lěće natwarjena tež eksistuje ewangelske pohrjebnišćo w końskowoli stej pólskaj basnikaj franciszek dionizy kniaźnin a franciszek zabłocki wumrěłoj kofejowc coffea je ród ze swójby čerwjenkowych rostlinow rubiaceae družiny su kerki abo m wysoke štomy přećiwostejne łopjena su kožojte běłe kćenja su małke často wonjace a steja k promjenjam kopate we łopjenowych rozporach płody su wišnjojte póčkate płody kotrež dwě bunojtej symjeni abo jedne kulowate symjo wobsahuja kofejowe buny wobsahuja theobromin theofylin a kofeina ale tež wolijow cokora a třěški eksistuje něhdźe družinow w rodźe kofejowcow coffea dwaj podrodaj baracoffea a coffea so rozeznawatej tu je lisćina bjez wobkedźbowanja přisłušnosće k podrodej připóznatych družinow při čimž nimo botaniskeje awtorskeje skrótšenki tež wozjewjenje z lětom wudaća prěnjeho wopisanja je podawane křižny sydrik cruciata laevipes je rostlina ze swójby čerwjenkowych rostlinow rubiaceae křižny sydrik je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm stołpik je zrunany abo postupowace nažołć zelene łopjena steja po štyrjoch w mutličce a su owalne hač šěroko lancetojte a třinerwne kćěje wot apryla hač junija kćenja nimaja keluch docpěwa šěrokosć wot něhdźe mm a steja we łopjenowych rozporach króna je koleskojte a štyricybate dźěl po mjedźe wonjacych kćenjow je dwusplažny mjeztym zo dźěl je muski rosće w žiwych płotach na lěsnych kromach w hrjebjach a w łučinowych lěsach preferuje čerstwe wutkate pódy na tróšku ćoplišich stejnišćach hórska serlica asperula cynanchica je rostlina ze swójby čerwjenkowych rostlinow rubiaceae hórska serlica je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm stołpik je štyrihranity łopjena docpěwaja dołhosć wot cm a šěrokosć wot jenož hač mm a su wuskolancetojte jednonerwne wótre krótko kosmate abo nahe delnje łopjena steja po štyrjoch w mutličkach kćěje wot junija hač septembra jasnoróžojte jasnolila abo běłe kćenja docpěwaja dołhosć wot hač mm a maja štyri rozšěrjene krónowe kónčki króna ma fromu lika a je štyristołpowa płód je zornaty hruby rosće na suchich trawnikach słónčnych zwisach skłoninach nawěwach a lěsnach kromach preferuje ćopłe słónčne suche zwjetša wapnite čumpate pódy rostlina je w srjedźnej a južnej europje rozšěrjena lesny sydrik galium rotundifolium je rostlina ze swójby čerwjenkowych rostlinow rubiaceae lesny sydrik trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm stołpik je postupowacy łopjena su jejkojte hač kulojte třinerwne husto a krótko mikawčkate a steja w srjedźišću stołpika po štyrjoch w mutličkach wone docpěwaja dołhosć wot hač cm kćěje wot junija hač septembra běłe hač zelenojte kćenja docpěwaja wulkosć wot něhdźe mm a steja w čumpatych pozdatnych wokołkach króna njese štyri wótre płonje rozšěrjene kónčki a docpěwa šěrokosć wot mm płody njesu kótwički rosće w na mochu bohatych jehlinowych lěsach a lěsach preferuje čerstwe hač włóžne po prawym měrje kisałe hač kisałe po prawym měrje wutkate pódy w regionach z wysokej włóžnosću powětra na chłódkojty stejnišćach rostlina je w horinach srjedźneje a južneje europje rozšěrjena lěpjacy sydrik galium aparine je rostlina ze swójby čerwjenkowych rostlinow rubiaceae lěpjacy sydrik je jednolětna ćěłcojće lěpjaca abo lěpjaca rostlina kotraž docpěje wysokosć wot hač cm wot hač do cm stołpik je ležacy wustupowacy abo lězucy a často druhe rostliny přerostuje nimo toho je štyrihranity a njesu wróćo křiwjene seršćiki łopjena su linealiske docpěja šěrokosć wot hač mm a wutworja po šesćoch hač po wosmjoch mutlički jich kroma njesu wróćo měrjene kałačkowe kosmy kćěje wot junija meje hač oktobra kwětnistwa steja w hornich łopjenowych kutach a wobsteji z hač kćenjow kćenja docpěja wulkosć wot něhdźe mm běła króna njese štyri kónčki a docpěje šěrokosć wot mm płody su kulowate dwudźělne njesu hóčkojte seršćiki a docpěwaja wysokosć wot něhdźe hač mm a šěrokosć wot hač mm rosće w njerodźowych wobrostach na kerčinowych kromach lěsnych kromach brjohach rolach a drjebiznowych městnach ma radšo čerstwe wutkate a čumpate pódy rostlina je w europje rozšěrjena lěsny sydrik galium sylvaticum je rostlina ze swójby čerwjenkowych rostlinow rubiaceae lěsny sydrik je wjacelětna rostlina kotraž docpěje wysokosć wot hač do cm zrunany stołpik je nahi a kulojty łopjena su lochko namódreń šědźiwiznojte a docpěja šěrokosć wot hač do cm a dołhosć wot hač do cm kćěje wot junija hač do septembra kremoběłe kćenja docpěja šěrokosć wot něhdźe mm a steja we wjetšej ličbje w čumpatych nakónčnych pakićach rosće w lisćowych lěsach w kerčinach a na hólnišćach rostlina je w srjedźnej europje rozšěrjena při čimž předewšěm w srjedźnych horach wustupuje pobrachuje do dalokeje měry w sewjeroněmskej nižinje wonjaty sydrik galium odoratum je rostlina ze swójby čerwjenkowych rostlinow rubiaceae dalše serbske mjena su wonjata serlica žerlica jadrowe zelo a wumara wonjaty sydrik je wjacelětna zelišćowa rostlina kotraž docpěje wysokosć wot hač do cm ma lězacy ricom a jednore štyrihranite hładke stołpiki rostlina je słabje jědojta spočatnje swětłozelene pozdźišo ćmowozelene lancetojte hač eliptiske na kromje z fajnymi seršćičkami wobsadźowane łopjena docpěja dołhosć wot hač do cm a steja po šesćoch horjeka po wosmjoch abo dźewjećoch we pozdatnych mutličkach něm wonjeja intensiwnje při wjadnjenju wón kćenje wot meje hač do junija wot apryla hač do meje sněhběłe zwonojte hwězdoformowe kćenja docpěja šěrokosć wot hač do mm a steja we njeprawych wokołkach na trójce wjerćanych kiješkach króna je likojta njese wótre kónčki a docpěje šěrokosć wot hač do mm płody su małke ćěłcojte worješki wone njesu kótwički při wjadnjenju a schnjenju kumarin nastanje kotryž zawinuje typiski wóń a aroma mejoweje bowle přewulke mnóstwo pak zawinuje hłowybolenje a pohłušenosć rosće w lisćowych a měšanych lěsach z bohatym na zelu podróstom ma radšo čumpate humozne na mulu bohate hlinjane pódy rostlina je w nimale cyłej europje rozšěrjena žołty sydrik galium verum je rostlina ze swójby čerwjenkowych rostlinow rubiaceae žołty sydrik je trajne zelo kotrež docpěje wysokosć wot hač do cm wot hač do cm a šěrokosć wot hač do m zrunane stołpiki su krute a maja tupe hrany wuske łopjena su linealne a maksimalnje docpěja šěrokosć wot mm a dołhosć wot hač do cm wone su na hornim boku ćmowozelene na delnim boku krótkokosmaće šěre jich kroma je zawita jehłojtych mm dołhich łopješkow steji w srjedźnych mutličkach kćěje wot junija hač do septembra citronužołte abo złotožołte kćenja docpěja šěrokosć wot hač mm wonja mjedojće a steja w hustych nakónčnych pakićach króna njese kónčki a docpěje šěrokosć wot něhdźe mm rosće na suchich łukach a pastwach na skłoninach na kromach kerčinow a na łuhojtych łukach ma radšo w prawym měrje suche słónčne hač połsćinowe stejnišća rostlina je w euraziji a sewjernej ameriki rozšěrjena při čimž w nimale cyłej europje ale w němskej jenož rozpjeršena wustupuje rólny šešerjačk sherardia arvensis je rostlina ze swójby čerwjenkowych rostlinow rubiaceae wona je jenička družina roda šešerjačk sherardia rólny šešerjačk je jednolětna rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot hač cm stołpik je ležacy abo postupowacy štyrihranity a hrubje kosmaty łopjena su jednonerwne wótre dołhojće lancetojte a steja w mutličkach wone docpěwaja šěrokosć wot hač mm a dołhosć wot hač mm deleka mutlički wobsteja ze štyrjoch łopjenow horjeka pak z pjeć do šěsć kćěje wot junija hač do oktobra małke lila kćenja njesu štyri kónčki a docpěwaja wulkosć wot mm wone twori małokćenjowe kwětnistwo kotrež je hwězdźičkojće wobdate wot wósom hač dźesać wysokich łopješkow płód rozpadnje do dźělnych płodow rosće w njerodźowych wobrostach w rolach zahrodach na njewobdźěłanych a pustych płoninach na pućowych kromach preferuje wutkate zwjetša wapnite pódy na lětoćopłych stejnišćach rostlina je w europje rozšěrjena při čimž z regiona srjedźneho morja pochadźa agawowe rostliny agavoideae su podswójba znutřka hromakowych rostlinow asparagaceae podswójba agavoideae ma nimale swětodaloke rozšěrjenje ćežišćo wšelakorosće na družinach leži w neotropisu přirodny areale dosahnu wot juha usa wo srjedźnej americe hač do sewjerneje južneje ameriki a azije molekulargenetiske přepytowanja su w zachodnych nimale dźesać lětach k tomu wodźili zo su hranicy swójbow znutřka roda hromakojtych rostlinow asparagales so sylnje přesunyli tak su agawowe rostliny dźensa jenož podswójba agavoideae w swójbje hromakowych rostlinow asparagaceae do toho bě samostatna swójba agavaceae rody buchu prjedy tež do liliaceae juss zarjadowane swójba agavaceae bu jako agavineae w lěc wot barthlemy charles joseph dumortier w analyse des familles de plantes prěni raz wopisana typusowy ród je agave l wobjim někotrych rodow bu dla nowowobdźěłanjow w zachodnych něhdźe dźesać lětach sylnje změnjeny eksistuje dźensa rodow z wyše družinami w podswójbje agawowych rostlinow agavoideae dźiwi drapalc dipsacus fullonum syn dipsacus sylvestris je rostlina ze swójby drapalcowych rostlinow dipsacaceae dalše serbske mjeno je drapałka dźiwi drapalc je dwulětna rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot hač cm stołpik je kałaty łopjena ma často kałate srjedźne nerwy spódnje łopjena docpěwaja dołhosć wot hač do cm a su krótkostołpikate jejkojte zwjetša njerozdźělne zubate wutworja rozetu a ze spočatkom kćěwa wuschnu stołpikowe łopjena su lancetojte zubate abo cyłokromne přećiwostejne a na spódku w formje titki zarosćene kćěje wot julija hač awgusta štyrikónčkowe lila kćenja steja w hustych dołhojće jejkojtych walcojtych kehelojtych abo cylindrojtych hłójčkach z dołhosću wot hač cm njesu dołhe wobłukate kałace přikrywne łopješka w dwěmaj rjadomaj a seršćate pluwowe nošne łopješka kotrež su dlěše hač kćenja a hišće dołho po kćěwje zawostanu króna je štyrikónčna jeje rołka docpěwa dołhosć wot něhdźe cm keluch je štyrihranity kćenja so w rynčce wokoło hłójčki puknu rosće w njerodźowych wobrostach na pućach nasypach brjohach a pustych płoninach rostlina je w srjedźnej a južnej europje juhozapadnej aziji sewjernej americe a na kanariskich kupach rozšěrjena hłowač knautia je ród z podswójby drapalcowych rostlinow dipsacoideae znutřka swójby kozylistowych rostlinow caprifoliaceae družiny su jednolětne abo wjacelětne kćenja su tym přiwuzneho roda rupačow scabiosa podobne rostu na łukach ale tež w žiwych płotach a w hustych lěsach rostliny su zymokrute maja radšo słónčne hač połsćinowe stejnišćo rostliny su w europje a azije rozšěrjene při čimž wot regiona srjedźneho morja hač do sibirskeje wustupuja wona tež wustupuje w juhozapadnej aziji a w zapadnej africe ród knautia bu w lěće wot carl von linn w species plantarum zwjazk strona najprjedy wozjewjeny synonym za knautia l je trichera schrad ex roem schult ród je w systematice ćežka wutwori polyploidijowy kompleks při čimž nowotworjenje družinow hišće njeje skónčene často wustupuja tež hybridy eksistuje družinow z kotrychž tež w europje wustupuje w srjedźnej europje wustupuja sćěhowace družiny lěsny hłowač knautia dipsacifolia syn knautia sylvatica auct non l duby je rostlina z podswójby drapalcowych rostlinow dipsacoideae znutřka swójby kozylistowych rostlinow caprifoliaceae lěsny hłowač je trajne zelo kotrež docpěje wysokosć wot hač cm stołpik je často seršćaty kosmaty łopjena su přećiwostejne njerozdźělne a dołho jejkojte dołhokónčkowe cyłokromne abo karbowane kćěje wot junija hač septembra kćenja steja w połnych cm šěrokich hłójčkach kotrychž nakromne kćenja su wjetše keluch ma swětłe mm dołhe seršće króna je wioletna rědko čerwjenolila abo běła docpěje dołhosć wot cm a ma štyri kónčki rosće w łučinowych wudolinowych lěsach na lěsnych pućach a chłódkojtych lěsnych kromach ma radšo włóžne pódy w chłódnišich włóžnych połoženjach rostlina je předewšěm w horinach srjedźneje europy rozšěrjena rólny hłowač knautia arvensis je rostlina z podswójby drapalcowych rostlinow dipsacoideae znutřka swójby kozylistowych rostlinow caprifoliaceae dalše serbske mjeno je hłowate zelo rólny hłowač je trajne zelo kotrež docpěje wysokosć wot hač cm stołpik je jednory abo rozhałužkowany krótkokosmaty a dozady seršćaty wiwlaty spódnje łopjena su njerozdźělne jejko lancetojte stołpikate cyłokromne abo zubate stołpikowe łopjena su sedźace přećiwostejne šěrozelene a mutne kćěje wot julija hač awgusta kćenja steja w małkich cm šěrokich płonych hłójčkach keluch ma swětłych mm dołhych seršćow króna je módrowioletna abo čerwjenowioletna a docpěje wot cm mjeztym zo štyri krónowe kónčki maja rozdźělne dołhosće jeje zwonkowne kónčki wosebitnje kromnych kćenjow su powjetšene nakromne kćenja su wjetše rosće na łukach połsuchich trawnikach pućowych a lěsnych kromach a na rolach rostlina je w nimale cyłej europje rozšěrjena łučny pupawač succisa pratensis je rostlina ze swójby drapalcowych rostlinow dipsacaceae dalše serbske mjeno je čertowy stólc łučny pupawač je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač do cm pjenk je krótki kaž wotkusnjeny stołpiki su přilěhaće kosmate spódnje łopjena su owalnje hač šěroko lancetojte zwjetša cyłokromne a stołpikate rostlina njese małko stołpikowych łopjenow kotrež su sedźace kćěje wot julija hač septembra kćenja tworja połkulowate abo kulowate hłójčki kotrež docpěwaja wulkosć wot hač do cm jednotliwe kćenja su štyristołpowe a módrowioletne kćenjowa króna docpěwa dołhosć wot hač mm a je trodlata lila hač módrowioletna znutřkowne keluchi maja hač čornych mm dołhich seršćow zwonkowne keluchi su štyrihranite hrubokosmate a njesu štyri třiróžkate zubki přikrywne łopješka su lancetojte rosće na bahnowych a suchich hórskich a włóžnych łukach a w niskich bahnach rostlina je w nimale cyłej europje rozšěrjena hołbjacy rupač scabiosa columbaria je rostlina z podswójby drapalcowych rostlinow dipsacoideae znutřka swójby kozylistowych rostlinow caprifoliaceae hołbjacy rupač je trajne zelo kotrež docpěje wysokosć wot hač cm a šěrokosć wot hač do m stołpiki su zwjetša hałuzkowe a wjacehłójčkowe na spódku stejace łopjena su zwjetša njerozdźělne delnje łopjena su jednorje abo dwójce našćěpany stołpikowe łopjena su přećiwostejne kćěje wot julija hač nowembra stołpikate kćenja docpěja wulkosć wot něhdźe cm a steja w płonych cm šěrokich połkulowatych hłójčkach kotrychž nakromne kćenja su wjetše stołpiki su šwižne zrunane a kosmate keluch njesu ćěmne seršće z dołhosću wot hač mm króna je módrolila abo wioletna docpěwa dołhosć wot cm a ma pjeć rozdźělnje dołhich kónčkow rosće na słónčnych suchich trawnikach suchich łukach a mjezach ma radšo skerje suche zwjetša wapnite njehnojene pódy rostlina je w južnej skandinawiskej srjedźnej a južnej europje rozšěrjena włosaty drapalc dipsacus pilosus syn virga pilosa l hill je rostlina ze swójby drapalcowych rostlinow dipsacaceae włosaty drapalc je dwulětna rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot hač do cm stołpiki su zrunane a njesu mm dołhe kałače přećiwostejne łopjena su krótko stołpikate owalne a zubate spódnje łopjena su dołhostołpikate mjeztym zo stołikowe łopjena su krótkostołpikate kćěje wot julija hač do awgusta nažołć běłe kćenja njesu štyri kónčki a steja hustych hłójčkach kotrež docpěwaja wulkosć wot hač do cm a su wot lancetojtych přikrywnych łopješkow wobdate keluch je do wjacezubkoweho zwontkowneho keluška a škličkojteho zubateho woprawdźiteho kelucha dźěleny króna je mm dołha rołka a njese štyri kónčki najprjedy wusahuja čornowioletne próšniki mjeztym zo pěsty so pozdźišo rozwiwaja nošne łopjena su tak dołhe kaž kćenje lancetojte a seršćaće kosmičkate rosće we łučinowych lěsach a na włóžnych łukach preferuje jara włóžne wutkate pódy na połsćinowe stejnišćach rostlina je w europje a zapadnej azije rozšěrjena amarylis amaryllis je ród ze swójby amarylisowych rostlinow amaryllidaceae druhe serbske mjeno je sowjerka ród amaryllis bě najprjedy wot carl von linn jara šěršo zapopadnjeny hač dźensa na spočatku lětstotka so je rozpačenje tutoho roda stało při čimž bu wědomostne mjeno amaryllis na tu z kapej bliskeho hórskeho regiona južneje afriki pochadźacu prawu amarylis amaryllis belladonna wobmjezowane po rozpačenju bu ród za dołhim času za monotypiski měł z prawej amarylisu jako jeničku družinu hakle w lěće bu wot juhoafriskeje botanikarki deirdr anne snijman a record of contributions from the national herbarium union of south africa w bothalia pretoria z amaryllis paradisicola druha družina wopisana w rodźe amaryllis stej dźensa dwě družinje wobě družinje stej w kapland w južnej africe domjacej sćěhowaca družina wjace rodej njesłuša hačrunjež so we wjele žórłach z potrjechenym wědomostnym mjenom mjenuje drěn cornus je ród ze swójby drěnowych rostlinow cornaceae k rodej drěnow słušeja přecozelene abo lisćo wotmjetace kerki štomy ale tež zelišćowe wjacelětne družiny jednore łopjena su cyłokromne a njesu charakteristiske dosrjedźa skřiwjene žiłki łopjena su małke zwjetša zelenojte žołtojte abo brudnje lila a małko dekoratiwne z wuwzaćom družinow kotrychž kćenja su wot běłych róžojtych abo žołtych wysokich łopješkow wobdate rostliny su w měrnych conach sewjerneje połkule daloko rozšěrjene wšě družiny rady maja słónco a wutkate derje přesakliwe pódy ród cornus bu wot rozdźělnych awtorow hižo do wjacorych rodow rozdźěleny so zda zo su jara zahe ród do jedneje hałuzy z čerwjenymi a jedneje z běłymi abo ćmowomódrymi płodami rozdźělił družiny so hodźa do sćěhowacych skupinow dźělić čerwjeny drěn cornus sanguinea je rostlina ze swójby drěnowych rostlinow cornaceae dalše serbske mjeno je drěnka čerwjeny drěn je w lěću zeleny kerk kotryž docpěje wysokosć wot hač do m rostlina twori wotnožki wurostki su husto kosmate skora je čerwjena zdźěla tež čorna a wobsahuje antocyany drjewo je twjerde a zhibujomne młode hałuzy su čerwjene na spočatku su kruće zrunane mjeztym zo pozdźišo jako wobłuk přewisuja swětłowy bok hałuzoweje skory je předewšěm w zymje sylnje čerwjeny přećiwostejne łopjena su eliptiske abo owalne jejkojte hač šěroko lancetojte wótre cyłokromne krótko stołpikate a docpěja dołhosć wot hač do cm wot hač do cm wone ma pory nerwow a su na woběmaj bokomaj zelene na delnim boku su kosmate jich kroma je hładka jich nazymske barbjenje je čorno čerwjene kćěje wot meje hač do junija štyriličbne kćenja su běłe a steja w cm šěrokich hustych wokołkowych pakićach wone so po łopjenach jewja krónowe łopješka docpěja dołhosć wot hač do mm kulowate płody su módročorne hač cm tołste póčkate płody wone wot septembra dozrawja a so hodźa jenož dospołnje zrałe jěsć rosće w žiwych płotach w swětłych lěsach a na lěsnych kromach rostlina je w nimale cyłej europje rozšěrjena rostlina so jako pioněrsku drjewinu dla tworjenja wotnožkow plahuje předewšěm při rekultiwowanju drjebiznowych a pustych płoninow šwedski drěn cornus suecica je rostlina ze swójby drěnowych rostlinow cornaceae šwedski drěn je zelišćowa rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot hač cm stołpik je njerozhałuzowany zrunany štyrihranity a z jednym nakónčnym wokołkom łopjena su jejkojte sedźace na delnim boku módrozelene a maja tři hač pjeć nerwow kćěje wot julija hač awgusta kćenja su ćmowočerwjene steja po wosmjoch hač po pjećadwacećoch we wokołku a docpěwaja dołhosć wot mm nimo toho su wot štyrjoch běłych mm dołhich jejkojtych přikrywnych łopješkow wobdate rosće w tymjenjach holach z małoróstnych kerčikow a na pochowych pódach rostlina je w sewjerozapadnej němskej a sewjernej europje rozšěrjena tatarski drěn cornus alba je rostlina ze swójby drěnowych rostlinow cornaceae tatarski drěn je w lěću zeleny kerk kotryž docpěje wysokosć wot hač do m jeho róst je šěroki a zrunany twori huste kerčiny hałuzy su kruće zrunane a w zymje a nalěće swěćace čerwjene přećiwostejne łopjena su eliptiske jejkojte a maja pódlanskich porow nerwow wone docpěja dołhosć wot hač do cm na hornim boku su zelene mjeztym zo na delnim boku su napadnje šěrozelene abo módrojte jich kroma je hładka jich nazymske barbjenje je žołte hač čerwjene kćěje wot meje hač junija małke kćenja su nažołć běłe štyrikónčne a steja w cm šěrokich njeprawych wokołkach płody su běłe hač módrojte póčkate płody a docpěja wulkosć hróšatkow wone wot julija dozrawja a su njejědźne płody so wot spěwatych ptačkow jědźa rosće w na družiny bohatych měšanych lěsach rostlina je njenaročna a zymokruta rostlina je wot wuchodneje europy hač do sibirskeje rozšěrjena ale tež we wuchodnej aziji wustupuje wón je pyšny kerk w parkach a zahrodach ale so tež jako pioněrsku drjewinu a škit přećiwo wětrej plahuje zažny drěn cornus mas je rostlina ze swójby drěnowych rostlinow cornaceae zažny drěn je w lěće zeleny wotstejacy rozhałuzowany kerk abo małki štom kotryž docpěwa wysokosć wot hač do m jako kerk abo wot hač do m jako štom kćějacy kerk druhim drěnam je małko podobny skora je šěrobruna a šupiznce so pušći młode wurostki su sćeńka kosmate pozdźišo so pak wobnaža a bywaja brunojte a na słónčnym boku so začerwjenjene přećiwostejne łopjena su šěroko lancetojte owalne hač eliptiske na bazy šěroko klinojte hač kulojte cyłokromne na delnim boku jasniše w nerwowych kutach kosmate a docpěja dołhosć wot hač do cm a šěrokosć wot hač do cm njesu zwjetša štyri pory wobłukatych nerwow jich stołpiki docpěja dołhosć wot hač do cm sorta variegata ma běle kromate łopjena kćěje wot měrca hač do apryla swětłožołte hač złotožołte štyriličbne móličke kćenja so dołho před łopjenami jewja a docpěja wulkosć wot něhdźe mm wone steja po dźesaćoch hač po pjećadwacećoch w kulowatych wokołkach kotrež nimaja dekoratiwne nošne łopješka jich stołpiki docpěja dołhosć wot něhdźe mm krónowe łopješka su lancetojte a docpěwaja dołhosć wot hač do mm keluškowe łopješka su krótke a wótre dla mnoholičnych kwětnistwow dołho před zazelenjom lisća rostlina je jara atraktiwna płody su cm dołhe mjasne jědźne wisace póčkate płody kotrež kaž wišnje wupadaja wone z julija dozrawja zrałe płody maja přijomnu jěro kisału hač słódko kisału aromu a so hodźa za derje słodźacu marmeladu sirup liker a palenc rosće w słónčnych kerčinach w swětłych lěsach a na skłoninach preferuje wutkate pódy pochadźa z srjedźneje a juhowuchodneje europy často so plahuje a je wodźiwjena zažny drěn ma najtwjerde drjewo našeje domjaceje drjewiny wono bu prjedy za črona hlebije a přimadła gratow wužiwane bahnowa drěstka zannichellia palustris je rostlina ze swójby dróstnicowe rostliny potamogetonaceae po někotrych žórłach so samostatnej swójbje drěstkowych rostlinow zannichelliaceae přirjaduje bahnowa drěstka je jednolětna rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot hač cm rostlina je podnurjena łopjena su přećiwostejne abo mutličkostejne wótre a docpěwaja dołhosć wot hač cm a šěrokosć wot hač do hač mm kćěje wot meje hač septembra kwětnistwo wobsteji z jednoho muskeho kćenja a jednoho hač do šěsć žónskich kćenjow a zhromadneho přikrywneho łopješka a steji w łopjenowych rozporach muske kćenje njese jedne próškowe łopješko mjeztym zo ma žónske kćenje wot jedyn do wósom płódnikow płodźiki docpěwaja dołhosć wot hač mm rosće w jězorowych zaliwach łužach a slepych promjenjach rěkow preferuje m hłuboke stejace abo pomału běžace wutkate ale tež womazane wodźizny rostlina je w europje rozšěrjena česačkojta dróstnica potamogeton pectinatus je rostlina ze swójby dróstnicowych rostlinow potamogetonaceae česačkojta dróstnica je trajne zelo kotrež docpěje wysokosć wot hač cm stołpik docpěje tołstosć wot hač mm a je chošćojće rozhałuzowany schódne klunkate wótre třinerwne łopjena su w dwěmaj linkomaj česačkojće zrjadowane a docpěja šěrokosć wot hač mm kćěje wot junija hač awgusta njenahladnych mm wulkich kćenjow steji w cm dołhej čumpatej kłósce płody su nimale połkruhojte žołtobrune a docpěja dołhosć wot něhdźe mm rosće w hač hłubokich jězorach łužach hrjebjach a rěčkach rostlina je w europje rozšěrjana krjózkata dróstnica potamogeton crispus je rostlina ze swójby dróstnicowych rostlinow potamogetonaceae krjózkata dróstnica je traje zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm stołpik je štyrihranity a docpěwa tołstosć wot hač mm transparentne třinerwne zwjetša sylnje žołmojte łopjena su sedźace abo stołpik wobpřimuja kćěje wot meje hač septembra njenahladne kćenja steja w čumpatej kłósce z dołhosću wot hač cm a ze stołpikom z dołhosć wot hač do cm płody su na spódku sobu zrosćene docpěwaja dołhosć wot hač mm a njesu hóčkojće zhibany pysčičk rostlina wutwori w zymje cm dołhe zymske pupki rosće w hač m hłubokich stejacych abo pomału běžacych wutkatych zwjetša w prawej měrje so zamazanych jězorach wjesnych hatach rěčkach hrjebjach rostlina w nimale cyłej europje rozšěrjena swěćata dróstnica potamogeton lucens je rostlina ze swójby dróstnicowych rostlinow potamogetonaceae swěćata dróstnica je trajne zelo kotrež docpěje wysokosć wot hač cm błyšćace transparentne kónčkojte łopjena njesu napadne prěčne a podołhostne žiłki a docpěja dołhosć wot hač cm wone su tak krute zo biće žołmow a sylny prud wudźerža stołpik je kulojty a docpěje tołstosć wot hač mm kćěje wot junija hač awgusta kćenja steja w cm dołhej hustej kłósce na hač do cm dołhim stołpiku po kćěwje so kwětnistwa nurja bruny płód njese krótki pysčičk a so wot wody preč spławja abo na wódnych ptačkach wisajo wostanu rosće w hač m hłubokich stejacych abo běžacych wutkatych jězorach a hrjebjach wšědna dychnička armeria maritima je rostlina ze swójby dychničkowych rostlinow plumbaginaceae dalše serbske mjeno je suchi nalik wšědna dychnička je na formy bohate trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm wona rosće w hustych polstrach ćmowozelene łopjena su lancetojte abo šwižnje linealne docpěja šěrokosć wot mm su tołstojte a maja abo paralelnje přeběžace nerwy wone wutworja hustu rozetu kćěje wot meje hač nowembra septembra kćenja su róžojta a na spódku zarosćene kwětnistwo je hłójčkojte a steja na maksimalnje cm dołhim bjezłopjenatym stołpiku hłójčka je kulowata a docpěje šěrokosć wot hač cm róžojta króna je likojta rosće na přibrjóžnych a selowych łukach pobrjoha na kromach ze selu trusanych dróhow na dźěratych pěskowych suchich trawnikach nutřkowneho kraja ma radšo małkowapnite pódy rostlina je w pobrjóžnym rumje europy rozšěrjena družina je jara mnohotwarna a mjeztym zo rozdźěluja wšědnu dychničku do wjacorych poddružinow kotrež zdźěla prjedy jako samostatne družiny płaćachu dalše poddružiny su sćěhowace mužakow muskau wot bad muskau je městačko w sewjerowuchodźe hornjeje łužicy kotrež słuša k zhorjelskemu wokrjesej mužakow leži juhowuchodnje choćebuza na zapadnym brjoze nysy a z tym při hranicy mjez sakskej a pólskej mužakow je znaty za pücklerowy krajinowy park kotryž nadeńdźe so při woběmaj brjohomaj nysy a słuša k swětowemu herbstwu unesco městačko słuša oficielnje do serbskeho sydlenskeho ruma mužakow mjezuje z braniborskim wokrjesom sprjewja nysa a pólskim wojewódstwom lubuš susodne gmejny su dolina nysy a małksy na sewjeru wjeska na wuchodźe krušwica na juhu kaž tež jabłońc a jemjelica źěwink na zapadźe móst přez nysu zwjazuje mužakow z pólskim susodnym městom wjesku městnosć nasta něhdźe w lětstotku jako słowjanske sydlišćo a so w lěće k prěnjemu razej jako sydło knjezow berold a thidricus de muschow naspomni mjeno woznamjeni městnosć jako sydlišćo jednoho muža muž mužak w lěće spožči so sydlišću měšćanske prawo wot hač do lětstotka běše za čas němskeje kolonizacije jako wodowy hród nastaty mužakowski hród srjedźišćo mužakowskeho stawoweho knjejstwa najwjetšeho w cyłej hornjej łužicy pod sławnym wjerchom pücklerom nasta mužakowski park a bu hród přetwarjeny wokoło mužakowa rěčeše so mužakowska narěč serbšćiny přechodny dialekt mjez hornjo a delnjoserbšćinu hač do lěta steješe w měsće serbska cyrkej swj handrija tež templum soraborum hdźež so hač do spočatka lětstotka serbsce prědowaše posledni serbski wosadny farar bě ota jurk w poslednich tydźenjach druheje swětoweje wójny bu cyrkej zničena a jeje rozwaliny pozdźišo wottorhane arnošt černik zwěsći w lěće jenož hišće wobydlerjow kiž serbsce rěčachu abo zrozumichu město wobsteji ze slědowaceju dźělow přez město wjedźe kolesowanska šćežka wódra nysa město słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej zhorjelc a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej zhorjelc běła fijałka viola alba je rostlina ze swójby fijałkowych rostlinow violaceae běła fijałka je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm łopjena su swětłozelene a raz tak dołhe kaž šěroke a wutrobojće jejkojte jich stołpik je wotstejo kosmaty kćěje wot měrca hač apryla běłe kćenja docpěwaja dołhosć wot hač cm rosće na ćopłych lěsnych a kerčinowych kromach w swětłych bohatych na zelach lisćowych lěsach a na pućach preferuje w prawej měrje suche wutkate zwjetša wapnite hlinjane pódy w ćopłych połoženjach rostlina wustupuje předewšěm w sewjernej africe a kónčinach srjedźneho morja a při nas dosaha sewerjnu hranicu jeje rozšěrjenja prawy hokowc rhamnus cathartica je kerk ze swójby hokowcowych rostlinow rhamnaceae prawy hokowc je kerk kotryž docpěje wysokosć wot hač do m hałuzy so často ze ćernjom skónča łopjena su kulowate hač šěroko jejkojte a docpěja dołhosć wot hač do cm wone njesu na woběmaj bokomaj wobłukate nerwy na staršich hałuzach steja w promjenjach mjeztym zo na młódšich hałuzach su přećiwostejne jich kroma je sćeńka rězana łopjenowy stołpik je dlěše hač pódlanske łopješka kćěje wot meje hač do junija žołtozelene wonjace kćenja su štyriličbne docpěja šěrokosć wot hač do mm a steja po dwěmaj hač po wosmjoch we łopjenowych rozporach płody su čorne jahodojte póčkate płody kotrež docpěja šěrokosć wot hač do mm rosće w słónčnych žiwych płotach na lěsnych kromach w swětłych lěsach a suchich pastwach rostlina ja w južnej skandinawiskej w srjedźnej a južnej europje rozšěrjena prjedy bu z płodow zelena barba zhotowana kotraž bu w molerstwje a k barbjenju papjery a kože wužiwana wšědna psowodźina frangula alnus je kerk abo štom ze swójby hokowcowych rostlinow rhamnaceae družina so wot někotrych awtorow do roda hokowcow rhamnus zarjaduje a potom ma wědomostne mjeno rhamnus frangula wšědna psowodźina je kerk abo štom kotryž docpěwa wysokosć wot hač do m hałuzy njenjesu ćernje a su běle dypkate měnjate łopjena su jejkojte a docpěwaja dołhosć wot hač do cm a šěrokosć wot hač do cm wone njesu na kóždym boku bóčnych nerwow kćěje wot meje hač do junija pjećličbne kćenja su žołtozelene likojte docpěwaja šěrokosć wot něhdźe mm a steja po dwěmaj hač po dźesaćoch w łopjenowych rozporach płody su čerwjene pozdźišo ćmowomódre mm šěroke kulowate jahody skora wobsahuje antranoidy rosće we łučinach tymjenjach wjerbowych kerčinach a we swětłych lěsach preferuje włóžne zwjeta małobazowe hłubokosahace pódy rostlina je w nimale cyłej europje rozšěrjena dajiwy hórkowc gentiana asclepiadea je rostlina ze swójby hórkowcowych rostlinow gentianaceae dajiwy hórkowc je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot m wot hač cm stołpik je kosmaty a zrunany šwižny na chłódkojtych městnach přewisowacy hač ležacy łopjena su přećiwostejne jejkojte lancetojte abo owalne kónčkojte sedźace nerwowe a docpěwaja dołhosć wot hač cm kćěje wot awgusta julija hač do septembra kćenja su mnoholičbne steja po jednym hač po třoch w łopjenowych rozporach a docpěwaja dołhosć wot hač cm króna docpěwa dołhosć wot cm je šwižnje zwonojta a ćmowomódra nutřka najčasćišo z fijakojtymi dypkami wona je lapata z krótkimi kónčkami keluch ma krótke šwižnje lancetojte kónčki dajiwy hórkowc rosće w płonych bahnach na włóžnych łukach preferuje čerstwe hač włóžne zwjetša wapnite stuchłe pochate pódy dajiwy hórkowc je w srjedźoeuropskich a južnoeuropskich horinach a kawkazu rozšěrjeny kuši hórkowc gentiana acaulis syn gentiana kochiana je rostlina ze swójby hórkowcowych rostlinow gentianaceae kuši hórkowc je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač do cm stołpiki su zwjetša jara krótke spódnje łopjena su lědma kožane wopak jejkojte a docpěwaja dołhosć wot hač do cm stołpikowe łopjena su mjeńše kćěje wot junija hač do awgusta zwónčkate kćenja docpěwaja dołhosć wot hač do cm wone su nutřka mustrowane a jasniše króna je ćmowozelena rosće w suchich trawnikach na kamjentnych trawnikach na suchich łukach w alpach a w předalpskim kraju we wysokosćach mjez a m preferuje małowapnite a kisałe hlinjane pódy nalětni hórkowc gentiana verna je rostlina ze swójby hórkowcowych rostlinow gentianaceae nalětni hórkowc je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot cm cm rostlina ma jara krótke łopjenowe stołpiki stołpiki su zrunane spódnje łopjena su šěroko lancetojte wótre docpěwaja dołhosć wot cm a nimo toho su wjetše hač mało stołpikatych łopjenow a na kromje najčasćišo papilosne wone wutworu rozetu stołpikowe łopjena su mjeńše kćěja wot měrca hač do junija awgusta kćenja docpěwaja dołhosć wot hač do cm keluch je na kromje šwižnje pjerjojty króna je ćmowomódra a ma chětro šěroku rołku a rozšěrjene kónčki kćěje druhdy w pózdnjej nazymje druhi raz jich póžěrk je běły běła pěsta kćenjowy zachod zatyka tak zo jenož dnjowniki z dołhim rydleškom móžeja hač do nektara docpěć za čas špatneho wjedra abo temperaturow pod c kćenja zawrjene wostanu nalětni hórkowc rosće na skalnje drjebiznje suchich trawach a płonych bahnach na wapnu nalětni hórkowc je w horinach srjedźneje a južneje europy rozšěrjeny při čimž wot irskeje hač do ruskeje wustupuje płucowy hórkowc gentiana pneumonanthe je rostlina ze swójby hórkowcowych rostlinow gentianaceae płucowy hórkowc docpěje wysokosć wot cm stołpik je kosmaty łopjena su šwižnje lancetojte na kromje často dele umgerollt najčasćišo nerwowe a steja jenož na stołpiku wone docpěwaja šěrokosć wot jenož hač mm a dołhosć wot hač do cm njewutworja rozetu kćěje wot junija julija hač do septembra kćenja su mało krótko stołpikate steja w rozporach najhornišich łopjenow króna docpěje dołhosć wot cm je šwižnje zwonojta módra nutřka z zelenje dypkatymi smužkami wona je lapata z krótkimi kónčkami keluch ma šwižnje lancetojtych kónčkow płucowy hórkowc rosće w płonych bahnach na sypanski łukach a włóžkich holach ma radšo zwjetša njewapnite stuchłe pódy płucowy hórkowc je w nimale cyłej europje w kawkazu a sibirskej rozšěrjeny při čimž na sewjer hač do južneje skandinawiskeje a w juhu jenož w horinach wustupuje žołty hórkowc gentiana lutea je rostlina ze swójby hórkowcowych rostlinow gentianaceae žołty hórkowc je hač cm wysoka šěrozelena sylna wjacelětna zelišćowa rostlina wona docpěwa šěrokosć wot cm pjenk je ruku tołsty stołpiki su njerozhałuzowane łopjena su módrozelene přez křiž napřećostejne a maja pjeć hač sydom wobłukojte nerwy wone su owalne a docpěwaja dołhosć wot hač do cm złotožołte krótko stołpikate kćenja steja w třojo hač dźesaćikćenjowym njeprawym wokołku kotrež w rozporach škličkojtych wysokich łopjenow rostu rostlina rosće jara pomału a kćenje hakle ze dźesać lětami móže so pak hač lět stari kćenja su přirunajo z druhimi encianowymi družinami jara jednory tworjene nektar so wotamknjenje poskićuje króna je likojta hač hwěžkojta a hač do spódka kónčkata symjenja waža jenož něhdźe g a so přez wětr rozšěrjuja kóžda rostlina płodźi něhdźe symjenjow rosće na suchich trawnikach pastwach płonych tymjenjach a w swětłych na trawje bohatych lěsach žołty hórkowc je wapnolubowacy a preferuje pastwišća blokowe a wulke hona wot dólneho městna hač we wysokosći wot m nn kotrež znajmjeńša nachwilnje włóžne a njekrute su tuta družina je w alpach a druhich hórstwa wot srjedźneje a južneje europy rozšěrjena korjenje so za zhotowjenje hórkowcoweho palenca wužiwaja hórke maćizny wotedaće slinow a žołdčiny pozbudźuja při čimž amarogentin je najbóle hórka znata přirodna maćizna wón hišće w židšenju wot hórko słodźi lěkarske srědki z hórkowca pomhaja přećiwo bjezapetitnosći a bubnjenju nazymski hórčink blackstonia perfoliata je rostlina ze swójby hórkowcowych rostlinow gentianaceae nazymski hórčink je zrunana rostlina kotraž docpěje wysokosć wot hač cm rostlina je namódreń zwobručowana stołpiki su horjeka štyrihranite přećiwostejne łopjena su třiróžkote jejkojte wone su po porach na spódku zrosćene kćěje wot junija hač do awgusta kćenja su šěsćdźělne hač wósomdźělne keluch je nimale hač k spódku dźěleny a krótši hač króna króna je žołta a krótka zwonojta rołka a njese rozšěrjenych kónčkow rosće na wapnowych suchich trawnikach a w zhromadnosći z mječikojtej syćinu juncus ensifolius rostlina je w srjedźnej a južnej europje rozšěrjena při čimž na sewjer hač do irskeje a wulkeje britaniskeje wustupuje němski hórkowc gentianella germanica je rostlina ze swójby hórkowcowych rostlinow gentianaceae němski hórkowc je dwulětna rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot hač cm stołpik je zwjetša jenož horjeka hałuzowy łopjena su přećiwostejne stołpikowe łopjena su jejkojće lancetojte a zwjetša wótre kćěje wot junija hač oktobra čerwjenowioletne kćenja maja pjeć wuskich kónčkow njesu dołhu brodaćicu na zachodźe klamy a docpěwaja šěrokosć wot hač cm a dołhosć wot hač cm jich likojta rołka docpěwa dołhosć wot hač cm keluch je wusko křidłaty w podlěću kćějace formy su jenož mało rozhałuzowane mjeztym zo w nazymje kćějace formy su sylnje rozhałuzowane zwinjene a njesu hač do kćenjow brodaćica na kćenjach zadźěwa insektam nutř lězć ale čmjeły a dnjowniki z dosć dołhim rypakom móžeja nektar cycać čmjeły z krótkim rypakom kćenja wot boka nakusnu rosće na suchich trawnikach pastwach pod wapnom předewšěm w srjedźnych horinach rostlina je w srjedźnej europje a alpach rozšěrjena prawa wjelezłotowka centaurium erythraea syn erythraea centaurium l centaurium minus auct centaurium umbellatum gilibert je rostlina ze swójby hórkowcowych rostlinow gentianaceae prawa wjelezłotowka je jednolětna rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot hač cm stołpik je štyrihranity a hakle wyše srjedźišća rozhałuzowany łopjena wutworja rozetu a su přećiwostejne spódnja rozeta wobsteji z jejkojtych mm šěrokich łopjenow wone su tróšku mjasne a maja tři hač pjeć podołhostnych nerwow hornje łopjena su jejkojće lancetojte hač dołhojće jejkojte kćěje wot julija hač septembra róžojte kćenja docpěwaja šěrokosć wot hač cm a steja w płonych čumpatych pozdatnych wokołkach wone maja mm dołhu rołku króna je pjećškałobowa krónowe kónčki su jejkojte a tupe a docpěwaja dołhosć wot hač mm rosće na słónčnych lěsnych swětlinach połsuchich trawnikach w suchich kerčinach preferuje w lěću ćopłe čerstwe bazowe pódy na słónčnych stejnišćach rostlina je w južnej skandinawiskej srjedźnej a južnej europje rozšěrjena prawy hromak asparagus officinalis je rostlina ze swójby hromakowych rostlinow asparagaceae prawy hromak je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač do cm pjenki su krótke a tołste wone někotre wurostki zapušćuja kotrež so młodźe jako hromaki kałaja stołpiki su zwjetša přewisowace a chošćojte jich hałuzy su ćeńke a jehłojte a docpěwaja dołhosć wot hač do mm łopjena su šupiznojte kćěje wot meje hač do julija zwonojte kćenja su wisace płody su čerwjene jahody kotrež docpěwaja wulkosć wot hač do mm rosće na pěskowych trawnikach a w kerčinach na skłoninach na rěčnych brjohach preferuje hłubokosahace pódy a miły klimat rostlina so hižo z starowěka kultiwuje hdys a hdys wodźiwja šwižna hubinka orobanche gracilis je rostlina ze swójby hubinkowych rostlinow orobanchaceae dwulětna holoparasit na łušćinowcach docpěwa rosćensku wysokosć wot hač centimetrow jednory stołpik je brunojty žołtojty abo čerwjenojty a ma zwjetša mjenje hač šupiznowych łopjenow łopjena njewobsahuja chlorofyl a su brunojte kćěje wot meje hač awgusta rědko hač oktobra kćenja z korjeninskej nalice podobnym wonjom steja w hustych kićach abo kłóskach króna je nutřka so błyšćena mutnje krejčerwjena a znutřka žołta a docpěwa dołhosć wot hač mm napřećo wobkromje je čerwjena abo čerwjenobruny žołta pěsta ma purpurnobrunu kromu mučniki su horjeka žałzowe pěstka je žałowje kosmata rostlina parazitiske žiwjenje wjedźe na rodach lotus genista hippocrepis a trifolium rosće na połsuchich trawnikach a słónčnych suchich łukach rostlina je w južnej němskej ćopłych dołach alpow a južnej europje rozšěrjena wenedyk je planowa słowjansko romaniska rěč wenedyk wužiwa samsne pismiki kaž pólšćina nimo toho pisaja so sydom zwukow z dwěmaj pismikomaj wenedyk so runje tak kaž pólšćina wurjekuje přizwukowanje zwjetša je na druhu poslednju złóžku prepozicija a pronomen bu jako jedne słowo wobjednawałej tak jeli pronomen ma jenož jednu złóžku prepozicija so přizwukuje wenedyk nima ródniki słowa jako němske ein a der die das to je wažny rozdźěl k druhim romaniskim rěčam a tež k planowym rěčam kaž na př esperanto a ido přičina je zo pólšćina a wjetšina tamnych słowjanskich rěčow tajke słowa nimaja a runje we wulgarnej łaćonšćinje wone hišće njeběchu słowa we wenedyku móžeja wjacore formy měć jendźelske słowa maja jenož mało formow cat cat s cats work working works worked ale we wenedyku eksistuje wjele formow hdźež by jendźelšćina druhe słowa wužiwała kaž prepozicije abo modalne werby w padźe nomenow pronomenow a adjektiwow mjenuja so tute formy pady wenedyk ma tři pady wenedyk tež ma wokatiw wužiwany zo něchtó wołał často ma samsnu formu jako direktny pad ale nic přeco o potrze nano eksistuja tři genusy a štyri deklinacije z rozdźělnym wašnjom tworjenja formow wone su jara podobne jako deklinacije we łaćonšćinje tu slěduje tabela pronomenow słowa jako ja ty my wone atd we wenedyku werby tež maja wjele formow kóždy pronomen ma swójsku formu najmjeńše tempusy maja specialne formy słowowa lisćina wenedyka publikowana w interneće ma wjace hač słowow tuta tabela słowow pokaza kak wenedyk wupada přirunajo z druhimi romaniskimi rěčemi potrze nostry kwały jesz en czałór sciewkaty si twej numi owień twej rzeń foca si twa włtać komód en czału szyk i sur cierze da nów odzej nostry pań kocidzany i dziemieć nów nostrze dziewta komód i nu dziemiećmy swór dziewtorzór i nie endycz nosz en citaceń uta liwra nosz dzie mału nk twie s rzeń i pociestać i głurza o siprz amen dwojołopjenata česnička scilla bifolia je rostlina ze swójby hromakowych rostlinow asparagaceae w někotrych žórłach so do swójby hyacintowych rostlinow hyacinthaceae abo lilijowych rostlinow liliaceae přirjaduje dwojołopjenata česnička je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač do cm a ma zwjetša jenož dwě łopješce cybla docpěwa wulkosć wot hač do mm łopjena su linealne lancetojte a docpěwaja šěrokosć wot hač do mm wone so z kćenjemi jewja a su něhdźe tak wysoke kaž kwětnistwo kćěje wot měrca hač do apryla kćenjowe łopješka docpěwaja dołhosć wot hač do mm hač zruna stejacych kćenjow je njebjomódre rědko běłe abo róžojte hwěžkojte płód je třihranaty kapslowy płód kotryž wobsahuje ćěmnobrune symjenja z požitnym běłym wolijowym ćěłom tute wolijowy čeło mrowje přiwabuje rosće w łučinowych lěsach na łučinowych łukach w lisćowych lěsach a sadowcowych łukach blisko lěsow preferuje čerstwe abo włóžne wutkate pódy rostlina je w srjedźnej a južnej němskej w alpach w južnej a juhowuchodnej europje rozšěrjena sibirska česnička scilla sibirica je rostlina ze swójby hromakowych rostlinow asparagaceae w někotrych žórłach so do swójby hyacintowych rostlinow hyacinthaceae přirjaduje sibirska česnička je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač do cm cybla docpěwa wulkosć wot hač do mm kćěje wot měrca hač do apryla hač do nygacych kćenjow je zwjetša zwónčkojte maja šěsć kćenjowych łopješkow kotrež docpěwaja dołhosć wot hač do mm wone su módre z ćěmnej srjedźnej smužku rosće na parkowych trawnikach składnostnje wodźiwjene w parkowbliskich kerčinach abo při małozahrodach preferuje čerstwe wutkate pódy na tróšku zasćinjenych stejnišćach rostlina pochada z srjedźeje a južneje ruskeje ale tež z prědnjeje azije jasna česnička hyacinthoides non scripta je rostlina ze swójby hyacintowych rostlinow hyacinthaceae jasna česnička docpěwa wysokosć wot hač cm łopjena su linealne błyšćace a docpěwaja šěrokosć wot hač mm kćěje wot apryla hač meje kćenja su módre a steja po štyrjoch hač po dwacećoch w kići zwónčkoja kćenjowa wobalka je na spódku zrosćena kćenjowe stołpiki su krótše hač nošne łopješka a před łopješka rosće w lisćowych lěsach a kerčinach rostlina je w zapadnej a sewerozapadnej němskej a zapadnej europje rozšěrjena synonymy za hyacinthoides non scripta su endymion non scriptus l garcke hyacinthus non scriptus l a scilla non scripta l hoffmanns et link jasna česnička wutwori z zwónčkatej česničku hyacinthoides hispanica morfologisce ćěžko wotmjezowamny a bjezwonjowy bastard hyacinthoides hispanica hyacinthoides non scripta hyacinthoides massartiana geerinck synonym hyacinthoides variabilis p d sell tutón hybrid je jara wariabelny w jeho přiznamjenjach steji pak w jeho wutworjenju přiznamjenjow zwónčkatej česničce bliže kultiwowane a wodźiwjene rostliny často na tutym bastardźe bazuja kopičkata kitelnička muscari comosum je rostlina ze swójby hyacintowych rostlinow hyacinthaceae kopičkata kitelnička je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm rostlina ma zwjetša na spódku stejace łopjena kotrež docpěwaja dołhosć wot hač cm kćěje wot meje hač junija blědobrune karančkojte mm wulke kćenja steja w kićach z dołhosću wot hač cm na kotrychž hornim kóncu je promjo z małkich módrych stołpikatych njepłódnych kćenjow rosće na mjezotowych ćopłych wapnitych suchich trawnikach skłoninach pućowych kromach a winicach preferuje skerje suche bazowe často pěskowe hlinane pódy rostlina je w južnej němskej a južnej europje rozšěrjena wulka kitelnička muscari neglectum syn muscari racemosum l mill je rostlina ze swójby hyacintowych rostlinow hyacinthaceae wulka kitelnička je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač do cm cyblička ma někotre pódlanske cyblički łopjena docpěwaja šěrokosć wot hač do mm su wusko linealne klunkate a so najwjetša po třoch hač po šesćoch w nazymje jewja wone su dlěše hač stołpik kćěje wot apryla hač do meje šědźiwiznojte karančkojte kćenja su dołhojte a steja w hustej cm dołhej kići a docpěwaja dołhosć wot hač do mm hač wonjacych kćenjow je ćmowomódre a njesu běłu wobkromu rosće jako sćěhowar kultury wina na něhdyšich winicach pochadźa originalnje z ruma srjedźneho morja preferuje suche najwjetša wapnite pódy na ćoplišich najwjetša k juhej měrjacych stejnišćach rostlina je w srjedźnej a južnej europje rozšěrjena himalajaska cedra cedrus deodara je štom ze swójby chójnowych rostlinow pinaceae himalajaska cedra je štom kotryž dźiwje docpěwa wysokosć wot m młode štomy spěšnje rostu wona je ze wšěch cedrow najbóle čućiwa přećiwo zmjerzkej króna je kehelojta při čimž wjerškowy wurostk je nygacy wšě hałuzy njesu přewisowace kónčki zelene abo módrozelene jehły docpěwaja dołhosć wot hač do cm a steja po dwacećoch hač po třicećoch rozetojće na krótkich wurostkach ale šrubojće na dołhich wurostkach hable su zrunane tonojte a docpěwaja dołhosć wot hač do cm jich kónčk je tupo jejkojty na spočatku su namódry šědźiwiznojte pozdźišo čerwjenobrunje wona so hodźa jenož regionach z miłych zymach a při wysokej włóžnosću powětra bjez problemow kultiwować rostlina je w zapadnej himalaje hdźež we wysokosćach wot hač do m wustupuje ale bu tam nimale wutupjena w europje so často jako pyšne drjewa w parkach a w zahrodach plahuje libanonska cedra cedrus libani je štom ze swójby chójnowych rostlinow pinaceae tutón štom je w starowěku za najrjeńši štom měł libanonska cedra je štom kotryž docpěwa wysokosć wot hač do m młode štom su wuske a rune mjeztym zo starše su na kónčku wopłonjene a njesu masiwne hałuzy króna je šěroka zdónk je mócny a docpěwa tołstosć wot wjace hač m jehły su ćmowozelene dosć mjechke a docpěwaja dołhosć wot hač do cm wone steja předewšěm na krótkich wurostkach w promjenjach a to po dźesaćoch hač po dwacećoch kćěje w septembrje hable su zrunane a tonojte a docpěwaja dołhosć wot hač do cm zrałe hable maja wopłonjeny kónčk šupizny zrałych hablow wotpadnu rostlina je w horinach zapadneje a małkeje azije rozšěrjena při čimž buchu přirodne wobrosty za čas antiki jara deciměrowane hižo w lětstotku bu w europje zawjedźena wšědna douglasija pseudotsuga menziesii je štom ze swójby chójnowych rostlinow pinaceae wona so w europje lěsnisce plahuje ale su w sewjernej americe domjace wšědna douglasija je štom kotryž docpěje wysokosć wot hač m ma kehelojty róst skora je tołsta a hruba při starych štomach je načerwjeń bruna a móže tołstosć wot wjace hač cm docpěć mjeztym zo při młodych štomach je ćeńka a slěbrošěra zymske pupki su wrjećenkojte a maja wótry kónčk wone njewožiwča a njesu jedyn nad druhim ležace błyšćace brune šupizny nakónčne pupki docpěja dołhosć wot hač do mm a su šwižniše hač bóčne pupki jehły su přeco zelene płone docpěja dołhosć wot hač cm a šěrokosć wot hač do mm wone su mjechke zhibujomne a rozrybowane kaž oranža abo citrona wonja jich delni bok njese dwě běłej pasmje jich horni bok je ćmowozeleny var menziesii abo šěromódre hač slěbrošěre var glauca wone wostanu pjeć hač dźesać lět na štomje młode wurostki zwjetša su nahe a wariěruja po barbje kćěje wot apryla hač meje při tym douglasija zwjetša hakle w starobje wot hač lět prěni raz kćěje hačrunjež buchu kćenja hižo na dwulětnych rostlinach widźane žónske kwětnistwo je zelenojte a šešerjate mjeztym zo muske kćenja su nažołć brune hable maja třikónčkowe šupizny docpěja dołhosć wot hač cm wot hač do cm šěrokosć wot hač do cm a dele wisaja w přirodnym arealu wulkosć wot sewjera hač do juha stupa njezrałe hable su zelene mjeztym zo zrałe hable su brune wone w prěnim lěće zrawja jich stołpik docpěje dołhosć wot hač do cm prózdne hable jako cyłk wot štoma wotpadnu typiske hablowe šupizny hač cm nad symjenjowymi šupiznami wusahuja forma wotwisuje wot warjetety družiny při pobrjóžnej douglasiji wone su runane a na symjenowych šupiznach husto přilěhuja mjeztym zo při nutřkokrajnej douglasiji wone su lochko horje zhibnjene a tróšku wotesteja symjenja su brune a docpěja dołhosć wot hač do mm ličba symjenjow jara wariěruje rosće často jako lěsniski a pyšny lěs pochadźa z pacifiskeje sewjerneje ameriki při tym přirodny rozšěrjenski teritorij ma nimale formu na hłownje stejaceho pismika v z njejenakimaj bokomaj a so wot hač do sewjerneje šěriny wupřestrěje jendźelski slědźer david douglas je w lěće prěnje symjenja k jendźelskej přinjesł družina ma dwě warjeteće linija wot sewjerneje šěriny a zapadneje dołhoty hač do sewjerneje šěriny a zapadneje dołhoty bu jako hranicu mjez warjetetomaj kartěrowana drjewo douglasije je relatiwnje ćežke a twjerde jeho barba wariěruje mjez čerwjenojtej a žołtej tracheidy docpěja sćěnowu tołstosć wot hač do m jich přeměr móže hač m docpěć mjeztym zo dołhosć wariěruje mjez a m włokninowe tracheidy docpěja sćěnowu tołstosć wot hač do m jich přeměr móže hač m docpěć w starobje wot hač do lět so maksimum włokninoweje dołhosće a přeměra docpěje sibirska chójna pinus cembra je štom ze swójby chójnowych rostlinow pinaceae dalše mjeno je arwa sibirska chójna docpěwa wysokosć wot m króna je kehelojta abo walcojta skora je bruna młode hałuzy su tołste a čerwjenožołće kosmate jehły su po pjećoch na krótkich wurostkach promjenjate proste ćmowozelene třihranite a docpěwaja dołhosć wot hač mm a šěrokosć wot mm kćěje wot junija hač julija hable su jejkojte křiwo zrunane abo wotstejne a docpěwaja dołhosć wot hač cm wone hakle w druhim lěće po kćěwje zrałe budu płodowe šupizny su módrojte a maja bruny kónčk rosće w jehlinowych lěsach we wysokich połoženjach a na lěsnej hranicy alpow a karpatow we wysokach wot něhdźe hač m běła jědla abies alba je štom ze swójby chójnowych rostlinow pinaceae běła jědla je štom kotryž docpěwa wysokosć wot m króna je wusko kehelojta wjeršk je při młodych štomach wótry pozdźišo kulowaty skora je hładka a swětłošěra jěhły su přecozelene płone zhibujomne na hornim boku błyšćace ćmowozelene sedźa zwjetša w dwěmaj rjadomaj a docpěwaja dołhosć wot hač cm jich delni bok njese dwaj běłej paskaj nimo toho su prědku tupe abo zarěznjene kćěje wot meje hač do junija žónske kwětnistwo je zrunane muske kwětnistwo steji na kóncu hałuzow kćěw započina w starosći wot lět hable su zrunane a docpěwaja dołhosć wot hač cm při zrałosći na štomje rozpadnu rosće w lěsach we wysokosćach mjez a m preferuje čerstwe chłódne małowapnite abo wapnite pódy rostlina je čućiwa napřećo mjerznjenju rostlina je w horinach srjedźneje a južneje europy rozšěrjena nalětni jabrik callitriche palustris je rostlina ze swójby putnikowych rostlinow plantaginaceae dalše serbske mjeno je hwězduš po někotrych žórłach so do swójby jabrikowych rostlinow callitrichaceae přirjaduje nalětni jabrik je jednolětna rostlina kotraž docpěje wysokosć wot hač cm zróst je wariabelny we wodźe ma podnurjene stołpiki a nakónčne rozety mjeztym zo krajna forma je jenož małke centimetry wysoka a njese jara małke łopjena stołpik je nitkojty a ćeńki łopjena su přećiwostejne a cyłokromne linealne hač jejkojte kćěje wot apryla hač oktobra kćenja su móličke a steja we łopjenowych rozporach muske kćenja maja jedne próškowe łopješko a žónske kćenja maja jedyn płódnik kćenja so nad wodu puknu ale so wot insektow njewopytaja rosće na jězorowych brjohach hatach w hrjebjach a w nachwilnje wusušenych łužičkach na lěsnych pućach ma radšo płonu wjace mjeńše małowapnitu relatiwnje čistu wodu lisćowcowy jemjel viscum album je rostlina ze swójby sandelowych rostlinow santalaceae dalše serbske mjena su ptači lěp lěpikowe zelo lěpa jemlina jemjelina a jemjelnja jeho płód je lěpjowka po někotrych žórłach so swójskej swójbje jemjelowych rostlinow viscaceae přirjaduje lisćowcowy jemjel je kerk kotryž docpěwa wysokosć wot hač cm rostlina je na štomach rosćeny połpřižiwnik při čimž rostlina je pak muska pak žónska hałuzy su wjacekróć widličkojće rozhałuzowane łopjena su měnjate lancetojte abo lancetojće łopatkojte kožane a přecozelene kćěje wot februara hač do apryla njenahladne kćenja steja po třoch hač po pjećoch w promješkach płody su błyšćace běłe abo žołtojte a docpěwaja wulkosć wot hač do cm rosće na lisćowych štomach předewšěm na topołach wjerbach a jabłučinach ale tež na běłych jědlach a chójnach při tym cyca wodu a žiwne sele z žiwićelskych rostlinow mjeztym wuhlikowe hydraty sam twori rostlina je w južnej skandinawiskej srjedźnej a južnej europje rozšěrjena rostlina wobsahuje jědojte lektiny a wiskotoksiny po wjazanju na rozdźělne žiwićelowe štomowe družiny so znutřka družiny viscum album wjacore poddružiny abo žiwićelowe rasy rozeznawaja prjedy při składnosći jako poddružinu viscum album subsp coloratum wjedźena korejski abo japanski jemjel so přećiwo tomu dźensa jako swójska družina viscum coloratum wobhlada při někotrych awtorach eksistuje aziska poddružina viscum album subsp meridianum danser d g long bahnowy jenačk parnassia palustris je rostlina z podswójby jenačkowych rostlinow parnassioideae znutřka swójby kapralcowych rostlinow celastraceae bahnowy jenačk je trajne zelo kotrež docpěje wysokosć wot hač cm stołpik je hranity spódnja rozeta wobsteja z dołho stołpikatych wutrobojtych łopjenow kćěje wot julija hač septembra běłe kćenja docpěja wulkosć wot hač cm steja po jednym a su dołho stołpikate před kóždym krónowym łopješku steja pozdatne nektarije rosće w niskich a žórłowych tymjenjach na łuhojtych łukach a wapnowych suchich trawnikach ma radšo włóžne hač wot sakanja mokre bazowe a wapnite pódy rostlina je w europje rozšěrjena ale w juhu jenož w horinach módra jěrnica polemonium caeruleum je rostlina ze swójby jěrnicowych rostlinow polemoniaceae módra jěrnica docpěwa wysokosć wot hač cm rostlina ma wodoruny ricom stołpik je zrunany hraniće brózdźeny a nahi łopjena su njeporowje pjerite z jejko lancetojtymi łopješkami kćěje wot junija hač julija kćenja su pjećličbne a steja w dołhich žałzojće kosmatymi pakićach króna je kolojta hač zwónčkojta njebjomódra rědko běła a docpěwa šěrokosć wot něhdźe cm a njese kulojćene krónowe kónčki keluch je hač do srjedźišća dźěleny rosće w lěsach ze šěrymi wólšami kerčinach a wapnitych niłkich bahnach rostlina je w srjedźnej a sewjernej europje rozšěrjena při čimž druhdy ze zahrodow wodźiwi čerwjeny jěrowc aesculus x carnea syn aesculus rubicunda je štom ze swójby mydłowcowych rostlinow sapindaceae prjedy słušeše do swójby jěrowcowych rostlinow hippocastanaceae kotraž nětko je podswójba hippocastanoideae rostlina je na spočatku lětstotka nastata křižowanka z běłeho jěrowca aesculus hippocastanum a čerwjeneje pawije aesculus pavia čerwjeny jěrowc je štom kotryž docpěwa wysokosć wot hač m króna je šěroka kuplojta a husto zawrjena łopjena su rukojće dźělene su na hornim boku ćmowozelene a błyšćace na delnim boku jasniše a wobsteja z nimale sedźacych łopješkow kćěje w meji mjeztym zo hakle wot lěta kćěje swětłočerwjene kćenja docpěwaja wulkosć wot cm a wutworja napadne pakiće kapslowy płód ma jenož małko kałačow abo nima kałače rosće zwjetša w parkach na dróhach w zelenišćach a je lědma wodźiwjena čerwjena pawija aesculus pavia je štom ze ze swójby mydłowcowych rostlinow prjedy słušeše do swójby jěrowcowych rostlinow hippocastanaceae rostlina je jedyn ze staršeju čerwjeneho jěrowca aesculus x carnea čerwjena pawija je štom kotryž docpěwa wysokosć wot hač cm pupki njejsu lěpjate hałuzy su wodorune abo wisace łopjena su rukojće dźělene a wobsteja z stołpikatych dołhich łopješkow z njeprawidłownje rězanej kromu kćěje wot meje hač junija kćenja wobsteja ze štyrjoch njejenak dołhich krónowych łopješkow a steja po małkich w pakićach na kóncu hałuzow keluch je žałzojće kosmaty jejkojty kapslowy płód nima kałače symjenja su brune rostlina je domjacy w sewjernej americe a w europje w parkach wustupuje kerkaty jěrowc aesculus parviflora je kerk ze ze swójby mydłowcowych rostlinow sapindaceae prjedy słušeše do swójby jěrowcowych rostlinow hippocastanaceae kotraž nětko je podswójba hippocastanoideae kerkaty jěrowc je kerk kotryž docpěwa wysokosć wot hač m rostlina wutwori přeco wjace zdónkow a so přez podzemskich wuběžkow sylnje rozšěrjuje hałuzy su zrunane łopjena su porstate a wobsteja z dołho kónčkojtych nimale sedźacych cm dołhich łopješkow wone so w nazymje žołte zbarbja kćěje wot julija hač awgusta kćenja wonjeja nawječor hač dołhe kwětnistwa přesahuja lisćo běłe krónowe łopješka docpěwaja dołhosć wot něhdźe cm próškowe łopješka daloko wusahuja rostlina wutwori zwjetša jenož małko cm wulkich płodow rosće w europje jako pyšny kerk w parkach a zahrodach pochadźa originalnje z juhuwuchodnych zjednoćenych statow ameriki wšědny kardamom elettaria cardamomum je rostlina ze swójby jumbjerowych rostlinow zingiberaceae kotraž so jako korjenina wužiwa wšědny kardamom je wjacelětna rostlina z sylnym ricomom jednotliwe stwjelca z wjele łopjenami su zwjetša metrow wysoke rědko su hač do m wysoke kiješk z kćenjemi wurosće z nadzemskich kiješkow a je hač do metrow wysoki kćenja su zrjadowane w kićach a maja swětłomódre łopjena ze žołtymi kromami płody su zeleno žołte słomojte kapsle z třomi bokami w kóždej kapsli je čerwjenobrunych symjenjow kotrychž formy so rozeznawaja kardamom pochadźa z južneje indiskeje a z kupy sri lanka indiski kardamom je mjeńši ale wjace aromatiski kardamom so dźensa tež z guatemale tanzanije a vietnama importuje w kardamomowych symjenjach je eteriski wolij čehoždla maja pikantnu słódkowótru aromu dokelž kardamom swój aroma spěšnje pozhubuje so hodźi jón w kapslach wobchować a symjenja hakle před wužiwanjom wupróć a zemlěć kardamom je rozšěrjeny předewšěm w aziatiskej kuchni w europskej kuchni so wužiwa při pječenju hodowneho pječwa na př poprjanca nimo toho so wužiwa tež za kołbasy likery a jako dźěl korjeninskich měšeńcow při hotowanju arabskeho kofeja je rozšěrjeny nałožk kofej z kardamomom korjenić runje tak so wužiwa za hotowanje čaja z mlokom kotryž so tradicionelnje po islamskej rańšej modlitwje postaja podnurjena kačizna lemna trisulca je rostlina z podswójby kačiznowych rostlinow lemnoideae znutřka swójby aronowych rostlinow aronaceae podnurjena kačizna je trajne zelo kotrež docpěje wysokosć wot hač do cm rostlina płuwa jenož za čas kćěwa na powjerchu mjeztym zo hinak płuwa pod wódnym powjerchom čłonki su łopjenojte docpěja dołhosć wot hač do mm a šěrokosć wot hač do mm maja prědku zubatu kromu zwjetša steja přez křiž a rjećazojće hromadźe wisaja kóždy čłonk ma jedyn korjeń kćěje w juniju ale rědko muske kćenja ma jedne próškowe łopješko žónske kćenja ma jednu pěstku rosće w stejacych abo jara pomału běžace wodźiznach w mórskich zaliwach w hatach a we łužach ma radšo bóle mjenje wutkate zwjetša čiste na kislik bohate wodźizny mnohokorjenaty křěk spirodela polyrhiza syn lemna polyrhiza je rostlina z podswójby kačiznowych rostlinow lemnoideae ze swójba aronowych rostlinow araceae mnohokorjenaty křěk je trajne zelo kotrež docpěje wysokosć wot hač do cm twori zelene přestrjency ze hač do mm dołhich łopjenojtych čłonkow na wodźe delni bok zwjetša je ćěmnopurpurowy wurostkowe čłonki su wopak jejkojte abo kulojte zwjetša płone maja na čłonk abo wjace promjenjowych korjenjow kćěje wot meje hač do junija korjenje docpěja dołhosć wot cm twori nazymu małke zymske pupki kotrež so na wodźiznowy spódk nurja a tam zymny počas přetraja wobsahuja škrob jako energisku rezerwu wone nalěto zaso wubija a přez tworjenje płuna horje wustupja rosće w stejacych a pomału běžacych wutkatych lochko přihrěwajomnych wodźinach jězorach a zaliwach ze starej wodu wšědne zelenčko wolffia arrhiza je rostlina z podswójby kačiznowych rostlinow lemnoideae znutřka aronowych rostlinow aronaceae wšědne zelenčko je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot cm wono je mólička płuwaca rostlina bjez korjenjow kotraž na wodźe kaž zelena pěna wupada rostlina je najmjeńša kćenjowa rostlina w swěće a wutwori najmjeńše płody wubitkowe čłonki su kulowate abo jejkojte a docpěwaja dołhosć wot hač do mm płody su jara móličke drje jenož tróšku wjetše hač selowe kristale wone wobsahuja jenož jedne symjo rosće w stejacych abo pomału běžacych wutkatych přećiwo wětrej škitanych wodźiznach w hrjebach a w starowódnych zaliwach móličke rostlinki so w thailandskej a laosu jako derje słodźace wódne jejka jědźa ebenowc diospyros je ród ze swójby ebenowych rostlinow ebenaceae hižo linn je w lěće dwě družinje wopisał diospyros lotus a diospyros virginiana w species plantarum synonymy za diospyros l su cargillia r br cavanillea desr ebenus kuntze embryopteris gaertn guaiacana duhamel idesia scop maba j r forst g forst mabola raf macreightia a dc noltia thonn paralea aubl pimia seem rhaphidanthe hiern ex gürke ropourea aubl royena l tetraclis hiern dźensa wobsahuje ród diospyros něhdźe hač družinow na př wustupuje družinow w chinskej někotre wuběrane su tu naspomnjene eksistuje křižowanki hybridy z diospyros kaki a diospyros virginiana z z někotrych družinow hłownje prawy ebenowc diospyros ebenum so ebenowe drjewo zhotuje kakijowc diospyros kaki je štom ze swójby ebenowych rostlinow ebenaceae kakijowc je w lěće zeleny štom kotryž docpěje wysokosć wot něhdźe m abo wot hač do m króna je kulowata a šěroka zwjetša chětro husta zdónk je zrunany jeho hałuzy su wustupowace skora je na spočatku hładka a ćmowobruna ale pozdźišo je skorata a podołhostnje brózdźena abo šupiznata měnjate abo nimale přećiwostejne łopjena su owalne prědku kónčkojte na bazy kuojćene abo klinate a njesu cm dołhi stołpik łopjońcy docpěja dołhosć wot hač do cm a šěrokosć wot hač do cm na hornim boku su ćmowozelene mjeztym zo na delnim boku su husto kosmate a jasniše w nazymje žołte abo ćmowooranžowe bywaja kćěje w juniju beige kćenja su małke a jednodomnje rozdźělene muske kćenja steja zwjetša w małkich promjenjach žónske kćenja steja po jednym kćenja su štyriličbne keluch je wulki a zeleny króna je blědźožołta hač syrikožołta płody su oranžowe abo žołte jahody a docpěja wulkosć wot nimale cm jich keluškowe łopješka su jara powjetšene a płodowe mjaso je derje słodźace słódke wone wot oktobra hač do nowembra dozrawja ma radšo čumpate hlinjane pěskowe pódy kotrež su jenož w prawym měrje humusowe pochadźa z chinskeje a japanskeje wón so w japanskeje krajach wokoło srjedźneho morja a swětodaloko w subtropach plahuje w europje jenož w kónčinach z miłych zymach jako parkowu drjewu plahuje płody maja jenož w stawje dospołneje zradownosće mjechke mjaso a so hodźa jěsć nowe sorty kaž na př sharon maja tróšku bóle krute mjaso jeje słód je tomu slowkam podobny kapralc euonymus je ród ze swójby kapralcowych rostlinow celastraceae družiny su w lěću zelene abo přeco zelene často ležace abo lězuce kerki hałuzy su zwjetša štyrihranite łopjena su přewažnje přećiwostejne štyriličbne hač pjećličbne kćenja su dwusplažne abo jednosplažne zwjetša njenapadne płody su třifachowe hač pjećfache kapsle symjenja su wot mjasneho čerwjeneho abo žołteho płašćika wobdate při čimž wone leža po jednym hač po dwěmaj w fachu tutón ród bu w lěće pod mjenom evonymus wot carl von linn w species plantarum s najprjedy wozjewjeny typusowa družina je euonymus europaeus l synonymy za euonymus l su genitia nakai kalonymus j prokhanov masakia nakai melanocarya turcz pragmatropa pierre pragmotessara pierre sphaerodiscus nakai turibana nakai w rodźe kapralcow euonymus je něhdźe hač družinow wuběrk w dwěmaj podrodomaj europski kapralc euonymus europaeus je rostlina ze swójby kapralcowych rostlinow celastraceae dalše serbske mjena su kaponki čerwjene kłobučki kaponjace drjewo honačik kapłanki kokorači kerk w někotrych žórłach ma wědomostne mjeno euonymus europaea ale nětko mjeno roda euonymus je muski tohodla jenož euonymus europaeus je płaćiwy europski kapralc je kerk abo małki štom kotrež docpěje wysokosć wot hač m wot hač do m młode hałuzy su štyrihranite a maja šwižne křidleška łopjena docpěja dołhosć wot hač cm a su jejkojte wótre na kromje karbikojće rězane a přećiwostejne jich nazymske barbjenje je šarlachčerwjene kćěje wot meje hač junija nazeleń žołte hač běłojte kćenja su njenapadne a steja po dwěmaj hač po sedmjoch we wokołkowych pakićach docpěja wulkosć wot hač cm a su štyriličbne krónowe łopješka steja swobodnje a su jasnozelene běłojte stameny steja před keluškowymi łopješkami rostlina so wot insektow wopróšuje brěčkaty kapslowy płód je róžojta karminčerwjena abo purpurowa štyrihranity so štyridźělnje puka a docpěje šěrokosć wot cm běłe symjenja maja oranžočerwjeny přikryw arillus a su jědojte płody so wot ptačkow rozšěrjuja rosće w žiwych płotach na lěsnych kromach we łučinowych lěsach a na rěčnych brjohach ma radšo zwjetša čerstwe wutkate hłubokosahace zwjetša wapnite pódy rostlina je w nimale cyłej europje z wuwzaćom najbóle sewjerneje europy a dźělow regiona srjedźneho morja rozšěrjena drjewo něhdy bu za zhotowanje wrjećenow za předźenje wołmy wužiwane běła kichawa veratrum album je rostlina ze swójby kichawowych rostlinow melianthaceae běła kichawa je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm rostlina ma wjace tołstych korjenjow łopjena maja dołhe nerwy su wjacekróć po dołhosći fałdowane schódne a steja šrubojće wokoło stołpika delnje łopjena su šěroko owalne mjeztym zo hornje łopjena su lancetojte wjacenerwne kćěje wot junija hač awgusta hwězdate běłe abo žołtojte zwonka zelenojte kćenja docpěwaja šěrokosć wot hač mm a steja w kićach kotrež su k nakónčnej maksimalnje cm dołhej pakići zjednoćene delnjej kćeni stej dwusplažnej kćenjowe łopješka su ćmowšo žiłowane zajědojćenje wuwoła třichanje sylzowe ćečenje problemy při póžěranju hłowywjerćenje přizajeće spadowanje krejoweho ćišća a smjerć přez stagnaciju wutroby abo přizajeće dychanja alkaloidy móžeja samo intaktnu kožu předrěwaja rosće často na łukach a składźišćach za zwěrjata alpow na łuhojtych łukach a w łučinowych lěsach blisko alpow preferuje čerstwe hač mokre wutkate zwjetša wapnite pódy rostlina je w horinach srjedźneje a južneje europy rozšěrjena wšědna kisyca berberis vulgaris je kerk ze swójby kisycowych rostlinow berberidaceae dalše serbske mjena su čerwjene kitki kisałe jahodki kisały ćerń wšědna kisyca je kerk kotryž docpěwa wysokosć wot m wona njese dźělne ćernje na hałuzach rostlina je nachwilny hosćićel žitneho čorneho womjatka łopjena su w lěće zelene zubate wopak jejkojte a docpěwaja dołhosć wot hač do cm jich kroma je sćeńka kałaće zubate kćěje wot apryla hač do junija swětłožołte kćenja steja w čumpatych wisacych kićach a sylnje wonja ale skerje njepřijomnje wone wobsteji ze šěsć krónowych a ze šěsć keluškowych łopješkow płody su čerwjene jahody kotrež docpěwaja dołhosć wot hač do mm zrałe jahody su njejědojte a jara kisale słodźa rosće na lěsnych kromach w žiwych płotach w kerčinach a w swětłych chójnowych lěsach preferuje wutkate w lěće ćopłe pódy rostlina je předewšěm w srjedźnej a južnej europje sewjernje hač do južneje skandinawiskeje rozšěrjena wótrolistowa mahonija mahonia auifolium je kerk ze swójby kisycowych rostlinow berberidaceae wótrolistowa mahonija je njećernjaty kerk kotryž docpěwa wysokosć wot hač cm skora je wosebite na znutřkownym boku sylnje žołta hałuzy su krute a małko rozhałuzowane łopjena docpěwaja dołhosć wot hač cm a su přeco zelene jejkojte kožojte błyšćace njeporowje pjerite a wobsteja z wótrych łopješkow kćěje wot apryla hač junija wot měrca hač do meje złotožołte kćenja docpěwaja šěrokosć wot něhdźe cm steja w hustych dołhich pakićach abo zrunanych kićach a wobsteja ze do keluškowych łopješkow a šěsć krónowych łopješkow jahody su něhdźe mm wulke a zwobručowane a purpuročorne abo módročorne rostlina je pyšny kerk ze zapadneje sewjerneje ameriki a rosće w hłubšich městnach tež wodźiwjena kiwijowc actinidia je ród ze swójby kiwijowcowych rostlinow actinidiaceae kiwijowcy su lisćo mjetuce liany łopjena su cyłokromowe abo zubate rostliny su dwudomne abo dwusplažne kćenja steja w pažostejnych cymach rědko po jednym pupkowa krytwa wot keluchowych ale tež krónowych łopješkow je křidlicojta łaćonsce imbricat pjeć keluchowych łopješkow je na spódku zarosćene krónowe łopjena je pjeć zwjetša su běłe staminy su wjele anthere so z škałbičkami pukaja płodowy suk je wjelewjechlojty na nim sedźa tak wjele pěstkow kaž wjechle eksistuja płody su jahody z mnoholičbnymi symjenjemi domjacy je ród we wuchodnej aziji areal saha wot sachalina přez wuchodnu sibirsku japansku korejsku a chinu hač k himalaji a malajziji ród actinidia bu w lěće wot john lindley botaniker w a natural system of botany druhi nakład s z typusowej družinu actinidia callosa lindl nastajeny synonymy za actinidia lindl su heptaca lour kalomikta regel trochostigma sieb zucc ród actinidia so do štyrjoch sekcijow a serijow rozrjaduje a wobsahuje cyłkownje a družinow wuběrk čerwjeny klon acer rubrum je štom ze swójby mydłowcowych rostlin sapindaceae po druhich žórłach zarjaduje so do swójskeje swójby klonowych rostlinow aceraceae čerwjeny klon je štom kotryž docpěwa wysokosć wot hač m rostlina je zmjerzkokruta króna je kehelojta hač kulojta łopjena su třilapate hač pjećlapate a sćeńka rězane wone su na delnim boku módrozelene a docpěwaja dołhosć wot hač do cm wobě delnjej lapje so jenož słabje jewitej nazymske barbjenje je intensiwnje čerwjene kćěje wot měrca hač do apryla błyšćace čerwjene kćenja so před zazelenjenju lisća jewja wone steja na krótkich stołpikach w promjenjach płody so hižo zahe wuwiwaja jich křidleška su čerwjene wuske a tupokućikaće jednym k druhemu steja pochadźa z wuchodneje sewjerneje ameriki preferuje słónčne stejnišća a swětłe sćiny potrjebuje čerstwe hač włóžne bjezwapnowe pódy wažne sorty su bowhall red sunset schlesingeri scanlon a october glory japanski klon acer japonicum je štomojty kerk abo małki štom ze swójby mydłowcowych rostlin sapindaceae po druhich žórłach zarjaduje so do swójskeje swójby klonowych rostlinow aceraceae japanski klon je zmjerzkokruty štomojty kerk abo małki štom kotryž docpěwa wysokosć wot hač do m łopjena młodeho štom njesu slěbro běłe kosmy kotrež so pozdźišo zhubja jeli łopjena z postupjacej starobu oliwozelene bywaja w nazymje někotre łopjena hižo zahe bywaja oranžowe abo čerwjene mjeztym zo druhe hač do podzymy jich lětne barbjenje wobchowuja kćěje wot apryla hač do meje kćenja so před łopjenami jewja njewutraje wusušowace wětry a preferuje włóžne a škitane stejnišća ma radšo słabje kisałe přesakliwe humozne požitne čerstwe hač włóžne pódy skalny klon acer monspessulanum je štom ze swójby mydłowcowych rostlin sapindaceae po druhich žórłach zarjaduje so do swójskeje swójby klonowych rostlinow aceraceae skalny klon je za čas lěta zeleny štom kotryž docpěwa wysokosć wot hač m m rosće často jenož jako kerk rostlina je zmjerzkokruta a suchotu toleruje króna je šěroko skulojćena abo kulojta při čimž často je njeprawidłowna zdónk je šwižny a rědko zruna rosće skora je ćeńka po dołhosći rozpukana połata hałuzy horje sahaja młode hałuzy su nahe a brune zymske pupki su jejkojte brune a docpěwaja dołhosć wot hač mm přećiwostejne łopjena su třilapate hrube prědku tupe relatiwnje tołste a zwjetša docpěwaja jenož dołhosć wot cm cm a šěrokosć wot hač do cm wone su na hornim boku ćmowozelene nahe a błyšćace a na delnim boku šěrozelene na spočatku mjechko kosmate jich stołpiki su čerwjenojte a docpěwaja dołhosć wot hač cm łopjency su na bazy tróšku wutrobojte a docpěwaja dołhosć wot hač do cm nazymske barbjene je žołte rědko oranžožołte abo čerwjenojte kćěje wot apryla hač do meje žołtozelene njenahladne kćenja so z łopjenami jewja su na nektar bohate a sedźa w wotstejacych krótkostołpikatych wokołkojtych wisacych pakićach jich stołpiki docpěwaja dołhosć wot hač do cm přikryw je dwójny žołtozelenej keluch a króna stej nimale jenakej a docpěwatej dołhosć wot hač do mm w kwětnistwje steja dwusplažne ale tež jednosplažne kćenja próškowe łopješka su wósom płódnik je hornostejny płody su křidłate worjechi jich křidlešce stej paralelnej a na słónčnych stejnišćach čerwjenej dźelne płody docpěwaja dołhosć wot cm a šěrokosć wot hač do mm płody w septembrje zezrawja rosće w słónčnych dubowych kerčinach a na lěsnych kromach preferuje słónčne stejnišća a suche a wapnite małowutkate płonosahace a kamjentne pódy rostlina je w jenož na srjedźnym rynje moseli mohanje w šwicarskej jura a južnej europje rozšěrjena ale tež w małej aziji sewjernej persiskej a turkestanje wustupuje šwicarski klon acer opalus je štom abo kerk ze swójby mydłowcowych rostlinow sapindaceae po někotrych žórłach je swójbje klonowych rostlinow aceraceae přirjadowany a ma wědomostne mjeno acer opulifolium šwicarski klon je w lěće zeleny štom abo kerk kotryž docpěwa wysokosć wot m m m króna je husta a šěroko horbata zdónk je krótki často křiwy a wjerćany skora je na spočatku čerwjenojće brune pozdźišo ma hrube na kromach so rózno zhibowace šupizny kotrež po wotpadnjenju oranžobrune blaki zawostajeja přećiwostejne łopjena maja tři hač pjeć zhruba tupje karbowanych lapow a su na hornim boku ćmowozelene a na delnim boku šěrozelene a mjechko kosmate wone su dołho stołpikate a docpěwaja šěrokosć wot hač do cm nazymske barbjenje je oranžočerwjene kćěje wot měrca hač do apryla žołte kćenja so před łopjenami jewja a steja w sedźacych wokołkowych pakićach a so před łopjenami jewja zdźěla su dwusplažne a zdźěla su jednosplažne kćenja wot pčołkow a druhich insektow wopróša dokelž wobsahuja dosć nektara płody su worješki na tołstym stołpiku a njesu prawokutnje hač wótro wotstejacej róžojće zelenojtej hač čerwjenobrunej křidlešce rosće w ćopłych dubowych lěsach preferuje srjedźosahace wutkate pódy rostlina je w južnym čornym lěsu šwicarskim jura alpach cevennen pyrenejach a juhozapadnej europje rozšěrjena tatarski klon acer tataricum je kerk abo štom ze swójby mydłowcowych rostlin sapindaceae po druhich žórłach zarjaduje so do swójskeje swójby klonowych rostlinow aceraceae tatarski klon je kerk abo štom kotryž docpěje wysokosć wot hač do m rostlina je zmjerzkokruta króna je wotewrjena zdónk je niski skora je brunje hładka pozdźišo jasnišo šmórnjena přećiwostejne błyšćace zelene dołho stołpikate łopjena su zwjetša njelapate druhdy njejasnje lapate a jejkojte wone docpěja dołhosć wot hač cm jich kroma je rězana wone su na hornim boku słabje zelene a na delnim boku najmjenje podłu hłownych nerwow kosmate nazymske barbjenje je jaskrawje čerwjene abo oranžočerwjene kćěje wot apryla hač do meje małe běłojte přijomnje wonjace kćenja steja w bohatej ličbje w zrunanych abo rozpřesćěranych pakićach wone so hakle po łopjenach jewja a su předewšěm dwusplažne płody su worjechowe płody kotrež njesu intensiwnje čerwjenej křidlešce kotrejž jara wótrokućikaće jedyn k druhemu stejitej rostlina je w južnej europje rozšěrjena předewšěm na za čas lěta suchim panoniskim lěsnym stepowym regionje kotryž so hač do sewjerowuchodneje awstriskeje wupřestrěja na sewjer wot alpow so často jako parkowy štom druhdy jako nadróžny štom plahuje ma radšo wapnite suche abo włóžne wutkate pódy na přirěčnych brjohach a na skalnych zwisach družina ma štyri poddružiny acer tataricum ssp ginnala ma třilapate łopjena kotrychž srjedźna lapa je zwjetša jasnje wjetša jeho kćenja su nazeleń běłe płodowe křidleški su čerwjenojte a steja nimale paralelnje pochadźa z wuchodneje azije rosće na słónčnych stejnišćach wšědna klukoćina staphylea pinnata je rostlina ze swójby klukoćinowych rostlinow staphyleaceae wšědna klukoćina docpěwa wysokosć wot m łopjena su přećiwostejne dołho stołpikate a wobsteja z abo jejko lancetojtych fajn zubatych pjerow z dołhosću wot hač cm wone su na delnim boku módrozelene kćěje wot meje hač junija kćenja steja w wisacych pakićach a su radiarne a pjećličbne krónowe łopješka su žołtojte łopatkojte a zwónčkojće hromadu chilace a docpěwaja dołhosć wot hač mm płód je kóžkojta a naduta kapsla kotraž docpěwa dołhosć a šěrokosć wot hač cm rosće w lisćowych lěsach rostlina je w južnej němskej elsaskej francoskej jurje alpach a juhowuchodnej europje rozšěrjena słódny kobołk allium schoenoprasum je rostlina z podswójby kobołkowych rostlinow allioideae znutřka amarylisowych rostlinow amaryllidaceae dalše serbske mjena su cyblink cyblinka kobołčk a kobłušk słódny kobołk je wjacelětna rostlina kotraž rosće zruna a docpěje wysokosć wot hač cm wona intensiwnje wonja stołpik łopjena nima łopjena su mm tołste trubjałkojte dudławe a steja w promješkach kćěje wot junija hač awgusta kćenjowe łopješka su swětłofijałkojte abo ćěmnofijałkojte docpěwaja dołhosć wot něhdźe cm njejsu nihdy hwěžkojte kćenjowe stołpiki su krótše hač kćenja rostlina njenjese lehnjenske cyble we kwětnistwje rosće dźiwje w alpach a jurje na włóžnych łukach w płonych bahnach na rěčnych brjoze na włóžnym kamjentnej drjebiznje a wodźiwjeny při pěskowych ławach a w šotrje rěkow rostlina je žiwa w europje aziji a sewjernej americe hižo za čas srjedźowěka rostlinu jako korjeninu kultiwowachu wón za solotwje a k garněrowanju wužiwa kokornak aristolochia je ród ze swójby kokornakowych rostlinow aristolochiaceae to su přeco zelene abo lisćomjetace drjewjane wijate rostliny abo wjacelětne zelišćowe rostliny měnjate lisćowe łopjena su jednore a často wutrobojte njeeksistuja žane pódlanske łopjena w łopjenowych rozporach so kćenja najčasćišo po jednym tworja kćenjowe přikrywne łopješka su k rołce zarostowane kćenja maja wosebity mechanizm popróšenja wone sylnje wonjeja zo by wobmjezowace insekty přiwabjowałe znutřkowny wobłuk kćenjoweje rołki je kosmaty kotrež so wo to staraja zo móže přiwabjowany insekt kćenje hakle zaso wopušćeć hdyž je z próškom pokrywany eksistuja šěsć hač do próškowych łopješkow w kružku kotrež su z pěstku zarostowane płódnik je spody stejacy kapslowe płody so tworja ród wobsahuje sćěhowace družiny pryšćencowy kokornak aristolochia clematitis je rostlina ze swójby kokornakowych rostlinow aristolochiaceae pryšćencowy kokornak je trajne zelo kotrež docpěje wysokosć wot hač cm stołpik je zrunany a njerozhałuzowany łopjena su hłuboko wutrobojte nažołć zelene a nahe wone docpěja dołhosć wot hač cm kćěje wot meje hač junija kćenja docpěja dołhosć wot hač cm a su rołkojte horjeka jazykojte kćenja su na spódku brjuchojće rozšěrjene a steja po dwěmaj hač po wosmjoch w łopjenowych rozporach rosće na winicach a winicowych kromach rostlina je w srjedźnej a južnej europje rozšěrjena při čimž pochadźa z regiona srjedźneho morja za čas starowěka rostlina bu jako hojensku rostlinu přećiwo kusnjenjam hadow wužiwana w srjedźowěku je jako zrodźenje podpěraca płaćiła ale wot lěta jeje nałožowanje je zakazane aristolochijowa kisalina změni herbske kajkosće a móže tumory wuwabjeć europski smólnik asarum europaeum je rostlina ze swójby kokornakowych rostlinow aristolochiaceae europski smólnik je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm pjenk je dołhi a lězucy stołpik je lězucy a njese na spódku šupiznojte niske łopješka łopjena su jěrchenkojte hač kulowate kožojte ćmowozelene błyšćace a docpěwaja wulkosć wot hač cm jich delni bok je kosmaty kćěje wot měrca hač meje kćenja su zwonka zelenojte znutřka čerwjenobrune a často leža pod lisćom lěsneje pódy wone steja po jednym a su krótko stołpikate a radiarne kćenjowa wobalka je třidźělna zwonojta brunočerwjena a docpěwa dołhosć wot hač mm rosće w lisćowych a jehlinowych měšanych lěsach a łučinowych lěsach preferuje włóžne wutkate zwjetša wapnite pódy rostlina je předewšěm w srjedźnej a wuchodnej europje rozšěrjena kós turdus merula čorny kós abo kosak je družina dróznow sančka je brunočorna mjeztym zo je sanc čorny ze žołtym pyskom a rjenje spěwa abo fifoli wón je žiwy w europje poddružina turdus merula aterrimus je žiwa mjez waliziskej a kawkazom poddružina turdus merula mauritanicus w sewjerozapadnej africe někotre poddružiny so tež namakaja w aziji na acorach kanariskich kupach a na madeirje ptačk je mjez hač do centimetrow dołhi a waži gramow jeho hłós při přiwabjowanju je podobny na dukdukduk abo sriii při alarmje tikstikstiks spěwanje je podobne k fifolenju ptačk hnězdźi w lěsach zahrodach a parkach dwójce abo trójce za lěto mjezy aprylom a julijom jeho hnězdo je kulojta šklička z trawiznow měšane z hlinu ležacy na lěsach kerkach wuwzaćnje tež na domach sančka njese módrozelenych jejow ze zerzawobarbnymi blečkami sedźa na nich dnjow jenož wona potom staratej so wobaj staršej do dnjow wo młodźata a pomhatej jim so žiwić hišće dalšej dwě njedźeli po wotlećenju z hnězda wone žeru insekty wudźenki šlinki a płody kosy wotlětuja za čas zymy zdźěla do ćoplišich regionow w poslednim času přezymuja wjele tež w městach kokrikowe rostliny fumarioideae je podswójba znutřka rostlinoweje swójby makowych rostlinow papaveraceae swójba je rozrjadowany do dweju tribusow a hač rodow wona wobsahuje něhdźe družinow před druhim w měrnych a subtropiskich kónčinach sewjerneje połkule a w južnej africe jako sekundarny wupřestrěwanski centrum w europje su štyri rody z družinami zastupowane podswójba so wot někotrych awtorow tež jako swójba fumariaceae wjedźe wo bliskim přiwuznistwje wobsteji lědma dwěl porno druhich ranunculales wobsteji sylny wotwodźeny twar kćenjow a wone wobsahuja podobne alkaloidy samostatna pozicija kokrikowych rostlinow njeje po njedočinjene załožena přisłušnosć roda kukačko hypecoum so rozdźělnje praktikuje wot wjele awtorow so tež do podswójby hypecooideae do makowych rostlinow papaveraceae abo jako swójski tribus hypecoeae do fumarioideae staji žołtojty kokorč pseudofumaria lutea je rostlina z podswójby kokrikowych rostlinow fumarioideae znutřka swójba makowych rostlinow papaveraceae w někotrych žórłach ma wědomostne mjeno corydalis lutea žołtojty kokorč je trajne zelo kotrež docpěje wysokosć wot hač cm rostlina je sylnje rozhałuzowana łopjena su dwójce hač trójce pjerite na hornim boku zelene na delnim boku šěrozelene kćěje wot meje hač oktobra žołte wotrohowane kćenja docpěja dołhosć wot hač cm a steja po pjećoch hač po pjatnaćoch w kićach keluškowe łopješka docpěja dołhosć wot hač mm a su zubate rosće w murjowych škałobach z přesaknjenej wodu abo lockim zasćinjenjom kerčkaty kokrik fumaria vaillantii je rostlina ze swójby makowych rostlinow papaveraceae po někotrych žórłach so do swójby kokrikowych rostlinow fumariaceae přirjaduje kerčkaty kokrik je cunja módrozelena jednolětna rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot hač cm łopjena su dwójce pjerite jich kónčki su zwjetša razow tak dołhe kaž šěroke kćěje wot meje hač oktobra blědźe róžojtych na kónčku ćmowych šwižnych kćenjow steji w kićach a docpěwa dołhosć wot hač mm keluch docpěwa dołhosć wot mm keluškowe łopješka lochko wotpadnu rosće na rolach winicach prózdnych rolach pustych płoninach pućach a murjach preferuje w lěću ćopłe pódy lěkarski kokrik fumaria officinalis je rostlina ze swójby makowych rostlinow papaveraceae po někotrych žórłach so do swójby kokrikowych rostlinow fumariaceae přirjaduje lěkarski kokrik je cunja módrozelena jednolětna rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot hač cm stołpik je rozhałuzowany łopjena ma kónčki kotrež su razy tak dołhe kaž šěroke wone su dwójce třiličbne a módrozelene a maja hač mm dołhe kónčki kćěje wot meje hač oktobra róžojtych purpurowych abo ćmowočerwjenych šwižnych kćenjow steji w kićach a docpěwa dołhosć wot hač mm keluškowe łopješka lochko wupadnu keluch docpěwa dołhosć wot mm płód je horjeka tróšku zatłóčeny worjech rosće na rolach zahrodach winicach wotewrjenych stejnišćach twarnišćow a druhich pustych płoninow rostlina je w europje rozšěrjena rostlina wobsahuje alkaloidy kaž na př fumarin ale tež fumarowu kisalinu tohodla so w ludowej medicinje přećiwo bolosćam žołčnika žołdka a črjewa a schorjenjam kaže wužiwa konop cannabis je ród ze swójby konopowych rostlinow cannabaceae dalše serbske mjeno je konopej ród bu prěnjotnje na zakładźe wot cannabis sativa dźiwi konop jako monotypiski ród wot carl von linne w lěće najprjedy wopisany lamarck wotdźělowaše w lěće indisku družinu na zakładźe morfologiskich přiznamjenjow a wopojneje kmanosće jako cannabis indica a ruski botanikar dmitrij e janischewsky najprjedy je wopisał w lěće cannabis ruderalis w lětstotku bě systematika roda pak do dalokeje měry dwělna nimo modela třoch swójskich družinow su někotři awtorojo tři družiny wšitke jako poddružiny wot cannabis sativa wobhladowali hdys a hdys buchu tež hišće dalše družiny wopisane kotrež so njejsu wězo zwjetša předrěwali w lěće je spisał američan karl w hillig nadrobne genetiske přepytowanje na zakładźe wot populacijow w cyłej swěće kotrež je status jako družinje wot cannabis sativa a cannabis indica wobkrućowało samostatnosć wot cannabis ruderalis so njejsu pak wěsće dopokazować móhł pozdźiše dźěło k chemotaksonomiji roda wobkrućowaše tute wuslědki a zwužowaše wobjim roda na dwě družinje wšědny chmjel humulus lupulus je rostlina ze swójby konopowych rostlinow cannabaceae wšědny chmjel je trajne zelo kotrež docpěje wysokosć wot hač cm rostlina je wijaca wijawka stołpik njese w šěsć rjadach łazenske kosmy a je přećiwostejnje łopjenaty wón je naprawo wijacy łopjena su třilapate hač pjećlapate a zubate kćěje wot julija hač awgusta muske a žónske kćenja steja na rozdźělnych rostlinach muske kćenja njesu pjeć zelenych kćenjowych łopješkow steja dołhich pakićach a maja pjeć kćenjowych łopješkow a pjeć próškowych łopješkow žónske kwětnistwa su huste a hablojte płód je mm dołhi worješk rosće dźiwje w lěsach pódla rěčkow w kerčinach a na lěsnych kromach łučinow ma radšo włóžne abo mokre wutkate pódy mała kopřiwa urtica urens je rostlina ze swójby kopřiwowych rostlinow urticaceae dalše serbske mjeno je žahalca mała kopřiwa je jednodomna jednolětna rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot hač cm stołpik je njewobšěrny a štyrihranity łopjena su přećiwostejne eliptiske abo jejkojte tupe swětłozelene a docpěwaja dołhosć wot hač do cm kćěje wot junija hač septembra pakić njese muske a žónske kćenja a je krótša hač łopjenowy stołpik při dótknjenju špicy palnych kosmow wotłamaja kaž kanile do kože so drěja a jich wobsah wuprózdnja wobsah wobsteji z histamina acetylcholina mrowjaceje kisaliny a hišće nic dokładnje identifikowaneho jěda palenje je při tutej družinje sylniše hač při wulkej kopřiwje rosće na smjećowych městnach zanjerodźenych zahrodach hnojowych městnach winicach hródźach preferuje ekstremnje dusykate pódy rostlina je w europje rozšěrjena runy sćěnowc parietaria officinalis syn parietaria erecta mert w d j koch je rostlina ze swójby kopřiwowych rostlinow urticaceae runy sćěnowc je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač do cm rostlina nima palne kosmy kulojte stołpiki su zrunane a njerozhałuzowane ćeńke měnjate łopjena škleńcojće błyšća a docpěwaja dołhosć wot hač do cm wone su cyłokromne jejkojće lancetojte wótre na woběmaj kónčkomaj wušene a při wuschnjenju transparentne bywaja kćěje wot junija hač do oktobra móliške njenahladne zelenojte kćenja steja w hustych kulowatych promjenjach kotrež su w rozporach łopjenow štyri kćenjowe łopješka docpěwaja wulkosć wot něhdźe mm rosće na chłódkojtych přećiwo wětrej škitanych skałach a na murjach preferuje włóžne pódy na ćopłych stejnišćach rostlina je w srjedźnej a južnej europje rozšěrjena dobruša huska doberschau gauig je gmejna w hornjołužiskim wokrjesu budyšin juhozapadnje wulkeho wokrjesneho města budyšin kotraž je so w lěće z dotalneju gmejnow huska a hnašecy dobruša wutworiła sydło gmejnskeho zarjada so w hnašecach namaka hač na kosarnju a nowu wjes słušeja wšitke gmejnske dźěle oficielnje do serbskeho sydlenskeho ruma susodne gmejny su hodźij a budyšin w sewjeru hornja hórka we wuchodźe wjelećin w juhowuchodźe wjazońca w juhu a smělna póckowy kaž tež zemicy tumicy w zapadźe ke gmejnje słušeja slědowace wjeski po ludličenju lěta bě gmejnskich wobydlerjow ewangelskeje a katolskeje konfesije gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej budyšin a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej budyšin i etrušćina rěč antikskich etrušćanow je mortwa a mysteriozna rěč hačrunjež znajemy wurjekowanje rěče dokelž naš alfabet z etruskeho pochadźa znajemy jenož woznam mało słowow wjele romjanow znaješe etrušćinu ale bohužel pisachu jara mało wo tutej rěči etrušćenjo hižo mějachu literaturu a jich rěč znajmjeńša měšnicy hač do lěta wužiwachu ale nětko je jich rěč zwjetša wěc někotrych słowow na rowach a wazach najdlěši tekst kotryž je nam znaty je liber linteus kniha z płata z słowami nichtó njemóže ju čitać kniha bu jako wobwjaz mumije w egyptowskej namakana najdlěši dwurěčny tekst su tafle z pyrgi w etrušćinje a fenicišćinje wobsteji jenož ze słowow a etruski tekst njeje posłowny přełožk fenicišćiny štyrceći słowow jasnje njedosaha zo by rěč wobknježiło struktura abo gramatika etrušćiny je zdźěla jasna na kóždy pad njeje indoeuropska rěč ale je snadź daloka kuzina po helmut rix lit móžeja w etrušćinje sćěhowace pady rozeznawać v steji w sćěhowacym za wokal plural so při substantiwach z pomocu sufiksa v r resp va cva va ua markěruje pluraliske markěrowadło steji před kazusowym markěrowadłom njeeksistuja w etrušćinje žane wosobowe kóncowki ani numerus singular abo plural subjekta so njewoznamjenjatej ame woznamjenja na př sym sy wón wona wono je smy sće su werbalne nomina so přez wutworja u rezultat runočasnosć as předčasnosć e infinitiw etrušćinu maja za izolowanu rěč najebać slědźenja wjacorych rěčespytnikow a amaterow nichtó dotal njenamaka přiwuzne etrušćiny wothladane wot hišće njeznaćišeje lemnišćiny a retišćiny etrušćina bě snadź čłon rěčneje swójby kotraž bě před přichadom indoeuropjanow před lětami wot italskeje hač do anatoliskeje rozšěrjena etruščenjo něhdy knježachu nad romjanami hač do lěta př n l č mjeztym toho romjanam swoje pismiki a cyfry wučachu ale naposledk dobychu romjenjo a knježachu nad etruščanami a druhimi krajemi wokoło srjedźozemskeho morja etrušćenjo wuknjechu łaćonšćinu a počasu zabywachu swoju rěč etrušćina bě wšědna rěč hač do lěta př n l č a bě liturgiska rěč hač do lětstotka po n l č poslednje znate wužiće etrušćiny pochadźa z lěta hdyž měšnicy etrušćinu rěčachu zo bychu błysk přećiwo zapadnym gotam wołali z etrušćiny pochadźeja slědowace łaćonske słowa antenna aprilis arena scena taberna tunica autumnus littera mantissa mundus persona popolus přikład cnl nuthe malec larth cucrina lausisa zilathmechl rashnallaris celatinalau saclanc arnt luscniarnthal clanc cyfry w etrušćinje prěnje šěsć buchu na kóstkach namakane januškowc ribes je jenički ród ze swójby kosmačkowych rostlinow grossulariaceae jeho płód je janska jahodka a kosmačka jenož při družinje kosmačkowc ribes urva crispa k rodej januškowc słuša něhdźe zdźěla w lěće zelenych zdźěla přecozelenych kerkow wone docpěja wysokosć wot hač do m wurostki su dołhe přezhibnjene zdźěla ćernojte hałuzy často su čerwjenojće přeběžane lapate łopjena su zdźěla zubate na delnim boku často móškaće kosmate před wotpadom so do čerwjeneho abo oranžoweho zbarbja kćěje w pózdnjej zymje abo na spočatku nalěća kćenja su zelenojte žołte čerwjene abo róžojte zdźěla seršćate běłe šarlachčerwjene wioletne zelene abo čorne jahody su zwjetša jědźne swójba grossulariaceae bu lěće wot augustin pyrame de candolle w flore franaise troisime dition s nastajena typusowy ród grossularia mill bu w lěće wot philip miller w the gardeners dictionary abridged nakład z typusowej družinu grossularia hirsuta mill wozjewjeny někotre hišće při a cronuist do grossulariaceae zarjadowanych rodow z kapslowymi płodami dźensa su swójske swójby itea jako iteaceae a escallonia mutis ex l f jako escalloniaceae mjeno roda ribes bu w lěće wot carl von linn w species plantarum s prěni raz wozjewjene typusowa družina je ribes rubrum l synonymy za ribes l su botrycarpum a rich botryocarpium spach calobotrya spach cerophyllum spach chrysobotrya spach coreosma spach grossularia mill liebichia opiz rebis spach ribesium medik rolsonia rchb ród ribes so do podrodow a sekcijow rjaduje tu kóždy pad z wuběrkom na družinach swětodaloko ród wobsahuje něhdźe hač družinow hłowny rozšěrjenski teritorij je měrnych klimatowe regiony sewjerneje połkule ale tež w andach eksistuja někotre družiny w chinskej wustupuje družinow z kotrychž jenož tam družinow wustupuje w sewjernej americe přećiwo tomu su jenož mało družinow w južnej americe domjace zahrodniske wuplahowanki rostliny su w chłódno měrnych regionach sewjerneje hemisfery rozšěrjene čerwjeny januškowc abo běły januškowc ribes rubrum je kerk ze swójby kosmačkowych rostlinow dalše serbske mjena su pyrička čerwjeny janski jahodowc jeho płód je janowka čerwjena janska jahodka a swjatojanske jahodki čerwjeny januškowc je zrunany kerčinaty w lěće zeleny nanophanerophyt bjez kałačow kotryž wysokosć wot hač do metrow docpěje młode wurostki su lochko kosmate a ze žałzami wobsadźene skora staršich hałuzow je čerwjeno bruna hač šěro čorna pupki su jejoformowe a maja čumpate pupkowe šupizny měnjate lišćowe łopjena su po wobrysy kulojte dołho stołpikate hač centimetrow dołhe a hač do centimetrow šěroke wone su tři hač pjećlapate a na spódku wutrobojte abo přikušene łopjenowe lapy su tupe a na kromje zhruba rězane łopjenowy delni bok je w młodosći krótko móškaće kosmaty pozdźišo nahi łopjenowy stołpik je něhdźe tak dołhi kaž łopjeno a runje tak čistozeleny kćěje wot apryla hač meje kćenja su dwusplažne nazeleń žołte abo tež čerwjenojte barbjene a po štyrjoch hač wosmych w na spočatku zrunanych pozdźišo jako wobłuk dele wisacych kićach rjadowane keluchowy bónčk je kołoformowje rozšěrjeny w jeho nutřkownym je pjećróžkata wuhorbjena rynka keluškowe łopješka su hołe zelenkojte abo nabruń čerwjene barbjene zdźěla čerwjenje dypkate łopatkowe a někak dwójce tak dołhe kaž žołtojte krónowe łopješka próšnikowe połojcy su přez podlěšenu prochowu nitku dźělene a lochko rozpěrane jahody maja přeměr wot hač milimetrow su kulojte čerwjene abo běłe druhdy tež róžojte transparentne a wobsahuje mnoholičbne symjenja płód je jědźny brěčkaty a ma aromatiski kisałkojty słód wone wot junija dozrawja někotre sorty maja žołtojte abo nazeleń běłe jahody chromozomowa ličba je n dalše wědomostne mjena su wón je jara rědki w niwowych lěsach wudrjeńcach kerčinach a na rěčkach ma radšo mokru běłohlinowu wutkatu pódu čerwjeny januškowc je w nimale cyłej europje rozšěrjeny dźiwi wustupuje jenož w belgiskej nižozemskej francoskej němskej a italskej w zbytnej europje je z kultury wodźiwjeny zrałe płody čerwjeneho januškowca so za wujuškowanje a přihotowanje marmelady a pudinga wužiwaja abo syrje jědźa čorny januškowc ribes nigrum je kerk ze swójby kosmačkowych rostlinow grossulariaceae dalše serbske mjeno je čorny janski jahodowc jeho płód je čorna janska jahodka čorny januškowc je w lěću zeleny kerk kotryž docpěje wysokosć wot hač cm m rostlina njenjese ćernje wšě dźěle rostliny při rozrybowanju sylnje wonja nimale njepřijomnje młody wurostki su móškaće kosmate hałuzy su sylne měnjate łopjena su třolapate hač pjećlapate dołho stołpikate maja kulojty abo róžkaty wobrys su na hornim boku nahe njesu na delnim boku žołtojte žałzy a docpěja dołhosć wot cm a šěrokosć wot hač do cm při tym lapy su wulke ale stej małkej na krótkich wurostkach kaž w promjenjach kopate wustupuja kćěje wot apryla hač meje zwjetša pjećličbne kćenja su njenapadnje zelenojte znutřka blědźe čerwjenojte a steja po štyrjoch hač po dźesaćoch we wotestejacych abo dele wisacych kićach krónowe łopješka su zrunane a krótše hač wróćo křiwjene husto kosmate keluškowe łopješka kulowate płody su čorne jědźne brěčkate jahody kotrež docpěja šěrokosć wot hač mm wone wot junija dozrawja a su bohate na witaminy rosće we wólšowych žumpadłach łučinowych lěsach a we włóžnych kerčinach na wodźiznowych brjohach ma radšo změnowłóžne hač mokre humozne hlinjane a běłohlinjane pódy rostlina je předewšěm w srjedźnej a sewjernej europje rozšěrjena ale tež w sewjernej a wuchodnej aziji wustupuje jahody so njewarjene jědźa abo k marmeladźe předźěłaja hórski januškowc ribes alpinum je kerk ze swójby kosmačkowych rostlinow grossulariaceae hórski januškowc je w lěće zeleny husto rozhałuzowany kerk kotryž docpěje wysokosć wot hač m rostlina je zwjetša jednosplažna wurostki su hładke a swětłozelene abo swětłošěre hałuzy njenjesu ćernje skora so wot staršich dźělow w smužkach pušći měnjate łopjena su stołpikate třilapate hač pjećlapate a hrubje zubate wone steja na krótkich wurostkach w hustych promjenjach a docpěja dołhosć wot hač cm łopjency maja třiróžkaty hač kulojty wobrys a docpěja šěrokosć wot hač do cm su na hornim boku blědźe zelene na delnim boku tróšku błyšćace jich stołpiki su žałzojće kosmičkate kćěje wot apryla hač meje štyriličbne abo pjećličbne kćenja su zelenojće žołte a docpěja wulkosć wot hač mm muske kćenja steja po dźesaćoch hač po třicećoch w zrunanych cm dołhich kićach mjeztym zo žónske kćenja steja po dwěmaj hač po pjećoch w zrunanych krótšich kićach krónowe łopješka su krótše hač keluškowe łopješka jahody su kulowate přeswěćujo čerwjene a njesłódnje słodźa płody so wokoło dnja swjateho jana začerwjenja rosće w hórskich a wudolinowych lěsach na horinskich łučinach a w skalnych kerčinach ma radšo wutkate zwjetša wapnite pódy ale tež na ćmowych stejnišćach rosće rostlina je w sewjernej a srjedźnej europje ale tež w sewjernej a wuchodnej aziji rozšěrjena při čimž w alpach we wysokosćach wot m na juh hač k sewjerošpaniskim horinam apenninam a horinam balkanskeje połkupy wustupuje kulturne sorty so za plahowanje žiwych płotow wužiwaja a pódla dróhach plahuje dokelž derje połsćin a wotpłuny znjesu krejčerwjeny januškowc ribes sanguineum je kerk ze swójby kosmačkowych rostlinow grossulariaceae krejčerwjeny januškowc rosće jako hač metry wysoki lisćo mjetucy zlochka hałuzaty w lěće zeleny kerčk njenjese ćernje skora je šěrobruna hač čerwjenobruna młode wurostki su žałzojće kosmate měnjate łopjena maja owalny wobrys su třilapate hač pjećlapate na bazy wutrobojte na hornim boku tróšku zmoršćene na delnim boku husto šěropjelsćojte a něhdźe runje tak šěroke kaž dołhe cm čerstwe łopjenowe zazelenjenje w nalěću wonja žiwicowje dwusplažne napadne kćenja su sylnje róžojte a so pokaza w samsnym času z łopjenami w aprylu hač meji wone steja po hač w cm dołhich zrunanych abo přewisowacych kulojtych kićach jednotliwe kćenja su hač mm wulke a maja pjeć sylnje čerwjene hač pinkojte krónowe łopješka kćenjowe stołpiki su žałzojte płody su ćěmnopurpurne módrje šědźiwiznojte jahody kotrež w junija hač juliju zrawja jahody su něhdźe cm wulke wone su jědźne maja pak małko aromy rosće w bohatych na kerčiny hórstwowych lisćowych lěsach a na zwisach krejčerwjeny januškowc pochadźa ze zapada sewjerneje ameriki a wustupuje tam wot britiskeje kolumbiskeje hač do sewjerneje kaliforniskeje w družinje bu slědowacej warjetetnosći zdźěla tež jako poddružinje wobhladowanej rozeznawanej chromozomowa ličba je n dla jaskrawje čerwjeneho kćena bu krejčerwjeny januškowc wot lěta často jako pyšny kerk w zahrodźe sadźena wjele sortow je su plahowane móžne barby kćenjow su běła hač ćmowočerwjena tu někotre sorty kosmačkowc ribes uva crispa syn ribes grossularia je kerk ze swójby kosmačkowych rostlinow dalše serbske mjena su kosmata jahoda kałata jahoda jeho jahoda rěka kosmačk a kosmačka kosmačkowc je w lěću zeleny zrunany kerk kotryž docpěje wysokosć wot hač m rostlina njese sylne w třoch rjadach stejace hač do cm dołhe ćernje wurostki su husto kosmate měnjate łopjena su třilapate hač pjećlapate móškojće kosmate njesu tupe zubki a docpěja šěrokosć wot hač cm wone su na delnim boku mjechko kosmate a steja zwjetša w rozporach dołhich ćernjow často w małkich promjenjach jich wobrys je kulojty a baza je wutrobojta kćěje wot apryla hač meje kćenja su přewažnje dwusplažne druhdy jednosplažne a steja po jednym hač po třoch w łopjenowych rozporach a docpěja wulkosć wot hač cm běłe krónowe łopješka su njenahladne keluškowe łopješka su čerwjenojte abo zelenojte a husto kosmate a dwójce hač trójce tak dołhe kaž krónowe łopješka wisace jahody su zelene žołtozelene abo čerwjenojte dołhojte hač kulowate hładke abo kosmate a docpěja dołhosć wot hač cm wona njese prědku zbytk kelucha a mjechke seršćiki wone wot julija dozrawja rosće w łučinowych lěsach w kerčinach na lěsnych kromach na kamjentnych kupach we wudolinowych a hórskich lěsach ma radšo wutkate často wapnite a kamjentne pódy rostlina je w nimale cyłej europje w sewjernej africe a wot prědnjeje azije hač do sewjerowuchodneje chiny rozšěrjena při čimž w juhu europy w horinach we wysokosćach hač do něhdźe m wustupuje a w sewjernej skandinawiskej faluje rostlina wot lětstotka so jako jahodki kultiwuje něhdźe sortow ma nimale samsne wjetše płody při čimž někotre sorty su přez zakřižowanje ameriskich sortow nastali jahody wobsahuja wjele witamina c mineralne maćizny a płodowe kisaliny kulturowe sorty přez zakřižowanje rozdźělnych ameriskich ribes družinow nastawachu při čimž tute sorty so druhdy pod swójskim wědomostnym mjenom r grossularia wodźa skalny januškowc ribes petraeum je kerk ze swójby kosmačkowych rostlinow grossulariaceae skalny januškowc je w lěću zeleny zruna rosćacy jara rozhałuzowacy kerk kotryž docpěje wysokosć wot hač do m sylne wurostki su šěrobrune nahe a njenjesu ćernje ani kałače sylnje wurostki su šěrobrune a nahe měnjate łopjena su dołho stołpikate rězane maja kulojty wobrys docpěja šěrokosć wot hač do cm wobsteji z wulkich a małkeju lapow kotrež druhdy su jenož njejasnje wutworjene wone su na delnim boku tróšku kosmate a na hornim boku chětro zmoršćene kćěje wot apryla hač do meje zwjetša pjećličbne kćenja su přeco dwusplažne načerwjeń barbjene a docpěja šěrokosć wot hač do mm wone steja po dźesaćoch hač po pjatnaćoch w hustych dołho stołpikatych kićach kiće su wotestejace abo wisace krónowe łopješka so wot dlěšich keluškowych łopješkow jako zwónčk přesahuja kćenja so wot małkich kožokřidłačow a dwukřidłačow rědko tež wot mjetelow wopytaja a wot tych wopróšuja płody su kulowate jědźne jahody kotrež jara kisało słodźa wone wot junija dozrawja rosće w hórskich lěsach we wódnych wudolinach w blokowych nasypach ma radšo wot sakanja włóžne čumpate słabje kisałe pódy rostlina je w europje wot pyrenejow přez alpy hač do karpatow rozšěrjena ale tež w sewjernej afriki a na wuchod hač do wuchodneje sibirskeje wustupuje při tym je w srjedźnych horinach jara rědka ale w alpach we wysokosćach wot wjace hač m wustupuje złoty januškowc ribes aureum je kerk ze swójby kosmačkowych rostlinow grossulariaceae złoty januškowc je w lěću zeleny bjezćernjowy kerk kotryž docpěje wysokosć wot hač do m dołho stołpikate łopjena su nahe blědźe błyšćace hłuboko třilapate maja kulojty wobrys a docpěja dołhosć wot hač do cm jich nazymske barbjenje je winočerwjene kćěje wot apryla hač do meje krónowe a keluškowe łopješka su złotožołte kćenja su w srjedźišću čerwjenojte a steja po pjećoch hač po pjatnaćoch w zrunanych abo wotestejacych kićach wone přijomnje wonjeja płody su čorne jahody kotrež docpěja wulkosć hróšatkow wone su jědźne a wot junij dozrawja znutřka roda ribes słuša ribes aureum hromadźe z krejčerwjenym januškowcom a čornym januškowcom k podrodej coreosma spach janczewski někotři awtorojo wobjednawaja ribes aureum jako synonym wot ribes odoratum slědni so rozeznawa pak mjez druhim přez wjetše na kromach a na płoninje sylnišo kosmate łopjena wobsahuje sćěhowace poddružiny rosće w łučinowych kerčinach na rěčnych brjohach ma radšo čumpate humozne pódy pochadźa z pacifiskeje sewjerneje ameriki kaliforniska ale nětko z městnami tež wodźiwjene w europje wustupuje wona so jako pyšnu drjewinu plahuje wšědna kótwica trapa natans je rostlina z podswójby kótwicowych rostlinow trapoideae znutřka swójby krawinowych rostlinow lythraceae dalše serbske mjeno je wódny worjech w někotrych žórłach so je do swójskeje swójby trapaceae přirjaduje wšědna kótwica je jednolětna rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot hač cm stołpiki su w spódnje wodźizny zakorjenjene rombiske kožojte na hornim boku błyšćace łopjena wutworja płuwacu łopjenowu rozetu rozetu wobsteji z pjeć hač třiceći łopjenow kotrež docpěwaja dołhosć wot hač cm a su prědku zubate horjeka zelene abo čerwjene deleka brune jich stołpiki su nadute kćěje wot julija hač awgusta běłe štyriličbne kćenja sedźa po jednym w łopjenowych rozporach maja wulkosć wot mjeńše hač cm a su štyridźělne drjewjany płód njese dwaj hač štyri ćernje rosće mjezy druhimi płuwanskimi rostlinami preferuje wutkate čiste stejace w lěće ćopłe wodźizny eksistuja wjace warjetetow družiny trapa natans l worjechojće słodźace symjenja wobsahuja dosć škroba a tohodla běchu wot młodokamjentnje doby hač do spočatka lětstotka njewarjene warjene abo pječene jědźene abo k muce mlěte třiłopješkaty kózlik menyanthes trifoliata je rostlina ze swójby kózlikowych rostlinow menyanthaceae dalše serbske mjeno je hórki dźećel třiłopješkaty kózlik je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm pjenk je tołsty lězacy a rozhałuzowany třiličbne łopjena su nahe a maja dołhe mjasne stołpiki kćěje wot meje hač julija kić wobsteji z hač běłych abo čerwjenojtych brodatych kćenjow z wulkosć wot něhdźe cm krónowe kónčki njesu trodle rosće w bahnach kotrež na suchi kraj so přeměnja małkich jězorach płonych tymjenjach a pochowišćach preferuje mokre tež přepławjene zwjetša małowapnite pódy rostlina je w sewjernej a srjedźnej europje ale tež w horinach južneje europy rozšěrjena wšědny wódny bónčk nymphoides peltata je rostlina ze swójby kótwicowych rostlinow menyanthaceae wšědny wódny bónčk je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač do cm rostlina je zmjerzkokruta łopjena su kožane błyšćate a kulojte docpěwaja wulkosć wot hač do cm wobšěrne nerwy ze centruma won běža kćěje wot meje hač do junija złotožołte kćenja jenož mało z wody wusahuja docpěwaja wulkosć wot hač do cm kćenja maja wupřestrětych kónčkow kroma krónowych łopješka njese trodle symjenja so přez wodowy prud rozšěrja nimo toho při pjerju pysku a płuwanskej koži wódnych ptačkow wisajo wostanu jeli ptačk wodu wopušći rosće w stejacych abo pomału bězatych wutkatych ćopłych wodźiznach rostlina je w dźělach europy a w japanskej rozšěrjena abelija abelia je ród ze swójby kozylistowych rostlinow caprifoliaceae družiny su pak lisćo mjetuce pak přecozelene kerki kotrež docpěja wysokosć wot hač do m ćmowozelene łopjena su zwjetša přećiwostejne a sedźa na lochko wodrjewjacych zdónkach kćenja su běłe abo róžojte a maja formu rołki trubki abo zwónčka někotre družiny su zymokrute mjeztym zo druhe su přećiwo mrózej nachilne wone maja radšo pak słónčne pak lochko chłódkojte stejnišća ale potrjebuja dreněrowane pódy a prawidłownje wodu družiny pochadźa z aziji a mexiko někotre družiny so jako pyšnje kćějace rostliny w hołym polu abo w horncu plahuja abelije abelia su ród w swójbje kozylistowych rostlinow caprifoliaceae tam so wona hromadu z rodami dipelta kolkwitzia a linnaea podswójbje linnaeoideae přirjaduje wón bu w lěće wot robert brown nastajeny mjeno abelia česći britiskeho lěkarja botanikarja a přirodospytnika clarke abel rodej słuša něhdźe družinow dźiwja kaledźina viburnum opulus je kerk ze swójby pižmonkowych rostlinow adoxaceae po někotrych žórłach rostlina je swójbje kozylistowych rostlinow caprifoliaceae zarjadowana dźiwja kaledźina je kerk kotryž docpěwa wysokosć wot hač m na woběmaj bokomaj zelene nahe łopjena su přećiwostejne njeprawidłownje zubate a třilapate abo pjećlapate a docpěwaja dołhosć a šěrokosć wot cm kćěje wot meje hač junija běłe kćenja docpěwaja šěrokosć wot hač mm a steja w hač cm šěrokich wokołkowyach pakićach mjeztym zo kromowe kćenja su sterilne a jara wjetšene cm hač cm wulke kulojte płody su čerwjene a brěčkate a docpěwaja šěrokosć wot hač mm rosće w łučinowych lěsach na lěsnych kromach rěčnych wobkromach a w žiwych płotach preferuje wutkate pódy rostlina je w nimale cyłej europje rozšěrjena wołmjana kaledźina viburnum lantana je kerk ze swójby pižmonkowych rostlinow adoxaceae po někotrych žórłach rostlina je swójbje kozylistowych rostlinow caprifoliaceae zarjadowana wołmjana kaledźina je kerk kotryž docpěwa wysokosć wot hač m łopjena su zmoršćene na delnim boku šěrozelenje pjelsćojte na hornim boku ćmowozelene přećiwostejne jejkojte fajn zubate kćěje wot apryla hač junija kćenja su mazanje běłe a docpěwaja wulkosć wot hač mm a steja w hač cm šěrokich wokołkowych pakićach króna je běła a docpěwa šěrokosć wot hač mm dla methylamina kćenja njepřijomnje po moču abo rybje ćahnu płody su najprjedy čerwjene a pozdźišo čorne jejkojte a wopłonjene a docpěwaja dołhosć wot hač mm rosće na słónčnych lěsnych kromach we swětłych lěsach skalnych suchich zwisach a w žiwych płotach rostlina je w srjedźnej a južnej europje rozšěrjena lěsny kozylist lonicera periclymenum je rostlina ze swójby kozylistowych rostlinow caprifoliaceae lěsny kozylist je łaženski kerk kotryž docpěwa wysokosć wot hač m stołpik je wijaty łopjena su šěroko lancetojte abo owalne na hornim boku zelene na delnim boku šěromódrozelene a přećiwostejne wone docpěwaja dołhosć wot hač cm a maja krótki stołpik kćěje wot junija hač awgusta kćenja sylnje wonja a docpěwaja dołhosć wot hač cm a steja w hłójčkojtych kwětnistwach króna je nažołć běła hač čerwjenje přeběžane kćenja so wječor pukaja a potom wosebite intensiwnje wonja jahody su ćmowočerwjene nic zrosćene a słabje jědojte rosće w lisćowych lěsach na swětlinach lěsnych kromach a w kerčinach preferuje małowapnate pódy na stejnišćach z wyšej włóžnosć powětra rostlina je w zapadnej a srjedźnej europje sewjernje hač do južneje skandinawiskeje južnje hač do srjedźneje italskeje a korsiki rozšěrjena płótny kozylist lonicera xylosteum je rostlina ze swójby kozylistowych rostlinow caprifoliaceae mjenowy dźěl xylosteum znamjenja kosćodrjewo němsce beinholz knochenholz dla twjerdosće hałuzow kotrež při rozłamanju wótře knakaja płótny kozylist je kerk kotryž docpěwa wysokosć wot hač m łopjena su přećiwostejne šěroko lancetojte šěroko eliptiske abo šěroko owalne mjechkokosmate na hornim boku ćmowozelene na delnim boku jasniše a docpěwaja dołhosć wot hač cm kćěje wot meje hač junija kćenja maja štyridźělnu hornju hubku a jednoru delnju hubku a sedźa po dwěmaj na stołpiku kotryž je dwójce tak dołhi kaž kćenje krónowe łopješka su nažołć běłe a docpěwaja dołhosć wot hač mm płódnikaj wobeju kćeni stej jenož na spódku zrosćenej porowe ale nic zrosćene jahody su čerwjene a njejědomne a docpěwaja tołstosć wot něhdźe mm za ptačkow su njejědojte rosće w na zelu bohatych lisćowych a měšanych lěsach a žiwych płotach preferuje wapnite pódy rostlina je w nimale cyłej europje rozšěrjena prawy mochowy zwónčk linnaea borealis je rostlina ze swójby kozylistowych rostlinow caprifoliaceae prawy mochowy zwónčk docpěje wysokosć wot hač cm stołpik je nitkojty a docpěje dołhosć wot m łopjena su w zymje zelene kulojte na delnim boku módrozelene a docpěja dołhosć wot hač mm kćěje wot junija hač awgusta zwónčkojte běłe abo róžojte kćenja docpěja dołhosć wot hač mm maja pjeć šěrokich kónčkow a steja po jednym hač po dwěmaj na dołhim stołpiku rosće w jehlinowych lěsach na mochowym polstrje lězo w alpach hač do wysokosćow wot m rostlina je rozšěrjena w sewjernej europje kaž tež w alpach sudetach karpatach a w kawkazu rozeznawaja so tři poddružiny wulka krawina lythrum salicaria je rostlina ze swójby krawinowych rostlinow lythraceae dalše serbske mjeno je zelenina wulka krawina je zrunana rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot hač cm wona na spódku wodrjewi łopjena su přećiwostejne abo w mutličkach po třoch a lancetojte wone docpěwaja dołhosć wot cm kćěje wot julija hač septembra fijałkočerwjene kćenja docpěwaja šěrokosć wot hač cm a maja šwižnych krónowych łopješkow wone steja w dołhim kłóskojtym kwětnistwje šěsć krónowych łopješkow docpěwa dołhosć wot hač mm próškowych łopješkow ma rozdźělne dołhosće kóžda rostlina ma rozdźělne typy kćenjow kotrež so w dołhosći pěstkow a próškowych łopješkow rozeznawaja rosće na mokrych łukach we łukowych přirowach a na hatnych přibrjohach preferuje wutkate tež wapnite hlinjane a běłohlinowe pódy rostlina je w nimale cyłej europje rozšěrjena mukojty kropačk primula farinosa je rostlina ze swójby kropačkowych rostlinow primulaceae mukojty kropačk je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm łopjena steja w na spódku stejacej rozeće su na hornim boku ćmowozelene a zwjetša njeprawidłownje zubate kćěje wot meje hač julija lědma wonjacych hač kćenjow steji we zrunanych wokołkach a docpěwaja šěrokosć wot hač cm kćenja su čerwjenolila abo blědźe róžojte njesu hłuboko zažłobjene kónčki a maja žółtu rynčku při póžěradłowym zachodźe łopjenowy delni bok horni stołpikowy dźěl kćenjowy stołpik a keluchi mučnje wopróšene wupadaja rosće w žórłojtych bahnach bahnojtych łukach alpskeho předkraja a na kamjenjatych alpskich trawnikach preferuje mokre wapnite pochate abo bahnojte často mochowe pódy rostlina je w sewjernej europje hornjej bayerskej jurje alpach a předkraju pyrenejach a karpatach rozšěrjena čerwjeny kurymór anagallis arvensis je rostlina z roda kurymór anagallis znutřka podswójby myrsinowych rostlinow myrsinoideae znutřka swójby kropačkowych rostlinow primulaceae čerwjeny kurymór je jednolětna rostlina kotraž docpěje wysokosć wot hač cm stołpiki su ležace abo postupowace štyrihranite a nahe łopjena su owalne hač lancetojte přećiwostejne a docpěja dołhosć wot hač cm kćěje wot junija hač oktobra dołho stołpikate kćenja su zwjetša cyhelčerwjene docpěja wulkosć wot hač mm a steja po jednym króna ma hač mm šěroke kónčki kotrež so zwjetša zetkaja abo zawodźěwaja keluškowe łopješka su cyłokromne próškowe nitki su kosmate kćenja so při słónčinje wot něhdźe hodź hač hodź kćěje tež z módrymi abo róžojtymi kćenjemi rosće w njerodźowych wobrostach na rolach wosebje z wobkopankami w zahrodach na winicach na nadróžnych kromach a drjebiznowych městnach ma radšo wutkate a bazowe pódy rostlina w europje rozšěrjena europski sedmačk trientalis europaea je rostlina ze swójby kropačkowych rostlinow primulaceae europski sedmačk je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm najwjetše łopjena steja mutličkojće na kóncu zrunanych njerozhałuzowanych stołpikow pod mutličku steja jenož małke łopjena wone su eliptiske a cyłokromne a docpěwaja dołhosć wot hač cm kćěje wot meje hač julija kćenja steja po jednym na dołhim wuskim stołpiku nad łopjenami běła króna ma nimale přeco sydom kónčkow a wobsteja z łopješkow z šěrokosću wot hač mm keluškowe łopješka su wuske a zelene docpěwaja dołhosć wot hač mm a maja sydom lancetojtych kónčkow rosće w mochojtych šmrěkowych lěsach a w brězowych tymjenjach preferuje mokre małowutkate kisałe pódy w połsćinje rostlina je w europje w sewjerje azije w kanadźe a alaskej rozšěrjena wulki škitlik androsace maxima je rostlina ze swójby kropačkowych rostlinow primulaceae wulki škitlik je w lěće zelena rostlina kotraž docpěje wysokosć wot hač do cm stołpik rostu po wjacorych su mjechko kosmate při čimž jednore kosmy njesu zubate łopjena docpěja dołhosć wot hač do cm a steja w spódnjej rozeće kwětnistwo je wokołkojte přikrywne łopješka su lisćojte a docpěja dołhosć wot hač do mm znajmjeńša tak dołhe kaž kćenjowe stołpiki keluch docpěje dołhosć wot hač do mm so za čas płodowanja podlěši króna je běła abo róžojta a kaž płód krótše hač keluch łažawa žołtnica lysimachia nummularia je rostlina z podswójby myrsinowych rostlinow myrsinoideae znutřka swójby kropačkowych rostlinow primulaceae łažawa žołtnica je trajne zelo kotrež docpěje wysokosć wot hač cm stołpiki su ležace a w delnim dźělu korjenja łopjena su kulojte hač owalne přećiwostejne a tupe wone za čas zymy su zelene a docpěja wulkosć wot cm kćěje wot meje hač julija złotožołte kćenja steja na dołhich stołpikach w rozporach srjedźnych łopjenow docpěja šěrokosć wot hač cm a njesu pjeć kónčki keluškowe kónčki su wutrobojte mjeztym zo króny su złotožołte často čerwjenje dypkate a docpěwaja wulkosć wot hač cm rostlina wutwori wulke přestrjency a so hodźi jako pódowy kryčk w zahrodach rosće na tučnych łukach włóžnych łukach pastwach w zahrodach na brjóhach w hrjebjach łučinowych lěsach a na pućowych kromach ma radšo skerje włóžne wutkate a bazowe pódy na wotewrjenych stejnišćach rostlina je w nimale europje rozšěrjena ale faluje w regionje srjedźneho morja wódna žołtnica lysimachia nemorum je rostlina z podswójby myrsinowych rostlinow myrsinoideae znutřka swójby kropačkowych rostlinow primulaceae wódna žołtnica je tajne zelo kotrež docpěje wysokosć wot hač cm stołpiki su ležace hač postupowace mjeztym zo na delnich sukach zdźěla korjenja łopjena su přećiwostejne jejkojte wótre krótko stołpikate a přeswěćacy dypkate wone docpěja dołhosć wot hač cm kćěje wot meje hač awgusta kćenja steja po jednym w łopjenowych rozporach jich stołpik je něhdźe tak dołhe kaž łopjeno złotožołta króna je nimale hač do spódka do pjeć kónčkow rozšćěpjena kelušowe kónčki su prynkojte płód njese wuske keluškowe kónčki rosće w lěsach na lěsnych pućach a na lěsnych žórłach ma radšo włóžne wutkate małowapnite pódy rostlina je w nimale cyłej europje rozšěrjena wysoka žołtnica lysimachia vulgaris je rostlina z podswójby myrsinowych rostlinow myrsinoideae znutřka swójby kropačkowych rostlinow primulaceae wysoka žołtnica je trajne zelo kotrež docpěje wysokosć wot hač cm stołpiki su kulojte zrunane rozhałuzowane a krótko kosmate łopjena su jejkojće lancetojte žałzojće dypkate a zwjetša po třoch hač po štyrjoch mutlički wutworja wone su dwójce hač pjeć razow tak dołhe kaž šěroke kćěje wot junija hač awgusta kćenja steja w pyramidojtym kwětnistwje a njesu pjeć owalnych kónčkow keluškowe kónčki su na kromje čerwjenojte króna je złotožołta na spódku čerwjenojta a docpěje wulkosć wot hač cm mjeztym krónowe łopješka su owalne a krónowe kónčki su na kromje nahe próškowe nitki su žałzojće kosmate rosće na žórłach w hrjebjach łučinowych lěsach a łuhojtych łukach ma radšo humozne pódy rostlina je w europje rozšěrjena zahrodna žołtnica lysimachia punctata je rostlina z podswójby myrsinowych rostlinow myrsinoideae znutřka swójby kropačkowych rostlinow primulaceae zahrodna žołtnica je trajne zelo kotrež docpěje wysokosć wot hač cm rostlina je husto kosmata stołpiki su njerozhałuzowane łopjena po třoch hač po šesćoch mutlički wutworja wone su dwójce hač trójce tak dołhe kaž šěroke a na delnim boku ćmowje dypkate kćěje wot junija hač awgusta kćenja steja po jednym hač po wosmjoch w łopjenowych rozporach keluškowe kónčki su zelene a nimaja čerwjenu kromu złotožołta króna je daloko likojta a njese pjeć jejkojtych kónčkow a docpěje wulkosć wot hač cm próškowe nitki su žałzojće kosmate rosće jako pyšnu rostlinu w zahrodach ale hdys a hdys wodźiwjene na pućowych kromach brjóhach w kerčinach a na pustych płoninach wustupuje ma radšo włóžne wutkate a bazowe pódy bogna korjeńkowa w budyšinje rodź bejmakec je serbska žurnalistka moderatorka telewizijneho wusyłanja wuhladko a nawodnica budyskeho studija mdr bogna korjeńkowa je dwurěčnje w radworju wotrostła po abiturje je studij germanistiki započała jeje karjera při serbskej telewiziji je so w lěće započała hdyž tam jako swobodna sobudźěłaćerka sobu skutkowaše wot lěta je z moderatorku hornjoserbskeho telewizijneho wusyłanja wuhladko nimo toho je wot lěta nawodnica studija w budyšinje w lěće bu wusyłanju na mjezynarodnym rozhłosowym a telewizijnym festiwalu narodnych mjeńšin na kotrymž je so wjace hač europskich narodnostnych skupinow wobdźěliło myto spožčene kotrež bu bognje korjeńkowej přepodate dźensa bydli bogna korjeńkowa ze swójbu w pančicach kukowje wona je w periodźe čłonka załožboweje rady załožby za serbski lud zapřijeće přezwuk so za dwě wšelakej wěcy wužiwa za wěstu družinu přeměnjenja wokalow w germanskich rěčach kaž tež we wobchadnej rěči za wosebite pismiki w němskim alfabeće přezwuk je změna wonych wokalow na kotrež fleksiska abo wotwodna złóžka sćěhuje abo něhdy sćěhowaše kotraž wokal i abo połwokal j wobsahuje tuta změna wokala je typiska za młódše germanske rěče přezwuk dyrbi so wot ablawta rozeznawać jasny wokal i wukonja asimilowace skutkowanje připodobnjujo sej wokal předchadźaceje złóžki tuž činjo jón jasniši w starowysokoněmčinje so to jenož na a wuskutkuje kotryž so přez wliw wokala i we slědowacej złóžce z jasnym wokalom stanje w srjedźowysokoněmčinje wšak slědowacy i wšě wokale předchadźaceje wobwliwuje kotrež wokalej i podobne njejsu ćmowe wokale tak so krótke wokale a o u k ö ü dołhe wokale a o u k ae oe iu diftongi uo a ou k üe a öu wuwiwaja přezwuk wostawa tež hdyž i abo j je wupadnjeny přezwuki ö a ü so porno přisłušnemu wokalej z wótrišej hubu resp dale prědku w hubje tworitej to rěka ö je z kulojtymaj hubomaj artikulowany e a ü z kulojtymaj hubomaj artikulowany i tak praji so w srjedźowysokoněmčinje ich valle ale du vellest fllst hornjoserbsce padaš dokelž druha wosoba prěnjotnje měješe i starowysokoněmsce fallis pozdźiše wuwiće přez analogiju je wšak tworjenje werba rüemen rühmen pódla ruomen hornjoserbsce chwalić z ruom ruhm hornjoserbsce sława tu njemóžeše přezwuk primarnje nastać dokelž w starowysokoněmčinje prěnjotny j infinitiwneje kóncowki bě so prjedawšeje změny jan k en dla hižo zhubił germansce hrmjan starowysokoněmsce hruomen ruomen tež pola substantiwow kotrychž zdónkowy wokal so w pluralu přezwukuje mann mnner so tuta změna přez wliw prjedawšeho i w kónčnej złóžce pluraloweje formy wujasnja na druhej stronje ani zrědka njewustupuje zo je so po zdaću ze zhubjenje zwuka i abo j tež jeho wuskutk přezwuk zhubił t mj wróćopřezwuk tak kaž na př so w srjedźowysokoněmčinje a nowysokoněmčinje w infinitiwje za gotiski brannjan brennen praji ale w imperfekće srjedźowysokoněmsce brante dźensa brannte hačrunjež wotpowědowaca gotiska forma rěka brannida we woprawdźitosći pak njeje so w tajkich padach dołha zdónkowa złóžka ženje přezwuk stał hlej hižo starowysokoněmski brennen branta gi brant dokelž wokal i wobchowany hišće w gotišćinje mjezy słownym zdónkom a kóncowku imperfekta a participa perfekta bě hižo prjedy w zapadogermanšćinje wupadnył do tuteje kategorije pada mj dr tež denken dachte gedacht bringen brachte gebracht nižoněmsce sööken sochte ge socht resp jendźelsce to seek sought sought suchen suchte gesucht změny dla z germanskeho skjan suohhen we wysokoněmčinje cyle bjez přezwuka konsonantiske změnjenje k g ch gh strata konsonanta n da so na zažne wupadnjenje wokala i wróćo zwjesć w nowowysokoněmčinje płaća zwjetša ö ü u jako přezwukowe wokale a diftongi u so zwjetša tam pisatej hdźež přiwuzne słowo abo přiwuzna forma z a eksistuje abo so sej tež bjez historiskich rěčnych znajomosćow lochce myslić da na př mann mnner haus huser přezwuk je tež za němsku fleksiju dźeń a wjetši woznam nabył tak wón słuži nětko k woznamjenjenju plurala na př mnner k zwuraznjenju diminutiwow na př huschen pódla prajene wón absolutnje njeje konsekwentnje přewjedźeny a jednotliwe narěče jón nimale docyła nimaja w šwicarskich narěčach wšak je so přezwuk rozšěrił přez analogije a wustupuje husto tež tam hdźež njebě žadyn i eksistował kotryž by přezwuk wuskutkował na př taag tg abo hund hünd wón je jara produktiwny a nałožuje so tež na młódše cuze słowa kurs kürs kantoon kantöön mjeno umlaut přińdźe wot jacoba grimma kiž je tež wuraz łamanje wunamakał w skandinawiskich rěčach ma tež u samsnu asimilowacu móc tež druhe rěče maja zjawy přiwuzne přezwukej k tym předewšěm epenteza wot i słuša kotrež je husto w grjekšćinje a awestišćinje dalše přikłady z přezwukom so tež pismiki woznamjenjeja kotrež so w němčinje za zwobraznjenje přezwukowanych wokalow wužiwaja tuž öö üü přezwuki so w typografiji wot diakritiskich znamjenjow z tremu rozeznawaja kotrež móža identisc wupadać ale maja rozdźělne woznamy na přikład dźělene wurěkowanje wokalow a a e w alita wo hdys a hdys trěbne rozeznawanje mjez přezwukom a tremu w předźěłanju datow hlej trema w estišćinje pismiki ö a ü na kóncu alfabeta steja a płaća jako samostatne pismiki přepisanje jako ae ö jako oe a ü jako ue njeje móžno dokelž tute bychu w tym padźe jako diftongi płaćili we finšćinje pismiki a ö na kóncu alfabeta steja za pismikom y kotryž njewurěkuje so kaž němski ü jako pismik ü we finskej rěči njeeksistuje pismik ö je posledni w islandskim alfabeće we łamanych pismach buchu přezwuki z postponowanym abo nad pismik stajenym e tworjene konwencija zo bychu přezwuki z dwěmaj dypkomaj nad psimikom woznamjenili so w němčinje z wertikalneje ligatury z wokala a pismika e w kurentnym pismje nad wokalom kotryž bu kaž dwě zwjazanej smužce horje napisany někak kaž w někotrych frakturowych pismach hodźi so nadpisany e tež dźensa nadeńć zwobraznjenje přezwuka z e je mjeztym hač na mało wuwzaćow hišće z wašnjom jeli wužite kodowanje wotpowědowacy pismik k dispoziciji njestaji přikłady ae ae abo ae w němskorěčnych křižowkach pak so přezwuki zwjetša jako ae oe a ue pisaja w pisanskim pismje su nimo nadstajeneju dypkow hišće druhe pisanske wašnja alografiske warianty dwě najhusćišej warianće stej a dwě krótkej wertikalnej smužce město dypkow tohodla rěči so w awstriskej hdźež tute pisanske wašnje so preferuje tež wo ü ö stricherl ü ö smužki b horicontalna smužka nad pismikom kotraž je runa abo trochu dele přezhibnjena poslednje pisanske wašnje ma njelěpšinu zo je u smužce podobne z kotrejž někotre ludźo mały pismik u wuhotuja zo bychu jón wot pismika n rozeznawali potajkim je strach zaměnjenja mjez u a ü pola tutoho pisanskeho wašnja we wabjenskej grafice a pola stilizowaneho pisma so dypkaj přezwukow husto wotcuzbnjetej na př wužiwa so město naju jednotliwe dypli smužki abo hinaše grafiske přiznamjenja kotrež maja originelnišo skutkować a najebać toho přezwuk rozeznawać přir na př loga awstriskich partijow w madźaršćinje su wšak dwě formje woznamjenjenja přezwukow dyrbjetej so grafematiske přiznamjo hódnoćić t r majetej woznam rozeznawacu funkciju wot dypkow trema dyrbi so tak mjenowany dwójny akut dwaj akutowej přizwukaj jedyn pódla druheho kotryž kaž jednory akut na druhich wokalowych pismikach k woznamjenjenju dołheho wurěkowanja słuži we finšćinje hodźa so tež přizwukowe znamješka ó město přezwukowych dypkow wužiwać tute pisanske wašnje wšak maja za zestarjene a wužiwa so jenož zrědka w rukopisnych tekstach kaž tež we wabjenju předewšěm we swětłowej reklamje w naurušćinje so přezwuki z tildu zwobraznjeja ö ü pisanje tildow wšak hižo z wašnjom njeje tak zo so słowa z přezwukami zwjetša bjez tildow pisaja dokelž zažna kompjuterowa technologija so husto rozwiwa njedźiwajo na narodne wosebitosće běše zwobraznjenje přezwukow we wjele wobłukach jeli móžno potom jenož ze specielnymi připodobnjenjemi w kodowanju ascii ze sydom bitami přezwuki njejsu direktnje wobsahowane tohodla wjele staršich kompjuterowych systemow njezwobraznješe je bjeze wšeho dwanaće z ascii znamješkow pak běchu za wužiwanje narodnych specialnych znamješkow předwidźane z tutych bu za zwobraznjenje němskeho alfabeta do zawjedźenja rozšěrjenych kodowanjow sydom znamješkow wužiwane zo by němske přezwuki a pismik escet öüöü zwobrazniło za ascii kod běše prěnjotnje tež přidatne wužiwanje ascii pazorkow jako znamjo za přezwukit analognje k dwójnemu wužiwanju tildy cirkumfleksa a gravisa ascii rozšěrjenje iso latin wobsahuje wšě přezwuki nimale wšě moderne kompjutery wužiwaja tež unikodowy standard kotryž bu najprjedy w lěće wozjewjeny a móža přezwuki předźěłać a zwobraznić dokelž starše iso kodwanja so z rozšěrjenym kodowanjom utf za unicode njekryja móža tež na modernych kompjuterach problemy z přezwukami wustupić w zapodatnej lince z microsoft windows so z přičinow kompatibelnosće hišće stare ibm pc kodowanje wužiwa tak zo přezwuki a pismik tam druhe kodowe čisła dóstachu přezwuki su w kodowanju unicode takle definowane a kodowane z linguistiskeho wida wšak tute unikodowe pomjenowanje korektne njeje dokelž diereza trema dźělene rěčenje wokalow poznamjenja unicode znaje dwě kanonisce ekwiwalentnej formje kodowanja přezwukow precomposed a decomposed forma decomposed so ze znamješkom u combining diaeresis twori w url kodowanju so přezwuki po utf a ze znamješkom před tym koduja a tež w e mejlach měli so přezwuki jako utf kodować poslednje měł kóždy moderny e mejlowy program zwoprawdźeć dokelž so w normalnym žórłowym teksće html spočatnje njeda kodowanje znamješkow postajić dyrbjachu so přezwuki z pomocu tak mjenowanych pomjenowanych znamješkow named entities wužiwać kotrež ze zawodneho amp symboliskeho mjena a kónčaceho wobsteja dźensa je móžno zo by so kóžde unikodowe znamješko zwobrazniło přez to zo so decimalne čisło z amp powšitkownje płaći zo wokal z dwěmaj dypkomaj nad sobu so po sćěhowacej šemje twori amp plus wokal plus uml tex a latex móžetej přezwukowej dypkaj nad kóždežkuli znamješko stajić za to stej dwaj přikazaj z pakćikom german sty abo z pakćikom babel so zapodaće němskich přezwukow k a o a u zjednorja přez podaće přihódneje opcije k pakćikej inputenc je wězo tež móžno přezwuki w tekstowym modusu direktnje zapodać w mjenach domenow dadźa so přezwuki z pomocu kodowanskeje metody idna wužiwać pola pisanskich mašinow je nimo zwučeneje twarskeje formy ze separatnymi přezwukami tež twarske formy pola kotrychž přezwuki so ze separatnych znamješkow za pismiki a přezwukowej dypkaj zestajeja ablawt tež apofonija mjenuje so změnu wokalow mjez rozdźělnymi morfami kotrež samsny morphem reprezentuja zapřijeće bu w lěće wot jacoba grimma do rěčewědy za poznamjenjenje prawidłowneje změny w zdónkowym wokalu při fleksiji germanskich sylnych werbow tu a tam hižo zašo podobnje wužity ale hišće nic jako jasnje wobrysowane fachowe zapřijeće tutón ablawt najskerje dźe hižo na protoindoeuropsku prarěč a pokazuje hišće swoje wuskutki w najwjace indoeuropskich rěčach rozeznawa so mjez kwalitatiwnym ablawtom změna wokala a kwantitatiwnym ablawtom změna wokaloweje dołhosće pomjenowanja ablawtowych schodźenkow jednotnje njejsu zwjetša so pola indoeuropskeho ablawta tři schodźenki rozeznawaja w germanšćinje słuži pola tak mjenowanych słabych werbow dentalny sufiks na př t w němčinje ed w jendźelšćinje za markěrowanje preterituma a participa ii pola sylnych werbow wšak chětro prawidłowny ablawt wustupuje to rěka tam so hłowne wokale při konjugaciji měnjeja přikład z němčiny słaby werb je na př loben zdónkowy wokal njeměnja so při tworjenju preterituma loben lobte gelobt sylny werb je na př trinken wokal měnja so při tworjenju preterituma trinken trank getrunken su w germanšćinje sydom ablawtowych rjadow znutřka kotrychž wokal so po krutym prawidle ablawtuje prěnjotna přičina za to su mj dr sćěhowace konsonanty w němčinje su do dźensnišeho wšě sydom ablawtowych grupow wobchowane při čimž někotre werby su tež swoju ablawtowu grupu w běhu rěčnych stawiznow změnili abo počachu słabe być na př so werb backen w sewjernej němčinje hłownje słabje skłonjuje backen backte gebackt mjeztym zo so w hornjej němčinje hišće husto sylny preteritum a particip ii backen buk gebacken jewjetej přikłady za werby jednotliwych ablawtowych rjadow při wuknjenju srjedźowysokoněmčiny a starowysokoněmčiny ma zaběranje z ablawtowymi rjadami wosebje wulki woznam tute přesunjenje wokalow dźe na indoeuropski přechad wróćo a hodźi so tohodla zdźěla pola samsnych werbow we wjacorych rěčach wobkedźbować na př němčina nižozemšćina jendźelšćina islandšćina hodźi so jenakorazny zwjetša nic dokładnje jenaki system ablawtowych rjadow wobkedźbować dokelž su so wšelake zwukowe přesunjenja stali pismowy wobraz husto starše formy dołho wobchowuje kotrež su so w rěčanej rěči hižo změnili po horjeka naspomnjenej definiciji je ablawt tež w zapado a serwjerogermanšćinje rozšěrjeny přezwuk na př němsce maus muse muslein fahren fhrt kotryž bu přez i j w sćěhowacej złóžce zawinowany tutón je wo wjele młódši zjaw hač indoeuropski ablawt čehoždla ani njeje systematiski abo historiski zwisk ze změnu w ablawtowych rjadach a přezwuk so zwjetša k ablawtowym fenomenam njeliči znajomosć historiskich wuwićow ablawta móže husto pomhać zo bychu so po zdaću připadne njeprawidłownosće wuwswětlili na přikład ma němski werb sein łaćonsce formje est ist a sunt sind je trjeba wobkedźbować zo tutej formje stej přiwuznymaj němskimaj formomaj jara pdobnej rozdźěl mjez singularom a pluralom we woběmaj rěčomaj da so jednorje wujasnić praindoeuropski korjeń wobeju werbow je hes w indoeuropskej prarěči bu zdónkowy wokal w pluralu wuwostajeny t mj nulowy schodźenk ablawta štož k formomaj hs ti za je a hs nti für su wjedźeše u w łać sunt je pozdźiše přetworjenje stari gramatikarjo sanskrita wuchadźachu wot zhubjenskeho schodźenka jako zakładny schodźenk a mjenowachu połny schodźenk gua wulki stopjeń a podlěšenski schodźenk vddhi róst słowniki sanskrita kotrež su zwjetša po korjenjach natwarjene wobsahuje zwjetša zhubjenski schodźenk jako hesło nimo wokalow a i u a diftongow o au a e ai so tež połwokale y a v jewja nimo toho sanskrit sonantnej likwidaj a wužiwa a tež nazalaj m a n móžetej wokalisku funkciju měć sanskrit znaje ablawtowych rjadow w litawšćinje so tři ablawtowe rjady rozeznawaja při čimž nic přeco wšě wotstopnjowanja při słowach wustupuja wězo wustupuja nimo toho tak mjenowane ablawtowe wobsunjenja při čimž tute w tym wobsteja zo i schodźenk bjez sćěhowaceho likwidy abo nazala wustupuje philipp lahm nowembra w mnichowje je něhdyši němski kopar hraješe pola fc bayern münchen prěnjorjadnje jako škitar nimo toho běše kapitan němskeho narodneho mustwa wot do jeho poslednja hra běše meje napřećo sc freiburg prěnje kroki jako kopar čini philipp lahm z mustwom ft gern wot hraješe w młodźinje wot fc bayern münchen wot potom za druhe mustwo samsneho towarstwa w młodźinje hraješe srjedźa prjedy toho běše samo nadběhowar prěnje zasadźenje pola profijow běše jako bu w mjeńšinje zasadźeny w juliju wupožči so philipp lahm k mustwje vfb stuttgart tam hraješe dohromady hrow a třěleše dwě wrota philipp lahm ma jednoho syna ze swojej žonu claudia lahm jeho starši su daniela a roland lahm białystok pólske wurjekowanje znate tež pod druhimi mjenami je najwjetše město w sewjerowuchodnej pólskej nad rěku biała hłowne město podlaskeho wojewódstwa blisko hranicow k běłoruskej a litawskej město je zarjadniske hospodarske wědomostne a kulturne srjedźišćo regiona a z nimale wobydlerjemi dźesate najwjetše město pólskeje mjezy hłownymi městami wojewódstwow białystok je najhusćišo wobydlene a bóle čłowjekopołne a a bóle šěroke w pólske wono je wobdźělnik pola unija pólskich metropolow euroregion niemen eurocities ale je tež sydło fondajxo verdaj pulmoj pólskeje białystok je srjedźišćo komercielnych kontaktow z wuchodnej europu funguje w nim centro al promocio de orienta merkato geografiske přičiny město leži blisko litawskeje běłoruskeje a ruskeje a historiske wobstejnosće stej specifiski charakter města białystok zawinował za čas lětstotkow su žiwi tu ludźo wšelakich kulturow nacijow a nabožinow byli město a swoja wokolina formujetej białystokowy měšćanski kopjenski rum białystok je wulke srjedźišćo tekstiloweje zežiwjenskeje mechaniskeje chemiskeje a drjewoweje industrije něhdźe přestrjenje białystoka je zeleni parki zelenišća a hektarow lěsow kreěruja dobry mikroklimat w kopjenskim rumje leži tež dźěl nacionalneho parka dla tajkeho jónkróčneho susodstwa bu białystok w lěće jako prěnje pólske město přeprošowane k projektej reto de sanaj urboj monda organizajxo pri sano w białystoku skutkuja wjace hač njestatnych organizacijow najbliže lětanišćo je we waršawje po legendźe białystok swoje mjeno dołži litwiskim wójwodźe gediminas wójwoda bě tury w lěsu honił wotpočujcy pódla lěsneje rěčki wón prajił čista běła rěka natwarimy kubło tu abo załožujmy wjes rěka biała běła běži hač do nětko přez město po słowje białystok w staropólskej rěči woznamjenja běła skłonina wot kotrejež běži woda abo čista rěka w druhich rěčach wono so mjenuje běłorusce bjelastok jiddisce bjalistok hebrejsce litawsce balstog rusce bjelostok zamenhof sam w esperantorěčnych rozmołwach wužiwad mjeno belostoko kotrež pochadźa wot ruskeho w swojim času oficialne mjena města prěnje sydlišća w městnje hdźež nětko leži město pochadźaja z kamjentneje doby ze železoweje doby pochadźaja wulke kurganoj najskerje rownišća militestroj pódla nětčišeje wsy rostołty městno bě při trako mjez dwěmaj morjomaj ležało baltiske a čorne a tam so kultury měšałe mjeztym pólska ruteniska a pruska w lětstotku městno je dźěl litwy počinało po kreva uniji litwa je so k křesćanskim kraju wuwiwała a w białystokowy region započina wustupować křesćanski putnicy prěnje pisomne přispomnjenje wo białystoku pochadźa z lěta tehdy litwiski wulkowójwoda vytautas je wjes białystok macieja z tykocin přepodawał srjedź lětstotka swójba tabutowicz natwari prěnje kublerske domy w dojlidy a białystok w lěće sta so białystok z wobsydstwom swójby wiesiołowski kotraž natwari tam murjowanu cyrkej a palast po tym zo zemrě krzysztof wiesiołowski bjez potomnikow přewza pólski stat swójbne wobsydstwo nowy wopon białystoka bu wot měšćanskeje rady februara wuzwolowany na hornim čerwjenym dźělu taflički je slěborny worjoł ze złotej krónu na delnim złotim dźělu je pogoń kóń je slěborny jěchar w módrym kiraso při jeho tarči je jagelona křiž wulka honorinda wersija wopona wobsahuje dwaj slěbornej pazorakaj kotrež dźerža woponowu tafličku nad tym je měšćanska króna a pod tym je slěborne pasmo z napismom civitas bialystok w samsnym dnju měšćanskeje rady je chorhoj białystoka wuzwolował po rozsudźe barby białystoka su běła žołta a čerwjena w chorhoji kaž tři horicontalne šlebjerdy wosrjedźa je wopon białystoka w białystoku bydla mil ludźow mil žonow a mil mužow demografiske změny za čas poslednich lětow białystok je kulturne a towaršnostne srjedźišćo běłorusow po registrowanju wobydlerstwa bydli tam mil běłorusow wobydlerstwa funguje tam konsulat republiki běłoruskeje a wjace organizacijow mjeztym zwjazk běłoruskeje młodźiny běłoruski kulturny zwjazk zwjazk běłoruskich žurnalistow a druhe funguje njewotwisny radio racja kotraž wusyła wusyłanja tež k běłoruskej so tež wotměwa kóždolětnje festiwal běłoruski spěw a swjedźeń wo běłoruskej kulturje w białystoku funguje hłowna organizacija ruskeje mjenšiny w pólskej něhdźe mil ludźi ruski kulturni zdźěłanski zwjazk w měsće a swojej wokolinje bydla něhdźe tatarow funguje tam podlaska filiala zwjazka pólskich tatarow w białystoku tež bydla cyganojo funguje tam hłowna rada cyganow w pólskej a ukrainy po registrowanju wobydlerstwa ludźi funguje w měsće zwjazk podlaskich ukrainow a zwjazk njewotwisneje ukrainskeje młodźiny muzeje a galerije białystok je najwjetše kulturne srjedźišćo w sewjerowuchodnym dźělu pólskeje funguje tam podleski muzej a jich filiale w białystoku historiski muzej muzej skulpturow alfons karny białystokski muzej de vilagxo w choroszcz muzej palastowe salonow w supral tykocin a bielsk podlaski nimo toho w białystoku hódny wopytej je armejowy muzej a muzej natury uniwersity w białystoku leži tam tež jedyn z najlěpšich galerijow modernych wuměłstwow galerija arsenał druha je galerija swójby snendziński kotraž zhromadźiła najwjetši zběrku twórbow a arkiwowych dopomnjenkow tuteje pólskeje wuměłcowskeje swójby z vilno nimo toho leža tam priwatnych wuměłstwowych galerijow dźiwadła a filharmonija dźak białystokskim klankowym dźiwadłu a puparta kolegiu waršawoweje dźiwałoweje akademije białystok je mjenowana pólske srjedźišćo klankodźiwadłoweje wuměłstwa nimo klankodźiwadła funguje tam tež dramowe dźiwadło a dźesatki priwatne dźiwadła na při wierszalin w supral město ma tež filharmoniju kotrejež dospołne mjeno je podleske opera a filharmonija tuchwilu je twarjena nowa kulturny dom kotryž budźe wobsahować operu filharmoniju powjetšowane klankodźiwadło a kino druhe kulturne městna w białystoku leži dźesatki bibliotekow najwjetše su podleska biblioteka a uniwersitowa biblioteka druhe kulturne organizacije su mjeztym białystokske srjedźišćo kultury srjedźišćo ortodoksneje kultury kulturny dom ródmiecie a młodźinski kulturny dom białystok je wobchadny suk sewjerowuchodneho dźěla kraja přez město dźe železniska čara wot europskeho wuznama waršawa suwałki kowno rigo talin kotraž so ze čaru ełk czeremcha siedlce křižuje białystok direktnje zwjazuje železnica z mjez druhim waršawu olsztyn gdańsk wrócław měšćanski awtobusowy daloki wobchadny serwis docpě wšě najwažniše města w pólskej přez białystok dźe mjezynarodny europski puć e mjenowany via baltica kotryž zwjazuje zapadnu europu z skandinawisku białystok je najwjetše pólske město w kotrymž funguje jenož jedyn měšćanski wobchadny serwis busy w měsće funguje mały sportowe lětanišćo krywlany urbestraro planuja natwarić tu mjezyregionalne abo mjezynarodne lětanišćo w białystoku studuja wjace hač mil wosobow najstarša wysoka šula je medicinska akademija załožena w lěće studentow kotraž zarjaduje hospitalej polytechnikum załoženy w lěće studentow je najwjetša techniska šula w sewjerowuchodnym dźělu pólskeje w lěće bu załožena filiala waršawskeje uniwersity w lěće přeformowana do samostatneje uniwersity studentow wona je najwjetša wysoka šula w podlaskej esperantisća wuměłcy wědomostnicy białystok je ródne město iniciator rěče esperanto ludwik zamenhof wón je decembra w dróze mjenowana zielona rodźeny kotraž nětko so strato zamenhofa mjenuje pódla městno hdźež něhdy stejał ródny dom zamenhofa nětko marmorowa tafla wisa w domu je złota kniha do kotrejež so wšitcy wopytowarjo zapisuja wšelakorěčnosć wobydlerstwa a časta njepřećelske nastupanja mjez wšelakimi ludami da zamenhofej impuls kreěrować mjezynarodnu rěč druhdy so su jara swjedźenske pokongresy w měsće a wotměwałe w měsće su wjele objektow kotrež su z hibanjom esperantistow zawjazowane oskar lafontaine septembra w saarlouis je němski politikar lěwicy wot oktobra do měrca bě tehdyši čłon spd zwjazkowy minister financow w kabineće schröder i do toho bě wot hač do nowembra ministerski prezident posaarskeje lafontaine bě kanclerski kandidat spd při wólbach dnja decembra a wot do zwjazkowy předsyda spd w lěwicy bě wón wot do hromadźe z gregorom gysijom frakciski předsyda w zwjazkowym sejmje a wot do hromadźe z lotharom biskyjom předsyda strony oskar lafontaine je k štwórtemu razej zmandźeleny a ma dweju synow jeho tuchwilna mandźelska je lěwicarska politikarka sahra wagenknecht prawa barmowka barbaraea vulgaris je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow brasicaceae rostlina hlej wědomostne mjeno je po swjatej barbarje mjenowana prawa barmowka je dwulětna rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot hač cm łopjena su ćmowozelene a błyšćace hornje łopjena su zubate mjeztym delnje łopjena su našćěpane z na kóždym boku hač pjeć wotrězkami a wulkim nakónčnym wotrězkom kćěje wot meje hač julija žołte kćenja steja w na kóncu stejacej na spočatku nimale hłójčkojtej kići a docpěwaja wulkosć wot hač mm krónowe łopješka su dwójce tak dołhe kaž keluškowe łopješka płody su zrunanje wotstejace truki docpěwaja dołhosć wot hač cm a sedźa na stołpikach z dołhosću wot hač mm rosće na pućach rěčkowych a rěčnych łučinach a na lěsnych zahonach rólnych kromach nasypach zemje a w šćerkowych jamach preferuje skerje włóžne wutkate pódy rostlina je w europje rozšěrjena łopjena wobsahuja wjele witamina c a słodźa nakisal jěrje wone so hodźa jako přidawk za solotej abo zelowy twaroh ale tež za spinatej podobne zeleniny prjedy rostlina bu často w burskich zahrodach plahowana dołha husowka arabis turrita je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow brasicaceae dołha husowka docpěwa wysokosć wot hač do cm spódnje łopjena su wusko jejkojte a njeprawidłownje zubate stołpikowe łopjena su dołhojte z wutrobojtym spódkom kćěje wot apryla hač do junija kwětnistwo je deleka łopjenate nažołć běłe krónowe łopješka docpěwaja dołhosć wot hač mm płody su truki kotrež wobłukaće přewisuje a docpěwaja dołhosć wot hač do cm a šěrokosć wot hač do mm rosće w swětłych lěsach w kerčinach a na skalnych zwisach preferuje ćopłotu rostlina je w južnej němskej jurje alpach a južnej europje rozšěrjena kosmata husowka arabis hirsuta je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow brasicaceae kosmata husowka je dwulětna rostlina abo trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač do cm prosće zrunany hrubokosmaty stołpik njese hač do łopjenow łopjena su mjenje bóle kosmate a zubate abo cyłokromne stołpikowe łopjena su jejkojće lancetojte a z wutrobojtym spódkom sedźace abo stołpik kłokojće wobpřimuja spódnje łopjena su jejkojte a tworja wostajacu rozetu kćěje wot meje hač do julija kćenja docpěwaja wulkosć wot hač mm a steja w kićach kotraž na spočatku je wokołkojta truki su zrunane abo přilěhawe wone docpěwaja dołhosć wot hač do cm rosće na suchich łukach na wapnje na pućowych mjezach na kerčinowych kromach w swětłych chójnowych lěsach preferuje skerje suche zwjetša wapnite pódy rostlina je w nimale cyłej europje rozšěrjena naha husowka arabis glabra je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow brasicaceae dalše serbske mjeno je wěžowka naha husowka je jednolětna rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot hač do cm stołpiki su zrunane a husto łopjenowane spódnje łopjena su kosmate a zahe wjadnu stołpikowe łopjena kłokojće stołpik wobpřimuja wone su cyłokromne módrozelenje zwobručowane a nahe kćěje wot meje hač do julija kćenja docpěwa wulkosć wot hač mm a steja w nakónčnych hustych wjace hač cm dołhich kićach krónowe łopješka su nažołć abo nazeleń běłe truki su štyrihranite a docpěwaja dołhosć wot hač do cm rosće na kerčinowych kromach na lěsnych kromach na pućowych kromach na skłoninach a na hólnišćach a w swětłych dubowych lěsach rostlina je w europje rozšěrjena turritis glabra bu w lěće wot carl von linn w species plantarum wozjewjena synonymy za turritis glabra l su arabis glabra l bernh a perfoliata lam a pseudoturritis boissier heldreich turritis glabra var lilacina o e schulz t pseudoturritis boissier heldreich velenovsky europa ma štyri časowe pasma zapadoeuropski čas wet gmt srjedźoeuropski čas cet wuchodoeuropski čas eet a moskowski čas msk zapadoeuropski čas wet utc gmt je časowe pasmo fröskich kupow sewjerowuchodneje grönlandskeje irskeje islandskeje za čas cyłeho lěta kanariskich kupow madeiry kupy man portugalskeje a zjednoćeneho kralestwa jeho jendźelske mjeno je western european time wet srjedźoeuropski čas cet utc je mjeno časoweho pasma kotrež ma časowu diferencu jedneje hodźiny wot koordinowaneho swětoweho časa utc wužiwa so wot wšěch krajow w zapadnej kontinentalnej europje wothladajo wot portugalskeje wužiwaceje zapadoeuropski čas jendźelske mjeno je central european time cet wuchodoeuropski čas eet utc jendźelsce eastern european time eet je časowe pasmo wuchodo a sewjeroeuropskich krajow mjezy srjedźoeuropskim časowym pasmom a ruskej běłoruska bołharska cypriska estiska finska grjekska letiska litawska moldawska rumunska kaliningradska prowinca ukraina moskowski čas msk utc je časowe pasmo europskeho dźěla ruskeje wón wužiwa so nimo toho w cyłym kraju za jězdne abo lětanske plany ćahow lětadłow łódźow wono tež wustupuje w telegramach mejlkach atd čas je často zdźělene wšudźom w kraju za čas radijowych wusyłanjow europski lětni čas je rjadowanje po kotrymž so štyrjom europskim časowym pasmam za čas nalěća hodźinu doda zo bychu ludźo dnjowske swětło lěpje wužiwać móhli čini so na tute wašnje we wšěch krajow europy z wuwzaćom islandskeje kotraž wužiwa přez cyłe lěto utc lětni čas płaći wot hodź utc poslednjeje njedźele měrca hač do hodź poslednjeje njedźele oktobra mjena časowych pasmow změnja so kaž slěduje zapadoeuropski lětni čas west srjedźoeuropski lětni čas cest wuchodoeuropski lětni čas eest a moskowski lětni čas msd zapadoeuropski lětni čas west utc je lětne časowe pasmo fröskich kupow sewjerowuchodneje grönlandskeje irskeje kanariskich kupow madejry manksoweje kupy manikowych kupow portugalskeje a zjednoćeneho kralestwa jendźelsce rěka western european summer time west srjedźoeuropski lětni čas cest utc je lětne časowe pasmo tych krajow kotrež su dwě hodźinje po koordinowanym swětowym času utc wužiwa so we wšěch krajach zapadneje kontinentalneje europy z wuwzaćom portugalskeje hlej horjeka rěka jendźelsce central european summer time cest francosce heure avance de l europe centrale haec a němsce mitteleuropische sommerzeit mesz wuchodoeuropski lětni čas eest utc jendźelsce eastern european summer time eest je lětne časowe pasmo někotrych krajow mjez srjedźoeuropskim lětnim časowym pasmom a ruskej k tomu słušeja běłoruska bołharska cypern estiska finska grjekska letiska litawska moldawska rumunska kaliningradska oblasć a ukraina moskowski lětni čas msd utc je w europskim dźělu ruskeje płaćiwy lětni čas wón so po cyłym kraju za jězdne abo lětanske plany ćahow lětadłow łódźow atd wužiwa a so tež w telegramach mejlkach atd pokazuje tež radijowe wusyłanja so husto na moskowski čas wusměrja marlene dietrich decembra w schönebergu meje w parisu poprawom marie magdalene dietrich běše w němskej rodźena dźiwadźelnica filmowa hrajerka a spěwarka kotraž je w lěće us ameriske staćanstwo přiwzała wona bě jedna z njewjele němskorěčnych wuměłcow kotrež su so tež mjezynarodnje sławu zdobyli typisce za nju běštej jeje dołhej noze jeje hłuboki erotiski hłós a wobleki z cholowami kotrež bywachu potom w třicetych lětach modiske za žonow marlene dietrich je započała swoju karjeru jako dźiwadłownica a w němych filmach w tak mjenowanych złotych dwacetych w berlinje jeje postup k mjezynarodnej sławje započa w lěće z hłownej rolu w filmje der blaue engel režisera josefa von sternberga hromadźe ze sternbergom wjerćeše w zjednoćenych statach dramu marokko z garyjom cooperom za kotruž běše za oscara nominowana z filmami kaž shanghai express a der groe bluff etablěrowaše so jako prěnja němska filmowa hwězda w hollywoodźe za čas nacionalsocializma nochcyše ze swojim skutkowanjom propagandźe knježerstwa pomhać město toho podpěrowaše za čas druheje swětoweje wójny ameriske wójsko z wustupami w lěće spožči jej ameriski prezident harry s truman medalju swobody armoracia je ród ze swójby křižnokwětnych rostlinow brasicaceae ród armoracia bu w lěće wot philipp gottfried gaertner bernhard meyer a johannes scherbius w oekonomisch technische flora der wetterau s nastajeny wóni su wozjewili při tym za chrěn družinske mjeno armoracia rusticana p gaertn b mey scherb kotryž bu jako cochlearia armoracia l najprjedy wozjewjeny synonym za armoracia p gaertn b mey scherb je raphanis moench ród armoracia słuša k tribusej cardamineae znutřka swójby křižnokwětnych rostlinow brassicaceae ród armoracia wobsahuje dwě abo tři družiny w někotrych žórłach so třeća družina armoracia lacustris a gray al shehbaz v m bates naspomni kotraž je pak po brassicaceae specialisće ihsan ali al shehbaz a druhich žórłach jako rorippa auatica do roda rorippa zarjadowana lěkarski chrěn cochlearia officinalis je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow brassicaceae lěkarski chrěn je dwulětna rostlina abo trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm stołpik je hranity łopjena su mjasne hornje łopjena su sedźace abo stołpik wobpřimnje a zubate spódnje łopjena su łžičkojte kćěje wot meje hač junija wonjace kćenja docpěwa wulkosć wot hač mm a steja w nakónčnych na spočatku hustych kićach krónowe łopješka su běłe a docpěwaja dołhosć wot hač mm płody nimale wodorunje wotsteja a su jejkojte hač kulowate a njejsu splacnjene wone docpěwaja dołhosć wot hač mm rosće w přirodźe na selowych trawnikach pobrjohow sewjerneho a baltiskeho morja chrěn armoracia rusticana je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow brasicaceae chrěn je trajne zelo kotrež docpěje wysokosć wot hač cm stołpik je dudławy spódnje łopjena docpěja dołhosć wot m a su błyšćace tołstojte a žołmičkate a maja zubatu kromu delnje łopjena su našćěpane hornje łopjena su njedźělene zubate abo cyłokromowe kćěje wot meje hač julija běłe kćenja docpěja wulkosć wot hač mm a steja we wjelekćenjowych kićach krónowe łopješka docpěja dołhosć wot hač mm truki su eliptiske abo nimale kulowate a docpěja dołhosć wot hač mm rosće w zelišćowych njerodźowych wobrostach na pućach drjebiznowych městnach dróhowych kromach pustych płoninach wosebje blisko wsow ma radšo wutkate hłubokosahace pódy rostlina bě originalnje we wuchodnej europje domjaca ale nětko je nimale w cyłej europje rozšěrjena sylne čopojte korjenje so jako korjenina za juški a mjaso wužiwa nalětnja chudobka erophila verna je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow brasicaceae dalše serbske mjeno je ničotka nalětnja chudobka je jednolětna rostlina kotryž docpěwa wysokosć wot hač do cm wona je něžna a wutwori spódnju rozetu stołpiki su bjezłopjenowe a njerozhałuzowane łopjena su klinojte cyłokromne abo tróšku zubate a na hornim boku kosmate wone docpěwaja dołhosć wot hač do cm kćěje wot měrca hač do meje kćenja su běłe abo róžojte a steja na spočatku w hustych pozdźišo w čumpatych kićach štyri krónowe łopješka docpěwaja dołhosć wot hač do mm płody su owalne nahe a wopłonjene truki kotrež docpěwaja dołhosć wot hač do mm wone wobsahuje mnoholičbne symjenja a maja šěroku swětłu dźělensku sćěnu rosće na rolach pućach murjach kolijowych připrawach třěchach suchich a pěskowych trawnikach pustych płoninach rostlina je w europje rozšěrjena při skalinkach draba krónowe łopješka njejsu rozpačene skalna jětrowka thlaspi montanum je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow brasicaceae skalna jětrowka je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm łopjena su jejkojte abo łopatkojte tróšku kožojte tež w zymje zelene a wutworja rozetu kćěje wot apryla hač meje kćenja steja w kićach z dołhosću wot hač do cm štyri krónowe łopješka su łopatkojte a docpěwaja dołhosć wot hač mm truki su wopačnje wutrobojte rostu na wodorunych stołpikach maja płony horni bok a wjelbowany delni bok rosće na lěsnych wobkromach we swětłych chójnowych a dubowych lěsach na kerčinatych połsuchich trawnikach preferuje čumpate často kamjenjtne pódy wuškata jětrowka thlaspi perfoliatum je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow brasicaceae wuškata jětrowka je jednolětna módrozelena rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot hač cm stołpik je kulojty łopjena su cyłokromne abo słabje zubate hornje łopjena wutrobojće stołpik wobpřimaja kćěje wot měrca hač junija běłe kćenja steja we wjelekćenjowych na spočatku hłójčkojće hustych pozdźišo podlěšenych kićach štyri łopatkojte krónowe łopješka docpěwa dołhosć wot hač cm a so jenož mm šěroko puknu truki su wopačnje wutrobojte prědka šěroko křidłowane a docpěwaja dołhosć wot hač mm rosće w suchich łukach na pućach winicach a rolach preferuje słónčne stejnišćo z wapnitymi a bazowymi pódami rostlina je w srjedźnej a južnej europje sewjernje hač do južnejej skandinawiskeje rozšěrjena rólna jětrowka thlaspi arvense je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow brasicaceae dalše serbske mjeno je pjenježki rólna jětrowka je jednolětna naha rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot hač cm a při rozrybowanju kobołkojće woni stołpik je zrunany zwjetša rozhałuzowany a hranity łopjena su wusko owalne cyłokromne abo zubate delnje łopjena su stołpikate kćěje wot apryla hač awgusta běłe kćenja steja we wjelekćenjowych horjeka na spočatku hłójčkojće wokołkojtych pozdźišo sylnje podlěšenych nakónčnych kićach a docpěwaja šěrokosć wot hač mm krónowe łopješka docpěwaja dołhosć wot do mm truki su nimale kruhokulojte płone horjeka u formowje wukromate docpěwaja dołhosć wot hač mm a njesu šěroke křidleški rosće w njerodźowych wobrostach na wobkopankowych a žitnych rolach winicach drjebiznowych městnach a pustym kraju preferuje wutkate a bazowe pódy rěpik brassica napus je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow brasicaceae kulirěpa brassica napus subsp rapifera je poddružina rěpika rěpik docpěwa wysokosć wot hač cm łopjena su módrozelene zwobručowane nimale nahe pjerodźělne z owalnymi bóčnymi wotrězkami na kóždym boku a wjele wjetši nakónčnim wotrězkom kćěje wot apryla hač septembra krónowe łopješka su žołte dwójce tak dołhe kaž keluškowe łopješka a docpěwaja dołhosć wot hač mm kćenjowe stołpiki su małko dlěše hač kćenja truk je linealny a docpěwa dołhosć wot hač mm rěpik je kulturowa rostlina rěpik so za wudobywanje wolija a jako picowanska rostlina plahuje slepjanska narěč tež slepjanšćina je serbska přechodna narěč w kónčinje na sewjerowuchodnej kromje sakskeje slepjanski region z relatiwnej rěčnej a kulturnej samostatnosću je dźensa dźěl zhorjelskeho wokrjesa w swobodnym staće sakskej mjezuje pak bjezposrědnje z braniborskej k slepjanskej wosadźe słuša sydom dwurěčnych wsow slepo dźěwin brězowka trjebin miłoraz rowno a mułkecy k wosadźe słuša tohorunja nětko němskorěčny lisk lieskau kiž leži hižo w braniborskej slepjanska narěč rěči so jenož w horjeka mjenowanych sydom dwurěčnych wsach na sewjeru přizamknje so wuchodna gródkowska narěč na wuchodźe mužakowska narěč na juhu wochožanska narěč a na zapadźe sprjejčanska narěč najbliše přiwuznistwo wobsteji k mužakowskemu dialektej kiž je dźensa nimale hižo wotemrěty wot hornjo a delnjoserbskich narěčow rozeznawa so slepjanska narěč přez sćěhowace zjawy kotrež pak móža w hinašej kombinaciji tež w druhich serbskich narěčach wustupować wot hornjoserbskich dialektow rozeznawa so slepjanska narěč přez wot delnjoserbskich dialektow rozeznawa so slepjanska narěč přez tež na morfologiskim polu ma slepjanska narěč swoje wosebitosće slepjanski dialekt ma tójšto leksikaliskich wosebitosćow někotre njech su tu naličene w něhdy jednorěčnych serbskich wsach slepjanskeje wosady woteběraše ličba serbsce rěčacych wot kónca a přez cyły lětstotk přičiny za to su wšelakore restriktiwna politika pruskeje wyšnosće wot hač do kónca druheje swětoweje wójny słušeše tež tutón region k pruskej prowincy delnja šleska industrializacija a wudobywanje brunicy wójny a jich politiske demografiske administratiwne a hospodarske wuslědki towaršnostne změny na př medije zacpěwanje a wusměšowanje w zjawnosći a mnohe dalše faktory negatiwnje wuskutkowa so w slepjanskej wosadźe fakt zo njeje po gottfriedu rösleru wot lěta žadyn serbski abo serbsce rěčacy farar wjace w slepom skutkował do toho běchu so tajcy wuznamni duchowni kaž jan wjelan z fararjom jeho syn julius eduard wjelan z fararjom a matej handrik z fararjom wo zdźerženje a hajenje rěče a tradicijow mjezy swojimi wosadnymi prócowali abo so z pruskimi statnymi instancami dla toho rozestajeli dźensa so tuta něhdy po swojim geografiskim połoženju a swojich chakteristiskich rěčnych kajkosćach centralna a tuž wšitkim serbam derje zrozumliwa warianta masiwnje pozhubja jako maćernu rěč ju jenož hišće někotři starši ludźo zwjetša přez lět nałožuja srjedźna generacija młodostni a dźěći rěča němsce su pak zdźěla hornjoserbšćinu někotři tež delnjoserbšćinu w šuli měli wažne dźěła wo slepjanskej narěči pochadźeja z pjera horjeka mjenowanych fararjow kotřiž su wuslědki swojich slědźenjow we formje zběrki a zapiskow wozjewjeli tak staj na př wjelan młódši a handrik w časopisu maćicy serbskeje a druhdźe zawostajiłoj słowne zběrki teksty linguistiske a etnografiske studije na tutym polu přinošował je tež jan hantšo hano ratar a šołta w slepom kiž je był autodidaktiski rostlinar ludowědnik stawiznar a basnik wažny přinošk na polu fonetiki a fonologije tuteje narěče spisa arnulf schroeder jeho disertaciju wuda r olescha w tübingenje pod titlom die laute des wendischen sorbischen dialekts von schleife in der oberlausitz lautbeschreibung schroeder padny wobšěrnje wopisany je leksikaliski morfologiski a fonetisko fonologiski staw slepjanskeje narěče w zwjazkach serbskeho rěčneho atlasa dalše wopisanja namakaja so w jednotliwych edicijach z rěčnymi pomnikami slepjanskeho dialekta hlej dalša literatura na kóncu nastawka rozsahłe žórło staršeho stawa slepjanskeje narěče su zdźeržane rukopisy hanza njepile z rownoho kotrež su so najprjedy we wurězkach wot handrika w časopisu maćicy serbskeje wozjewili při tym je handrik zdźěla do originala zasahował narunujo wosebje němske požčonki ze serbskimi słowami z etiskich přičin pak wjetši dźěl rukopisow njewozjewi wědomostnu ediciju najwjetšeho dźěla zdźeržanych rukopisow wobstara nižozemska sorabistka hlne brijnen kotraž tekst zdobom dokładnje analyzuje za kulturno historisce a rěčnje zajimowanych njefachowcow eksistuje mjeztym tež popularne wudaće njepilowych tekstow z němskim přełožkom a nimo toho zběrku najwšelakorišich tekstow w slepjanskej narěči hlej deleka přez centralne połoženje slepjanskeje narěče mjez hornjo a delnjoserbskimi narěčemi stej za jeje nošerjow wobě spisownej rěči poměrnje komunikatiwnej tutón fakt je wospjet wjedł k přemyslowanjam jednotliwcow wužiwać tutu narěč jako zhromadnu spisownu rěč wšitkich serbow tak piše na př měrćin nowak njechorński w swojich dopomnjenkach zapiski bobaka po wopyće slepjanskeje wosady tydźeń do jutrow lěta slědowace hačrunjež so to zjawnje eksplicitnje njepraji spytaja jednotliwcy slepjansku narěč kodifikować kodifikacija tuteje akutnje wohroženeje narěče móže so přez spisanje zběrnikow w narěči přełožkow do slepjanskeje narěče mój wuměrjeny kraj wot jurja kocha kaž tež přinoški w pisomnych serbskich medijach protyka dopokazać nimo toho su pospyty kodifikacije jednotneho prawopisa tuteje narěče štož wjedźe k natwarjenju noweje słowjanskeje rěče sobu najwjetša zběrka historiskich napisow w slepjanskej narěči nadeńdźe so při historiskich narownych kamjenjach na rownjanskim kěrchowje a tak jo mój nan póten to słabcyc pół žywnosći krynuł a na tej su byli wěkšy dźěl lute lěda a mało role a wónej stej byłej jeno dwě peršonje na cyłej žywnosći a njejstej mogłej hobstać a doprjodka pćić a stej lědym tu półowicu hobdźěłałej a ten wuj jo był mójeje maćerje bratr a mój kmótr a ta ćota jo była mójeje maćerje sostra a tak su byli bratry a sostry wše wót jeneje maćerje a tak stej póten mój nan a mać to pół žywnosći měłej a te lěda stej hukopowałej a tež huworowałej a ja som z nima raz sobu jěł na to huworowanje na doły na te dlejke góry hot syjańskeje drogi to stej tam huworowałej a ja som chójdźił za nanom pó tej brozdźe a pak som chójdźił pći tom pługu a som glědał kak to se wórjo a mać jo póganjała a za wócku pomagała ćěnuć a nan jo tež pomagał ten pług ćišćać a dyž stej ten pěty raz hokoło jěłej a zasej k tej droze stej jěłej a mały kusk stej do kóńca k droze měłej da jo ten kóń se zwalał da stej póten jogo zwigałej mać za głowu a nan za hopyš a to jima njechał nedy stanuć da ten nan jo póten jogo jare bił a tergał górjej da jo ten wół aby jo była krowa to ja prawje njewěm bog wě lěpjej hako ja co jo było krowa aby wół da to jo se bójało njechało změrom stojać dyž jo nan na togo kónja harował bił a tergał a ja som se tež bójał teje hary a bića kak to budźo a tak jogo póten šak někak górjej krynuštej da stej póten pomałem jěłej do kóńca pó tu drogu a stej se roćiłej zasej a na kóńcu filku zastałej a wótpocynułej stej a póten stej zasej pomałem jěłej hokoło da ja som póten zasej lubjej šeł domoj a tež njejsom wěcej z nima sobu šeł nidźon a tedym ja som jěšći mały gólc był ja som był jakle w štwórtem lěće jako som z nima sobu był na tom huworowanju a to běšo jěšće někotere lěta pjerjej togo drogego lěta we derbnje pći beršću jo bydlił raz jeden kněz a ten jo měł jenogo kucharja ten kucha jo musał tomu knězoju wjele raz šwony pjec ten kucha měł jenu lubku a tej był wón cujare dobry a ta jo ćěła rada tež raz pjeconeg šwonu měć a jěsć toć ten kucha jo wótrězał jenu nogu wót tog šwonu a ju hopjekł swójej lubce hako jěnter ten kněz měł tog pjeconeg šwonu na blidźe jo wón prašał togo kucharja dlacogo da ma ten šwon blows jenu nogu da jo ten kucha prajił až wšycke šwony blows jenu nogu maje jěnter stej šłej wen tej běžni hoglědać jo lik to wěrno a glědaj wšycke šwony su stojali na tej kupje ho tej běžni na jenej noze ten kněz jo wółał ša ša a šakał a te šwony hušakał až su hulećeli a naraz su měli dwě noze da jo prajił ten kucha tomu knězoju dyby tej pjeceni wółał ša ša da by wóna tež krydła dwě noze běžnja wjesny hat morfem je najmjeńša woznam nošaca jednotka rěčneho systema z wěcownym abo gramatiskim woznamom terminus rěčny system so nałožuje hdyž je so někajka rěč segmentowała to rěka jeje kompleksne struktury so na jednotki rozdźělili a tute so do wěstych kategorijow zarjadowali resp klasifikowali z tym je so kompleksnosć rěče systematizowała a zakład za dalše wědomostne přepytowanja a přirunowanja rěčow wutworił morfemy realizuja so akustisce jako rjad zwukow fonow fonologisce jako rjad fonemow a pisomnje jako rjad grafemow fonemy fony a grafemy njenoša same woznam ale maja jako twarski material morfemow jenož woznam rozeznawacu funkciju samsne morfemy móža wšelaku zwukowu podobu měć w słowomaj łódźe a sykorki zwuraznjatej wobě kóncowce e a i gramatiski woznam nominatiw plural jedna so wo warianće samsneho morfema tute mjenujemy alomorfy wšelake morfemy móža tež identisku zwukowu podobu měć na přikład zwuraznjatej i w słowje słyš i gramatiski woznam wosoba singulara prezensa a i w słowje łódź i datiw a lokatiw singular femininumow stej tuž alomorfaj warianće wšelakeju morfemow morfemy dźělimy po jich funkciji na bazisowe morfemy abo korjenje noša leksikaliski woznam k nim móžeja so dalše morfemy připowěsnyć morfemy kiž so ke korjenjam abo tež k druhim morfemam přiwjazaja mjenujemy afiksy jeli steja afiksy před bazisowym morfemom jedna so wo prefiksy jeli po bazisowym morfemje wo sufiksy přikłady za bazisowe morfemy chlěb chlěb ow y hołb ik hołbj ac y roz dźěl dźěl enj e syd ło syd ać deriwaciske łać wotwodźenske morfemy so připowěsnu ke korjenjam a tworja nowe słowa z nowym wěcownym woznamom deriwaciske morfemy wustupuja jako prefiksy abo sufiksy přikłady chlěb ušk wot dźěl mił osć syd li ć syd le nj e gramatiske morfemy njezměnja wěcowny woznam słowa wone tworja gramatiske formy słowa připowěsnu so jako afiksy ke korjenjam abo k deriwaciskim morfemam ke gramatiskim morfemam liča so tež swobodne morfemy kaž so artikle prepozicije a konjunkcije swobodne morfemy steja jako samostatne słowo w sadźe přikłady pó słać syd ny ć po syd ny ć mudr iš i naj hłup iš i kóncowka je gramatiksi sufiks morfem kiž připowěsnje so ke korjenju abo k poslednjemu sufiksej słowa při konjugowanju abo deklinowanju zwuraznja kóncowka kazus pad numerus ličbu genus ród wosobu tempus čas atd dźěl słowa ke kotremuž so kóncowka připowěsnje mjenujemy zdónk přikłady za kóncowku roz kćě t y roz kćě t eho łochć om łochć emi łušći ł łušći li věra bartoškov septembra w praze je čěska publicistka a basnica absolwowaše studij na filozofiskej fakulće karloweje uniwersity w praze wot je wona w duchcovje žiwa skutkowaše jako redaktorka sewjeročěskeho nakładnistwa w tepličanskim směrje w revue teplice jako šefredaktorka sewjeročěskeje revue a w sewjeročěskim dźeniku je čłonka syndikata nowinarjow zhromadźenstwa spisowaćelow obec spisovatel a sewjeročěskeho kluba spisowaćelow w lěće załoži nakładnistwo kapucn towarstwa přećelow města duchcova wuda w nim a wjace hač knihow a publikacijow přewažnje sewjeročěskich awtorow a přihotowaše je sobuskutkuje aktiwnje w někotrych ekologiskich a ciwilnych njestatnych organizacijach iniciěrowaše a wot organizuje wjeleworštowe ekologisko kubłanske sympozije vznšen nad krajinou znošowanje nad krajinu swoje wjerše publikuje w literarnych časopisach a medijach w regionje a tež w cyłej čěskej republice republice wjerše wozjewja w regionalnym ćisku a tež we wobłuku čěskeje repubiki na př w přiłoze časopisa nov steck přehledy slunečn koróna w juhočěskim forumje w liberecskim světliku na internetowych stronach basnikow čěskeje republiki wuda samizdatowu zběrku jezeř a zarjadowa publikaciju chceme čist vzduch chcemy čisty powětr wo ekologiskich demonstracijach w teplicach po jeje basni strach o moudivlčka strach wo ramušku bu antologija sewjeročěskich a serbskich awtorow pomjenowana kapucn jeje wjerše su wobstatk antologije sewjeročěskich awtorow od břeh k horm wot brjohow k horam nakładnistwo votobia wuda zběrce basnjow vrstven v krajině worštowanje w krajinje nakładnistwo kapucn a zasaženi sluncem přez słónco trjecheni nakładnistwo kapucn z wjeršow zběrki vrstven v krajině je sewjeročěski komponist vclav bžek kantatu čern čpi a bl labutě čorne baćony a běłe kołpje za sopran bariton měšany chór pišćele a orchester skomponował swětowa premjera zaklinči w lěće w teplicach w přednošku sewjeročěskeje filharmonije a solistow narodneho dźiwadła wobdźěli so ze swojimi wjeršemi na antologiji sewjeročěskich literatow slunečn koróna słónčna korona nakładnistwo kapucn a poutnci slova putnicy słowa z přełožkom do esperanta wuda teplick šlauch swobodne tworjace a literarno estetiske towarstwo w lěće buchu jeje wjerše do zběrnika poezije vzplanut deště zasapanje dešćika w interneće zarjadowane we wobłuku projekta njezapomniteje literatury taxus bohemica předstaji jón syndikt v art horažovice psek prche w samsnym lěće wuda sewjeročěska wědomostna knihownja w st nad labem zhromadnje ze sewjeročěskim klubom spisowaćelow jeje zběrku wjeršow světlo strom swěca štomow w lěće přinošowaše k antologiji rošda rochada wudatej k festiwalej poezije juhočěskich awtorow balt east ke škole praha jeje poezija je na webowych stronach a ostravaskeje wotnožki zhromadźenstwa spisowaćelow zastupjena wobdźěla so na awtorskich čitanjach w tepličanskim šlauchu w cyklusu nebojte se poezie njebojće so poezije w mosće we wědomostnej knihowni w st nad labem w měšćanskej knihowni w teplicach w módrym klubje w litoměřicach a w praze we swojich wjeršach wuzběhuje jónkróćnosć přirody a krajiny a dótka so stracha wo nju wosebje wo rudne hory a čěske srjedźne hory pyta skryte a wudźěłane zwiski z antikskej a keltiskej mytologiju jeje najnowša zběrka basnjow šupiny hlubin šupizny hłubinow wuńdźe w lěće vclav bžek decembra w liberecu je čěski komponist je nětko w teplicach žiwy słuša k młódšej generaciji čěskich komponistow po wotzamknjenju praskeho konserwatorija sekcija gitara w klasy profesora jiř jirmala započa swoju karieru jako wučer na wojerskim konserwatoriju w roudnicy nad labem w samsnym času započa tam pola profesora stanislava jelineka kompoziciju studować kiž jeho za studij na jančekowej akademiji hudźbneho wuměłstwa jamu w brnje přihotowaše bu do klasy profesora aloisa pinoša přiwzaty a po swojej graduaciji rozwiwaše wšelake aktiwity jeho skutkowanišćo zapřijima wulke pedagogiske kompozitoriske a wědomostno metodiske dźěło jako nawoda sekcije za hudźbnu teoriju na konserwatoriju w teplicach hdźež wot lěta wuči wosta w dalšim při spěchowanju tučasneje hudźby w tutym měsće aktiwny v bžek organizuje koncerty hdźež so hudźba tepličanskich komponistow předstaja swójske składby a składby jeho studentow su w programje němsko čěskeho hudźbneho festiwala v bžek bu přez čěski rozhłós poprošeny zo by so na livekoncertach wobdźělił mjez jeho dźěłami namakamy składby za solowe instrumenty wšelaku komornu hudźbu sinfonisku hudźbu a tež elektro akustisku hudźbu bžekowa hudźbna rěč rozwiwaše so z neoklasicizma a neobaroka hudźba za trompetu přez wšelake modalne a postajene techniki dwanaćetonowe preludije za fletowe solo bu přez kompozitoriske tekniki profesora miloslava ištvana inspirěrowany hač k tučasnemu postmodernemu wurazej skombinowanej z repeticiskej techniku dźensa je jeho pospyt widźomny zo by so posłucharjam přibližił pospytujo jich na njeakademiske a direktne wašnje přez pitoreskne zynki a konsonantnu harmoniju docpěć wumóžene město za obou koncert za fletu studenća bžekoweje kompoziciskeje klasy z jeho dźěłom na hudźbnych fakultach amu akademija muziskich wuměłstwow praha a jamu brno wuspěšnje pokročuja kompoziciska klasa je swoje sinfoniske dźěła a komornu hudźbu w čěskim rozhłosu w nowembrje předstajiła dźěwin gro düben je wjes a gmejna w sewjerowuchodnym dźělu sakskeje hornjeje łužicy leži na samym sewjeru zhorjelskeho wokrjesa blisko braniborskeje hranicy k dźěwinjanskej gmejnje słuša wot wjesny dźěl brězowka halbendorf dźěwin přisłuša slepjanskej wosadźe a teritorijej slepjanskeje narěče a je dźěl serbskeho sydlenskeho ruma gmejna nadeńdźe so někak sydom kilometrow sewjerozapadnje běłeje wody a třinaće kilometrow wuchodnje grodka při sewjerozapadnej kromje mužakowskeje hole saksko braniborska krajna hranica wotpowěduje tule tež historiskej hranicu mjez hornjej a delnjej łužicu susodne gmejny su feliksowy jazor wokrjes sprjewja nysa na sewjeru cersk na sewjerowuchodźe jemjelica źěwink a jabłońc na wuchodźe běła woda a trjebin na juhu kaž tež slepo a grodk na zapadźe prěnje historiske naspomnjenje jako gro duben pochadźa z lěta přez lětstotki słušeše dźěwin do mužakowskeho knjejstwa kotrež wobhospodarješe tež swójski wudwór we wsy cyrkwinsce bě dźěwin hižo w lětstotku dźěl slepjanskeje wosady w lěće bu susodna brězowka zagmejnowana w lěće měješe wjes po mukowej statistice wobydlerjej mjez nimi serbow arnošt černik zwěsći serbski podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće dźěwinska gmejna wobsteji ze slědowaceju wsow gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej zhorjelc a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej zhorjelc html skrótšenka za hyper text markup language je na teksće bazowana woznamjenjenska rěč za zwobraznjenje wobsahow kaž tekstow wobrazow a wotkazow w dokumentach html dokumenty tworja zakład za world wide web a pokazuja so z pomocu syćoweho wobhladowaka nimo wobsahow kotrež so z browserom pokazuja wobsahuje html tež dalše podaća w formje meta informacijach kotrež na přikład w teksće wo wužiwanej rěči abo wo awtorje strony informuja abo wobsah strony zhornu woznamjenjenska rěč bu wot world wide web consortium wc hač do wersije dalewuwiwana a so nětko přez xhtml naruna html bu w lěće wot tim berners lee na cern w genfje zrjadowana html dokument wobsteji z třoch wobłukow potajkim wupada bazowa struktura webstrony po slědowacej šemje titul webstrony wobsah webstrony adolf čern awgusta w hradcu krlovym decembra w praze běše spisowaćel ludowědnik słowjanski kulturny prócowar diplomat čěskosłowakskeje republiki a čěski přećel serbow swoju lyriku wozjewi pod pseudonymom jan rokyta adolf čern narodźi so awgusta w hradcu krlov tehdy w rakusko wuherskej hdźež wopyta mjez a realnu šulu a wučerski wustaw wot lěta skutkowaše tam jako wučer dyrbješe pak so toho w lěće chorowatosće dla zdać swój basniski debit poda čern w čěskim časopisu světozor pod pseudonymom jan rokyta přimjeno z kotrymž so wón na jana rokytu znateho duchowneho čěskeje bratrowskeje jednoty poćahowaše zdźerži sebi čern tež za pozdźiše basniske twórby duchowny rokyta so wokoło w čěskim litomyšlu narodźi w pólskej wjesce koźminek na fararja wuswjeći a spyta ruskeho cara iwana hrozneho wo ewangelskej wěrje přeswědčić jako basnik běše wón předewšěm wot jaroslava vrchlickeho a jana nerudy wobwliwowany čern přesydli so jako spisowaćel do prahi hdźež po wotewrjenju narodopisneho muzeja nrodopisn muzeum českoslovansk mjez jako kustos dźěłaše w zmysle słowjanskeje wzajomnosće a jědnaće lět po zastajenju jelnekoweho slovanskeho sbornka załoži a wuda čern mjez a časopis slovansk přehled w aprylu powoła so wón na lektora serbšćiny a pólšćiny pozdźišo tež serbochorwatšćiny na prasku karlowu uniwersitu po tym zo so njewotwisny čěskosłowakski stat proklamowaše bu čern eksperta za słowjanske prašenja zhromadnje ze serbom arnoštom bartom dojědźe sebi čern po prěnjej swětoweje wójnje na měrowu konferencu do parisa jako čłon čěskosłowakskeje delegacije zastupi tam tež za wjetše samopostajenje a kulturnu awtonomiju serbow za čož so po jeho měnjenju přizamknjenje łužicy k čěskosłowakskej najlěpje hodźeše tute ideje wozjewi w knize łužick otzka praha a po nawróće do čěskej powoła so čern na ministerskeho radźićela ministerstwa za wukrajne naležnosće hdźež skutkowaše hač do w lěće wuznamjeni so čern z titulom čestneho doktora dr h c praskeje lěto pozdźišo pak tež jagiellonskeje uniwersity w krakowje běłohrodźe a sofiji adolf čern zemrě decembra w praze hižo w lěće wopyta čern prěni króć budyšin a jeho wokolinu na čož w přichodnych lětach tež mnoho jezbow do cyłeje łužicy slědowachu při tym nawukny serbšćinu a nawjaza wuske kontakty mjez druhim z michałom hórnikom arnoštom muku a jakubom bartom ćišinskim čern wuznamjeni so wosebje za swoje etnografiske studije wo serbach kaž w časopisu maćicy serbskeje jeho basniske a přełožowanske dźěło vbor bsn čišinskeho a zejlerja a njeličomne mnóstwo nastawkow wo serbach do čěskich serbskich a pólskich nowinow wón běše wot lěta čłon maćicy serbskeje a wot tež jeje čestny sobustaw venezuela je njewotwisny stat na sewjeru južneje ameriki leži mjez pobrjohom karibiskeho morja a amaconasowej nižinu hłowne a najwjetše město je caracas hač do lěta bě venezuela ze španiskej koloniju wotkrywar amerigo vespucci pomjenowa kraj po bjenatkach venezia jako venezuela małe bjenatki venezuela mjezuje z guyanu na wuchodźe z brazilskej na juhu a z kolumbiskej na zapadźe na sewjeru twori kilometrow dołhi pobrjóh karibiskeho morja přirodnu hranicu před wuliwom najwjetšeje rěki orinoco leži kupowy stat trinidad a tobago najwyše hory venezuele leža we wuběžkach andow na sewjerozapadźe pico bolvar m w kónčinje taflowcow na juhu nadeńdźe so najwyši wodopad na swěće salto ngel šleska schlesien šlesce lnsk delnjošl schlsing pólsce lsk čěsce slezsko je historiski region w srjedźnej europje na woběmaj stronomaj wódry najwjetši dźěl šleskeje leži dźensa w pólskej mjeńšej dźělej słušatej do čěskeje a němskeje wot lěta słušachu tež wulke dźěle hornjeje łužicy do pruskeje prowincy šleska kaž na přikład města wojerecy běła woda zhorjelc a lubań hač do kónca druheje swětoweje wójny w lěće słušeše nimale cyły kraj do němskeje štož so po podstupimskej konferency změni jako přeńdu wšitke teritorije wuchodnje łužiskeje nysy pod pólsku kontrolu němskorěčni wobydlerjo šleskeje so zwjetša wuhnachu a wjele z nich namakachu tež we łužicy nowu domiznu štož přinošowaše runje w ewangelskich kónčinach hornjeje łužicy k spěšnej germanizaciji prjedy serbskich wsow najwyši wjeršk šleskeje a zdobom jedyn ze symbolow regiona je sněžka m w kyrkonošach kiž tworja jako dźěl sudetow přirodnu hranicu šleskeje z čechami wjetšina wobydlerjow pólskeje šleskeje su polacy ale je tež mała němska mjeńšina wšědna popróšnica berteroa incana je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow brasicaceae wšědna popróšnica je jednolětna abo dwulětna rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot hač cm cm cyła rostlina je napadnje šěropjelsćojta a ma ćeńki čopojty korjeń stołpik je zrunany zwjetša rozhałuzowany łopjena su lancetojte zwjetša cyłokromne a docpěwaja dołhosć wot hač cm kćěje wot junija hač oktobra kćenja steja w chětro hustych pozdźišo sylnje podlěšenych kićach štyri běłe krónowe łopješka su nimale hač do srjedźišća rozpaćene a docpěwaja dołhosć wot hač mm truki su šěroko eliptiske tróšku wopłonjene a docpěwaja dołhosć wot hač mm mm a tołstosć wot hač mm rosće w njerodźowych wobrostach na pućach drjebiznowych městnach železniskim arealu přistawach prózdnych rolach a pustych płoninach preferuje suche šćerkowe a pěskowe pódy na swětłych ćopłych stejnišćach rostlina je w srjedźnej a južnej europje rozšěrjena lěkarska ropucha nasturtium officinalis je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow brassicaceae dalše serbske mjeno je krěz lěkarska ropucha je trajne zelo kotrež je do cm wysoke stołpik je hranity dudławy a lězaty abo postupowaty łopjena maja wótry słód su nahe a wobsteja z jednoho do pjeći pjeritych łopješkow nakónčne pjerite łopješko je tróšku wjetše lěkarska ropucha kćěje wot meje do oktobra běłe kćenja su něhdźe do centimetrow wulke a steja w kićach kotrež su na spočatku nimale wokołkojte próšniki su žołte štyri krónowe łopješka docpěja dołhosć do milimetrow kiješkojte trukowe płody su do milimetrow a jich stołpiki do milimetrow dołhe krěz rosće w rěčkach hrjebjach a žórłach z jasnej chłódnej běžitej wodu rostlina je w europje rozšěrjena delnja sakska niedersachsen neddersassen je zwjazkowy kraj z něhdźe wósom milionami wobydlerjow kotryž leži mjez smolinami a sewjernym morjom na sewjerozapadźe němskeje po přestrjeni je po bayerskej druhi najwjetši kraj zwjazkoweje republiki němska jeho hłowne město je hannover delnja sakska mjezuje ze schleswigsko holsteinskej hamburgom a mecklenburgsko předpomorskej na sewjerowuchodźe z braniborskej a saksko anhaltskej na wuchodźe z durinskej a hessenskej na samym juhowuchodźe ze sewjerorynsko westfalskej na juhu a z nižozemskej na zapadźe na sewjeru twori pobrjóh sewjerneho morja přirodnu mjezu tež wuchodofriziske kupy słušeja k delnjej sakskej přez delnju saksku běži rěka łobjo kotraž tworja hranicu ze a braniborskej kaž tež rěki weser aller a ems najwjetše města delnjeje sakskeje su delnja sakska je so w lěće załožiła w delnjej sakskej eksistuja někotre mjena sydlišćow lüchow wustrow bardowiek kotrež pochadźa ze słowjanskeje rěče tuta słowjanska rěč hižo njeeksistuje ale bě přiwuzna z kašubšćinu pólšćinu ale tež ze hornjoserbšćinu delnjoserbšćinu čěšćinu a słowakšćinu słuša k lechiskej skupinje zapadosłowjanskich rěčow ale su tam tež mjena němskeho pochada smjerdźaca rukej descurainia sophia je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow brasicaceae smjerdźaca rukej je jednolětna rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot hač cm rostlina je w hornim dźělu rozhałuzowana šěrozelene łopjena su sćeńka rozdźělene a maja linealne wotrězki kćěje wot meje hač septembra kćenja docpěwaja wulkosć wot hač mm a steja w bjezłopjenatych kićow hornje kćenja su połkulowaće tłóčene zrunane krónowe łopješka su jasnožołte abo nazeleń žołte wuske a docpěwaja dołhosć wot mm trukowe płody docpěwaja dołhosć wot hač mm a steja na ćeńkich stołpikach rosće w njerodźowych wobrostach na pućach drjebiznowych městnach železniskich kolijach muerjach a pustych płoninach rostlina je w nimale cyłej europje rozšěrjena hórska sadlička alyssum montanum je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow brasicaceae hórska sadlička je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm rostlina na spódku wodrjewi łopjena su lancetojte a docpěwaja dołhosć wot cm kćěje wot měrca hač meje złotožołte kćenja docpěwaja wulkosć wot něhdźe mm a steja po hač po w kićach króna docpěwa dołhosć wot hač mm płody su kulojte hač owalne bóčnje wopłonjene kosmate truki a docpěwaja dołhosć wot hač mm mm wočinjeny płód ma ćeńku dźělensku sćěnu rosće na słónčnych skalnych suchich trawnikach pěskowych trawnikach nawěwach a skałach rostlina je w srjedźnej a južnej europje rozšěrjena konaškojta sadlička alyssum alyssoides je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow brasicaceae konaškojta sadlička je jednolětna rědko wjacelětna rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot hač cm rostlina je přez kosmy šěra stołpik je zrunany abo postupowacy a zwjetša wot spódka rozhałuzowany łopjena su linealne hač owalne a docpěwaja dołhosć wot cm kćěje wot apryla hač septembra na spočatku blědožołte pozdźišo běłe kćenja docpěwaja wulkosć wot mm a steja po dwacećoch hač po pjećdźesatoch w chětro hustej kići z dołhosću wot hač cm keluškowe łopješka docpěwaja dołhosć wot hač mm krónowe łopješka u žołte po překćěnju běłe a docpěwaja dołhosć wot hač mm plody su kulojte hač owalne bóčnje wopłonjene a docpěwaja wulkosć wot hač mm wobsahuja štyri symjenja rosće na wotewrjenych stejnišćach na skałach kamjentnych nasypach pěskowych trawnikach słónčnych suchich trawnikach a w skałach preferuje ćopłe zwjetša wapnite čumpate pódy rostlina je předewšěm w srjedźnej a južnej europje rozšěrjena hórka seklička iberis amara je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow brasicaceae hórka seklička docpěwa wysokosć wot hač cm łopjena su klinčkojte daloko zubate tupe na kromje mikawčkate a docpěwaja dołhosć wot hač cm kćěje wot meje hač awgusta kćenja steja we wokołojtej pozdźišo podlěšenej kići krónowe łopješka su běłe rědko swětłowioletne won měrjene krónowe łopješka docpěwaja dołhosć wot hač mm a su dwójce tak dołhe kaž znutřkowne truki docpěwaja dołhosć wot hač mm a su nimale tak šěroke wone maja křidleškojtu kromu płodowy stołpik je nimale wodorunje wotstejacy rosće žitnych polach preferuje suche kamjentne wapnite pódy rostlina je w zapadnej a srjedźnej europje rozšěrjena wutrajna skalinka draba aizoides je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow brassicaceae wutrajna skalinka docpěje wysokosć wot hač do cm łopjena su wusko lancetojte a docpěja dołhosć wot hač do cm wone su kosmate a steja w kulowatych rozetach kćěje wot apryla hač awgusta kćenja steja po třoch hač po wósomnaćoch we wokołkowych kićach štyri krónowe łopješka su žołte a docpěja dołhosć wot hač do mm truki su wusko eliptiske steja na stołpikach a docpěja dołhosć wot hač do mm rosće na wapnowych skałach wotpočowacych drjebiznach a kamjentnych trawnikach rostlina je w horinach srjedźneje a južneje europy rozšěrjena při čimž we wysokosćach wot do metrow wustupuje rólna skopička arabidopsis thaliana je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow brassicaceae rólna skopička je jednolětna rostlina kotraž docpěje wysokosć wot hač cm stołpik je deleka wotstejo kosmaty łopjena su cyłokromowe abo zubate a so rozhałužkowace kosmy maja kćěje wot apryla hač meje kćenja su hač mm wysoke truki wodorunje abo zrunanje wotsteja bě prěnja kćenjowa rostlina kotrejež genom je so dospołnje rozklučić był ma jenož kromosomow rosće na rolach suchich trawnikach murjach smjećach pustych płoninach rostlina so rady za laborowe pospyty wužiwa dla jeje krótkeho rosćenskeho časa wot jenož tydźenjow wjace generacijow w lěće su móžne wójćech kóčka tež wojciech kóčka albert kutschke oktobra we wownjowje pola budyšina nowembra w poznanju bě serbski profesor archeologije w pólskej narodźi so jako syn kublerja gustawa kóčki a jeho mandźelskeje marje rodź delanec we wownjowje blisko budyšina a wopytowaše wot katolsku wyšu šulu w měsće złoži maturu a dźe najprjedy do drježdźan zo by na tamnišim pedagogiskim wustawje studował poda so do poznanja hdźež studowaše hač do lěta archeologiju antropologiju a etnografiju pola profesorow józefa kostrzewskeho karola stojanowskeho a eugeniusza frankowskeho sta so na zakładźe antropologiskeho dźěła šunow konjecy ralbicy dobrošicy i chrósćicy pod wzgldem antropologicznym z magistrom po studiju dźěłaše jako asistent při prastawizniskim wustawje poznańskeje uniwersity po wuswobodźenju poda so kóčka wróćo do łužicy hdźež zastawaše nachwilnje funkciju hłowneho sekretara domowiny jako zastupjer serbskeje samostatnosće nawróći so hižo do pólskeje sta so z adjunktom antropologiskeho instituta wrócławskeje uniwersity a zakitowaše doktorske dźěło w czesnodziejowa antropologija słowiań zachodnich wrócław bu we wrócławju habilitowany a powołany na docenta za pólsku archeologiju do poznanja tam sta so z nimorjadnym profesorom a po wotchadźe józefa kostrzewskeho na wuměnk z profesorom za pólsku a powšitkownu archeologiju nimo toho nawjedowaše poznański wustaw instituta historije a materielneje kultury pólskeje akademije wědomosćow w swojim wrócławskim času wot haješe styki k tamnišim serbskim studentam a poradźowaše jich w studijnych naležnosćach w meji narěči při zetkanju ze zastupnikami pólskeho knježerstwa hromadźe z arnoštom černikom problematiku němskorěčnych ćěkańcow z wuchodnych stronow němskeje a jich negatiwny wliw na substancu serbskeje rěče a kultury we łužicy wicepremierej a zdobom ministrej za wróćodobyte krajiny władysławej gomułce přepodaštaj memorandum domowiny w kotrymž wabjachu za samostatnosć serbow wobdźěleše so tež na wědomostnych diskusijach we łužicy z přinoškami na zakładźe swojich slědźenjow zastupowaše tezu zo nima so etnogeneza słowjanow na ukrainje ale při wisle a wódrje lokalizować a zo bě wodorozwod mjez wódru a łobjom zapadna hranica kóčka bě swak jakuba šajby a pawoła krječmarja jeho dźowka je pólska archeologowka hanna kóčka krenz wón bu pochowany na poznańskim pohrjebnišću jean marie vianney wutrobičkojte wačoški capsella bursa pastoris je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow brasicaceae dalše serbske mjena su kuše ničo husyča stopa karnawa wačoškate zelo a maćerne cycki wutrobičkojte wačoški je jednolětna abo dwulětna rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot hač cm delnje łopjena wutworja rozetu stołpikowe łopjena su kłokojte a stołpik wobpřimowace kćěje wot januara hač decembra běłe kćenja docpěwaja šěrokosć wot hač mm maja zrunane keluškowe łopješka a steja na spočatku hłójčkojće wokołkojtych pozdźišo podlěšenych kićach štyri krónowe łopješka docpěwaja dołhosć wot mm płody su wopak wutrobičkojte hač třiróžkate truki kotrež docpěwaja dołhosć wot mm rosće w njerodźowych wobrostach na rolach w zahrodach na pućach drjebiznowych městnach pustych płoninach a zemskich nasypach preferuje wutkate pódy na swětłych stejnišćach rostlina je w europje rozšěrjena banćikaty wonječk diplotaxis tenuifolia je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow brasicaceae banćikaty wonječk je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm stołpik je na bazy wodrjewjeny a bohaće łopjenaty łopjena su módrozelene nahe hłuboko našćěpane mjeztym zo hornje často su njerozdźělne wotrězki su dołhojte hač linealne a doprědka měrjene wone wudychaja při rozrybowanju wótru wóń kotruž někotři ludźo jako njepřijomna začuwaja kćěje wot meje hač oktobra syrikžołte kćenja docpěwaja dołhosć wot něhdźe cm a steja w čumpatych kićach krónowe łopješka docpěwaja dołhosć wot hač mm kćenjowe stołpiki su dwójce hač trojće tak dołhe kaž kćenja trukowe płody docpěwaja dołhosć wot hač cm su tróšku wopłonjene a wobstejace a wobsahuja wjele symjenjow w dwěmaj rjadomaj jich stołpiki maja samsnu dołhosć rosće na pućach drjebiznowych městnach rolach pustych płoninach dwórnišćach a přistawach rostlina je w srjedźnej a južnej europje rozšěrjena žerchej lepidium je ród ze swójby křižnokwětnych rostlinow brassicaceae rodowe mjeno lepidium bu wot carl von linn w species plantarum s najprjedy wotzjewjene jako lektotypus bu lepidium latifolium l n l britton a brown ill fl n u s auflage s postajeny rodowe mjeno lepidium je wot grjekskeho słowa lepidion abo lepidos za šupiznu wotwodźene kotrež so poćahuje na napohlad płoda při i a al shehbaz et al buchu družinow něhdyšich rodow cardaria coronopus a stroganowia do roda lepidium stajene synonymy za lepidium l su carara medikus cardaria desvaux coronopus zinn neolepia w a weber physolepidion schrenk senebiera dc sprengeria greene stroganowia karelin kirilow ród lepidium słuša k tribusej lepidieae znutřka swójby brassicaceae k rodej lepidium słuša něhdźe hač družinow wuběrk pólna žerchej lepidium campestre je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow brassicaceae pólna žerchej je jednolětna a dwulětna rostlina kotraž docpěje wysokosć wot hač do cm stołpik je husto łopjenaty hornje łopjena wobpřimnu z šipojtym spódku stołpik mjeztym zo delnje łopjena su stołpikate a za čas kćěwa zwjetša zwjadnjene kćěje wot meje hač do junija běłe kćenja docpěja šěrokosć wot hač do mm a steja krótkich kłosojtych kićach kotrež často maja bóčne kiće štyri krónowe łopješka su łopatkojte rostlina je šěrozelena a kosmata truki su husto z šupiznatymi pucherčkami kryte płone abo tróšku horbate a njesu prědku jara šěroku křidłatu kromu zrałe truki su šěroko jejkojte a steja na wodorunych stołpikach rosće na rolach wobkopankow na pućach na drjebiznowych městnach w skałach na železniskim terenje a na pustych płoninach ma radšo zwjetša wapnite pódy pochadźa originalnje z južneje europy ale nětko w nimale cyłej europje wustupuje smjerdźaca žerchej lepidium ruderale je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow brassicaceae smjerdźaca žerchej je jednolětna abo dwulětna rostlina kotraž docpěje wysokosć wot hač do cm rostlina wosebje při rozrybowanju jara njepřijomnje za urinom smjerdźi stołpiki su horjeka zwjetša rozhałuzowane a jara krótko kosmate delnje łopjena su našćěpane mjeztym zo hornje łopjena su lědma mm šěroke kćěje wot meje hač do oktobra kćenja su móličke a nimaja žane krónowe łopješka abo krónowe łopješka su krótše hač keluškowe łopješka wone steja na kóncu stołpikow a hałuzow štyri jejkojte keluškowe łopješka docpěja dołhosć wot hač mm owalne truki su sćeńka křidłate a docpěja dołhosć wot mm jich stołpiki křiwje wotsteja rosće na pućach na železniskim terenje a na nadróžnych kromach ma radšo suche krute pěskowe šćerkowe abo hlinjane pódy rostlina je w europje rozšěrjena šipojta žerchej lepidium draba je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow brassicaceae w někotrych žórłach so jako cardaria draba wodźe šipojta žerchej je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm stołpik njese wjele łopjenow łopjena su dołhoće jejkojte njeprawidłownje zubate delnje łopjena su stołpikate zubate a zahe zwjadnu hornje łopjena stołpik wobpřimaja kćěje wot meje hač julija běłe kćenja docpěwaja šěrokosć wot hač mm a wobsteja ze štyrjoch wopak jejkojtych mm dołhich krónowych łopješkow wone steja w hustych kićach při čimž wjace kićow pozdatny wokołk wutwori truki su wutrobojte lědma wopłonjene njekřidłaty a docpěwaja šěrokosć wot hač mm rosće w njerodźowych wobrostach na pućach nadróžnych kromach železniskich nasypach drjebiznowych městnach a winicach preferuje suche zwjetša małohumusowe bazowe pódy rostlina je w srjedźnej a južnej europje rozšěrjena mjeztym pochadźa originalnje ze srjedźneje azije a juhowuchodneje europy a so je wosrjedźa lětstotka za čas natwarjenju železnicowych linijow sylnje rozšěriła žerchwica cardamine je rostlinski ród ze swójby křižnokwětnych rostlinow brassicaceae ród cardamine bu w lěće wot carl von linn species plantarum s najprjedy wotzjewjeny bu jako lectotypus družina cardamine pratensis l postajena synonymy za cardamine l su dentaria l nětko rang podroda dracamine nieuwl heterocarpus phil loxostemon hook f thomson porphyrocodon hook f sphaerotorrhiza o e schulz khokhrjakov ród zubica dentaria kotraž bu dołho jako samostatnje wodźena dźensa so jako podród do roda cardamine stajeny ród cardamine słuša k tribusej cardamineae w swójbje brassicaceae ród wobsahuje prjedy něhdźe družinow něhdźe družinow w srjedźnej europje wustupowace družiny su w europje a regionje srjedźneho morja wustupuja sćěhowace družiny mjeno roda cardamine dźe wróćo na předlinneiskich awtorow a so wróćo wjedźe wot grjekskeho słowa za zahrodnu žerchwu hórka žerchwica cardamine amara je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow brassicaceae hórka žerchwica je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm stołpik je hranity zwjetša jednory a ze žrom pjelnjeny łopjena su mnoholičbne a wobsteja z hač porow pjeritych łopješkow a wjetšeho nakónčneho łopješka kćěje wot apryla hač junija běłe kćenja docpěwaja wulkosć wot něhdźe cm wone steja w čumpatych kićach kotrež na spočatku su na wokołki podobne próškowe łopješka su wioletne truk su zrunanje wotstejacy kiješkojty a docpěwa hač cm rosće w žórłach rěčkach a hrjebjach preferuje mokre abo přeliwane wutkate pódy zwjetša w sćinje rostlina je předewšěm w horinach rozšěrjena kosmata žerchwica cardamine hirsuta je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow brassicaceae kosmata žerchwica je jednolětna rostlina kotraž docpěwa hač cm rostlina je často wioletnje přeběžana a ma rozetu a wjacore nahe abo rozpjeršenje kosmate stołpiki stołpikowe łopjena njesu jednotliwe kosmy kćěje wot měrca hač junija kćenja ma štyri wuske běłe krónowe łopješka kotrež hdys a hdys faluja krónowe łopješka su něhdźe dwójce tak dołhe kaž keluškowe łopješka kiče na spočatku su wokołkojte a pozdźišo podlěšene zwjetša štyri próškowe łopješka njesu žołte próšniki truki docpěwaja dołhosć wot něhdźe mm a tołstosć wot mm rosće w njerodźnych wobrostach zahrodach na winicach w parkach w štomownjach zahrodnistwach kwětkowcach na pućach a rolach rostlina preferuje wutkatu małowapnatu pěskojtu pódu rostlina je w nimale cyłej europje rozšěrjena předewšěm w zapadźe łučna žerchwica cardamine pratensis je družina z roda žerchwicow a słuša k swójbje křižnokwětnych rostlinow brassicaceae dominuje ze swojimi běłymi do cunjo róžojtymi kćenjemi wot kónca apryla do srjedź meje wobraz płódnych włóžnych łukow dalše serbskej mjeno je dźiwja žerchej botaniske pomjenowanje cardmine pratnsis zestaji so z grjekskeho kardamon žerchej a łaćonskeho pratensis štož hodźi so přełožić z na łukach rosćace jako jara rozšěrjena a napadna kwětka wobsedźi łučna žerchwica regionalnje wšelake mjena na př rytowane zelo rytawka rězak łučna žerchwica je wjacelětna zelišćowa to rěka zo wona njezdrjewi kwětka kotraž docpěwa wysokosć wot hač do cm wona z krótkim pjenkom w pódźe zymu přetraje stołpik je prózdny a kulojty łopjena su njeporowje pjerite spódnje łopjena tworja nisku rozetu z kotrejež wurosće do cm wysoka kulojtna prózdna tyčka žerdka łopješka spódnich łopjenow su kulojte jejkojte mjeztym nakónčne łopješka su powjetšene stołpikowe łopjena z wuskich linealnych wotrězkow łopješka wobsteja jeli rozetowe łopjena na włóžnej pódźe abo mochach leža da móžeja lehnjenske rostliny nastać łučna žerchwica kćěje wot apryla do junija kćenja su dwusplažne a wobsteja ze štyrjoch mm dołhich krónowych łopješkow a šěsć žołtych próšnych łopješkow kotrež su něhdźe tři króć tak dołhe kaž štyri zelene mm dołhe keluškowe łopješka krónowe łopješka su běłe słabje róžojte abo blědźe lila a maja ćmowe žiłki kćenja docpěwaja šěrokosć wot hač cm a w nakónčnych čumpatych kićach steja kotrež na spočatku su wokołkojte při dešćiku a w ćěmnoće pochila so tyčki a kćenja so zawrěja płody su truki ze skupiny kapslowych płodow wone maja štabikowu formu z přeměrom wot jednoho milimetra a su do centimetrow dołhe łučna žerchwica jewi so we wšelakorych biotopach wot europy hač do arktiskeho klimoweho pasma w sewjernej aziji a americe słuša k srjedźoeuropskim rostlinam kiž so jara husto jewja rosće na tučnych a włóžnych łukach a w rěčnych niwowych lěsach we wysokosći hač do m nad mórskej hładźinu wobdźěłanje włóžnych łukow polěkuje rozpřestrěću tuteje družiny młode łopješka kotrež so před kćěwom zešćipaja a młode schadźenki hodźa so jěsć a słodźa podobnje kaž žerchej a tróšku wótrje wužiwaja so w solotwjach zelowych poliwkach a jako korjeniny za twaroh a čerstwy twarožk zhromadnje z kobołkowym zelom je dźiwja žerchwica cyroba za husańcu žerchwjaweje zerjawki anthocaris cardamines žerchwjawa zerjawka kotraž dźiwju žerchwicu tež jako nektarowu rostlinu wužiwa wotpołoži swoje jeja zwjetša na delnjej stronje łopjenow husańcy žeru na rostlinach do julija abo awgusta zakukla so potom do kuklenkow a přetraja tak zymu tohorunja liči pjeć do šěsć milimetrow dołha wšelako barbna žerchwjawa pěnowka philaenus spumarius k insektam kiž su na łučnej žerchwicy žiwe žerchwjawe pěnowki su na zelišćowych rostlinach žiwe kotrychž brěčku wone cycaja wotpołoža na swojich hosćićelskich rostlinach tež swoje jeja z kotrychž so w aprylu a w meji larwy lahnu kiž tohorunja rostlinowu brěčku cycaja larwy wotedaja z anusa bělkowiny wobsahowacu židkosć do židkosće klumpaja woni powětr a tak nastanje pěna ješć pěna škita larwy kotrež w njej sedźa před njepřećelemi a spožči trěbnu ćopłotu a włóžnotu za dalewuwiće tute napadne ješćowe hnězda su přičina za němske pomjenowanje rostliny wiesenschaumkraut łučnu žerchwicu wuzwolichu za kwětku lěta załožba škit přirody hamburg a załožba za škit wohroženych rostlinow wopodstatni rozsud za tutu so hišće poměrnje husto jewjacu rostlinu z tym zo ma so z wuzwolenjom na to pokazać zo je žiwjenski rum łučneje žerchwicy biotop włóžna łuka w přiběracej měrje wohroženy w saksko anhaltskej a mecklenburgsko předpomorskej je so wobstatk na łučnej žerchwi hižo tak jara redukował zo ma status na čerwjenej lisćinje wohroženych družinow lěsna žerchwica cardamine flexuosa je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow brassicaceae lěsna žerchwica je jednolětna abo dwulětna rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot hač cm rostlina ma wostawacu spódnju rozetu stołpik je deleka kosmaty často tróšku zrychtowane a často horje rozhałuzowany zwjetša jednotliwy njese pjeć hač sydom stołpikowych łopjenow kćěje wot apryla hač oktobra kćenja njesu štyri łopatkojte krónowe łopješka a steja w kićach próšniki su žołte płódnik je dołhojty slědźerjo mysla zo lěsna žerchwica je jako hybrida z pryskateje žerchwicy cardamine impatiens a kosmateje žerchwicy cardamine hirsuta nastał wona ma chromozomow mjeztym zo matej wobě wuchadnej družinje jenož po rosće w žórłach na pućach a w hrjebjach w lěsach rědko w parkach pryskata žerchwica cardamine impatiens je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow brassicaceae pryskata žerchwica je jednolětna rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot hač cm rozetowe łopjena zahe wotemrěja mjeztym stołpikowe łopjena su njeporowje pjerite z pjeć hač dźewjeć porami a tróšku wjetšim nakónčnym łopješkom pjerite łopješka su dołhojte a často njesymetriske kćěje wot meje hač julija rostlina njesu po stołpiku zwjetša wjacore kiće z njenahladnymi kćenjemi kotrychž krónowe łopješka často faluja abo docpěwaja dołhosć wot mm njenahladne kćenja so zwjetša same wopróša truki wotsteja docpěwaja dołhosć wot hač cm a so njejapcy puknu tak zo symjenja so hač pjeć metrow daloko wjerhaja rosće we wudolinowych a lisćowych lěsach a na lěsnych pućach preferuje włóžne wutkate pódy w sćinje rólny žonop sinapis arvensis je rostlina ze swójby křižnokwětnych rostlinow brassicaceae rólny žonop je jednolětna rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot hač cm łopjena su stołpikate delnje su často našćěpane kćěje wot junija hač oktobra kćenja docpěwaja wulkosć wot něhdźe cm a steja w kićach kotrež na spočatku su połkulowate krónowe łopješka su syrikožołte a docpěwaja dołhosć wot hač mm keluškowe łopjena docpěwaja dołhosć wot hač mm a wodorunje wotsteja płody truki su nahe abo wróćo seršćokosmate docpěwaja dołhosć wot hač cm a šěrokosć wot hač mm a njesu mm dołhi bjezsymjenjowy wotrězk trukowa sćěna je třonerwowa hač pjećnerwowa symjenja su čorne a w pódźe lět schadliwe wostanu žonopowe wolije rostlinu přećiwo nadpadej přez hriby a rostlinožračkow škitaja rosće na rolach pućach pustych płoninach a nadróžnych skłoninach rostlina je w nimale cyłej europje rozšěrjena dźěrkaty křižomnik hypericum perforatum je rostlina ze swójby křižomnikowych rostlinow hypericaceae dalše serbske mjena su janske zelo dźěrkate janske zelo dźěrkawe łopješko twjerda trawa swjatojanske zelo lubozne zelo konjaca krej a škerjedźiwe zelo dźěrkaty křižomnik je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm stołpik je dwuhranity a sylnje rozhałuzowany łopjena su transparenće dypkowane přećiwostejne sedźace jejkojće dołhojte a docpěwaja dołhosć wot hač cm kćěje wot julija hač awgusta złotožołte kćenja su na kromje čornje dypkowane pjećličbne steja we wjelekćenowych pakićach a docpěwaja wulkosć wot hač cm keluškowe łopješka su lancetojte wótre a docpěwaja dołhosć wot hač mm a su dlěše hač płodowy spódk krónowe łopješka su złotožołte a docpěwaja dołhosć wot hač mm rostlina wobsahuje hypericin flavonoidy eteriske wolije a třěski rosće na suchich łukach trawnikach holach njewobdźěłanych rolach kerčinowych a lěsnych kromach skłoninach železniskim šotrje drjebiznowych městnach a pustych płoninach rostlina w europje rozšěrjena hórski křižomnik hypericum montanum je rostlina ze swójby křižomnikowych rostlinow hypericaceae hórski křižomnik je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm rostlina je zrunana stołpik je kulojty łopjena su jejkojće dołhojte přećiwostejne sedźace a docpěwaja dołhosć wot hač cm mjeztym zo łopjenowe pory maja wulki wotstatk wone su na kromje žałzojće dypkowane kćěje wot junija hač awgusta błedožołte kćenja docpěwaja wulkosć wot hač cm a steja w krótkich hustich pakićach keluškowe łopješka su wótre a čornožałzowje mikawčkate čorne žałzy wobsahuja hypericiny tak zo so při wotrybowanju porsty čewjene barbja tuta maćizna powyšuje čućiwosć za uv swětło rosće w dubowych měšanych lěsach swětłych bukowych lěsach a na lěsnych kromach preferuje ćopłe zwjetša wapnite pódy w połsćinje rostlina je w nimale cyłej europje rozšěrjena lesny křižomnik hypericum pulchrum je rostlina ze swójby křižomnikowych rostlinow hypericaceae lesny křižomnik je trajne zelo kotrež docpěja wysokosć wot hač cm rostlina je naha a na spódku wodrjewjena łopjena docpěja dołhosć wot hač cm a su wutrobojte nimale třiróžkate sedźace na spódku najšěrše deleka módrozelene a na kromje njejsu žałzojće dypkowane delnje łopjena su transparenće dypkowane kćěje wot julija hač septembra złotožołte kćenja steja w čumpatych pakićach a docpěja wulkosć wot hač cm keluškowe łopješka su tupe a njesu na kromje sedźace abo krótko stołpikate čorne žałzy krónowe łopješka su často čerwjenje přeběžane a na kromje čornožałzowe próškowe łopješka su w prawym měrje mnoholičbne płódniki su oranžojte hač čerwjenojte pupk je často čerwjenje přeběžany kćenja płaća jako najrjeńše domjacych křižomnikow rosće na swětlinach a pućach wot kisałych dubowych měšanych lěsach chójnowych kupach a holanskich wobkromach rostlina je srjedźnej europje a južnej skandinawiskej rozšěrjena ležacy křižomnik hypericum humifusum je rostlina ze swójby křižomnikowych rostlinow hypericaceae ležacy křižomnik je jednolětna rostlina abo trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm stołpiki su ćeńke ležace a často dwuhranite łopjena njesu na kromje čorne žałzy su jejkojte přećiwostejne a docpěwaja dołhosć wot hač cm kćěje wot junija hač oktobra kćenja steja w pakićach a docpěwaja wulkosć wot hač cm swětłožołte krónowe łopješka njesu na kromje čorne žałzy a su tróšku dlěše hač keluch keluškowe łopješka su dołhojte a cyłokromne próškowe łopješka su hač kćenja buchu wot insektow wosebje muchow wopróšene abo so sam wopróšuja rosće na lěsnych pućach lěsniskich pućach brjohach njewobdźěłanych rolach a trawnikowych městnach preferuje zwjetša włóžne małowapnite pódy rostlina je w južnej skandinawiskej srjedźnej a južnej europje rozšěrjena běły łastojčnik vincetoxicum hirundinaria je rostlina z podswójby łastojčnikowych rostlinow asclepiadoideae znutřka swójby barbjenkowych rostlinow apocynaceae wjacelětna zelišćowa rostlina docpěje wysokosć mjezy a centimetrami ricom je lězucy stołpiki je njerozhałuzowane a dudławe přećiwostejnje rjadowane łisćowe łopjena su dołhojte a na bazy wutrobojte wone su hładkokromowe a horjeka ćěmnje namódreń zelene deleka nadpadnje swětliše docpěwaja dołhosć wot hač cm čas kćěwa traje wot meje hač awgusta kćenja steja w małkich kićach w hornich łopjenowych rozporach króna docpěje šěrokosć wot něhdźe pjeć hač sydom milimetrow je nažołć běła a kołoformowa abo likojta próškowe łopješka a pěsta wutworja centralny kompleks płódnik je horjeka stejny a z pjeć próšnikami k stołpej zrosćeny płody docpěja dołhosć wot hač cm symjenja njesu předźenojće błuyšćace kosmy rosće na lěsnych kromach kamjentnych drjebiznowych nasypnišćach a skalnych trawnikach ma radšo za čas lěća ćopłe w prawym měrje suche zwjetša wapnite pódy rostlina je předewšěm w srjedźnej a južnej europje rozšěrjena strumica a strumica je kilometrow dołha rěka kotraž ćeče přez sewjernu makedonsku a juhozapadnu bołharsku žórło strumicy leži na zwisach horiny plačkovica pola sydlišća radowiš na wuchodźe makedonskeje w tutej kónčinje ma wona mjeno stara reka a běži we hłubokej wudrjeńcy do juha potom přeběži runinu radowiš a město ze samsnym mjenom měnja potom směr zo by so na wuchod wobroćiła a so do runiny strumicy zadobyła běži njedaloko wot města strumica a přijima jeho mjeno wot noveho sela so běh rěki na wuchod wobroća a wona běži přez bołharsku hranicu wósom kilometrow po zastupje do bołharskeje so kedźbyhódna twjerdźizna na prawym brjoze namaka natwarjena wot carja samuela i bołharskeje wot twjerdźizny sem běži strumica w šěrokej dolinje prjedy hač so do rěki struma wuliwa kotrejež hłowny přitok wona je hórki len linum catharticum je rostlina ze swójby lenowych rostlinow linaceae hórki len je jednolětna rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot hač do cm łopjena su přećiwostejne jejote hač lancetojte cyłokromne a docpěwaja dołhosć wot cm maksimalnje hornje su měnjate kćěje wot junija hač julija kćenja docpěwaja dołhosć wot hač cm jich pupki su wisace krónowych łopješkow docpěwa dołhosć wot hač mm a je běłe ale na spódku žołte keluškowych łopješkow je na kromje žałzokosmate jednonerwne a docpěwa dołhosć wot hač mm wón rosće na wapnowych suchich trawnikach bazojtych bahnowych łukach pućowych kromach a skłoninach ma radšo włóžne wapnowe zwjetša huste pódy rostlina je w europje rozšěrjena ale w juhu jenož w horinach rostlina wobsahuje linin z kotrehož su so prjedy čaj přihotowali tutón čaj su wotwodźacy wuskutk měł we wjetšich mnóstwach wón wuskutuje bluwanski powabk prawy len linum usitatissimum je rostlina ze swójby lenowych rostlinow linaceae dalšej serbskej mjenje stej pólny len a dźěłany len prawy len je jednolětna rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot hač cm łopjena su přećiwostejne linealne hač wusko lancetojte šěrozelene nahe a docpěwaja šěrokosć wot hač mm kćěje w juliju kćenja su njebjomódre rědšo swětłoróžojte abo běłe a steja w jara čumpatej pakići a docpěwaja wulkosć wot hač cm jich pupki su zrunante krónowe łopješka docpěwaja dołhosć wot hač mm keluškowe łopješka su fajn kónčkojte fajn kosmičkate ale nic žałzate a docpěwaja dołhosć wot hač mm próšniki su módre kapslowy płód je nimale kulojty symjenja su płone a błyšćace rostlina so dźensa rědko plahuje a je na drjebiznowych městnach wodźiwjena wutrajny len linum perenne je rostlina ze swójby lenowych rostlinow linaceae wutrajny len je mócne zrunane trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm a šěrokosć wot cm rosćenska forma je derje proporcionowana a kerkojta stołpiki su šwižne trawojte łopjena su lancetojte na kromje hrube jednonerwne hač třinerwne a docpěwaja šěrokosć wot hač mm kćěje wot junija hač awgusta likojte kćenja su swětłomódre a steja w promjenjach jich pupki su nygace krónowe łopješka so zawodźěja a docpěwaja dołhosć wot hač cm znutřkowne keluškowe łopješka su dlěše hač zwonkowne rosće na suchich trawnikach w suchich chójnowych lěsach rostlina je w južnej němskej a južnej europje ale tež měrnych conach azije rozšěrjena wšědny hrab carpinus betulus je štom ze podswójby lěskowych rostlinow coryloideae znutřka swójby brězowych rostlinow betulaceae po někotrych žórłach je družina swójby lěskowych rostlinow corylaceae wšědny hrab je štom kotryž docpěje wysokosć wot m króna je šěroka a kulojta starše zdónki maja podołhostne ropy a brózdy skora je hładka a šěra łopjena su dołhojće jejkojte docpěja dołhosć wot hač cm a kaž žłobičkaty blach dla zapušćenych łopjenowych rjapkow wupadaja wone su zwjetša njesymetriske dwójce zubate a swětłozelene młode łopjena su móškate jich nazymske barbjenje je žołte kćěje wot apryla hač meje kwětnistwa z łopjenami jewja muske kćenja nimaja kćenjowe łopješka a steja po jednym w rozporach nošnych łopješkow walcojtych mickow žónske kćenja maja njenahladnu kćenjowu wobalku njesu tři předłopješka a steja w čumpatych mickach płody je blědožołti mm dołhi worjech a njesu tři kónčny lětanski organ rosće w žiwych płotach a na lěsnych kromach rostlina je předewšěm w srjedźnej a južnej europje rozšěrjena při čimž sewjernje hač do južneje šwedskeje wustupuje lěšćina corylus je ród z podswójby lěskowych rostlinow coryloideae znutřka swójby brězowych rostlinow betulaceae po někotrych žórłach so lěskowe rostliny jako swójska swójba corylaceae wobhladaja družiny su lisćo mjetace štomy abo wulke kerki wone su jednodomne rostliny wutrobojte łopjena su zubate a sylnje žiłkate muske kćenja steja w šwižnych wisacych mickach wone próšk hišće před zazeleninjom lisća rozšěrjuja žónske kćenja wutworja małke zelene promjenja z kotrychž pozdźišo lěsne worješki nastanu rostliny su w měrnych regionach sewjerneje hemisfery rozšěrjene znutřka swójby brězowych rostlinow betulaceae so ród do podswójby lěskowych rostlinow coryloideae zarjaduje fylogenetiske přepytowanja staja ród jako sotrowsku kladu k wostatnym tři rodam podswójby kladogram po po kóždym awtorje so znutřka roda corylus mjez dźesać a družinami rozeznawaja aktualne wobdźěłanja rozeznawaja sćěhowace družiny po kóždym zapřijeću awtora so wot corylus avellana často družiny corylus maxima mill lambertshasel corylus pontica k koch a corylus colchica albov wotdźěluja nimo toho so po kóždym awtorje družina corylus californica a dc a heller jako warietu wot corylus cornuta liči runje tak so často k corylus heterophylla stajenej var sutchuenensis franch a var yunnanensis franch wot někotrych awtorow jako samostatnej družinje wodźa tohorunja zwadny rang wobsedźi corylus papyracea wšědna lěšćina corylus avellana je kerk z podswójby lěskowych rostlinow coryloideae znutřka swójby brězowych rostlinow betulaceae dalše serbske mjena su lěska lěsna worješina worješnička lěsny worjech a worješk wšědna lěšćina je wjacorozdónkowy kerk kotryž docpěje wysokosć wot hač do m wot hač do m łopjena su owalne kulowate abo wutrobojte a njeprawidłownje hrubje a dwójce zubate wone su mjechko kosmate a docpěja dołhosć wot hač cm jich nazymske barbjenje je blědožołte kćěje wot februara hač do apryla muske micki docpěja dołhosć wot cm wone hižo w zymje jewja a so w zažnym nalěće puknu płodowa wobalka je rołkojta abo zwónčkojta a něhdźe tak dołha kaž worjech žónske kćenja čerwjenu pěstu maja su w pupku schowane a steja po dwěmaj hač po šesćoch za čas ćopłych dnjow nalěto pčołki kerki wopytaja wone so wot próška žiwja jako jedne jich žórłow cyroby ale kerk njewopróša dokelž žónske kćenja njewopytaja płody su twjerdoskorpiznate brune lěškowe worješki zrałe worješki njesu zelenu na kromje trundlatu wobalku kotraž wjeršk worješka swobodny wostaji rosće w žiwych płotach na lěsowych kromach w lisćowych lěsach a na blokowych smjećowych skłoninach rostlina je w europje w zapadnej aziji a w sewjernej africe rozšěrjena cezišćina je sewjerowuchodnokawkaska rěč kotraž so wot něhdźe rěčnicow w juhozapadźe dagestana rěči dokelž žana spisowna rěč njeje wužiwatej so k pisomnej komunikaciji awarišćina abo rušćina kotruž najwjetši dźěl cezow jara derje wobknježi cezišćina so na šulach njewuwučuje wona ma wjele požčonkow z rušćiny awaršćiny persišćiny georgišćiny a turkskich rěčow regiona mjeno cez pochadźa wot ceziskeje rěče a woznamjenja worjoł w druhich rěčach mjenuje so druhdy mjenuje cezišćina po jeje georgiskej mjenje dido cezišćina hodźi so do slědowacych narěčow rozrjadować kotrež buchu po wsach pomjenowane w kotrychž so rěča swójske mjenowanja wsow su tu w datym času w spinkach mjenowane wšě fonemy su nalistowane ze swojimi wotpowědnikami w ipa brackets łaćonskim a kyriliskim alfabetom hałžkata lilijanka anthericum ramosum je rostlina z podswójby agawowych rostlinow agavoideae znutřka swójby hromakowych rostlinow asparagaceae po někotrych žórłach so swójskej swójbje lilijankowych rostlinow anthericaceae zarjaduje hałžkata lilijanka je trajne zelo kotrež docpěje wysokosć wot hač do cm měnjate łopjena su trawojte ćmowozelene a docpěja dołhosć wot hač do cm a šěrokosć wot hač do mm kćěje wot junija hač do awgusta likojte běłe kćenja docpěja wulkosć wot hač do cm a steja w čumpatych pakićach tři znutřkowne kćenjowe łopješka su nimale dwójce tak šěroke kaž zwonkowne wšě kćenjowe łopješka docpěja dołhosć wot hač do cm próšniki su žołte rosće na lěsnych kromach w swětłych lisćowych a chójnowych lěsach na kerčinowych kromach na skłoninach a na połsuchich trawnikach ma radšo suche wapnite pódy na ćopłych stejnišćach płody su kulowate rostlina je srjedźnej a južnej europje rozšěrjena ale w němskej jenož rozpjeršena wustupuje runa lilijanka anthericum liliago je rostlina z podswójby agawowych rostlinow agavoideae znutřka swójby hromakowych rostlinow asparagaceae po někotrych žórłach so swójskej swójbje lilijankowych rostlinow anthericaceae zarjaduje runa lilijanka naha rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot hač do cm stołpiki su zrunane a njehałuzowane na spódku stejace łopjena su wusko linealne trawojte wótre tworja rozetu a docpěja dołhosć wot hač do cm a šěrokosć wot hač do mm kćěje wot meje hač do junija julija běłe kćenja docpěja šěrokosć wot hač do cm a steja w čumpatych kićach šěsć kćenjowe łopješka su samsne a wotstejace wone docpěja dołhosć wot hač do cm a su nad srjedźišću najšěrše płódnik je horjeka stejacy płody su kónčkojte a docpěwaja dołhosć wot hač do cm rosće na skalnych zwisach w suchich trawnikach w swětłych lěsach na małowapnite pódy rostlina je w srjedźnej a južnej europje a w małkej aziji rozšěrjena ale w němskej jenož rozpjeršena wustupuje wona je w sewjerje němskeje rědka lilijowc magnolia je ród ze swójby lilijowcowych rostlinow anthericaceae dalšej mjenje stej bobrowc a magnolija eksistuje mnoholičbne lilijowcowe hybridy kotrež z zahrodniskeje kultury wuchadźachu wone buchu po přejomnych přiznamjenjach kaž habitus wulkosć kćenjow a barba kćenjow wuzwolene wuslědk su rosa winočerwjene a žołte barby kćenjow kotrež so po wulkosći a formje wot magnolia soulangeana rozeznawaja sćěhowace předstajenje systematiki roda sćěhuje figlar nooteboom notes on magnoliaceae iv blumea při tym buchu prjedawše rody magnolia manglietia michelia talauma aromadendron kmeria pachylarnax alcimandra do jednoho rodu zjimane to su wšě rody prjedawšeho wobjima swójby magnoliaceae kotraž dźensnišej podswójbje magnolioideae wotpowěduje tuž zwonka wostanje jeničce dwě družinje wobsahowacy ród liriodendron tuž podswójba liriodendroideae magnolia su nětko jenički ród podswójby magnolioideae ród so rozrjaduje do třoch podrodow dwanaće sekcijow a někotrych podsekcijow wšědna woknješička fritillaria meleagris je rostlina ze swójby lilijowych rostlinow liliaceae dalše serbske mjeno je woknate róže wšědna woknješička je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač do cm cybla je nimale kulowata stołpiki njesu na hornjej połojcy štyri hač šěsć rynojtych šěrozelenych maksimalnje cm šěrokich měnjatych łopjenow wone su linealne kćěje wot apryla hač do meje wisace kćenja je brjuchate zwonojte kaž šachownica mustrowane purpurčerwjene a běłe blakate wone steja po jednym rědko po dwěmaj hač po třoch a docpěwaja dołhosć wot hač do cm a šěrokosć wot něhdźe cm kćenjowe łopješka su tupje na kónčkach zhibnjene a njesu na znutřkownym boku podołhostnu brózdu kotraž wobsahuje dosć nektara kotryž pčoły a čmjeły přiwabjuja pěsta je třilapata rosće na njehnojenych nic před aprylu syčenych powodźenskich abo mokrych łukach wona tež na bahnojtych łučinowych łukach wustupuje rostlina je w južnej skandinawiskej srjedźnej a južnej europje rozšěrjena jablonn v podještěd němsce deutsch gabel do gabel je město z wobydlerjemi pod łužiskimi horinami na sewjerje čěskeje republiki leži na europskej dróze mjez novym borom a liberecom jablonn je jedne z najstaršich městow sewjernych čech a leži na starej wikowanskej dróze z čech do łužicy alte gabler strae sydlišćo nasta něhdźe w lěće we wobwodźe knjezow z markwartic jako wobhrodźena wikowanska stacija w lěće bu jablonn wot husitow wobsadźene w třicećilětnej wójnje zhubi wuznam w lěće zniči wulki měšćanski woheń nimale wšě twarjenja w měsće awgusta běše napolon bonaparte w gabelu w lěće bu póstowe mjeno deutsch gabel za rozeznawanje wot sydlišćow ze samsnym mjenom kaž gabel an der adler zawjedźene předoby so tež jako hamtske woznamjenjenje w prěnjej swětowej wójnje běše pola města lěhwo wójnskich jatych hdźež běše na zwjetša ruskich wojakow interněrowane město deutsch gabel měješe decembra wobydlerjow meje běše to a meje wobydlerjow přez benešowe dekrety bu tón dźěl wobydlerstwa kotryž njeje so přećiwo wobsadnistwu čěskosłowakskeje přez nacionalsocialistow wuprajił w lěće wuswojeny a wuhnaty hač do decembra słušeše město k okresej česk lpa w měsće su kapałka swjateho wolfganga a dominikanski klóšter kaž tež dom swjateho ławrjenca natwarjene wot johanna lucasa von hildebrandta z kosćemi swjateje zdźisławy z lemberka na torhošću steji barokny morowy stołp z lěta k městu jablonn v podještěd słušeja měšćanske dźěle česk ves böhmischdorf heřmanice hermsdorf jablonn deutsch gabel kněžice groherrndorf lada laaden tež laden lvov lmberg z kněžičky kleinherrndorf židovice jüdendorf a zpěvn vogelgesang markvartice markersdorf petrovice petersdorf pole felden postřeln postrum valdov waldau a zmeck neufalkenburg złota zažnička gagea lutea je rostlina ze swójby lilijowych rostlinow liliaceae dalšej serbskej mjenje stej wulka snědka a złota hwěžka za gagea lutea eksistuja sćěhowace synonymy złota zažnička je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm rostlina ma jenož jednu pozemsku cyblu spódnje łopjeno docpěwa dołhosć wot cm a šěrokosć wot hač cm a přesaha přez kwětnistwo kćěje wot apryla hač meje hwěžkojte kćenja docpěwa wysokosć wot hač cm a maja šěsć kćenjowych łopješkow wone steja po jednu hač po dźesaćoch we wokołkojtym kwětnistwje na nahim stołpiku rosće we łučinowych lěsach lěsnych wobkromach sadowcowych łukach blisko lěsow a žiwych płotach preferuje wot sakanja włóžne wutkate pódy w sćinach rostlina je w nimale cylej europje rozšěrjena lipa tilia je ród z podswójby lipowych rostlinow tilioideae znutřka šlězowych rostlinow malvaceae lipy su w lěće zelene štomy rostliny často pruty wutworja zdónk je tołsty kulojte hač wutrobojte łopjena sedźa na ćeńkich stołpikach wone w nazymje spěšnje zažołtnu kćěje w lěće małke wonjace dwusplažne kćenja su bónčkojte žołtojte a steja w promjenjach kóžde kwětnistwo je z křileškojtym běłojtym nošnym łopješkom zrosćene płody su małke kulojte twjerde zelene worjechowe płody kotrež jenož jedne symjo wobsahuja rostliny su w měrnych regionach azije europy a sewjerneje ameriki rozšěrjene wjele družinow so rady jako alejowe štomy plahuje dokelž spěšnje rosće regularny rěz ale awtowe wotpłuny relatiwnje derje znjese k tutomu rodej słuša hač družinow nižozemska lipa tilia europaea syn tilia intermedia tilia vulgaris tilia holandica je štom z podswójby lipowych rostlinow tilioideae znutřka swójby šlězowych rostlinow malvaceae wona je hybrida z pózdnjeje lipy tilia cordata a zažneje lipy tilia platyphyllos nižozemska lipa docpěje wysokosć wot hač do m króna je husta a wysoko zhorbjena zdónk je zawality a wjele prutow pušći křiwje wutrobojte łopjena su błyšćace zelene a na kromje zubate wone docpěja dołhosć wot hač do cm a na delnim boku njesu běłe abo žołte roporowe brody kćěje w podlěću swtłožołte kćenja so po łopjenach jewja wone steja po třoch hač po sedmjoch kulojte płody su tróšku rjapikate kosmate a docpěwaja wulkosć wot něhdźe mm rosće w lisćowych měšanych lěsach ale tež so jako nadróžny abo alejowy štom plahuje pózdnja lipa tilia cordata je štom z podswójby lipowych rostlinow tilioideae znutřka swójby šlězowych rostlinow malvacea pózdnja lipa je štom kotryž docpěje wysokosć wot hač do m rostlina je čućiwa přećiwo sypanskej seli króna je husta šěroka a horbata zdónk je mócny runy a zwjetša krótki a ma podołhostnje brózdźenu husto rjapikatu načorń šěru skoru młode hałuzy a pupki su oliwozelene abo čerwjenojte zymske pupki su jejkojte njesu nahe zelene hač čerwjene šupizny a docpěwaja dołhosć wot hač do mm nakónčny pupk faluje měnjate dołho stołpikate łopjena docpěja dołhosć wot hač do cm a su křiwje wutrobojte zubate tołstojte proste a na hornim boku mutne ćmowozelene a na delnim boku šěro módrozelene rozporowe kuty hłownych nerwow njesu brunojte horšće włosow jich stołpik je nahi a docpěwa dołhosć wot hač do cm łopjency docpěja dołhosć a šěrokosć wot hač do cm kroma je runostajnje rězana kćěje wot junija hač julija něhdźe dnjow pozdźišo hač zažna lipa žołtojće běłe wonjace dwusplažne kćenja so po łopjenach jewja a steja po třoch hač po dźesaćoch dwanaćoch we kwětnistwje a docpěja wulkosć wot hač cm wone su ze swětłym křidleškojtym hač cm dołhim nošnym łopješkom zarosćene pjeć krónowych łopješkow docpěje dołhosć wot hač mm a je nažołć běłe a owalne keluškowe łopješka su jejkojte běłe kosmate a docpěja dołhosć wot mm próškowych łopješkow steji w pjeć promjenjach a je wšě płódne płody su ćeńkosćěnate kožojte a njejasnje hranite wone docpěja tołstosć wot hač do mm a jenož jedne symjo wobsahuja płódnistwo docpěje dołhosć wot hač do cm kředliška docpěja šěrokosć wot hač do mm a njedosahuja hač k spódkej stołpika płódnistwa płody w septembrje dozrawja rosće w lěće ćopłych lěsach předewšěm w dubowych a hrabowych lěsach ale tež w łučinowych lěsach hromadu z klonami abo chójnami často so jako pólnu drjewina w štomowych žiwych płotach na dróhach a w parkach plahuje rostlina je wot pyrenejow hač do urala rozšěrjena při čimž w skandinawiskej jenož w južnym dźělu wustupuje a w irskej šotiskej na južnym balkanje a na wulkich kupach srjedźneho morja faluje slěborna lipa tilia tomentosa je štom z podswójby lipowych rostlinow tilioideae znutřka swójba šlězowych rostlinow malvacea slěborna lipa je w lěće zeleny štom kotrež docpěje wysokosć wot hač do m rostlina je nječućiwe přećiwo wotpłunam a dymej króna je prawidłowna šwižna abo horbata zdónk je mócny hłowne hałuzy su horje měrjene skora je na spočatku nazeleń šěra pozdźišo šěrobruna wone njese hakle w starobje drobne prawidłowne jara płone lajstowe a brózdowe mustry zymske pupki su jejkojte šěrobrunje pjelsćojte a njesu zwjetša dwě šupiznje wone docpěja dołhosć wot hač do mm nakónčny pupk faluje měnjate łopjena su dołho stołpikate tróšku křiwje kulojte hač wutrobojte zubate njesu krótki kónčk a docpěja dołhosć wot hač do cm wone su na hornim boku na spočatku hrubje kosmate pozdźišo nahe a na delnim boku su slěbrošěre a nimaja kosmowe promjenja na nerwnych kutach jich stołpik je pjelsćojće kosmaty a docpěje dołhosć wot hač do cm łopjency su křiwje wutrobojte maja asymetriski spódk a docpěja dołhosć a šěrokosć wot hač do cm kroma je wótro rězana nazymske barbjenje je złotožołte kćěje w juliju swětłožołte wonjace dwusplažne kćenja so po łopjenach jewja a steja po šesćoch hač po dźewjećoch we wokołkowych pakićach krónowe łopješka su jejkojte nimale zrunane a docpěja dołhosć wot hač do mm próškowe łopješka su zdźěla płódne zdźěla sterilne płódnik su jara kosmaty małke worjechowe płody su dołhojte jejkojte tołstosćěnate šěrobrune zwjetša po třoch a docpěja dołhosć wot hač do mm a šěrokosć wot hač do mm wone su słabje rjapikate wone wobsahuja jenož jedne symjo płódnistwo docpěje dołhosć wot hač do cm a wobsahuje hač płody kosmate křidleška dosahuja hač k spódkej wóski płódnistwa a docpěje šěrokosć wot hač do mm nošne łopješka na płódnistwach je pergamentojte při čimž je wóska płódnistwa hač do spódka z nošnym łopješkom zrosćene rosće na srjedźosahacych wutkatych zwjetša wapnitych suchich pěskowych a hlinjanych pódach w lisćowych měšanych lěsach rostlina je w juhowuchodnej europje hač do prědnjeje azije rozšěrjena z lět so jako parkowy a alejowy štom plahuje wětošow vetschau spreewald je němsko delnjoserbske město w braniborskej ležace w błótach we wokrjesu hornje błóta łužica wětošow ma wokoło dźewjeć tysac wobydlerjow měšćanosta je bengt kanzler město słuša do připóznateho sydlenskeho ruma serbow w braniborskej městačko leži při južnej kromje błótow juhowuchodnje lubnjowa sewjernje kalawy a něhdźe kilometrow zapadnje choćebuza wsy na sewjeru měšćanskeho teritorija słušeja hižo do biosferoweho rezerwata błóta jako oficielne měšćanske dźěle wětošowa płaća dalše wobsydlene městna kotrež pak jako měšćanske dźěle njepłaća su běłoin belten długi fleidorf gołyń gahlen husoka mrkischheide do lěta hamtsce weissagk huštań wüstenhain łoboźice lobendorf a tarnojsk tornitz sydlišćo naspomni so prěni raz w lěće jako veczicz dalše naspomnjenja běchu pod mjenami vetczaw fetzow a fetczaw w lěće mjenowachu fetzscho k prěnjemu razej jako městačko oficielnje dósta wětošow swoje měšćanske prawa pak hakle hač do pózdnjeho lětstotka rěčeše so we wjeskach wokoło wětošowa hłownje delnjoserbsce rěčna změna k němčinje wotzamkny so tule pospěšene přez wotstronjenje serbskich kemšow a přesadźenje němčiny jako šulskeje rěče we hłownym hač dosrjedź lětstotka wot do wotměwachu so we wětošowje błótowske ludowe a drastowe swjedźenje organizowane wot tehdyšeho měšćanosty otta rohdy a maicy serbskeje wětošow bě wot do stejišćo jedneje z najwjetšich brunicowych milinarnjow we łužicy wuhenje wětošowskeje milinarnje běchu hižo zdaloka widźeć a płaćachu jako symbol města na zakładnej šuli we wětošowje so witaj wučba poskića we wětošowje nadeńdźe so dwórnišćo železniskeje čary berlin zhorjelc jězbny čas do berlina traje někak hodźinu přez wětošow wjedźetej nimo toho zwjazkowa awtodróha z wrócławja do berlina a zwjazkowa dróha we wětošowje so narodźili abo tam bydlili su mjez druhim delnjoserbski basnik diplomat a pedagoga jan bok moler wylem šybar a wědomostnica moderatorka anja pohončowa sywny mak papaver dubium je rostlina ze swójby makowych rostlinow papaveraceae sywny mak je jednolětna rostlina kotraž docpěje wysokosć wot hač do cm rostlina wobsahuje běłojtu na powětrje druhdy žołtnjacu mlokowu mězu łopjena su jednoty hač dwójce našćěpane kćěje wot meje hač do julija kćenja docpěja wulkosć wot hač do cm krónowe łopješka druhdy njesu čorne blečki jich stołpiki su přilěhawje kosmate próškowe nitki su linealne a njejsu tołše próšniki su módrojte kapslowy płód je plecojty na spódku nahi a dwójce hač štyrikróć tak dołhi kaž šěroki wón wobsteji ze štyrjoch do dźesać pěstowych pruhow rosće na žitnych polach na pućach na nasypach na drjebiznowych nasypach a w skałach rostlina je w nimale cyłej europje rozšěrjena wšelakołopjenaty chlěbownik artocarpus heterophyllus syn artocarpus jaca lam artocarpus integrifolius auct non l f je štom ze swójby marušnjowych rostlinow moraceae wšelakołopjenaty chlěbownik je štom kotryž docpěwa wysokosć wot hač do m rostlina wutwori jenički hłowny zdónk króna je husta a kulojta ćmowozelene łopjena su kožane a njelapate hoberske płody su zestajene a docpěwaja dołhosć wot hač do cm a wahu wot hač do kg wone su bóle słódke hač płody wot artocarpus integer jich powjerch je kremowje bruny a njese małke kehelojte kopcy mjaso je lěpjate žołte abo róžojte a njepřijomnje wonjeja symjenja su brune kotrež su jako słódke mjaso jědźne rostlina je w juhowuchodnej aziji rozšěrjena lěkarska bimbawka pulsatilla vulgaris je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow ranunculaceae lěkarska bimbawka docpěje za čas kćěwa wysokosć wot cm ale za čas tworjenja płodow docpěje wysokosć wot cm spódnje łopjena so po kćenjach pokazaja wone su owalne wjacekróć pjerjate stołpik je zrunany běłošešerjaće kosmaty a njese jedne kćenje ma mutličku jara rozdźělenych łopješkow kćěja wot měrca hač meje kćenjowe łopjena docpěja dołhosć wot cm mm najprjedy su zwonojte ale pozdźišo su rozšěrjene wone su fijałkojte a wonka šešerjaće kosmate ma přikrywnych łopješkow kćenja bu wot pčołkow a čmjełow wopróšene stameny su mnoholičbne płody maja pěstku z dołhosću wot cm rozšěrjene worjechowych płodow so přez wětřik přewjedźe rosće na suchich trawnikach zwjetša na wapnje lěkarska bimbawka je rozšěrjena wot jendźelskeje a francoskeje hač šwedskeje a ukrainy w němskej hač južneje bayerskeje wšědna akelaja auilegia vulgaris je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow ranunculaceae dalše serbske mjena su worjołčka přećiwne zelo módry zwónčk a zahrodne zwónčki wšědna akelaja je trajne zelo kotrež docpěje wysokosć wot hač do cm stołpik je zrunany a jara rozhałuzowany łopjena su měnjate dwójce třiličbne a wobsteja z stołpikatych łopješkow wone su často módrozelene spódnje łopjena su dołho stołpikate mjeztym hornje su sedźace kćěje wot meje hač do julija nygace kćenja su módrowioletne rědko róžojte abo běłe wone wobsteja z pjeć wotstejacych a pjeć titkojtych dołho wotrohatych łopješkow a docpěja dołhosć wot hač cm jich próškowe łopješka jenož mało wusahuja płody su zrunane a pjećdźělne rosće w swětłych lisćowych lěsach w kerčinach na kromach žiwych płotow a na łukach rostlina je w nimale cyłej europje rozšěrjena wšědna čornica actaea spicata je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow ranunculaceae wšědna čornica je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm spódnje łopjena faluja dołho stołpikowe wulke łopjena su we wobrysu pjećróžkate a třidźělne z jednorje abo dwójce pjeritymi dźělnymi łopjenami kotrychž kroma je zubata łopjency docpěwaja dołhosć wot hač cm kćěje wot meje hač junija běłe kćenja maja mnoholičbne běłe próškowe łopješka a steja w hustych krótkich kićach štyri rědko hač šěsć kćenjowych łopjenow je krótše hač próškowe łopješka płody su najprjedy zelene pozdźišo čorne jahody z wjacorymi symjenjemi rosće we wudolinowych a lisćowych měšanych lěsach srjedźnych horinow preferuje włóžne zwjetša wapnite hlinjane pódy rostlina w nimale cyłej europje rozšěrjena při čimž předewšěm w horinach wustupuje žołte črijki aconitum lycoctonum je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow ranunculaceae dalše serbske mjeno je wjelkimór žołte črijki je trajne zelo kotrež docpěje wysokosć wot hač do cm łopjena su rukojte dźělene spódnje łopjena su dołho stołpikate a hač nimale do spódy rukojte hač dźělne nastołpikowe łopjena krótšo stołpikate abo sedźace a hač dźělne kćěje wot junija hač do awgusta blědožołte kćenja njesu wysoki šwižny helmik kotryž je raz tak wysoki jako šěroki zwjetša steja w jednorych abo rozhałuzowacych kićach a docpěja wysokosć wot hač do cm rosće we wudolinowych lěsach a čerstwych hač włóžnych lisćowych naměšanych lěsach łučinowych lěsach rostlina je w horinach srjedźneje a južneje europy rozšěrjena argentinska repblica argentina je njewotwisny stat w južnej americe při brjohach atlantiskeho oceana stolica je buenos aires argentinska ma něhdźe milionow wobydlerjow krajne mjeno pochadźa wot łaćonskeho słowa za slěbro argentum w argentinskej so hłownje španisce rěči su pak tež někotre awtochtone rěče připóznate kaž tež italšćina a němčina argentinska mjezuje z boliwiskej na sewjeru z paraguayjom brazilskej a uruguayjom na sewjerowuchodźe a z chilskej na zapadźe najwyši wjeršk je aconcagua m w argentinskich andach zdobom najwyša hora cyłeje ameriki a južneje połkule prezident argentinskeje je wot decembra mauricio macri jeho předchadnica bě cristina fernndez de kirchner wona bu oktobra jako naslědnica swojeho mandźelskeho nstor kirchner wolena a nastupi swoje zastojnstwo dnja decembra lěćna horiwka adonis aestivalis je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow ranunculaceae lěćna horiwka naha rostlina kotraž docpěje wysokosć wot hač do cm sedźace łopjena su husto stejace wjacekróć pjerite a njesu něhdźe šěroke kónčki kćěje wot junija hač awgusta wot meje hač do julija nakónčne kćenja steja po jednym a docpěja šěrokosć wot hač do cm pjeć nahich keluškowych łopješkow je přilěhawe zelene pjeć hač wósom dołhojtych krónowych łopješkow je čerwjene abo blědožołte a často na spódku čorne płodźiki husto steja njesu na kónčku zeleny zrunany krótki pysk a su na hornim boku troskate rosće na žitnych rolach ma radšo hlinjane wapnite pódy rostlina je w srjedźnej a južnej europje a w aziji rozšěrjena nalětnja horiwka adonis vernalis je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow ranunculaceae nalětnja horiwka je trajne zelo kotrež docpěje wysokosć wot hač cm rostlina je přećiwo mrózej nječućiwa stołpik je zrunany a njese jedne kćenje łopjena su jara sćeńka rozdźělene a měnjate při čimž wone jara husto steja wotrězki su linealne a docpěja šěrokosć wot něhdźe mm wone su nimale njestołpikate kćěje wot apryla hač meje kćenja docpěja wulkosć wot hač cm a steja po jednym krónowych łopješkow je błyšćace a złotožołte próškowe łopješka su jara mnoholičbne kćenja so při słónčku puknu a slěduja za čas dnja stawk słónca płody su worješki kotrež docpěja wulkosć wot hač do mm wone su syćonerwne kosmate a njesu hóčkojty pysk družina je wuchodoeuropska a sibirska stepowa rostlina w našim teritoriju na suchich trawnikach łučnych stepach na suchoćopłych kerčinatych hórkach ma radšo w lěće ćopłe suche abo w prawym měrje suche zwjetša wapnite hlinjane pódy rostlina je w horinach srjedźneje a južneje europy rozšěrjena při čimž wot španiskeje hač do šwedskeje wustupuje w srjedźnej europje je rědka nazymska horiwka adonis annua syn adonis autumnalis l adonis phoenicea bercht j presl je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow ranunculaceae nazymska horiwka je jednolětna rostlina stołpiki su rozhałuzowane a docpěja wysokosć wot hač do cm měnjate łopjena su słabje rozdźělene kćěje w lěće wot junija hač do septembra błyšćace čerwjene kćenja docpěja přeměr wot něhdźe cm wone njesu pjeć hač wósom krónowych łopješkow kotrež su wočinjene a skoro wotpadnu w jich centrumje je čorne rostlina wobsahuje hač kardenolidow předewšěm adonitoxin a cymarin při tym podźěl glykosidow je najwyši za čas kćěwa pochadźa z južneje europy a juhozapadneje azije płomjaca horiwka adonis flammea je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow ranunculaceae płomjaca horiwka docpěje wysokosć wot hač do cm zrunane stołpiki su w delnim třećinje rozhałuzowane na spódku mjechko kosmate łopjena su w lěće zelene a trójce hač štyri króć pjerite kćěje w lěće kćenja steja po jednym a docpěja přeměr wot hač do cm tři hač wósom krónowych łopješkow je šarlachčerwjene abo krejčerwjene rědko žołte na bazy njesu čorny blečk keluškowe łopješka su wonka kosmate wósom próškowych łopješkow je ćmowowioletne płodźiki njesu na delnim boku jasny zubičk a wotboka kónčki křiwjeny pysk rosće na rolach a krótko žiwjacych njerodźowych honach europska kubołnička trollius europaeus je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow ranunculaceae europska kubołnička docpěwa wysokosć wot hač do cm łopjena su rukojće rozdźělene jich wotrězki su třidźělne spódnje łopjena su stołpikate stołpikowe łopjena su sedźace a třiličbne horni bok łopjenow je ćmowozeleny a błyšćacy kćěje wot meje hač do julija kulowate kćenja docpěwaja šěrokosć wot hač cm a steja po jednym druhdy po dwěmaj hač po třoch jich přikrywne łopješka su žołte dźesać hač pjatnaće kćenjowych łopješkow je kolowaće hromadu nygace druhdy kćěje zaso w nazymje jenož małke muchi a bruki kćenja wopróšuja płody su pyskate a docpěwaja dołhosć wot cm rosće na bahnowych na płonych tymjenjach na přirěčnych kromach a na hórskich łukach při čimž w alpach we wysokosćach wot hač do m wustupuje preferuje schódne włóžne hlinjane a běłohlinjane pódy rostlina w sewjernej a srjedźnej europje ale tež w horinach južneje europy rozšěrjena běła maslenka ranunculus aconitifolius je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow ranunculaceae běła maslenka je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm stołpik je zrunany a hałuzojty łopjena su rukojte a pjećdźělne hač sydomdźělne spódnje łopjena su dołho stołpikate mjeztym zo stołpikowe łopjena sedźace su jich wotrězki su šěroko jejkojte a nimale hač do kónca zubate srjedźny wotrězk je krótko stołpikaty kćěje wot meje hač julija běłe kćenja docpěwa wulkosć wot hač cm a steja w pakići jich stołpiki su kosmate keluškowe łopjena su zwonka často čerwjenje přeběžane a zahe wotpadnu rosće na rěčnych brjohach žórłowych městnach hnojenych włóžnych łukach a w swětłych włóžnych lěsach preferuje silikatne pódy rostlina je w horinach srjedźneje a južneje europy w alpach hač do wysokosćow wot m rozšěrjena hórska maslenka ranunculus montanus je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow ranunculaceae hórska maslenka je wšelakora rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot hač cm stołpik je zrunany a jedno hač třikćenjowy spódnje łopjena su stołpikate błyšćace a třidźělne hač pjećdźělne a wobsteja z wopak jejkojtych zubatych ćmowozelenych wotrězkow hornje stołpikowe łopjena su sedźace a maja linealne wotrězki kćěje wot apryla hač awgusta kćenja su złotožołte a docpěwaja šěrokosć wot hač mm płodźiki su bóčnje splacnjene a maja krótki křiwjeny pysčičk rosće na hórskich łukach a pastwach ale tež w swětłych lěsach hač do wysokosćow wot m rostlina je w alpach čornym lěsu jurje a karpatach rozšěrjena lěsna maslenka ranunculus nemorosus je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow ranunculaceae lěsna maslenka je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm łopjena su mjechko kosmate a maja klinčkojte lapate a zubate wotrězki spódnje łopjena su často nimale hač spódka třidźělne ćmowozelene we wobrysu pjećróžkate kćěje wot meje hač julija kćenja docpěwaja wulkosć wot hač cm a steja zwjetša wjacekćenjowych čumpatych kwětnistwach keluškowe łopješka su přilěhawe krónowe łopješka docpěwaja dołhosć wot hač mm kćenjowe stołpik su brózdźene płody njesu mm dołhi hóčkojty pysčičk rosće na włóžnych łukach suchich hórskich łukach a pastwach w swětłych lisćowych lěsach a płonych tymjenjach rostlina je w srjedźnej a južnej europje sewjernje hač do danskeje wulkeje britaniskeje a skandinawiskeje rozšěrjena rěčna maslenka ranunculus flammula je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow ranunculaceae rěčna maslenka je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm rostlina je bahnowa rostlina kotrejež stołpik zwjetša je wobłukaće postupowacy a rozhałuzowany łopjena su njerozdźělene na spódku stejace łopjena su dołho stołpikate zwjetša klinojte abo skulojćene stołpikowe łopjena su krótko stołpikate a wusko lancetojte a docpěwaja dołhosć wot cm kćěje wot meje hač septembra kćenja su blědźe žołte docpěwaja wulkosć wot hač cm a so wot muchow wopróšuja rosće w bahnach małodusykowych bahnowych łukach žórłach a na brjohach rostlina je w nimale cyłej europje rozšěrjena wódna maslenka ranunculus auatilis je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow ranunculaceae wódna maslenka je jednolětna rostlina abo trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm podnurjene łopjena su fajn rozdźělene a docpěwaja dołhosć wot cm mjeztym zo płuwanske łopjena su hač do nimale spódki třiškałobowe a kulowate kćěje wot apryla hač septembra kćenja wusahuja po jednym z wody a docpěwaja wulkosć wot hač cm při tym so běłe kćenjowe łopješka dótkaja jeli woda po sylnych spadkach steji přewysoko tak zo kćenja njemóžeja z wody wusahuja da kćenja zawrjene wostanu a so sam wopróša rosće w stejacych abo pomału běžacych wutkatych zwjetša płonych małowapnitych wodźiznach rostlina je w europje rozšěrjena nartušowy podlěsk anemone narcissiflora je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow ranunculaceae nartušowy podlěsk je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm rostlina je wotstejo kosmata stołpik a łopjena su kosmate łopjena su třidźělne hač pjećdźělne mjeztym zo wotrězki zaso su dźělene spódnje łopjena su dołho stołpikate a rukojte kćěje wot meje hač julija awgusta kćenja docpěwaja wulkosć wot hač cm a steja po třoch hač po wosmjoch we wokołkojtym kwětnistwje wyše łopjenoweje mutlički pjeć rědko šěsć kćenjowych łopješkow je nahe a běłe zwonka často čerwjenojte pupk je často čerwjeny kćenja njewobsahuja běłe barbizny ale z powětrom pjelnjene mjezoty kotrež dopadowace běłe swětło reflektuja rosće na kerčinowych kromach a połsuchich trawnikach preferuje wapnite suche pódy rostlina je w horinach srjedźneje a južneje europy rozšěrjena alpski pryšćenc clematis alpina je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow ranunculaceae alpski pryšćenc je wity kerčk kotryž ma m dołhe lězucymi wodrjewjacymi wubitkami łopjena su napřećostejne dołho stołpikate a dwójce třiličbne kćěja wot meje hač awgusta kćenja su zwónčkojte a steja po jednym w łopjenowych rozporach su dołho stołpikate maja fijałkojte hač swětłomódre kćenjowe łopješka kotrež docpěwaja dołhosć wot cm nektarowe łopješka su hač łopatkojte běłopjelsćojte a jenož poł tak dołho kaž štyri kćenjowe łopjena stameny su mnoholične a husto kosmate płody su małki a kosmate a maja wotstajejo kosmate pěstki rosće na skaliznach w kerčinach swětłych lěsach zwjetša na wapnje a rědko na silikaće alpski pryšćenc je rozšěrjeny wot pyrenejow přez alpy we wysokosć wot m a wuchodoeuropske hory hač sewjerneje azije a sewjerneje ameriki prosty pryšćenc clematis recta je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow ranunculaceae prosty pryšćenc je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm stolpik je zwjetša njewodrjewjeny hranity a dudławy łopjena su njeporowje pjerite z pjeć sydom abo dźesać dołho stołpikatymi jejkojtymi wótrymi łopješkami łopency su cyłokromne a módrozelene kćěje wot meje junija hač julija mnoholičbne běłe kćenja steja w kwětnistwach na kóncach zrunanych dudławych stołpikow štyri kćenjowe łopjena su běłe jenož na kromje husto pjelsćojće kosmate wutk čerstwych rostlinow wobsahuje wótry protoanemonin kotryž kožu jara sylnje dražni rosće w ćopłych kerčinatych lěsach a swětłych kerčinach preferuje w lěće ćopłe wapnite pódy rostlina je w južnej němskej durinskej južnych alpach a pyrenejach w južnej a wuchodnej europje rozšěrjena guaranišćina guaran swójske mjeno avae je rěč kotraž so w paraguayju w sewjernej argentinskej dźělach boliwiskeje a w juhozapadnej brazilskej rěči słuša k tupi guaraniskim rěčam guaranašćina ma někak štyri do pjeć milionow rěčnikow najwyše trochowanja wuchadźa wot hač do sydom milionow při čimž liča so tež wosoby kiž maja jenož snadne znajomosće guaranišćiny štož so na přikład z wobydlerjemi paraguayskich městow často stawa w němskej rěči ale tež w serbšćinje su někotre słowa kotrež wotpowěduja guaraniskim słowam abo kotrež su jim jara podobne tute słowa přińdźechu přez španišćinu a portugalšćinu do němčiny a pochadźeja pak z narěčow guaranišćiny kotrež so w paraguayju argentinskej boliwiskej abo brazilskej rěčachu pak z wusko přiwuzneje tupišćiny na přikład kapybara jaguar jaguarundi tapir ananas maniok marakas marakuja nandu a piranja guaranišćina je so hižo za čas španiskeje kolonialneje doby wužiwała jako spisomna rěč za křesćanske misionowanje jezuitowy stat kotryž bě wosebje dźěl dźensnišeho wuchodneho paraguayja a dźensnišeje argentinskeje prowincy misiones wopřijimał spěchowaše guaranišćinu dokelž jezuića běchu připućowanje běłych sydlerjow jara wobmjezowali a guaranišćinu jako ekskluziwnu rěču wužiwali we swětnej prowincy paraguay wokoło asuncióna pak wostawaše guaranišćina drje dominowaca wobchadna rěč wobydlerstwa dokelž bě čisło sydlerjow španiskeho pochada poměrnje małe a so tući z domoródnymi měšachu hamtska rěč pak bě tam ekskluziwnje španišćina kotraž rěčanu guaranišćinu we wjelorakim nastupanju wobwliwowaše z kóncom jezuitskich redukcijow w lěta je guaranišćina tež tam swoju wosebitu poziciju zhubiła tež w njewotwisnym paraguayju wostawaše španišćina ekskluziwna hamtska rěč mějachu drje guaranišćinu za wažne kulturelne znamjo paraguayiskeje nacije jeje wužiwanje pak wostawaše na ertnym wužiću a na literaturje předewšěm folkloristiskeho charaktera wobmjezowana hakle w nowej dobje so w paraguayju započa guaranišćinu tež w kubłanju a jako hamtsku rěču wužiwać a rozdźělne wužiwane prawopisne systemy k do dalokeje měry fonetiskej ortografiji zjednotnjeć z wotstawkom najdale rozšěrjena warjeteta guaranišćiny je paraguayska guaranišćina gug kotraž je z rěče znajmjeńša zdźěla španisce akulturěrowanych wobydlerjow kolonialneje swětneje prowincy paraguayja kaž tež jezuitoweho stata wuchadźała a tohodla wšelakore španiske wliwy pokazuje ma po sil milionow kulturelnje mesticiskich rěčnikow paraguayska guaranišćina je so prjedy tež w argentinskich prowincomaj misiones a corrientes a přimjeznych regionach brazilskeje rěčała je tam pak dźensa w domoródnym wobydlerstwje do dalokeje měry wot španišćiny resp portugalšćiny wutłóčena dla připućowanja z paraguayja eksistuje pak tež dźensa w argentinskej a brazilskej wjetša ličba rěčnikow paraguayskeje guaranišćiny njewotwisnje wot paraguayskeje guaranišćiny je so wot indigenych skupinow kotrež so k ludej guaran liča ličba warjetetow guaranišćiny rěčała kotrež so zdźěla jara mjez sobu rozeznawachu a dźensa najčasćišo jenož relatiwnje mału ličbu rěčnikow maja w dalšim zmysle su warianty guaranišćiny tež slědowace mjeztym zo so w boliwiskej argentinskej a brazilskej stupaca asimilacija rěčnikow tutych warjetetow guaranišćiny na španišćinu resp portugalšćinu wotměwa so w paraguayju w prěnim rjedźe asimilacija na paraguaysku guaranišćinu wotměwa hromadźe ze španišćinu je guaranišćina w paraguayju hamtska rěč wustawa z lěta je wězo jedyn małych oficielnych teksty kotrež bu do guaranišćiny přełoženy oficielnje płaći paraguay jako dwurěčny realita je bóle komplikowana nimale nichtó njerěči jednu z rěčow w jeje čistej formje wyše kubłane měšćanske eurocentriske woršty rěča rioplatenisku španišćinu ze zaměšowanych frazami guaranšćiny mjeztym zo mjenje kubłane wjesnjanske burske woršty guaranišćinu z wulkimi podźělemi španiskeho wokabulara rěča kotraž je jako jopara znata šulske kubłanje so w španišćinje wotměwa wězo so guaranišćina jako dalši předmjet podawa po ludličenju z lěta su so w paraguayju slědowace rěče rěčeli k tomu so rěče přidawaja kotrež su krajodaloko lědma rozšěrjene kotrymž regionalnje pak wjetši wuznam přistaji přez powjetšowanym wužiće guaranišćiny tež w kubłanju a jako hamtska rěč dźiwachu na woprawdźitosć zo wjace hač paraguayskeho wobydlerstwa je guaranirěčne a njesnadny dźěl ma jenož rudimentarne znajomosće španišćiny hačrunjež guaranišćina bu hižo před lětami za misionowe cile pisana jenož z kongresa w montevideo w jeje alfabet bu normowany jeje alfabet je warianta łaćonskeho alfabeta ale z někotrymi diakritiskimi znamješkami wón wobsteji z pismikow mjez kotrymiž je wokalow a konsonantow hłowne diakritiske znamješko je tilda kotraž so při nazalnych wokalach a wužiwa nimo toho wokale ó so wužiwaja jeli přizwuk słowa so na poslednjej złóžce njenamaka guaranišćina dowola jenož złóžki kotrež so z wokala abo konsonanta plus wokal zestajeja złóžka kotraž so na konsonant abo dwaj abo wjace konsonantow hromadźe nimo digrafow kónči móžne njeje to šemje c v v wotpowěduje nimo toho eksistuja za wšě wokalow tež nazalne warianty nazalne wokale su jenož w akcentowanej złóžce distinktiwne předpřizwukowe wokale budu nazalne dla nazalneje asimilacije před slědowacymi nazalnymi wokalemi abo nazalnymi konsonantami njewurjekuja so wšak w druhich padach njenazalnje z eufoniskich přičinow so słowa do oralnych a nazalnych zeskupjeja słowo je nazalne jeli wono ma znajmjeńša jedyn z tutych nazalnych pismikow g m mb n nd ng nt a wšě dalše su oralne nazalne słowo dóstawa druhe typy prefiksow a postpozicijow na př postpoziciji pe ta bywaja me resp nda po nazalnych słowach při tym so j k nd mb do ng n m změna na př nde póra twoje šerjenje ne por sy rjana přizwuk leži najčasćišo na poslednjej złóžce zdónka mjeztym zo sufiksowe gramatiske morfemy su njeakcentowane enklitiske dalša wosebitosć je wosebite wašnje nazwukoweje mutacije eklipsa wjele słowow kotrež so z konsonantom t započina změni tutón nazwuk jeli wot druhich słowow wotwisuja abo so z nimi zestajeja forma tetyma so jenož wužiwa jeli noha je njewobsedźana jeli wobsedźer je třeća wosoba njeje wažny abo je njeznaty potom so forma hetyma po potrjechenym słowje wužiwa mjeztym zo so při prěnjej a druhej wosobje abo před tym mjenowanej wosobje forma retyma wužiwa eksistuja někotre substantiwy kotrež nimaja t w zakładnych formach maja wšak tajku změnu i to je tak mjenowana inkluděrowaca forma to rěka zo narěčana wosoba je zapřijata ja ty wy resp mój twój waš ale tež eksistuja někotre njeregularne substantiwy z dwěmaj formomaj na př při werbach wužiwana forma wotwisuje wot hierarchije wosobow jeli werb je transitiwny a agens steji niže w hierarchiji hač paciens potom so forma na r wužiwa mjeztym zo so we wšěch druhich padach forma na h wužiwa hlej tež w kapitlu hierarchija wosobow a markěrowanja nomina a werby so tak jasnje kaž w němčinje a serbšćinje njerozeznawaja guaranišćina je sylnje aglutinowaca resp polysyntetiska rěč tuž so wjele afiksow wužiwa při nomenach njeeksistuja ani pady ani genusy definitny artikl guaranišćina ani nima rozdźěl mjez singularom a pluralom da so zwuraznić ale kóncowka za plural so rědko wužiwa město padow a prepozicijow w guaranišćinje so sufiksy a postpozicije wužiwaja kóncowki při substantiwach su tele nimo toho eksistuja někotre postpozicije normalnje postpozicije steja direktnje po substantiwje ale guar za akuzatiw so z kóncowku pe resp ve kombinuje na př agueru ko kamby nde mit ipe guar přinjesu tute mloko za twoje dźěćo někotre postpozicije faktisce su substantiwy z kóncowku pe abo z druhej kóncowku při čimž sćěhowace maja rumnostny woznam jeli so z r započinaja wone su wot wjaceformowych substantiwow wotwodźene tam forma za třeću wosobu so na h započina na př hapykuri za nim druhdy so samo kombinacija z kóncowki a postpozicije stawa kóncowka za plural je kura nazalnje ngura na př che vakakura moje kruwy ale za ličbnikami so wona njewužiwa na př mbohapy mbarakaja tři kóčki sufiks so po jednym z prjedy mjenowanych sufiksow jewi na př ipopekuera w jeho rukomaj rukach wosebitosć guaranišćiny je nimo toho zo substantiwy móžeja zańdźenosć a přichod měć za přichod so sufiks r wužiwa na př che rogar mój přichodny dom za zańdźenosć so sufiks kue nazalnje ngue wužiwa na př che rogakue mój něhdyši dom adjektiwy nimaja pady ani genusy wone často so jako werby wužiwaja dokelž wosebity werb za być njeeksistuje potom so posesiwne pronomeny wužiwaja na př che kyra sym tołsty kame ipor karmen je rjana komparacija so z pomocu ve bóle stawa na př nde mitve chehegui sy młódši hač ja ale mjenowany sufiks móže so tež při werbach wužiwać na př arapoty iporve nalěćo je rjeńše někotre adjektiwy tři formy maja na př hasy chory ma tež formje tasy a rasy při pronomenach prěnjeje a druheje wosoby so warianta na r wužiwa na př che rasy sym chory mjeztym zo při pronomenach třećeje wosoby so warianta na h wužiwa na př hasy wón je chory peru hasy pedro je chory někotre sufiksy móžeja jako adjektiw wužiwać při adjektiwach móžeja so někotre sufiksy a partikle wužiwać při wosobowych pronomenach guaranišćina rozeznawa mjezy inkluziwnymi a ekskluziwnymi pronomenami prěnjeje wosoby w pluralu zo by pronomeny w datiwje přełožiło so kóncowka ve nazalnje me jako warianta wot pe wužiwa na př chve mni mi ndve tebi ći andve nam wšěm orve nam peme wam ale při třećej wosobje formje nimatej podobnosć z prědnimi formami tabele ichupe jemu njemu jej njej ale w pluralu ichupe abo ichupekura jim nim formje za třeću wosobu so tež za akuzatiw wužiwatej na př ahecha ichupe widźu jeho ju mjeztym zo akuzatiw prěnich a druhich wosobow so hinak zwuraznjuja jako posesiwne pronomeny listowane słowa so nic jenož posesiwnje wužiwaja ale tež při adjektiwach a samo při werbach při tym forma třećeje wosoby wot nazwuka słowa wotwisuje sćěhowacej pronomenaj so jenož při transitiwnych werbach wužiwatej nimo toho eksistujetej dwaj tak mjenowanej portmanteua morfemaj kotrejž hodźitej so jenož transitiwnje wužiwać guaranišćina ma sćěhowace demonstratiwne pronomeny při čimž w pluralu eksistuja wosebite słowa za widźomne abo přitomne wěcy a wosoby so sćěhowace słowa wužiwaja za njepřitomne abo njewidźomne wěcy a wosoby so sćěhowace słowa wužiwaja mjenowane formy so hromadu ze substantiwami wužiwaja tuž wone su adjektiwy jeli wone jako substantiwy so wužiwaja potom so va přida tuž sćěhowace formy nastawaja z kotrychž někotre maja wariantu bjez srjedźneho v guaranišćina ma dwaj typaj werbow kotrejž matej rozdźělne prefiksy za wosoby prěni typ areal werby ma prefiksy a re o w singularje ja nazalny a ro pe o w pluralu při někotrych werbach so mjez jednym z mjenowanych prefiksow a zdónkom i přidawa aireal werb kaž na př reikuaa sy wěš werbowy zdónk guata so wuchodźować pućować oralny werb werbowy zdónk e rěčeć nazalny werb při někotrych werbach přidawaja gue mjez prefiksom wosoby a zdónkom na př nimo toho eksistuje mało njeprawidłownych werbow a to ho hić jěć ju přińć u jěsć pić y u pić wodu e prajić a yta płuwać tutón typ verbos chendales wužiwa horjeka pódla pronomenow mjenowane wosobowe prefiksy tute słowa hodźa so jenož zdźěla jako werby mjenować dokelž najwjetše hodźa so tež jako adjektiwy abo substantiwy wužiwać oralny werb japu łžeć nordhoff mjenuje prefiksy za arealowe werby a reihe a serija po słowje aktiv aktiwny mjeztym zo wón mjenuje prefiksy za chendalowe werby i reihe i serija po słowje inaktiv njeaktiwny prefiksy a serije so ze wšěmi transitiwnymi reprezentantami a reprezentantami klasy wotpohladanych činow zwjazuja prefiksy i serije so ze wšěmi njetransitiwnymi semantiskimi konceptami zwjazuja při konkretach nordhoff konkreta wone wobsydstwo pokazuja ale při abstraktnych konceptach wone njeagentiwne wobdźělnistwo pokazuja při transitiwnych konceptach jenož su móžne njeaktiwne morfemy prěnjeje a druheje wosoby mjeztym zo třeća wosoba njeje móžna jeli ćerpjacy nordhoff undergoer je wyši w hierarchiji wosobow potom so markěrowanje aktera při werbje njepokazuje to je samo móžne w bóle kompleksnych sadach negacija so přez cirkumfiks n d v r i w guaranišćinje pokazuje prewerbalny dźěl cirkumfiksa je nd za oralne zdónki a n za nazalne zdónki za wosobu w singularje so epentetiski e před zdónkom zasuwa za wosobu w pluralu inkluziwnje so epentetiski a zasuwa predikat tež móže adwerb abo serialny werb wobsahować postwerbalny dźěl je ri za zdónki kotrež so na i kónča a i za wšě druhe negacija da so we wšěch časowych formach wužiwać ale za futur abo njerealnu referencu normalne časowe so markěrowanje přez mo wuměnja wuslědk je n d v zdónk mo i kaž w ndajapomo i nochcu jo činić druha warianta negacije je tak mjenowany priwatiwny sufiks tež negacija přejaceje formy so z tutym sufiksu wutwori werbowa forma cyle bjez sufiksow je prezenca abo samo aorist upe ra res reho mombyry tutón dźeń ty sy won šoł a wotešoł tutej dwaj sufiksaj hodźetej so kombinować ahtama hižo du tutón sufiks so móže kombinować z ma rezultujcy pma ande jaikuaapma nde remimo nětko my kompletnje znajemy wšě twoje mysle tute su njeakcentowane sufiksy ta ma ne vo tak akcent steji na poslednjej złóžce werba za mody móžeja so zdźěla sufiksy a zdźěla wosebite werby wužiwać werby prěnjeho typa kotrež su transitiwne móžeja tež imperatiwnu formu měć ale prefiksaj jenož za druhu wosobu singulara a plurala eksistujetej a to e a ei zwjetša so tež sufiks přidawa a to mi na abo ke kotrež móžeja so tež kombinować nimo toho eksistuja někotre njeprawidłowne formy a to terehe dźi ere praji he u jědź hey u pij jako modalne werby so sćěhowace słowa wužiwaja w guaranišćinje tež eksistuja tři participy a to py pyre a pyr po nordhoff kauzatiw je jara produktiwny po hammink mbo funguje tež jako faktitiw wón pochadźa najskerje z njewotwisneho werba j apo činić a snadź so tež poćahuje na substantiw po ruka nimo dosć časteju wariantow mbo a mo tež eksistuja mby my a mbu mu prašenja daja so z pomocu partikle pa abo piko wutworić nimo toho eksistuja někotre prašenske słowa kotrež jednu z partiklow wobsahuja słowo móže relatiwnje wjele informacijow wobsahować guaranišćina ma jenož dwě woprawdźitej konjunkciji nadawk konjunkcijow a relatiwnych pronomenow maja sufiksy guaranišćina měješe prěnjotnje jenož ličbniki hač a to pete moki mbohapy a irundy za druhe ličbniki buchu dźěłane słowa před krótkim času wutworjene kotrež so lědma wužiwaja při čim ličbnik za je po kotrehož poprawny wuznam je ruka ličbniki za hač su z toho a kónčneho dźěła bazowych ličbnikow wotwodźene a to pote poki poapy a porundy za wutworjenje rjadowych ličbnikow so sufiks ha wužiwa na př irundyha štwórty w guaranišćinje nowe słowne woznamy so přez zestajenje słowow abo słownych dźělow wutworja na př słowo alfabet w guaranišćinje je achegety z toho a che a ge su prěnje tři pismiki alfabeta guaranišćiny a ty woznamjenja skupinu abo zestajenku dalše přikłady ze sufiksom ty nazalnje ndy su sćěhowace słowa polysemny morfem ha da so za wutworjenje tak mjenowanych nomen agentis abo nomen loci wužiwać ale za nomen agentis da so tež sufiks hra wužiwać tak so tež wutworja zestajenki z dweju słowow na př mba e guasu woznamjenja wulkotny po słowje něšto wulke abo tava guasu woznamjenja hłowne město abo stolica po słowje město wulke słowo za guaranišćinu avae woznamjenja čłowječa rěč a słowo za španišćinu karaie ma woznam knjezowa rěč jenož dlijaće nětko poněčim so započinaja ekwiwalentaj guarani e a epaa e wužiwać guaranišćina prěnjotnej jenož měješe ličbniki za ličby jedyn hač štyri tohodla wostatne ličby so morfologisce zestajeja přez předstajenje afiksow při čimž na př po pjeć woprawdźe ruka jako baza funguje kaž po pjeć mbohapy tři poapy wósom mjena měsacow so po samsnym principje wutworja jasy měsac pete jedyn jasyte januar ale tež mjena wšědnych dnow so po tutym principje wutworja ra dźeń čas wjedro pete jedyn arate njedźela w argentinskej uruguayju paraguayju a brazilskej eksistuja wjele toponymow a někotre mjena kotrež z guaranišćiny pochadźa tute buchu hdy po kraju po španiskim abo portugalskim prawopisu pisane a su so často zwukowje hišće dalšo přeměnjowałe w někotrych padach samo tak jara zo wone buchu wot rěčnikow guaranišćiny wjace njerozumjene samo španiske słowa buchu k guaranišćinje adaptowane nastawk z powšitkowne deklaracija čłowječich prawow w guaranišćinje mayma yvypóra ou ko yvy ri iapyty yre ha etecha tekoruvicharenda ha akatape jeguerekópe ha ikatu rupi oikuaa aetva ha aete yva iporva ha ivava tekotev pehenguicha oiko oondivekura wšitcy ludźo su wot naroda swobodni a su jenacy po dostojnosći a prawach woni su z rozumom a swědomjom wobdarjeni a maja mjez sobu w duchu bratrowstwa wobchadźeć alfabet guaranišćiny achegety je do dalokeje měry fonetiski alfabet kotryž so za pisanje guaranišćiny wužiwa kotraž so předewšěm w paraguayju a jeho susodnych krajach rěči alfabet guaranišćiny wobsteji z pismikow jich mjena su šěsć pismikow a e i o u y předstaja wokale warianty z tildu su wotpowědowace nazale apostrof puso mjenowany předstaja laryngalny kyrkowy łusk wšě dalše pismiki inkluziwnje g a digraf su konsonanty łaćonske pismiki b c a d wužiwaja so jenož jako dźěl digrafa mjeztym zo so f w x a z scyła njewužiwaja pismik l a digraf rr wužiwatej so zwjetša jenož w słowach kotrež su ze španišćiny wupožčowane přez španisku fonetiku wobwliwowane abo su njewokalne napodobnjowanje zwukow španiski digraf ll so w guaranišćinje njewužiwa pismiki z tildu wot e i u y a g w pismach iso latin k dispoziciji njesteja pismik g z tildu samo jako předzhotowjena pismikowa kombinacija w znamješkowej sadźbje njeje w digitalnych wokolinach w kotrychž tute glyfy njejsu k dispoziciji so tilda často hłownemu pismikej postponuje e i u y g abo so wersija z cirkumfleksom wužiwa akut so jako diakritiske znamješko wužiwa zo by přizwukowanje muanduhe pokazowało jeli so žadyn akcent njestaja so poslednja złóžka přizwukuje přikłady syva sy va čoło va ava włosy tata ta ta woheń ti taj popjerjeny hač do španiskeho dobyća južneje ameriki w lětstotku guaran pismo njemějachu prěnje guaraniske teksty buchu wot jezuitskich misionarow pod wužiwanjom łaćonskeho alfabeta napisane měšnik antonio ruz de montoya dokumentowaše rěč mjez druhim w swojimaj knihomaj tesoro de la lengua guaran guaranisko španiski słownik ćišćana w lěće a arte y bocabvlario de la lengua guaran kompendij gramatiki a słownik ćišćany w lěće alfabet a pisanje kotrež buštej w tutymaj zažnymaj knihomaj wužiwanej běštej inkonsistentnej a stej so signifikantnje wot moderneho alfabeta a moderneho pisanja rozeznałoj w lěću zasadźi mariscal francisco solano lópez tehdyši prezident paraguayja wuběrk za regulowanje spisowneje rěče ale wuběrk njebě wuspěšny pismo bu w jeho dźensnišej formje w lěće wot rěčneho kongresa guaranišćiny w montevideo na iniciatiwje wot reinaldo decoud larrosa zrjadowane tutón standard woblwiwowaše so přez notaciju mjezynarodneho fonetiskeho alfabeta a wužiwa so nětko wšudźe w paraguayju při wšěm hišće eksistuje njepřezjednosć mjez literatami wo detailach tutoho standarda někotři eksperća měnja zo digraf ch měł so do x změnić a pismik g z tildu so přez jednory g narunać a tilda měła na susodny wokal přeńć guaraniske mjeno za alfabet achegety je neologizm kotryž bu z a che ge mjena prěnich třoch pismikow a ty kotryž zeskupjenje ansambl woznamjenja wutworjeny pomhaj bóh je měsačnje wuchadźacy časopis ewangelskich serbow w hornjej łužicy wudawa so w hornjoserbšćinje składnostnje wozjewja tež přinoški w delnjoserbskej rěči pomjenowany je po starodawnym postrowje ewangelskich serbow pomhaj bóh časopis wobsahuje hłownje přinoški wo přitomnosći a stawiznach ewangelskich serbow w hornjej a delnjej łužicy nimo aktualnych rozprawow z dwurěčnych wosadow wobjednawa powšitkowne nabožne kulturne a kulturnostawizniske temy zamołwita redaktorka je trudla malinkowa zhromadnej wudawaćelej stej serbski wosadny zwjazk a serbske ewangelske towarstwo z t z rujan pochadźacy chrjebjanski farar friedrich selle kiž bě tam za krótki čas serbsce nawuknył załoži pomhaj bóh jutry jako tydźensce wuchadźace njedźelske łopjeno za serbske ewangelske wosady hornjeje łužicy časopis słužeše nabožnemu natwarjenju powučenju informaciji a zabawje hromadźe z druhimi serbskimi ćišćerskimi wudźěłkami jón nacionalsocialisća zakazachu znowawuchadźenje bě wot decembra jako měsačnik móžne jako přiłoha pomhaj bóh wuńdźeštej wot do wob lěto dwě čisle nowozałoženeho delnjoserbskeho nabožneho časopisa pomogaj bog tutón wuchadźa wot jako měsačna wosebita strona delnjoserbskeho tydźenika nowy casnik madleńka šołćic madlenka scholze je serbska awtorka redaktorka a dramaturgowka šołćic wotrosće w konjecach wuchodnje kamjenca dźensa bydli w budyšinje studowała je w lipsku wot sorabistiku a žurnalistiku w lěće zakónči swój druhi studij jako diplomowana dramaturgowka swoju karjeru při serbskim rozhłosu započa jako moderatorka ze załoženjom młodźinskeho wusyłanje radijo satkula pozdźišo dźěłaše jako moderatorka a redaktorka rańšeho wusyłanja a zdobom jako redaktorka telewizijneho wusyłanja wuhladko dźensa je šołćic awtorka a režiserka dźěćaceho wusyłanja w serbskim rozhłosu dobre ranje je załožiła forum serbskich pisacych literarny konopej madleńka šołćic dźěła wot hrajneje doby jako dramaturgowka a zastupjerka intendanta za serbske dźiwadło při němsko serbskim ludowym dźiwadle w budyšinje wona je zmandźelena z janom budarjom a ma tři dźěći jan hanski johannes hansky nowembra w njebjelčicach julija w eisenhüttenstadće bě serbski moler a grafikar wuchodźiwši ludowu šulu nawukny hanski powołanje dekoraciskeho molerja dyrbješe do wójska wróći so z wójnskeje jatby a dźěłaše jako molerski pomocnik studowaše na fachowej šuli za nałožowane wuměłstwo w podstupimje pola prof waltera nerlicha bě nawoda wotrjada za barbowe a nutřkowne wuhotowanje pola zawoda veb ausbau union w eisenhüttenstadće pódla swojeho dźěła studowaše w lětach hač do fotografiju w berlinje wot dźěłaše hanski jako swobodnje skutkowacy wuměłc w samsnym lěće přistupi zwjazkej tworjacych wuměłcow ndr wot hač do bě předsyda wobwodneho zwjazka frankfurt nad wódru hanski bě tež čłon koła serbskich tworjacych wuměłcow wot lěta přiwobroći so hanski předewšěm molerstwu a to wosebje technice lakoweho molerstwa k narodnemu dnjej w nazymje wěnowaše jemu choćebuski serbski muzej wobšěrnu wustajeńcu pólny wotrožnik consolida regalis syn delphinium consolida je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow ranunculaceae dalše serbske ludowe mjena su busšinki kaplenki kapłank módra broda a rosaca broda pólny wotrožnik je jednolětna rostlina kotraž docpěje wysokosć wot hač do cm měnjate łopjena njesu jara wuske kónčki delnje su krótko stołpikate mjeztym zo hornje su sedźace jich wotrězki docpěja šěrokosć wot hač do mm wone su jednory hač wjacekróć třiličbne kćěje wot meje hač do awgusta ćmowomódre kćenja su dołho stołpikate a docpěja dołhosć wot hač do mm jich wotroha je zrunana abo zhibnjena wone steja po małkich w kićach jich stołpiki su dlěše hač wysoke łopjena płody su njekosmate rosće na žitnych polach na pućnych kromach a na pustych kraju ma radšo wutkate a wapnite pódy rostlina je w srjedźnej a južnej europje rozšěrjena při čimž na sewjer hač do južneje skandinawiskeje wustupuje wotrožnik delphinium je ród ze swójby maslenkowych rostlinow ranunculaceae družiny su jednolětne a wjacelětne rostliny synonymaj wot delphinium l stej chienia w t wang a diedropetala huth galushko něhdźe hač delphinium družinow su předewšěm w měrych conach eurazije a sewjerneje ameriki holarktis rozšěrjene nimo toho wustupuja někotre družiny w hórskich regionach centralneje afriki jeničce w chinskej wustupuja družinow z kotrychž su tam endemiske družinow su w sewjernej americe domjace na přikład tworja d bulleyanum z d delavayi d ceratophorum z d grandiflorum a d coleopodum z d delavayi přirodne hybridy a jako hybridy wjace k rodej delphinium njesłušeja mały žiwotnik thalictrum minus je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow ranunculaceae mały žiwotnik docpěwa wysokosć wot hač do cm stołpiki su brózdźene łopjena su na stołpiku runostajnje rozdźělene a trójce hač štyri króć pjerite łopješka su kulojte abo kulojće klinojte wone su módrozelene a na delnim boku swětłozelene kćěje wot meje hač do awgusta kwětnistwo je pakićojte při čimž někotre hałuzy móžeja wotstać kćenjowe łopješka a próškowe nitki su žołtojte a wisace płodźiki su sedźace wrjećenkojte a podołhostnje rjepikate rosće w swětłych suchich lěsach a w suchich kerčinach rostlina je w srjedźnej a južnej europje na juh hač do južneje skandinawiskeje rozšěrjena pyšny žiwotnik thalictrum auilegiifolium je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow ranunculaceae pyšny žiwotnik je trajne zelo kotrež docpěje wysokosć wot m cm a šěrokosć wot cm stołpiki su sylne hranite a nahe šěrozelene abo módrozelene łopjena su zwobručowane a wobsteja z třoch hač sedmjoch eliptiskich kulojtych hač owalnych pjerow jich kroma je hrubje a tupje zubata abo tróšku zarězana kćěje w lěće kwětnistwo je pakićojte a wobsahuje wjele kćenjow róžojte swětłowioletne abo nazeleń běłe kćenja su móškate kćenjowe łopješka su njenahladne žołtozelene a skoro wotpadnu próškowe nitki su horjeka stołstnjene swětłowioletne abo čerwjenojte rědko běłe wonjace kćenja insekty přiwabjeja płodźiki wisaja na dołhich stołpikach a su třihraniće křidleškowane rosće we łučinowych lěsach ma radšo mokre wutkate zwjetša wapnite pódy rostlina je w europje a aziji rozšěrjena při čimž předewšěm w srjedźnej europje na juh hač do sewjerneje španiskeje pyrenejow a peleponesa wustupuje w alpach hač do wysokosćow wot wjace hač m wustupuje žołty žiwotnik thalictrum flavum je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow ranunculaceae žołty žiwotnik je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač do cm korjenje wobsahuja žołty alkaloid berberin łopjena su dwójce hač štyri króć pjerite łopješka su dwójce hač štyri króć tak dołhe kaž šěroke kćěje wot junija hač do julija seršćowcojte wonjace zrunane kćenja su žołtojte abo zelenojte a docpěwa wulkosć wot něhdźe mm wone steja w hustych pakićach dołhe próškowe łopješka su zrunane kćenjowe łopješka zahe wotpadnu wone so wot wětra a insektow wopróšuja płodźiki móžeja z wětrom lětać a we wodźe płuwać rosće na łuhojtych łukach na płonych tymjenjach a na kromach starych wodźiznach a na hrjebjach preferuje měnjaće mokre wutkate a bazowe pódy maniok manihot je ród ze swójby mlóčenjowych rostlinow euphorbiaceae w rodźe manihot so mjez něhdźe do družinow rozeznawa někotre družiny so w tropach jako škrobowe dodawarjo plahuja wšě plahowane družiny su po horjeka mjenowanym mjenom wotwisnje wot regiona woznamjenjene najwažniša družina je prawy maniok manihot esculenta dokelž wobsahuje korjeń rostliny škrob je jeje plahowanje šěroko rozšěrjene wona pochadźa originalnje z regionow dźensnišeje brazilskeje a paraguaya a bu hižo před wobsydlenjom ameriki přez europjanow wot prawobydlerjow za zežiwjenje wužiwana mjeztym so rostlina swětodaloko we wjele dźělach tropow a subtropow plahuje manihot družiny su štomy kerki połkerki abo zelišćowe rostliny wobsahuja běły mlokowu mězu někotre družiny wobsedźa korjentne boble schódne lisćowe łopjena su jednory abo rukojće rozdźělene łopjenowe šiški su dołhe pódlanske łopjena su małke rostliny su zwjetša jednodomnje getrenntgeschlechtig monözisch rědko dwudomnje getrenntgeschlechtig diözisch kćenja steja po wjacorych w jednorych abo zestajenych často terminalnych kićojtych abo njeprawowokołkojtych kwětnistwach jednosplažne kćenja su pjećličbne kćenjowa wobalka wobsteji jenož z pjeć keluškowych łopješkow krónowe łopješka faluja muske kćenja wobsahuja wósom hač swobodnych stamenow w dwěmaj kruhomaj žónske kćenja wobsahuja nimo pěstki tež druhdy někotre staminodien tworja třiwjechlojte kapslowe płody ród manihot bu wot jendźelskeho botanikarja philip miller nastajeny znutřka roda so dźensa něhdźe hač družinow rozeznawaja kotrež wšě z neotropis pochadźeja zwjetša z brazilskeje k najwažnišim družinam roda słušatej nimo toho eksistuja dalše družiny wužiwanje boblow jako žiwidła wróćo dźe na prawobydlerjow južneje ameriki maniok je tež dźensa hišće wažne hłowne žiwidła w brazilskej předewšěm w sewjerje a sewjerowuchodźe kraja kaž wjele tropiskich wužitne rostliny poskići maniokowy kerk z małkim nałožowanjom dźěła wysoki dobytk boble bu wobělene rozmlěte a truhane a potom namočene po někotrych dnjach wutłóča masu płokaja ju přez tak mjenowany tipit a spraža ju w kachlach w tłóči wostawaca masa doda maniokowu muku farinha maniokowa muka so móže podobnje kaž pšeńčnu muku wužiwa ludźo z alergijemi přećiwo pšeńcy a druhim žitam wužiwaja tohodla často maniokowu muku jako narunanje nimoprodukt zhotowjenja maniokoweje muki je škrob polvilho kotryž bu spraženy a potom tapioka mjenowany w druhich regionach dóstanu po modifikowanym jednanju tróšku druhe produkty tež připrawjuja z muki tykanc na př beij kotrež našemu chlěbej mjenje abo bóle podobne su a na antillach měšeja maniokowu muku z pšeńčnej muku a pjeku z toho chlěb conaue čerstwy korjeń wužiwaja jako hojenski srědk při brjodach łopjena manioka so jako zeleninu jědźa symjenja wšěch tři horjeka mjenowanych družinow skutkuja purgěrujo a bluwanje rozbudźace słódnosće kotrež w brazilskej z manioka zhotowja su u a beij farofa abo tarub předewšěm w peruwje wulce lubowana pojědź je yuca la huancana yuuitas je tam samo při wšěch wulkich fastfood rjećazach jako zakusk maniok so tež w centralnej africe kamerun gabun kongo atd intensiwnje a rady wužiwa muka foufou so často za družinu kulkoweho ćěsta wužiwa bolba so rady w parje abo we wodźe wari a nic rědko fritěruje maniokowe łopjena su tež jara lubowana jědź a so z mazom zemskich worješkow płodami wolijowych palmow abo kokosowym mlokom přihotuje jara lubowane a za europske njebjeski jara nawučenja potrěbne su do palmowych łopjenow zawjete maniokowe žerdki bibolo tute so přez dospołne wupłokanje škroba z maniokoweje muka zhotowja a wobsteja tohodla nimale ze čisteho glutena tuta kruta gumijojta translucidna substanca so jako přikus k rybje a mjaso zjě brodawkata mlóčeń euphorbia verrucosa je rostlina ze swójby mlóčenjowych rostlinow euphorbiaceae brjodawkata mlóčeń je trajne zelo kotrež docpěje wysokosć wot hač do cm rostlina wobsahuje běłu brěčku měnjate jasnozelene łopjena su dołhojte owalne sedźace prědku sćeńka rězane a docpěja dołhosć wot hač do cm kćěje wot meje hač do junija kwětnistwa su pozdatne wokołki a wobsteja zwjetša z pjeć promjenjow a njesu žołte abo oranžowe šěroko owalne abo wopak jejkojte wysoke łopješka wobalka z wysokich łopješkow je owalna njezrosćena a krótko stołpikata žałzy kćenjowych keluškow su owalne a žołte płody su kapsle kotrež njesu połkulowe hač cylindriske brodawki a docpěja dołhosć wot hač do mm rosće na suchich łukach a pastwach na skłoninach ma radšo suche hłubokosahace pódy na tróšku ćoplišich stejnišćach rostlina je w srjedźnej a južnej europje rozšěrjena mała mlóčeń euphorbia exigua je rostlina ze swójby mlóčenjowych rostlinow euphorbiaceae mała mlóčeń je jednolětna rostlina kotraž docpěje wysokosć wot hač do cm měnjate łopjena su jasnozelene linealne jako kałač kónčkojte sedźace a docpěja dołhosć wot hač do cm kćěje wot junija hač do oktobra pozdatne wokołki su třipromjenjowe hač pjećpromjenjowe při čimž wšě promjenja su jako widlički dźělene přikrywne łopješka su jasnozelene a linealne wone su sedźace a njezrosćene jich spódk je wutrobojty žałzy kćenjoweho keluška su połměsačkojte rohate płody su hładke kapsle rosće na hlinjanych žitnych polach na ladach a na drjebiznowych městnach rostlina je w nimale cyłej europje rozšěrjena ale pochadźa z južneje europy mandlowa mlóčeń euphorbia amygdaloides je rostlina ze swójby mlóčenjowych rostlinow euphorbiaceae mandlowa mlóčeń je trajne zelo kotrež docpěje wysokosć wot hač do cm ma wjele njekćějacych husto łopjenatych stołpikow wone wodrjewja njesu hrube łopjena a w sćěhowacym lěće kćějace stołpiki wubiwaja rostlina wobsahuje běłu brěčku a je zymokruta měnjate w zymje zelene łopjena su jejko lancetojte kožane cyłokromne a docpěja dołhosć wot hač do cm přezymowace łopjena su ćmowozelene pozdźišo brune a docpěja dołhosć wot hač do cm kćěje wot apryla hač do meje junija kwětnistwa su pozdatne wokołki z pjeć hač dźewjeć promjenjemi žałzy přikrywneho keluška su čerwjene abo žołte a maja formu połměsačka wobě hornjej łopješce stej ke kulowatemu łopješku zrosćenej rosće w zelišćowych lěsach ma radšo wapnite pódy rostlina je w srjedźnej a južnej europje ale tež w małkej aziji rozšěrjena pěskowa mlóčeń euphorbia seguieriana je rostlina ze swójby mlóčenjowych rostlinow euphorbiaceae pěskowa mlóčeń docpěje wysokosć wot hač do cm rostlina ma tołsty drjewjeny často wodorunje běžacy ricom měnjate módrozelene łopjena su lancetojte kaž kałač kónčkojte a docpěja šěrokosć wot hač do mm kćenja steja w pozdatnych wokołkach kotrež su hač promjenjowe promjenja su jónu hač dwójce kaž widlički rozhałuzowane žałzy kćenjowych keluškow su owalne a žołte płody su hładke nahe a docpěja dołhosć wot mm rosće na suchich trawnikach na wapnitych pěskowych nawěwach a stepowych trawnikach rostlina je w srjedźnej a južnej europje rozšěrjena słódka mlóčeń euphorbia dulcis je rostlina ze swójby mlóčenjowych rostlinow euphorbiaceae słódka mlóčeń je trajne zelo kotrež docpěje wysokosć wot hač cm schódne dołhojte jejkojte łopjena su na delnim boku módrozelene a na hornim boku ćmowozelene kćěje w meji kwětnistwo je zwjetša pjećpruhowe žałzy pseudokćenjow su owalne na spočatku žołtozelene pozdźišo čerwjene pruhowy wokołk njesu pod kóždym pseudokćenjom dwaj nic zarosćenej słabje zubatej wysokołopjeni kapslowy płód je kosmaty rozpjeršeny brodawkojty rosće w swětłych lěsach na lěsnych pućach a lěsnych kromach ma radšo wutkate a bazowe zwjetša wapnite pódy rostlina je w srjedźnej europje južnje hač sewjerneje španiskeje srjedźneje italskeje a na balkanowej połkupje rozšěrjena słónčna mlóčeń euphorbia helioscopia je rostlina ze swójby mlóčenjowych rostlinow euphorbiaceae słónčna mlóčeń je jednolětna rostlina kotraž docpěje wysokosć wot hač do cm jeje stołpik je zrunany rostlina wobsahuje běłu brěčku a je zwjetša rozhałuzowana stołpikowe łopjena su měnjate wopak jejkojte hač klinate a jasnozelene wone su krótko stołpikate prědku kulojte a sćeńka rězane a docpěja dołhosć wot hač do cm při tym wone spody horje wjetše bywaja kćěje wot apryla hač do junija nowembra kćenja steja w pjećpromjenjowych nažołć zelenych pozdatnych wokołkach promjenja su často kaž widlički rozhałuzowane přikrywne łopješka su stołpikowym łopjenam podobne štyri žołte žałzy na kromje kćenjoweho keluška su kulowate owalne pod wšěm pozdatnym kćenju je stołpikowym łopjenam podobne wysoke łopješko płody su hładke kapsle třidźělne kulowate a docpěja wulkosć wot hač do mm wone do třoch dźělnych płodow rozpadnu rosće na rolach w zahrodach a we winicach ma radšo wutkate a bazowe čumpate pódy rostlina je w europje rozšěrjena při čimž je w němskej nimale wšudźe časta jenož w alpach je rědka družina pochadźa najskerje z regiona srjedźneho morja a so je za čas młodeje kamjentneje doby jako sćěhowar kultury zapućowała sucha mlóčeń euphorbia cyparissias je rostlina ze swójby mlóčenjowych rostlinow euphorbiaceae sucha mlóčeń je wjacelětna rostlina trajne zelo kotraž docpěje wysokosć wot hač do abo cm rostlina je naha wobsahuje běłu brěčku a ma podzemske wotnožki stołpiki su deleka wodrjewjene njesu hač do njekćějacych husto łopjenatych a hač do kćějacych bóčnych hałuzow měnjate łopjena su wuske jasnozelene linealiske hač nimale nitkojte cyłokromne a docpěja dołhosć wot hač do cm a šěrokosć wot hač do mm njekćějace wurostki su husto łopjenate kćěje wot apryla hač do julija awgusta kćenja steja w njeprawych wokołkach z hač promjenjemi přikrywne łopješka kwětnistwow su njezrosćene šěroko třiróžkate a najprjedy žołte ale pozdźišo čerwjenojte žołte žałzy kćenjoweho keluška ma formu połměsačka a njesu róžkaj płody su kapsle z połkulowymi brodawkami rostlina wobsahuje toksiske triterpeny w běłej brěčce rosće na suchich pěskowych pódach předewšěm na suchich trawnikach na kamjentnych skłoninach w swětłych kerčinach na wobkromach a na pućowych kromach ma radšo skerje suche a bazowe pódy rostlina je w srjedźnej a južnej europje rozšěrjena při čimž w němskej w sewjerozapadnej nižinje faluje rostlina je často wot wotmjatkow podeńdźena při čimž je nachwilny hosćićel hrochoweho womjatka uromyces pisi to skutkuje typiske patwory rostliny kotraž nimo toho njekćěje potom je jasnozelena šwižna a njerozhałuzowana nimo toho njese na delnim boku skrótšenych łopjenow oranžowe pucherki wona je hłowna picowanska rostlina husańcow mlóčenjoweje chodojty zahrodna mlóčeń euphorbia peplus je rostlina ze swójby mlóčenjowych rostlinow euphorbiaceae zahrodna mlóčeń je jednolětna rostlina kotrejež stołpik docpěje dołhosć wot hač do cm łopjena su stołpikate jejkojte kulowate prědku tupe a hładkokromne a docpěja dołhosć wot hač do cm stołpikowe łopjena zahe wotpadnu kćěje wot junija hač do oktobra kćenja su nažołć zelene a steja w třipromjenjowych pozdatnych wokołkach při tym wšě promjo je dwójce hač trójce dźělene přikrywne łopješka su jejkojte a jako čołmik zhorbjene žałzy kćenjoweho keluška ma formu połměsačka a njesu kónčacej róžkaj z dołhosću wot mm pod wšěm pozdatnym kćenjom je njezrosćenej jejkojtej zelenej abo słabje nažołtej wysokej łopješce płody su kapsle z wuskimi křidleškemi zrałe płody so při wuschnjenju jako dźělne płody wot rostliny pušća při tym so wočinja a symjenja preč storkaja rosće na rolach na prózdnych rolach w zahrodach a na winicach ma radšo wutkate zwjetša wapnite hlinjane pódy žabjaca mlóčeń euphorbia palustris je rostlina ze swójby mlóčenjowych rostlinow euphorbiaceae žabjaca mlóčeń je trajne zelo kotrež docpěje wysokosć wot hač do cm rostlina wobsahuje běłu brěčku a je zymokruta srjedźnozelene łopjena su lancetojte cyłokromne abo sćeńka rězane a docpěja dołhosć wot hač do cm kćěje wot meje hač do junija ćmowožołte kćenja steja w płonych pozdatnych wokołkach žołte žałzy su owalne wysoke łopješka su njezrosćene a na spočatku nazeleń žołte po kćěwje wysoke łopješka často su čerwjenojte płody su kapsle z hustymi brodawkami rosće na łuhojtych łukach we wjerbowych kerčinach w hrjebjach a na rěčnych brjohach ma radšo přez haćenju mokre wapnite bahnowe pódy rostlina je w europje a prědnjej aziji rozšěrjena w němskej je škitana dokelž je wjele jeje prěnjotnych stejnišćow je wusuchnjene escopetarra je gitara kotraž je z modifikowaneje třělby stworjena wona wužiwa so jako symbol měra mjeno hudźbneho nastroja je portmanteau španiskeju słowow escopeta třělba flinta a guitarra gitara escopetarry wunamaka kolumbiski měrowy aktiwist csar lópez w lěće za čas schadźowanja po bombowym atentaće na klub el nogal w bogoće jako wuhlada wojaka kotryž dźeržeše třělbu kaž gitaru prěnja escopetarra natwari so lěta z třělby znački winchester a elektriskeje gitary znački stratocaster spočatnje stwori lópez pjeć escopetarrow z kotrychž rozdawachu so štyri na kolumbianskeho hudźbnika juanes argentinskeho hudźbnika fito pez wuwićowemu programej un a měšćanskemu zarjadnistwu bogoty jednu zdźerži sej sam juanes předa swoju escopetarru pozdźišo pola jednoho fundraisera w beverly hills za us na dobro woporow krajnych minow escopetarra kotraž bě so un přepodała wustaji so w juniju na un konferency wo wotbrónjenju w lěće wobstara lópez dalše mašinowych třělbow typa ak z běrowa kolumbianskeho zamołwiteho za měr budu li wone přetworjene na gitary chce je sławnym hudźbnikam kaž shakirje carlosej santanje a paulej mccartneyjej kaž tež politiskim wosobinam kaž dalajej lamje přepodać sobudźěłaćer dalaja lamy wšak wotpokaza lópezowy dar prajo zo njeje bróń kmany dar lópez praji zo chce spytać swoje wotmysły jasnišo zwuraznić jednolětny šćěr mercurialis annua je rostlina ze swójby mlóčenjowych rostlinow euphorbiaceae dalše serbske mjeno je mały šćěr jednolětny šćěr je jednolětna rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot hač cm stołpik je nahi a štyrihranity z wjele přećiwostejnymi hałuzami łopjena su jejkojto lancetojte a přećiwostejne a docpěwaja dołhosć wot hač cm při čimž jich kroma je tupje zubata kćěje wot meje hač oktobra kwětnistwa steja w hornich łopjenowych rozporach zwjetša muske a žónske kćenja steja na rozdźělnych rostlinach kćenjowa wobałka je małka a wobsteji z třoch zelenojtych łopješkow žónske kćenja su nimale sedźace a steja w małkokćenjowych rozporostejnych kłubičkach mjeztym zo muske kćenja steja we wjelokćenjowych kłosojtych kłubičkach rosće w zahrodach na winicach pustych płoninach a rolach preferuje bazowe pódy rostlina je w nimale cyłej europje rozšěrjena při čimž originalnje z južnej europy pochadźa trajacy šćěr mercurialis perenni je rostlina ze swójby mlóčenjowych rostlinow euphorbiaceae dalše serbske mjeno je lěsny šćěr trajacy šćěr je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm rostlina ćehnje rozrybowana njepřijomnje stołpik je njerozhałuzowany a njese jenož horjeka přećiwostejne dołhojće lancetojte tupje zubate ćmowozelene łopjena z dołhosću wot hač cm kćěje wot apryla hač meje zwjetša muske a žónske kćenja steja na rozdźělnych rostlinach žónske kćenja maja tołsty płódnik muske kćenja steja w dołhich kłosach keluch je třidźělny a zeleny rosće w lěsach preferuje włóžne wutkate pódy na skerje chłódkojtych stejnišćach rostlina je w južnej skandinawiskej srjedźnej a južnej europje rozšěrjena prawy nalikowc syzygium aromaticum je štom ze swójby myrtowych rostlinow myrtaceae serbske mjena su kuchinska nalika korjeninowa nalika a korjeninska nalika prawy nalikowc je přeco zeleny štom pochadźa wot molukkow a někotrych kupow filipinow dźensa so w južnej aziji na madagaskarje na sansibarje a w regionach wuchodoafriskeho pobrjoha plahuje wusušene pupki kćenjow so jako korjeninske naliki wikuja wone docpěja dołhosć wot hač do mm a so hižo w lětstotku do europy dóstawachu korjeninske naliki wobsahuja eteriske wolije hač do tak mjenowany nalikowy wolij předewšěm eugenol eugenolowy acetat a caryophyllen wot hač do dalši wobstatk je oleonolowa kisalina lěsny nahlenc oxalis acetosella je rostlina ze swójby nahlencowych rostlinow oxalidaceae lěsny nahlenc je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm pjenk je lězucy a šupiznaty na spódku stejace třiličbne wutrobojte łopjena so wot jednotliwych kćenjow přesahaja kćěje wot apryla hač meje kćenja maja dołhe stołpiki pjeć běłych rědko róžojtych abo módrojtych krónowych łopješkow docpěwa dołhosć wot hač mm a je zwjetša wioletnje abo purpurowje žiłkate za čas lěta a nazymy wustupuja přidatne stołpikate kćenjowe pupki kotrež so njepukaja keluškowe łopješka su dołhojće lancetojte rosće w lěsach preferuje čerstwe a włóžne stuchłe pódy rostlina je w europje rozšěrjena ale w juhu w horinach wustupuje mjechki nahlenc oxalis corniculata je rostlina ze swójby nahlencowych rostlinow oxalidaceae mjechki nahlenc je jednolětna rostlina abo trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm rostlina je často čerwjenojće přeběžena ležace na sukach korjenjace stołpiki njesu třiličbne schódne łopjena kćěje wot junija hač septembra žołte kćenja docpěwaja wulkosć wot hač cm płód docpěwa dołhosć wot hač cm a je přilěhawje kosmaty rosće w zahrodach na pućach w kwětkowcach sadźenskich čworach plestrowych fugach a na pohrjebnišćach preferuje wutkate zwjetša małowapnate pódy družina pochadźa originalnje z južneje europy a bu na spočatku lětstotka jako pyšnu rostlinu zawjedźena dźensa wustupuje w ćopłych krajinach swětodaloko prosty nahlenc oxalis stricta syn oxalis europaea jord oxalis fontana bunge je rostlina ze swójby nahlencowych rostlinow oxalidaceae prosty nahlenc je jednolětna rostlina abo trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm rostlina ma zwjetša podzemske wotnožki zrunane zelene stołpiki njesu třiličbne schódne horjeka po zdaću přećiwostejne łopjena łopješka su wutrobojte kćěje wot junija hač oktobra jasnožołte kćenja docpěwaja wulkosć wot hač cm a steja po jednym hač po sedmjoch w stołpikatym rozporostejnym čumpatym wokołku krónowe łopješka su prědku skulojćene płód docpěwa dołhosć wot hač mm a je nahi rosće na rolach w zahrodach na pohrjebnišćach a pućowych kromach preferuje ćopłe wutkate pódy rostlina je neofyt ze sewjerneje ameriki wot spočatka lětostotka šwižny bělenk cerastium holosteoides je rostlina ze swójby nalikowych rostlinow caryophyllaceae za rostlina cerastium holosteoides fr je wjele synonymow z literaturowej referencu w kotrejž bu wužiwany šwižny bělenk je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač do cm ćmowozelena rostlina je mjenje bóle kosmata přećiwostejne owalne hač lancetojte łopjena su na spódku šwižnjene a na krome lochko zhibnjene kćěje wot apryla hač do junija kwětnistwo je dichazij krónowe łopješka su hłuboko dwušpaltowe a docpěwaja dołhosć wot hač mm něhdźe tak kaž keluch kapslowe płody su rohojte rosće na łukach na pastwach na rolach a na pućach preferuje wutkate pódy łučny hwězdnik stellaria graminea je rostlina ze swójby nalikowych rostlinow caryophyllaceae łučny hwězdnik je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač do cm rostlina je trawuzelena štyrihranite stołpiki su klunkate łopjena su linealne lancetojte nahe a docpěwaja dołhosć wot hač do cm hornje łopjena njesu kóžku kćěje wot meje hač do julija kćenja docpěwaja wulkosć wot hač do mm abo hač do mm běłe krónowe łopješka su nimale hač do spódka dwustołpowe a z mm něhdźe tak dołhe kaž třinerwne keluškowe łopješka abo tróšku dlěše eksistujetej wulkokćenjowe a małokćenjowe warianće při čimž wulke kćenja su dwusplažne a małke kćenja su žónske rostlina so wot muchow a brukow wopytuje ale móže so sam wopróšeć płodowa kapsla njese tři zapadaki rosće na płonych łuhojtych trawnikach na suchich hórskich trawnikach na suchich pastwach na rolach a na pućowych kromach preferuje kisałe respektiwnje małowapnite pódy rostlina je w europje rozšěrjena lěsny hwězdnik stellaria holostea je rostlina ze swójby nalikowych rostlinow caryophyllaceae lěsny hwězdnik je trajne zelo kotrež docpěje wysokosć wot hač do cm wot hač do cm štyrihranite stołpiki su łamliwe postupowace deleka nahe a horjeka rozpjeršene kosmate proste přećiwostejne sedźace łopjena su wusko lancetojte a docpěja dołhosć wot wjace hač cm wone njesu dołhi kónčk a su na kromje hrube kćěje wot apryla hač do meje kćenja su dołho stopikate a docpěja wulkosć wot hač do cm a steja po hač po w widličkojce rozhałuzowacych kwětnistwach běłe krónowe łopješka su něhdźe hač do srjedźišća dwustołpowe a dwójce tak dołhe kaž mm dołhe bjeznerwne keluškowe łopješka pěsty su tři nošne łopješka su zelišćowe kćenja přiwabjeja wjele insektow ale móžeja so sam wopróšeć hłowna wóska zahe rosćenje zastanje dwě pódlanskej hałuzy rosćenje pokročujetej při čimž so tutej pozdźišo zaso wot pódlanskeju hałuzow přewjercholitej tajke kwětnistwo rěka dichazij płody su kapsle kotrež so ze šěsć zapadakami puknu rosće w swětłych lěsach w kotrych wustupuja dosć zela na pódźe pod žiwych płotach na lěsnych kromach a na lěsnych pućach ma radšo pěskowe abo hlinjane zwjetša njewapnite abo bjezwapnite pódy rostlina je w nimale cyłej europje rozšěrjena při čimž na sewjer hač do južneje skandinawiskeje wustupuje přirěčny hwězdnik stellaria nemorum je rostlina ze swójby nalikowych rostlinow caryophyllaceae přirěčny hwězdnik je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač do cm rostlina wutwori daloko lězuce wotnožki stołpiki su postupowace kulojte a łamliwe wone horjeka su žałzojće mjechkokosmate přećiwostejne łopjena su jejkojte abo wutrobojte kónčkojte při čimž delnje a srjedźne su stołpikate wone su na kromje mikawčkate kćěje wot meje hač do septembra pjećličbne kćenja docpěja wulkosć wot hač do cm a steja we dwójce hač štyri króć widličkojće rozhałuzowanych kwětnistwach běłe krónowe łopješka su hłuboko dwustołpowe tak zo kćenja wupadaja jako bychu dźesać łopješkow měli króna je dwójce tak dołhe kaž keluch keluškowe łopješka docpěja dołhosć wot hač do mm pěstki su tři kćenja přiwabjeja muchi a bruki k wopróšenju rosće w bohatych na zelo měšanych lěsach we łučinach w hórskich lěsach a wólšowych lěsach ma radšo chłódne włóžne a małowapnite pódy rostlina je w europje rozšěrjena při čimž w alpach hač do wysokosćach wot wustupje ptači hwězdnik stellaria media je rostlina ze swójby nalikowych rostlinow caryophyllaceae dalše serbske mjeno je myšonc ptači hwězdnik je jednolětna rostlina kotraž docpěje wysokosć wot hač do cm rostlina wutwori trawniki a płaći jako njerodź dokelž dwě hač do tři generacije móžeja w jednym lěće rosć ale wona pódu włóžna dźerži a tohodla eroziji wobara stołpiki su ležace abo postupowace na podołhostnej lince kosmate a docpěja dołhosć wot hač do cm njesu mjez łopjenowymi sukami kosmowu wobkromu přećiwostejne łopjena su pjeronerwne jejkojte a wótre jich stołpik je jenož krótki kćěje wot januara hač do decembra wot měrca hač do oktobra kćenja docpěja wulkosć wot hač mm a steja we łopjenowych rozporach běłe krónowe łopješka su hłuboko dwustołpowe a tak dołhe kaž mm dołhe šěroko lancetojte keluškowe łopješka abo małko krótše ale často samo faluja wukćěte kćenja su jasnje dozady zhibnjene jedna rostlina móže hač do symjenjow wutworić rosće w zahrodach na winicach na rolach wosebje mjez wobkopankam na pustych płoninach na pućach na brjohach a w kwětkowcach ma radšo jara wutkate na dusyk bohate pódy rostlina je w europje rozšěrjena ekstrakt čerstweje rostliny so k lěkowanju reumatizma a bolosćow w zhibadłach wužiwa jednolětna kłubička scleranthus annuus je rostlina ze swójby nalikowych rostlinow caryophyllaceae jednolětna kłubička je jednolětna rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot hač cm stołpiki su zrunane abo postupowace a na spódku rozhałuzowane módrozelene prynkojte łopjena su přećiwostejne proste mjasne zhibnjene a na spódku po porach zrosćene kćěje wot apryla hač oktobra kćenjowe kłubički steja na kóncu hałuzow njenapadne kćenja su lědma stołpikate nimaja krónu docpěwaja wulkosć wot hač mm a steja w hustych kłubičkich keluch ma wusku běłu kromu a wobsteji z pjeć wótrych mm dołhich łopješkow rosće w njerodźowych wobrostach w rolach na pućach a na drjebiznowych městnach preferuje małowapnite pěskowe pódy rostlina je w europje rozšěrjena rólny kolij spergula arvensis je rostlina ze swójby nalikowych rostlinow caryophyllaceae rólny kolij je zrunana jednolětna rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot hač do cm rostlina je žałzojće kosmata tróšku mjasne wusko linealne łopjena docpěwaja dołhosć wot hač do cm a steja w pozdatnych mutličkach wone maja na delnim boku podołhostnu brózdu kćěje wot junija hač do oktobra kćenja docpěwaja wulkosć wot hač do mm a steja w čumpatych jako widlički rozhałuzowanych kwětnistwach pjeć běłych krónowych łopješkow je kulojte njedźělene a docpěwaja dołhosć wot hač do mm keluškowe łopješka su jejkojte a docpěwaja dołhosć wot hač mm kćenjowe stołpiki su po kćěwje wočinjene kćenja so jenož při słónčinje puknu mjeztym zo při złym wjedrje so same wopróša płody so z pjeć zubkami puknu symjenja su sokojte njesu wusku kožowu kromu a docpěwaja šěrokosć wot hač do mm rosće w njerodźowych wobrostach na wobkopankowych rolach na wotewrjenych stejnišćach a pustych płoninach preferuje wutkate čumpate małowapnite pódy rostlina je w europje rozšěrjena čapajew rusce je sowjetski film pod režiju bratrow sergej a georgij wasiljew film wozjewjeny w sowjetskim zwjazku nowembra je rjekej ruskeje byrgarskeje wójny čapajew wěnowany film bazěruje na materialu dmitrija a anny furmanoweje a powěda wo rjeku byrgarskeje wójny čapajew w ruskej zahaji so byrgarska wójna kawalerijowa diwizija wojuje při srjedźnej wolze a w ural horiny uralu přećiwo běłogardistam wojowarjo diwizije su njedawno wolili noweho komandanta čapajewa sława jeho bojowych wuspěchow jemu doprědka chwata hdyž słyšeja kozakojo a běłogardisća zo čapajew jich přesćěhuje dóstawaja so do paniki wšako njebě čapajew hišće žanu bitwu přěhrał na i moskowskim kinowym festiwalu w lěće wuznamjeni jury pod wjednistwom sergeja eisensteina tworićelow filma z prěnim mytom jako best foreign film bu wón w lěće přez us national board of review wuznamjenjeny w lěće dósta grand prix na pariskim swětowym wustajenju w kino saturn běžeše tutón film přez dwě lěće kóždy dźeń štož je rekord w stawiznach kinowstwa do dźensnišeho je film jara popularny w ruskej někotre rěčne wobroty z filma su so stali z skřidlenymi słowami hłowni rjekojo filma čapajew jeho adjutant petjka a třělča mašinskeje třělby anna su předmjet mnoholičbnych anekdotow w ruskim kinowym wuměłstwje so aluzije a direktne pokazy na film čapajew namakaja dźěćacy film na přikład jedna wo kinowym wopyće pioněrskeje skupiny pokazuje emocije dźěći při wobhladowanju filma čapajew kaž wone chcedźa mrějacemu rjekej pomhać spěw čorny rapak z filma čapajew bywaše po kinowym wuspěchu w cyłym zssr znaty we filmach aleksandra rogoškina bu tón spěw jako filmowa hudźba wužity drobnuška kormjenka sagina procumbens je rostlina ze swójby nalikowych rostlinow caryophyllaceae drobnuška kormjenka je trajne zelo kotrež docpěje wysokosć wot hač cm rostlina twori małke polstrojte trawniki kotrež tróšku jako moch wupadaja stołpiki su deleka ležace abo postupjace łopjena su přećiwostejne nahe a docpěja dołhosć wot hač cm a šěrokosć wot mm kćěje wot meje hač septembra keluškowe łopješka docpěja dołhosć wot hač cm štyri krónowe łopješka su maksimalnje poł tak dołhe abo faluja jara małke symjenja wisajo wostanu na włóžnych črijach a jězdźidłach rosće na rolach pućach w zahrodach dłóžbowych dróhach a na krjeńčkach chódnikow ma radšo włóžne zwjetša małowapnite pódy wutraje poćeženje přez kopnjenja a sól wšědna kukel agrostemma githago je rostlina ze swójby nalikowych rostlinow caryophyllaceae wšědna kukel je cybaće šěropjelsćojta spěšnje rosćaca jednolětna rostlina kotraž docpěje wysokosć wot hač do cm wona je lědma rozhałuzowana přećiwostejne łopjena su linealne lancetojte a šěro kosmate kćěje wot junija hač do julija wot julija hač do oktobra kćenja maja formu lika a sedźa po jednym na dołhich kosmatych stołpikach keluškowe łopješka su k zwónčkej zrosćene a njesu dołhe kónčki króna je purpurowa docpěje šěrokosć wot hač do cm a so wot keluškowych kónčki přesahuje małke symjenja su brune a jědojte rosće na žitnych rolach na ladach na pućnych kromach a wobkromach rostlina je w nimale cyłej europje rozšěrjena prjedy bě často na rolach ale dźensa je dla nałoženja herbicidow sylnje wróćo tłóčena wšědna kołmaznička lychnis viscaria syn viscaria vulgaris bernh viscaria viscosa aschers silene viscaria je rostlina ze swójby nalikowych rostlinow caryophyllaceae dalše serbske ludowe mjena su kołmaznička lěpjate zelo smólnička lěpinka čertowy kołmaz a smólna kwětka wšědna kołmaznička je trajne zelo kotrež docpěje wysokosć wot hač cm cm a šěrokosć wot cm stołpik pod hornimi łopjenami čornočerwjenu lěpjatu rynčku njese šwižne łopjena su ćmowozelene steja w spódnjej rozetach a přećiwostejnje při stołpiku wone njesu lěpjate kosmy kćěje wot meje hač julija purpurróžojte kćenja docpěja wulkosć wot hač mm a steja w dlěšich pakićojtych kwětnistwach kotrychž hłowne hałuzy su přećiwostejne rosće na suchich trawnikach a suchich pastwach holach we swětłych kerčinach a na lěsowych kromach ma radšo suche małowapnite pódy rostlina je w europje a zapadnej aziji rozšěrjena běły lěpjenk silene latifolia je rostlina ze swójby nalikowych rostlinow caryophyllaceae běły lěpjenk je trajne zelo kotrež docpěje wysokosć wot hač do cm rostlina njese pak muske pak žónske kćenja korjeń je rěpojty a wobsahuje saponiny stołpik je kosmaty přećiwostejne łopjena su lancetojte kćěje wot meje hač awgusta wot junija hač do septembra jednosplažne kćenja docpěja wulkosć wot hač cm a steja w pakićach žónske kćenja maja brjuchaty keluch mjeztym zo muske kćenja maja cylindriski keluch krónowe łopješka su dwustołpowe a njesu na póžěrku šupiznu keluškowa rołka docpěwa dołhosć wot hač mm wodnjo wupadaja kćenja zwjadłe ale su wot pózdnjeho popołdnja hač do ranja wočinjene a intensiwnje wonjeja a so wot nócnych mjetelow wopytuja zubki płodoweje kapsle zrunane steja rosće na pućach a na rolach na drjebiznowych městnach a na železniskich nasypach ma radšo po prawym měrje suche wutkate a bazowe pódy rostlina je w europje rozšěrjena čerwjeny kobjelkač silene dioica je rostlina ze swójby nalikowych rostlinow caryophyllaceae čerwjeny kobjelkač je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač do cm rostlina je wotstejo kosmata přećiwostejne łopjena su sćenka jejkojte wótre a sedźace kćěje wot apryla hač do septembra kćenja docpěwaja šěrokosć wot hač do cm a steja w čumpatych pakićach muske a žónske kćenja su na rozdźělnych rostlinach při čimž žónske kćenja maja brjuchaty keluch a muske kćenja maja cylindriski keluch pjeć krónowych łopješkow je dwustołpowe ćmoworóžojte jara rědko běłe a njesu na póžěrku m wysoku šupiznu keluch je dźesaćnerwny a sylnje kosmaty kćenja su wodnjo a w nocy wočinjene zubki płodoweje kapsle su won zawite rosće na włóžnych łukach a w swětłych lěsach preferuje wutkate a bazowe čumpate pódy rostlina je w nimale cyłej europje rozšěrjena wisaty lěpjenk silene nutans je rostlina ze swójby nalikowych rostlinow caryophyllaceae wisaty lěpjenk je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm rostlina ma njekćějacu łopjenowu rozetu stołpik je horjeka lěpjaty łopjena su přećiwostejne mjechko kosmate při čimž delnje su łopatkojte a hornje su lancetojte kćěje wot meje hač awgusta nygace kćenja steja w štyri hač pjeć skupinach w kwětnistwje pjeć běłych krónowych łopješkow je hłuboko dwustołpowe a wodnjo zawite tak zo kćenja wupadaja kaž zwjadłe ale w nocy krónowe łopješka su rozšěrjene a kćenja hyacintojće wonjeja keluch docpěwa dołhosć wot hač mm a je žałzojće kosmaty keluškowe zubki su jednu třećinu tak dołhe kaž keluškowa rołka kćenja so wot nócnych mjetelow wopytaja rosće na skałach wapnowych suchich trawnikach lěsnych kromach a w swětłych kerčinach preferuje kamjentne a pěskojte pódy rostlina je w nimale cyłej europje rozšěrjena wšědna mjechčeńca stellaria auatica syn myosoton auaticum je rostlina ze swójby nalikowych rostlinow caryophyllaceae wšědna mjechčeńca je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač do cm štyrihranity stołpik je nižoležacy abo stupacy přećiwostejne łopjena su wutrobojto jejkojte wótre a docpěwaja dołhosć wot hač do cm delnje łopjena su jenož krótko stołpikate kćěje wot junija hač do septembra běłe kćenja maja pjeć pěstkow a docpěwaja wulkosć wot hač do mm krónowe łopješka su nimale hač do spódka dwustołpowe a ze mm něhdźe tak dołhe kaž keluškowe łopješka płodowa kapsla so z pjeć zapadakami puknje rosće w njerodźowych wobrostach na brjohach w hrjebjach łučinach wjerbowych kerčinach a włóžnych lěsnych pućach preferuje mokre jara wutkate pódy rostlina je w nimale cyłej europje rozšěrjena wšědna mydlica saponaria officinalis je rostlina ze swójby nalikowych rostlinow caryophyllaceae wšědna mydlica je trajne zelo kotrež docpěje wysokosć wot hač do cm stołpiki su nahe abo rozpjeršene krótkokosmate łopjena su přećiwostejne lancetojte hač jejkojte wone njesu tři podołhostne nerwy a docpěwaja dołhosć wot hač do cm kćěje wot junija hač do septembra kćenja docpěja šěrokosć wot cm a steja w nakónčnych pozdatnych wokołkach krónowe łopješka su swětłoróžojte abo ćmoworóžojte druhdy běłe zarězane keluch je cylindriski nahi čerwjenojty abo róžojty a docpěje dołhosć wot hač do mm podzemske dźěle rostliny wobsahuja procentow saponinow tute su prjedy jako narunanje za mydło słužili dokelž hromadu z wodu tworja pěnu a wuwiwaja myjnu móc rosće w njerodźowych wobrostach na rěčnych brjohach na pućach na drjebiznowych městnach na nasypach a na ladźe ma radšo wutkate kamjentne abo pěskowe pódy rostlina je w nimale cyłej europje rozšěrjena dźiwja nalika dianthus deltoides je rostlina ze swójby nalikowych rostlinow caryophyllaceae dalše serbske mjeno je swědračk dźiwja nalika je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm rostlina njese njekčějace wubitki stołpik je husto krótko kosmaty a njese kćenja łopjena su linealiske kćěje wot junija hač septembra kćenja su ćmowopurpurne docpěwaja šěrokosć wot hač cm a steja zwjetša na kóncach rozhałuzowanych stołpikow krónowe łopješka maja ćěmnu prěčnu liniju a běłe dypki na spódku kćenjow stej dwě owalnej krótko kochtatej keluškowej šupiznje rosće na suchich łukach a pastwach nad silikatowej kamjeniznu skłoninach pěskowych trawnikach preferuje suche małowapnite pódy rostlina je w sewjernej a srjedźnej europje rozšěrjena šćětkojta nalika dianthus carthusianorum je rostlina ze swójby nalikowych rostlinow caryophyllaceae šćětkojta nalika je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm rostlina je naha stołpik je nahi a prosty łopjena su linealne abo wusko lancetojte a docpěwaja šěrokosć wot hač mm kćěje wot junija hač septembra kćenja docpěwaja šěrokosć wot hač mm a steja po štyrjoch hač po dźesaćoch maksimalnje po třicećoch w hłójčkojtych promjenjach kotrež su wot brunokožowych wysokich łopješkow wobdate krónowe łopješka su prědku zubate ćmowopurpurowe keluškowa rołka je brunočerwjena keluškowe šupizny su nahe suchokožowe a krótše hač keluch zwjetša so kćenja runočasnje puknu rosće na suchich trawnikach słónčnych zwisach skłoninach a lěsnych kromach preferuje ćopłe suche zwjetša wapnite pódy rostlina je předewšěm w srjedźnej europje rozšěrjena ćećikata nalika dianthus armeria je rostlina ze swójby nalikowych rostlinow caryophyllaceae ćećikata nalika je jednolětna abo dwulětna rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot hač cm rostlina je krótko kosmata wšě stołpiki njesu kćenja při čimž stołpikowe suki su tróšku stołstnjene łopjena docpěwaja dolhosć wot cm a steja w spódnjej rozetu a přećiwostejnje na stołpiku wone su wusko lancetojte kćěje wot junija hač awgusta purpurowe abo čerwjene běle blakate kćenja docpěwaja šěrokosć wot něhdźe cm a steja po dwěmaj hač po dźesaćoch dwacećoch w promjenjach wone su wot zelenych wysokich łopješkow wobdate keluškowe šupizny su kosmate zelene a nimale tak dołhe kaž keluch krónowe łopješka su prědku zubate rosće na suchich trawnikach w kerčinach na lěsnych kromach pućach pěskowcowych skłoninach a nadróžnych kromach preferuje zwjetša małowapnite pódy rostlina je w srjedźnej a južnej europje rozšěrjena wosebna nalika dianthus superbus je rostlina ze swójby nalikowych rostlinow caryophyllaceae dalše serbske mjeno je wosebnička wosebna nalika je trajne zelo kotrež docpěje wysokosć wot hač cm rostlina je naha łopjena su přećiwostejne linealno lancetojte a docpěja dołhosć wot cm a šěrokosć wot hač mm delnje su tupe mjeztym zo hornje su wótre wone su trawuzelene kćěje wot junija hač septembra lila hač swětłopurpurowe kćenja docpěja wulkosć wot hač cm krónowe łopješka docpěja dołhosć wot hač mm a su hač do srjedźišća trodlaće škałobate tak zo wupada kaž bychu brodu měli keluch docpěje dołhosć wot hač cm keluškowe šupizny su owalne nadobo kónčkojte a tak dołhe kaž keluch rosće na łuhojtych łukach a na hrjebjowych kromach ma radšo mokre wapnite stuchło humosowe pódy rostlina je w nimale cyłej europje rozšěrjena rjapkata plesawka moehringia trinervia je rostlina ze swójby nalikowych rostlinow caryophyllaceae rjapkata plesawka je jednolětna rostlina abo trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm stołpik je postupowacy a krótko kosmaty łopjena su přećiwostejne a docpěwaja dołhosć wot hač cm wone maja tři rědko pjeć bóčnych nerwow delnje łopjena su dołho stołpikate mjeztym zo hornje łopješka su krótko stołpikate jejkojte a kónčkojte wone so w přez swětle punktowane zdaja kćěje wot meje hač julija běłe kćenja su njenahladne docpěwaja šěrokosć wot hač mm a steja w rozporach abo po wjacorych na kóncu hałuzy keluškowe łopješka su třinerwne krótko kosmate a dwójce tak dołhe kaž njerozdźělene krónowe łopješka rosće w lisćowych a jehlinowych lěsach z podrostom na lěsnych wosykach a na lěsnych pućach preferuje zwjetša bjezwapnowe čumpate hlinjane pódy rostlina je w nimale cyłej europje rozšěrjena při čimž w juhu jenož w horinach wustupuje wokołkowy plěwjel holosteum umbellatum je rostlina ze swójby nalikowych rostlinow caryophyllaceae wokołkowy plěwjel je jednolětna rostlina kotraž docpěje wysokosć wot hač cm stołpik njese jenož dwaj hač štyri łopjenowe pory spódnja rozeta wobsteji z dołho jejkojtych wótrych łopjenow łopjena na stołpiku su přećiwostejne a sedźace kćěje wot měrca hač meje wokołki wobsteja z třoch hač dwanaće za sobu rozkćěwacych kćenjow z dołhimi stołpikami kćenja docpěja wulkosć wot něhdźe cm a maja prědku zubate běłe mm dołhe krónowe łopješka překćěte kćenja su dozady wotwisowane rosće na winicach winicowych murjach rolach nawěwach pěskowych trawnikach šćerkowych třěchach a nasypach ma radšo zwjetša małowapnate šćerkowe pěskowe a kamjentne pódy rostlina je w srjedźnej a južnej europje rozšěrjena hładka přetoržnička herniaria glabra je rostlina ze swójby nalikowych rostlinow caryophyllaceae dalše serbske ludowe mjeno je močenka hładka přetoržnička je jednolětna rostlina abo trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm lžaca rostlina je naha abo słabje kosmata a jara rozhałuzowana łopjena su zdźěla přećiwostejne zwjetša pak schódne owalne hač lancetojte sedźace nahe žołtozelene a docpěwaja dołhosć wot hac mm kćěje wot junija hač oktobra kćenja docpěwaja wulkosć wot něhdźe mm wutworja kłubičku ze sydom hač dźesać kćenjow a steja w łopjenowych rozporach krónowe łopješka su swobodne prašiwe abo faluja rostlina wobsahuje saponiny flavoniody a hydroksykumariny rosće na nawěwach pućach pěskowych trawnikach dwórnišch a w zahrodnistwach preferuje suche małowapnite pěskowe abo šćerkojte pódy rostlina je w europje rozšěrjena hłójčkata skalnička petrorhagia prolifera je rostlina ze swójby nalikowych rostlinow caryophyllaceae hłójčkata skalnička je jednolětna rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot hač cm łopjena steja w spódnjej rozece a přećiwostejne na stołpiku mjeztym zo su porowje na bazy zrosćene wone docpěwaja dołhosć wot hač do cm kćěje wot junija hač oktobra kćenja su róžojte docpěwaja wulkosć wot hač cm a steja po małkich w nakónčnych hłójčkach krónowe łopješka su słabje zarězane jeli rostlina hižo za čas nazymy kochory pušća da so rozety wuwiwaja a w nalěću rozhałuzowane rostliny jeli rostlina hakle za čas nalěta kochory pušća da rostiiny wostanu njerozhałuzowane rosće na dźěratych pěskowych a suchich trawnikach na nawěwach skalnych hłowach kamjentnych nasypach a železniskim šotrje gregoriusowe kěrlušowe knižki su jedyn z najstaršich hornjoserbskich rěčnych pomnikow jedna so wo rukopis kotryž pochadźa prawdźepodobnje z lěta w lěće bě jón hendrich jordan w popojcach namakał dźensa je tekst wobstatk serbskeho kulturneho archiwa w budyšinje signatura ms vi a awtor rukopisa njehodźeše so dotal z wěstosću identifikować wjele pak rěči za to zo jedna so wo katolskeho duchowneho na prěnim łopjenu je spóznać připis gregorius a spočatk swójbneho mjena jenož pismik b w swojim wobšěrnym pojednanju pokaza s wölkowa zo móhło so při tym ewtl wo georgiusa brenarja jednać wěnowany je rukopis gregoriusej leisentrittej jako najstarši wobšěrny hornjoserbski rukopis pokazuje wobjednawany rěčny pomnik tójšto archaiskich formow we wobłuku fonetiki su to po rěči rozeznawa so gregoriusowy rukopis zdźěla wot rěče warichiusa njeje pak móžno rukopis rěčnje jasnje lokalizować wěste přiznamjenja pak na to pokazaja zo pochadźa rukopis ze zapadnych resp sewjerozapadnych kónčin hornjoserbskeho rěčneho teritorija cyły rukopis w transliteraciji a transkripciji a jako faksimile originala je w lěće s wölkowa spřistupniła a wědomostnje komentowała wölkowa s gregoriusowe kěrlušowe knižki a jich pozicija mjez najstaršimi hornjoserbskimi rěčnymi pomnikami mały rjad serbskeho instituta budyšin europski črijenk cypripedium calceolus je rostlina ze swójby orchidejowych rostlinow orchidaceae europski črijenk je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm stołpik je łopjenaty a njese jedne hač dwě rědko tři kćenja łopjena su šěroko eliptiske swětłozelene a docpěwaja dołhosć wot hač cm cm a šěrokosć wot cm wone su na kromje a na nerwach sćeńka kosmate kćěje wot meje hač junija hubka je na tofl podobna žołta a ćmowje žiłata a blakata a docpěwa dołhosć wot hač cm a šěrokosć wot cm wostatne kćenjowe łopješka su purpurowobrune bóčne kćenjowe łopješka často su spiralojće wjerćane rosće w lěsach z trawojtym abo zelišćowym podrostom a w kerčinach preferuje bazowe zwjetša wapnite pódy w połsćinje rostlina je w sewjernej a srjedźnej europje rozšěrjena při čimž w alpach we wysokosćach wot něhdźe m wustupuje dwułopjenata kokulinda platanthera bifolia je rostlina ze swójby orchidejowych rostlinow orchidaceae dwułopjenata kokulinda je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm łopjena su swětłozelene njeblakate spódnje łopjena su jejkojte a docpěwaja dołhosć wot hač cm a šěrokosć wot hač cm mjeztym zo stołpikowe łopješka su jenož małke a lancetojte kćěje wot meje hač julija běłojte cremebarbne abo słabje zelenojte kćenja docpěwaja šěrokosć wot hač mm njesu hač do cm dołhu ćeńku wótru wotrohu a steja po hač do pjećdźesaćoch w čumpatych cm šěrokich kićach hubka je pasmojta dołha a njedźělna a docpěwa dołhosć wot hač mm zwonkowne tři kćenjowe łopješka su lancetojte wotstejace mjeztym zo znutřkownej kćenjowej łopješce stej krótšej wušej a horje měrjenej kašćiki próšnikow steja wusko jedyn při druhim a nimale paralelnje kćenja wonja wosebje po nocach kaž całtki rosće w swětłych lěsach holach na suchich trawnikach a płonych tymjenjach preferuje bazowe hlinjane a běłohlinjane pódy na połchłódkojtych hač swětłych stejnišćach rostlina je w europje rozšěrjena zelenojta kokulinda platanthera chlorantha je rostlina ze swójby orchidejowych rostlinow orchidaceae zelenojta kokulinda je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm łopjena docpěwaja dołhosć wot hač cm a šěrokosć wot cm kćěje wot meje hač julija nazeleń běłe kćenja docpěwaja wulkosć wot hač cm a njesu hač do mm dołhu plecojtu tupu wotrohu hubka je pasmojta a docpěwa dołhosć wot hač mm kašćiki próšknikow su dele rozepěrane při čimž wotstawk horjeka je mm a deleka mm kćenja wonja po wječorach a po nocach jenož słabje rosće w bukowych a jehlinowy měšanych lěsach a na łuhojtych łukach preferuje włóžne hač změnowłóžne bazowe stuchłe pódy rostlina je w nimale cyłej europje rozšěrjena trojodripkata koralička corallorrhiza trifida je rostlina ze swójby orchidejowych rostlinow orchidaceae trojodripkata koralička je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm stołpik je nahi nažołć zeleny hač brunočerwjeny nimaja zelene łopjena ale šupiznowe łopješka kćěje wot meje hač julija kćenja docpěwaja wulkosć wot hač cm nimaja wotrohu šěsć kćenjowych łopješkow je wuske a docpěwa dołhosć wot hač mm hubka je tupa njerozdźělena abo słabje třilapata a běła z wuhorbjenymi čerwjenymi dypkami a smužkami wostatne łopješka su nažołć zelene zwonka často brune rostlina nima žadyn chlorofyl abo ma jenož tróšku chlorofyla ale tež korjenje faluja tuž so wot hribow žiwi kotrychž nitki do mjasneje koralojteje spódnjeje wóski zadobudźeja rosće w mochowych šmrěkowych a jědlowych lěsach preferuje skerje kisałe stuchłe pódy potrjebuje sćiny a wysoku włóžnotu powětra rostlina je w sewjernej a srjedźnej europje rozšěrjena při čimž tež w alpach pyrenejach apeninach a hornach balkanskeje połskupiny wustupuje wonjata kukawka gymnadenia odoratissima je rostlina ze swójby orchidejowych rostlinow orchidaceae wonjata kukawka je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm stołpik je ćeńki łopjena su nimale trawojte a docpěwaja šěrokosć wot jenož hač do cm wone so w nalěće jewja kćěje wot junija hač do julija róžojte swětłolila abo rědšo běłe kćenja kaž wanilja wonja docpěwaja šěrokosć wot hač do cm a steja hač po wósomdźesaćoch we wuskim kwětnistwje hubka docpěwa šěrokosć wot hač do mm a je třilapata abo njerozdźělena wotroha je maksimalnje tak dołha kaž płódnik a tróšku dele křiwjena rosće w chójnowych lěsach w dźěratych kerčinach na zwisach a na wapnitych łuhojtych łukach wulka kukawka gymnadenia conopsea je rostlina ze swójby orchidejowych rostlinow orchidaceae wulka kukawka je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm łopjena su lancetojte a docpěwaja šěrokosć wot hač cm a dołhosć wot hač cm wone zrunanje steja kćěje wot meje hač do awgusta jara wonjace róžojte hač róžolila rědko běłe kćenja docpěwaja šěrokosć wot hač do cm a steja w cylindriskej hač wjace cm dołhej kłosy jich jara ćeńka dele křiwjena wotroha docpěwa dołhosć wot hač do cm a je nimale dwójce tak dołha kaž płódnik hubka je šěrša hač dołha a njese jejkojte tupe jenak dołhe kónčki bóčne přikrywnej łopješce stej owalnej a docpěwatej dołhosć wot hač cm rosće na łuhojtych łukach na płonych a žórłowych tymjenjach na wapnowych suchich trawnikach a w swětłych lěsach rostlina je w nimale cyłej europje rozšěrjena bjezłopjenata njebródka epipogium aphyllum je rostlina ze swójby orchidejowych rostlinow orchidaceae bjezłopjenata njebródka je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač do cm rostlina njewobsahuje chlorofyl a je žołtojta hač bruna a horjeka purpur přeběžana pjenk je mjasny a rozhałuzowany stołpik je rołkojty a njese małko šupiznowych łopješkow kćěje wot julija hač do awgusta nošne łopješka su owalne ćeńke a běłojte kćenja su blědožołte a čerwjenojće smužkate a steja w dołhich kićach wone bananojće wonja a docpěwaja wulkosć wot něhdźe cm kćenjowe łopješka su rozepěrace wusko lancetojte a docpěwaja dołhosć wot hač do mm hubka je horje měrjena a njese na spódku dwě bóčnej kulowatej wotrězkaj jeje srjedźna lapa je owalna a na kromje kudźerjata płody hižo za čas kćěwa zrawja rosće w mochojtych jehlinowych a lisćowych měšanych lěsach preferuje čerstwe w prawym měrje kisałe humusowe pódy wona tež rosće na hnijacym drjewje rostlina je w sewjernej a srjedźnej europje rozšěrjena při čimž w juhu w horinach pyreneje alpy apeniny a olymp wustupuje čmjełowa orchija ophrys holoserica je rostlina ze swójby orchidejowych rostlinow orchidaceae čmjełowa orchija je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm na spódku dwě hač šěsć dołhojtych łopjenow steji mjeztym zo wyše toho dwě hač tři łopjena steja kćěje wot meje hač junija čumpate kwětnistwo wobsteji z dweju hač dźesać kćenjow bruna hubka ze žołtym mustrom je njerozdźělena wjelbowana somotowje kosmata nimale štyriróžkata podoba zadnje ćěło čmjeły a docpěwa šěrokosć wot hač mm dalše kćenjowe łopješka su owalne róžojte abo běłojte maja zeleny srjedźny nerw a docpěwaja dołhosć wot hač mm znutřkowne kćenjowe łopješka su třiróžkate rosće na suchich łukach połsuchich trawnikacha a w lěsnych swětlinach preferuje w prawej měrje suche wapnite pódy na swětłych w lěću ćopłych w nazymje miłych stejnišćach rostlina je w srjedźnej a južnej europje rozšěrjena muchowa orchija ophrys insectifera je rostlina ze swójby orchidejowych rostlinow orchidaceae muchowa orchija je trajne zelo kotrež docpěje wysokosć wot hač cm stołpik je ćeńki a nazeleń žołty a njese deleka hač lancetojtych łopjenow a horjeka hač łopjenow kćěje wot meje hač junija kćenja docpěje dołhosć wot hač cm a nimaja ćerń maja formu muchi a steja po dwěmaj hač po dźesaćoch w kwětnistwje zwonkowne kćenjowe łopješka su owalne zelenojte a docpěja dołhosć wot hač mm mjeztym zo dwě bóčnej znutřkownej łopješce stej nitkojtej a čerwjenobrunej hubka je purpurowobruna somotowa z wulkim šěrym blečkom třilapata dwójce tak dołha kaž šěroka ale njenjese přiwisk rosće na suchich trawnikach suchich chójnowych lěsach ma radšo w prawej měrje suche wapnite čumpate pódy rostlina je w nimale cyłej europje rozšěrjena při čimž sewjernje hač do irskeje šotiskeje a južnje hač do sewjerneje španiskeje a srjedźneje italskeje wustupuje nahłownicojta pihawka orchis militaris je rostlina ze swójby orchidejowych rostlinow orchidaceae nahłownicojta pihawka je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm delnje łopjena su wusko owalne a wótre a docpěwaja dołhosć wot hač cm kćěje wot meje hač junija kćenja steja po dwacećoch hač po pjećdźesatoch w cylindriskej kłosu hubka docpěwa dołhosć wot hač mm a je lila hač běła a hłuboko lapata při čimž jeje kónčki docpěwaja šěrokosć wot mm wotroha je dele měrjena nahłownik je blědźe róžojty hač šěry a znutřka čerwjenje žiłkaty rosće na wapnitych suchich trawnikach w ćopłych mjezach na skłoninach tymjenjatych łukach w rěčnych łučinach a swětłych kerčinach preferuje wapnite humusowe pódy rostlina je w nimale cyłej europje sewjernje hač do južneje šwedskeje rozšěrjena fijałkowa pihawka limodorum abortivum je rostlina ze swójby orchidejowych rostlinow orchidaceae fijałkowa pihawka je trajne zelo kotrež docpěje wysokosć wot hač cm nima chlorofyl stołpik je woclomódry hač mutnowioletny łopjena su šupiznojte kćěje wot meje hač julija wioletne zrunane kćenja steja po štyrjoch hač po wosmjoch w cm dołhim čumpatym kwětnistwje a docpěja wočinjene šěrokosć wot hač cm wotroha je dele naměrjena a docpěje dołhosć wot hač mm kćenjowe łopješka su helmojće hromadu chilene hubka je jejkojta a na kromje zubata rosće w ćopłych chójnowych a měšanych lěsach a na połsuchich trawnikach ma radšo bazowe pódy rostlina je w južnej němskej awstriskej južnej europje rozšěrjena kulojta pihawka traunsteinera globosa je rostlina ze swójby orchidejowych rostlinow orchidaceae kulojta pihawka je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm łopjena su proste zrunane namódreń zelene wosebje w delnim dźělu stołpika kćěje wot junija hač julija bałdrijanojće wonjacych róžojtych rědko běłych kćenjow steji w kulojtym hač wótro kehelojtym hustym kwětnistwje a docpěwa šěrokosć wot cm kćenjowe łopješka njesu dołhe kónčki a su najprjedy helmojće hromadu nygace a pozdźišo zwónčkojće wotstejace wotroha je dele zhibnjena hubka je třiškałobowa a ćmowopurpurowje dypkata rosće na wapnowych suchich trawnikach alpskich srjedźnych horinow na wotewrjenych hórskich łukach alpow preferuje čerstwe bazowe zwjetša wapnite čumpate kamjentne a hlinjane pódy rostlina je w horinach srjedźneje a južneje europy rozšěrjena brunočerwjeny stawač epipactis atrorubens je rostlina ze swójby orchidejowych rostlinow orchidaceae brunočerwjeny stawač je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm stołpik je čerwjenojty horjeka móškojće kosmaty łopjena su dwurynčkojće přirjadowane lancetojte abo jejkolancetojte a dlěše hač stołpikowe čłony a deleka často čerwjenowioletne kćěje wot junija hač awgusta po wanili wonjace lochko nygace kćenja docpěwaja wulkosć wot něhdźe cm kćenjowe łopješka su ćomnopurpurne hubka je dwurozdźělna zwonkowne tři kćenjowe łopješka su lancetojte a docpěwaja dołhosć wot hač mm znutřkowne kćenjowe łopješka su swětliše rosće we swětłych lěsach kerčinach a na lěsnych kromach preferuje suche zwjetša wapnite malowutkate ćopłe pódy w połsćinje rostlina je w nimale cyłej europje rozšěrjena pyramidowa wótromudka anacamptis pyramidalis je rostlina ze swójby orchidejowych rostlinow orchidaceae pyramidowa wótromudka je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač do cm łopjena steja zdźěla w spódnjeje rozeće zdźěla na stołpiku kćěje wot junija hač do julija kćenja steja w prjedy wótrych třiróžkatych hustych kłóskach kotrež so pozdźišo stanu cylindriske wone su swěćo kaminočerwjene abo róžojte a na bokach běłe a docpěwaja šěrokosć wot hač do cm jich hubka je třidźělna bjez mustra ma dwě lajsće a nitkojtu wotrohu kwětnistwo docpěwa dołhosć wot hač do cm rosće na suchich trawnikach mjezach skłoninach a ćopłych zwisach preferuje w prawej měrje suche wapnite pódy na ćoplišich stejnišćach wšědna pižmonka adoxa moschatellina je rostlina ze swójby pižmonkowych rostlinow adoxaceae wšědna pižmonka je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm spódnje łopjena su dwójce třidźělne krótko přikónčene maja jejkojte wotrězki stołpikowe łopjena su mjeńše kćěje wot měrca hač meje něhdźe mm wulke nazeleń žołte kćenja steja po pjećoch w kulowatej nimale kóstkojtej hłójčce kotraž přesaha łopjena bóčne kćenja maja zwjetša pjeć kćenjowych łopješkow a třidźělny keluch mjeztym zo nakónčne kćenja maja jenož štyri kćenjowe łopješka a dwudźělny keluch dwě přećiwostejnej próškowej łopješce stej jednory třiličbnej rosće we łučinowych lěsach włóžnych lěsach a w kerčinach w alpach hač do wysokosćow wot něhdźe m preferuje wutkate pódy rostlina je w nimale cyłej europje rozšěrjena klonołopjenata platana platanus hispanica synonym p acerifolia platanus hybrida je štom ze swójby platanowych rostlinow platanaceae klonołopjenata platana je štom kotryž docpěje wysokosć wot hač do m jeho króna njese sylne hałuzy rostlina ma n chromozomow štom hłuboko korjeni a je do dalokeje měry zymje přetrajacy łopjena maja mjenje hłuboke brózdy hač při družinje p orientalis ale hłubše brózdy hač při družinje p occidentalis wone wobsteja z tři hač pjeć druhdy samo sydom lapow mjeztym zo srjedźna lapa njeje znajmjeńša dlěša hač šěroka kwětnistwa a płódnistwa wobsteja z dweju abo třoch hłójčkow ma radšo čerstwe hłubokosahace pódy rostlina so jako parkowy a nadróžny štom w nimale cyłym europje plahuje hlebjojta łoboda atriplex prostrata je rostlina ze swójby pólšicowych rostlinow chenopodiaceae hlebjojta łoboda je jednolětna rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot hač cm łopjena su hlebijojte delnje łopjena su přećiwostejne tróšku třiróžkate a tak dołhe kaž šěroke hornje łopjena su schódne a na woběmaj bokomaj šěrozelene abo swětłozelene hač ćmowozelene ćeńkošupiznate hač wobnažace kćěje wot julija hač septembra njenahladne muske a žónske kćenja steja w kłubičkach w łopjenowych rozporach a w čumpatych kłosach muske kćenja zelenu wobałku maja mjeztym zo žónske kćenja dwě zelenej łopješce maja płody njesu dwě rombiskej łopješce rosće w njerodźowych wobrostach na hrjebjach na smjećowy a drjebiznowych městnach nadróžnych kromach brjohach a mórskich přibrjohach preferuje włóžne jara wutkate čumpate běłohlinowe a hlinjane pódy grönlandšćina je eskimo aleutska rěč wona njesłuša k inuktitutowym rěčam hačrunjež to wjele žórłow twjerdźa rěč je pak tak blisko přiwuzna z inuktitutowymi rěčemi zo su zdźěla mjez sobu zrozumliwe kalaallisut słuša k eskimo aleutskim rěčam a so w grönlandskej rěči wona je blisko přiwuzna z kanadiskimi rěčemi kaž inuktitutom a kaž tute sylnje polysyntetiska grönlandšćina hodźi so do třoch hłownych narěčow dźělić sewjerna wuchodna grönlandšćina tunumiutut a zapadna grönlandšćina kitaamiutut zapadna grönlandšćina narěč z najwjetšej skupinu rěčnikow so při składnosći jako kalaallisut w poprawnym zmysle woznamjeni inuktun abo avenarsuarmiutut sewjerna narěč so w regionje aanaa thule rěči a je najbliše z kanadiskim inuktitutom přiwuzna słowo kalaallisut je ekwatiw a woznamjenja po słowje kaž grönlandźan zo by přirunanje dał mjeno inuktitut so w kalaallisut jako inuttut wróći jedne z najznaćišich słowow inuktituta iglu dom rěka w kalaallisut illu při tym ll za lateralny frikatiw steji serbšćina je nimo słowa iglu grönl illu słowa anorak grönl annoraa a kajak grönl aja z kalaallisuta přez němčinu wupožčiła najbóle ekstensiwna studija kalaallisutoweje fonologija je jrgen rischel s topics in west greenlandic phonology tři wokale i u a a před uwularnym konsonantom abo i je realizowany alofonisce jako e abo a u jako o abo tuta alternacija so pokaza w modernej standardny ortografiji přez pisanje i a u jako lt egt resp lt ogt jeli wustupujetej před uwularomaj lt gt a lt rgt jeli słowo ma kóncowku i abo u to změni do e abo o jeli so přida sufiks kotrehož prěni zwuk je abo na př ini stwa arpa eksistuje inearpa eksistuje stwa ale e abo o w słowach z kóncowku na abo r změni do i abo u jeli so změni sufiks na př imme pos immit psy dwójne wokale so wurěkuja jako dwě złóžce tak wonej stej fonologisce wokalowy slěd ale nic dołhi wokal wonej so tež pisatej jako dwaj wokalej w ortografiji pismiki mjezy su fonemy a slědowacy pismik je wašnje po kotrejž so pisa w nowej standardnej grönlandiskej ortografiji z lěta kalaallisutowa fonologija so fonologisce z druhich inuitowych rěčow přez serije asimilacijow rozeznawa jedne najbóle znatych inuktitutowych słowow iglu dom je illu w grönlandšćinje kalaallisut hdźež gl konsonantowy slěd inuktituta je do njespěwneho lateralneho afrikata asimilowany a na přikład mjeno inuktitut jeli přełožene do kalaallisuta je inuttut kalaallisut ma w wobmjezowanym wobjimje ergatiwsku strukturu kompozicije zestajenki samostatnych słowow su na rozdźěl wot deriwacijow jara rědke wobsahowe słowa němsce inhaltswörter hodźa so w grönlandšćinje kalaallisut z dokładnymi wobmjezowanjemi do słowodružinskich klasow nomina a werby rozrjadować kóžda tutych kategorijow so do intransitiwnych a transitiwnych słowow rozdźěla su rozdźěle štyri wosoby refleksiwna dwaj numerusaj singular plural dual kaž w inuktituće njeeksistuje wosom modusow indikatiw participial imperatiw optatiw subjunktiw zańdźenosće subjunktiw přichoda habituatiwny subjunktiw dźesać padow absolutiw relatiw ekwatiw instrumental lokatiw alatiw ablatiw prosekutiw ale tež za dokładne nomina nominatiw a akuzatiw na werbje so tež subjekt tež objekt we formje wot wosoby a numerusy markěrujetej transitiwne nomina maja posesiwne afiksy na rozdźělu wot kanadiskich eskimo rěčow so kalaallisut njepisa z inuktitut sylabarom ale z łaćonskim alfabetom pismik kra kotryž najprjedy uwularny plosiw reprezentowa bu w běhu ortografiskeje reformy přez pismik narunany wot lěta płaći slědowacy alfabet za cuze słowa z danšćiny so slědowace pismiki wužiwaja k tomu je kauderwelsch aussprachetrainer z najwažnišimi sadami a rěčnymi wobrotami z knihi na audio cd k dóstaću isbn x magnoliopsida su takson rostlinow z kmjena krytosymjenjak magnoliophyta abo angiospermae jich embryjo wobsedźi kaž wšě dwuschadźikate kćenjowe rostliny dwě schadźenkowej łopješki hinak hač při tych su pak próški monocolpat jednowłóžojte wone wobsedźa tuž jenož jeničku włóžu tuta je jenož w elektroniskomikroskopiskim přiwzaću widźomna tutón takson so tež jako palaeo dicotyledone woznamjenjenja znutřka krytosymjenjakow reprezentuja magnoliopsida kćenjowe rostliny kotrež su zemskostawiznisce zahe nastałe a potajkim hišće relatiwnje jednore přiznamjenja pokazuja tak wobsedźa dołho žiwy korjeń z najčasćišo wotewrjenymi w kružkach zrjadowanymi powodnymi snopami łopjena su jednory twarjene a syćožiłkojte zwjetša so namaka tam kćenjowu wobalku kotraž je šrubowje abo w třo ličbnych přaslenkach rjadowana stamena su často w mnohoće na składźe polyandriski p łodowe łopješka su najčasćišo swobodne choricarp magnoliopsida su najskerje parafyletiske to rěka wone wopřijimaja najskerje nic wšěch potomnikow jich poslednjeho zhromadny prjedownika wone so do pjeć podklasow poddźěluja kotrež wobsahuja dźewjeć porjadow cyłkownje so rozeznawa něhdźe družinow hlej tež rosopsida iglu je kaž stajnje sněhowy dom inuktitutowe słowo iglu časćišo illu woznamjenja powšitkownje bydlenje a wopřijima sněhowy dom arma stan u jako bydlenje je iglu wot lětow wusłužił hač na mało wuwzaćow bydla inuity dźensa w sydlenskich domach a za čas zymskich přebytkow na wsach w drjewowych hětach tak mjenowane cabins najskerje su samo wjele hač połojcow něhdźe w kanadźe a grönlandskej bydlacych inuitow hišće nihdy w igluwje spali a iglu hižo dołho njemóže kóždy inuk twarić inuity wužiwaja iglu dźensnišo zwjetša jako škitnu hětu jeli woni so na přikład za čas hońtwjerskeho wulěta wot nahłych přeměnow wjedra přesłapjuja tutón w arktisy přeco hišće wažny zaměr je tež přičina za to zo twarjenje iglujow so hač do dokładneho stopjenja tež w šuli wuči w někotrych sydlišćach na př pond inlet so přenocowanje w igluwje jako turistisku atrakciju poskićuje w nutřkowneho su z arktisowych wobydlerjow dospołnje přijomne ćopłotowe wuměnjenje dokelž sněh jako dobry ćopłotowy izolator skutkuje jako normalnje płaća temperatury wokoło mjerznjenskeho dypka na wyšo hač zachodoweho wobłuka ležacy městnje k spanju so dla horje postupowaceho ćopłeho powětra samo plusowe stopjenja dosahuja přirunajo z wonkownymi temperaturami móže dospołnje stopjenjow diferency być tak su na přikład při wonkownej temperaturje wot c c na pódowej wysokosći spanski spódk a samo c na ramjenjowej wysokosći móžne ćopłotowe žórła kaž čłowjekowa ćělna ćopłota a něhdy ulli dźensnišo na přikład coleman warjak hodźa so dospołnje c dosahnyć wyše temperatury dowjedu wšak k roztawanju sněha a k přemokowanju wobydlerjow hdy po wjedrowych wobstejnosćach akutnych potrěbnosćach abo tež lokalnych zwučenosćach so wšelaki techniki za twarjenje igluwa nałožuja za stabilny iglu so sněhowe bloki potrjebuja kotrež so z sněhowym nožom abo sněhowej piłu w njeposrědnjej bliskosći planowaneho twarnišća ze sněhoweho wodźěća wurězuja wone dyrbja něhdźe cm wysoke cm šěroke cm hłuboke a přidatnje nakósne być zo by koła sněhowych blokow horje přeco wušo nastanja a kupolu formowałe za to je jenož cyle dokładna sněhowa družina přihódna čehoždla so tajkele igluwy nic kóždy čas natwarić móžeja bloki so za sobu w so sćeńšacej spirali nastapluja a z sněhowym nožom přihódnje přirězuja přeměr so tak stajnje pomjeńšuje doniž kupola zawrjena je skónčnje so jedne abo dwě woknje z jasnych lodowych platach na př lodowe kuski z bliskeho jězora zatwarjujetej zo by nutřkowne tróšku rozswětlowało po dokónčenju so zachodowy wobłuk jako wětrowy a zymowy škit wury a z sněhowymi blokami přepina wone so wužiwa jeli bjez wjele nałoženja chětře škitne twarjenje natwarić měło na rozdźěl wot masiwneho twarjenskeho wašnja dyrbi to tołstosć sněhoweje murje wot něhdźe cm dosahać k čemuž so sněhowe cyhele w postupowacej spirali hromadźe připrěwaja wažnje je při tym zo wobaj delnjej róžkaj na spody toho ležacym rjedźe ale tež horni róžk na předchadnym sněhowym cyhelu derje leži jako wukónc so cyhel nad dźěru leži a přez přirězowanje nutř pasuje selenc salsola je ród ze swójby šćěrjencowych rostlinow amaranthaceae po někotrych žórłach so do swójby pólšicowych rostlinow chenopodiaceae přirjaduje mjeno roda salsola bu w lěće wot carl von linn w species plantarum najprjedy wozjewjene typusowa družina je salsola soda l ród salsola słuša do tribusa salsoleae s str w podswójbje salsoloideae znutřka swójby amaranthaceae na zakładźe molekulargenetiskich datow buchu w dźěle wot akhani et al družiny dotal jara na družinach bohaty wjace hač družinow ród salsola s l na dwaj tribusaj rozdźělene tribus salsoleae s str a nowy tribus caroxyloneae na kóždym padźe z wjacorymi rodami synonymy za salsola s str su darniella maire weiller fadenia aellen townsend neocaspia tzvelev hypocylix wol seidlitzia bunge ex boiss salsola sect coccosalsola fenzl subsect coccosalsola a salsola sect obpyrifolia botsch akhani ród salsola s str wobsahuje wot akhani et al jenož dalše hač družinow kalijowy selenc kali turgida je rostlina ze swójby šćěrjencowe rostliny amaranthaceae po někotrych žórłach so swójbje chenopodiaceae přirjaduje kalijowy selenc je jednolětna rostlina kotraž docpěje wysokosć wot hač do cm rostlina je mjasna šěrozelena abo načerjeń přeběžena často seršćaće kosmata wona je rozrosćenje wobšěrna hałuzy su proste a wotstejace mjasne kałace łopjena docpěja dołhosć wot mm a šěrokosć wot hač do mm a su prosta prynkojte a maja žołty ćernjojty kónčk kćěje wot julija hač do septembra jednotliwe kćenja su w rozporach stejace a zelene njenapadne kćenjowe łopješka docpěja wulkosć wot mm a maja prěčnu trosku rosće rozpjeršenje we wopłokowanskej wobkromje pobrjohow sewjerneho morja a baltiskeho morja ale rědko we wotewrjeny wobrostach na wutkatych pěskowych pódach prěnje wozjewjenje tuteje družiny bě w lěće pod mjenom basionym salsola kali wot carl von linn w species plantarum pod tutym mjenom družina słuša za dołhi čas k rodej salsola l s l po tym zo salsola na podkładźe nowšich molekulargenetisce podmurjowanych přepytowanjow tribus salsoleae s l bu rozdźěleny tuta družina bu do roda kali mill syn salsola sect kali dum stajena płaćiwe mjeno kalijoweho selenca w tutym rodźe je kali turgida dumort guterm basionym salsola turgida dumort fl belgica dokelž najprjedy wužiwane mjeno kali soda moench na zakładźe staršeho k priority woprawnjeneho homonyma kali soda scop kotryž synonym wot salsola soda je njepłaćiwe je ród kali słuša dźensa do tribusa salsoleae s str kalijowy selenc wutwori zhromadnje z kali tragus a druhim wusko přiwuznymi družinami kali turgida agregat salsola kali agregat wot někotrych awtorow bu tute rody tež jako poddružiny salsola kali wobhladowane tuž kali turgida wotpowěduje jenož poddružinje salsola kali subsp kali w rodźe kali změni mjenowa priorita na mjeno kali tragus kali turgida jako poddružina była přirjadowana neustadt in sachsen je małe město w sakskim krajnym wokrjesu sakska šwica wuchodne rudne hory do julija słušeše ke krajnemu wokrjesej sakska šwica kotryž wot awgusta hromadźe z něhdyšim krajnym wokrjesom weieritzkreis nowy krajny wokrjes twori neustadt leži w neustadtskim dole mjez hórskim hrjebjenjom hohwalda a hory unger blisko čěskeje hranicy neustadtski doł leži při mjezu mjez łužiskimi horami a połobskimi pěskowčinami blisko łužiskeho přesunjenja štóž so ze zapadneho směra z drježdźan abo stołpna městnu bliži přejědźe najprjedy hórku karrenberg w městnej narěči kornberg wurjekowany hačrunjež hórka je dźensa bjez lěsa a druhy so žito tam plahuje nima swoje pomjenowanje wot němskeho słowa korn ale wot schubkarren serbsce kara z kotrejž wikowarjo w srjedźowěku tutu horu na starej sólnodróze přeńdźechu wottud skići so rjany pohlad nad městačko a jeho wokolini kotraž je derje z turistiskimi pućemi spřistupnjena na juhozapadźe leži měšćanski dźěl polenz rěčka z jenakim mjenom předobywa so přez zornowc a potom tež přez pěskowc hač k zliwej ze zebnicu zo by so potom po něšto kilometrach jako lachsbach blisko žandowa do łobja wuliwała polencny doł je sławny za najwjetše přirodne wustupowanje samoróstnych běłych zwónčkow znutřka němskeje bóle južnje stupa hórski hrjebjeń hory unger m z telewizijnej wěžu a z rozhladnej wěžu předhora ungera je götzinger höhe rozhladnišćo z wěžu a hosćencom we wysokosći m na juh wot neustadta tuta je woblubowane wulětny cil neustadćanow dóńdźe so ju z nowotwarskeho štwórća bruno dietze ring přez promenadenweg hdźež je piknikowe městno z małej knaippowa připrawa woduteptanje z wěže kotraž ze železneje konstrukcije wobsteji maće rjany rozhlad hač do wokolnych horin połobske pěskowčiny rudne hory łužiske hory a při dobrym rozhledźe tež hač do izerskich horin a kyrkonošow w zymje je zjězd z götzinger höhe jako sankowanišćo woblubowany na wuchod dźe pohlad nad langburkersdorfski doł hdźež so rěčka polenz wužórła za tym su hory sewjernych čech na sewjerowuchod je lěs hohwald ze swojim najwyšim wuhorbjenjom sokolnikom m nimo hłowneho měšćanskeho dźěla neustadt in sachsen su měšćanske dźěle berthelsdorf krumhermsdorf langburkersdorf niederottendorf oberottendorf polenz rückersdorf a rugiswalde w lěće je so neustadt prěni raz jako złotohórnistwowe město přez wopismo naspomnił załožerjo běchu freibergscy hórnicy a mjenowachu město nuwenstad resp niwenstad spočatnje słušeše město ke kralestwu čechi pod knjejstwom zemjanskeho rodu berka z duby hačrunjež bě zaso a zaso pospyty k złotohórnistwu w tutych kónčinach do njedawneje doby a tež přewodne minerale eksistencu złotych žiłow pola neustadt a w hohwaldźe wočakować njeje so ženje ničo namakało zo město najebać toho njezhubi na wuznamje leži na tym zo bě tu tehdy wažne křižowanišćo dweju wikowanskeju dróhow sólnodróhi wot hale nad solawu do prahi a putniskeje dróhi wot budyšina do čěskeho putniskeho městna mariaschein dźensa bohosudov w čěskej dźěl města krupka při tehdyšej putniskej dróze steješe najskerje hižo před załoženjom města prěnja cyrkej hospitalna cyrkej při nětčišej hospitalnej hasy bórze po załoženju města je so jakobowa cyrkej natwariła kotraž bu kaž jakobowa cyrkej we freibergu po wučobniku jakobus pomjenowana je tež móžno zo srjedźowěkowski jakobowy puć tu nimo wjedźeše a cyrkej tohodla swoje mjeno po jakobje dósta w lěće so město přez kup do wobsydstwa sakskeho kurwjercha bjedricha ćichomyslneho dósta a wostawaše wot toho w sakskim wobsydstwje w lěće wjetowachu mištrojo zjednoćenstwow kowarjow zamkarjow a wojnarjow w neustadće štó da by w najkrótšim času drjewjane wózne koło zhotowić móhł koło je so potom za sydom hodźin zhotowiło a tež hišće do chowanja słónca do rezidencneho města drježdźan kuliło kopija je dźensa w domizniskim muzeju widźeć original je na hrodźe moritzburg wot hač do buchu w najwjetšim industrijny zawod w měsće heringwerke flakowe kanony kalibra za wójnu zhotowjene produkcija podlěžeše striktnemu zatajenju w lěće rozsudźichu měšćenjo město w kotrymž njeběchu němske wojerske jednotki zaměstnjene bjez boja přićahowacej ruskej čerwjenej armiji a pólskim jednotkam přepodać a to přez wupowěšenje běłych chorhojow na př na twarjenje dźensnišeje schilleroweje šule pokazać tón plan je fanatiski nawjedowar hitleroweje młodźiny zničił kiž so z někotrymi hitlerowymi hólcami w šuli schowa a třělenje na přićahowacych rusow wotewri štož na woběmaj stronomaj mało dnjow před kóncom wójny wjedźeše k njetrjebawšim woporam rusojo a polacy započachu po tym wobydlerjow dalokož njeběchu ćeknyl z jich domow wuhnawać w domach bencin wukidować a tute zapaleć połojca twarjenjow wokoło torhošća so na tute wašnje wotpali jenož přez zasadźenje katolskeho a ewangelskeho fararjow so zbytne twarjenja zachowachu dźěštej pod smjertnym strachom k sowjetskemu komandantej a prošachu jeho naležnje zo by zbytk města přelutował spomóžnje při tym bě zo katolski farar bě serb a tuž maćeršćinu rěčeše kotraž je rušćinje a pólšćinje přiwuzna po tym zo hižo spočatk ych lět prjedy samostatne gmejny polenz a krumhermsdorf so jako měsćanske dźěle zagmejnowaštej sta so awgusta po měšćanskim rozsudźe zarjadowanje wsow berthelsdorf oberottendorf niederottendorf rückersdorf langburkersdorf a rugiswalde kotrež prjedy gmejnu hohwald tworjachu město hlada poćahi partnerstwa z městami günzburg titisee neustadt a weilheim an der teck kaž tež z gmejnami meckenbeuren frittlingen w němskej a kehlen w luxemburgskej nimo toho je město čłon w najwjetšim přećelstwje europy městow a gmejnow z němskeje awstriskeje madźarskeje słowakskeje čěskeje a pólskeje kotrež maja mjeno nowe město neustadt nov město abo date druhe narodnorěčne mjeno je so w dźěłowym zjednoćenstwje nowe města europy zwjazało kóžde lěto so w druhim nowym měsće zetkanje wšěch nowych městow wotměwa w neustadće in sachsen je so tute zetkanje hižo dwójce wotměło je tu tež naměsto hdźež su kamjentne plečicy z mjenami nowych městow kotrež su čłony dźěłoweho zjednoćenstwa zasadźene zajimawosće wosebiteje družiny je z bronzy zlěta koza kotraž před muzejom steji bu w lěće za pěstowarnju na götzingerskej wutworjena a tam w zahrodźe nastajena hdźež bu wot dźěći jako woblubowany łaženski grat wužita pozdźišo wšak bu stracha zranjenja dla wotstronjena a steješe potom něšto lět na wyšinje götzinger höhe prjedy hač w ych lětach zańdźeneho lětstotka we słodowej hasy swoje nětčiše městno namaka mjeztym koza zaso na wyšinje götzinger höhe steji widźenja hódna je tež pěskowcowa figura kotraž na róžku böhmische strae markt we wysokosći m zwobraznja kwětkowu holcu kotruž w lěće drježdźanski sochar albert braun wutwori ma na něhdy florěrowacu industriju kumštnych kwětkow dopominać tuta jenož mało zdrasćena figura zawinowa tójšto rozhorjenja při swojim nastajenju na fasadźe twarjenja dresdner strae šokoladowy wobchod dopomina relief na pfeng pauline wikowansku žonu kotraž bě wokoło po cyłym měsće znata wosobina we swojim korbiku měješe přeco słódčizny kotrež za pjenježki za fenki tohodla jeje mjeno na ludowych swjedźenjach wokoliny předawaše bě stajnje chudobnje zdrasćena z drjewjancami a nahłownym rubiškom zawostaji wšak po legendźe při swojej smjerći nahladne zamóženje na torhošću dominuja nowe twary z ych lět jenož zbyty stareho wobtwarjenja su so zachowali domizniski muzej w starej słodownicy bywšeje piwarnje schmole informuje wo wokolnych ryćerkubłach wuwiću industrije kumštnych kwětkow a wo stawiznach města před domizniskim muzeju steji dźensa neustadtska koza wot oktobra je w měšćanskim dźělu berthelsdorf dožiwjenske městno hohwald złoto mineralije a kamjenje tutón muzej nasta we wobłuku turizmoweho projekta złoto w hornjej łužicy turizmowy poskitk je informaciski centrum wo geologiji stawiznach a wudobywanju złota mineralijow a kamjenizny w regionje a zwonka njeho radnica w srjedźiznje torhošća bu wokoło lěta natwarjena nad portalom radnicy stej mišnjanski a neustadtski woponaj zajimawa je radnicowa wěža wupažena z koporom z časnikom njedaloko wot radnicy je póstowy milowy stołp z lěta kurwjerchno sakskseho pósta z podaćemi wo zdalenosćach najwyše twarjenje je wěža ewangelskeje cyrkwje sankt jacobi přetwarjeneje w lěće w neogotiskim stilu cyrkej sankt jacobi bu w lěće prěni raz naspomnjena najstarši dźěl cyrkwje je wołtarnišćo we wjelbiku z łamanych kamjenjow so tři kónčne kamjenje kotrež so hižo w jara starych dokumentach naspomnjeja wobrazy na kónčymaj kamjenjomaj hołb chrystusowa hłowa swětowa kula rjany rězbarjeny wołtar měł so sej za wopyt w neustadće na kóždy pad wobhladać tež epitafy we wołtarnišću kotrež su jara stare wěža z časnikom je zdaloka widźomna z wokolnych hórkow a štóž měješe dobre woči móžeše tohodla tež za časy hdyž ručne časniki hišće samozrozumliwe njeběchu na přikład při dźěle na polach přeco dokładny čas wotčitać w lěću je cyrkej sankt jacobi zwjetša na wutorach za wobhladanja wočinjena po dorěčenju z faru su tež druhe časy móžno nimo bohosłužbow so kóžde lěto mnoholičbne koncerty w cyrkwi sankt jacobi wotměwaja najstarši bydlenski dom neustadta je farski dom natwarjeny w lěće w renesansnym stilu tu bydleše tež znaty wuslědźer sakskeje šwicy wilhelm leberecht götzinger katolska cyrkej sankt gertraudis w bliskosći měšćanskeho parka bu w lětomaj natwarjena do lěta bě neustadt srjedźišćo ratarskeho mašinotwara kombinat fortschritt landmaschinen załoženy po druhej swětowej wójnje přinošowaše bytostnje k róstej města ličba wobydlerjow so wot do podwojowaše zawod fortschrittwerk nastaty z bywšich heringwerke wotnožkowy zawod wot hering ag nürnberg bě tehdy najwjetši dźěłodawar regiona w zawodźe neustadt buchu wałowe prasy a hrjadowe syčawy zhotowjene ke kombinatej słušachu tež druhe zawody kaž na př w dźěžnikecach hdźež buchu syčomłóčawy serijow e a pozdźišo e zhotowjene abo w korzymju zhotowjenje kolesynow ale wotrjadaj wuwiće a mustrowy twar za wšě tute mašiny kotrež buchu we firmowymaj barbomaj módry a běły do cyłeho swěta eksportowane bě w neustadće wot ych lět buchu mjeńše zawody w měsće kaž na pr nožowa fabrika abo emaljowanski zawod zawrjene a do zawoda fortschrittwerk zarjadowane bě wjele małych kwětkowych fabrikow kotrež je so pozdźišo zestatniło a jako zawod veb kunstblume sebnitz kumštne kwětki zhotowiło zhotowjenje kwětkow bě často dźěło žonow při činjenju kwětkow abo napołoženju lisća buchu wustancowane listy na stołpiki nalěpjene abo kwěty z dostancowanych dźělow zwjazane tute dźěła stawachu so často w domjacym dźěle wotličenje stawaše so po starym ličenskim wašnju z grosom a dwanatkom dokelž dźěło so doma wotměwaše a zdźěla so ze strašnymi substancami kaž lěpkami abo škleńčanym grisom dźěłaše nastachu při tym tež strachi wosebje za přitomne dźěći wustancowanje a druhe dźěła kotrež njemóžachu so doma přewjesć buchu wot kwětkowych holcow we fabrikach činjachu po wobroće tuta industrijna hałuza tunjej konkurency zrosćena hižo njebě hospodarska situacija w neustadće so dźensa předewšěm přez wysoku bjezdźěłnosć postaja zdźěla buchu njewobydlene bydlenja z wusydlencami ze zns wobsadźene štož socialna situacija ani njewotputuje w bywšim kombinaće veb fortschritt landmaschinen hdźež do znowazjednoćenja ludźi dźěłaše zahaji twarc bydlenskich wozow capron w nowembrje produkciju a wutwori něhdźe dźěłowych městnow nimo toho je hišće přemysłowy wobwod na sewjer tam su so nimo někotrych posłužbowych předewzaćow na př awtowe wobchody tež někotre industrijne zawody zasydlili na př fabrika za zhotowjenje rołow z kumštneje maćizny a zawod za měšćanske meblowanje tohorunja firma kotraž dodawa wuhotowanja za wuznamne producenty ratarskich mašinow neustadt wobsedźi derje wutwarjene a wothladane wobjězdne dróhi w měšćanskim žrje so wjele hasow sanuje a sanowaše bydlenske wobwody su zwjetša přez wobkruhowe hasy zwjazane neustadt leži na železniskej čarje pěrno neustadt zebnica žandow hač do decembra bě čara hišće do dweju dźělneju čarow rozdźělena čara pěrno neustadt a čara žandow zebnica neustadt budyšin tehdy bu na čarowymaj wotrězkomaj neustadt wjazońca zapad a wjelećin budyšin wobchad zastajeny mjez neustadtom a oberottendorfom je čara tež přetorhnjena wotrězk mjez zebnicu a žandowom rěka tež sebnitztalbahn dokelž čara přez doł rěčki zebnica wjedźe tradicionelne mjeno schsische semmeringbahn hižo njesmě so wužiwać dokelž mjeno bu čarje windbergbahn na juhu wot drježdźan přez sudnistwo přisudźene zebnica němsce sebnitz je wot awgusta wulke wokrjesne město w krajnym wokrjesu sakska šwica wuchodne rudne hory a sydło zarjadniskeho zhromadźenstwa zebnica do julija słušeše ke krajnemu wokrjesej sakska šwica kotryž wot awgusta hromadźe z něhdyšim krajnym wokrjesom weieritzkreis dźensniši krajny wokrjes twori je statnje připóznate wočerstwjenišćo we wuchodnej sakskej na kromje narodneho parka sakska šwica zebnica so tež město kumštnych kwětkow abo město židźanych kwětkow mjenuje město zebnica leži w dole rěki zebnicy a jeho bóčnych dołach mjez a m nad nn mjez sakskej šwicu a łužiskimi horami přirodorumje leži měšćanski wobwod w zapadołužiskej pahórčinje mjezuje pak ze samym přirodnym rumom hornjołužiski hórski kraj dokelž přirodny rum sakska šwica je tohorunja jara blisko je krajina wokoło zebnicy jara wotměnjawa domjaca hora zebnicy je tanzplan čěsce tanečnice kotraž leži hižo w čěskej měšćanski dźěl hinterhermsdorf leži nad dołom rěki kirnitzsch něhdźe km juhowuchodnje wot hłowneho wobwoda města wobaj měšćanskej dźělej stej přez gmejnu kirnitzschtal dźělenej zebnica je najskerje słowjanske załoženje mjeno dźe najskerje na mjeno sebenica zybnica zybjaca rěčka wróćo najstarši dokumentariski dokład namaka so w hornjołužiskim hraničnym wopismje z lět w kotrymž bu hranica mjez kralestwom čechi a biskopstwom mišno postajena tamniše naspomnjenje mjena zebnicy poćahuje so jenož na rěčku zebnicu w běhu wuchodneje kolonizacije postupuja frankojo do tutych kónčin a město wuwiwa so k městačku rólnikow a tkalcow jako srjedźišćo wičneho sydlišća nastawa w druhej połojcy lětstotka praworóžkate torhošćo jako srjedźišćo hospodarskeho žiwjenja wičneho městna pozdźišeho města měšćanski status so w lěće prěni raz dokumentarisce jako stetlin naspomnja radnica natwarjena w lětomaj w srjedźiznje torhošća so w lěće přez woheń zniči šupiznojty domčk pódla jětki jako předawanišća rěznikow zniči so w lěće přez wulku wodu wosrjedź lětstotka ma město wobydlerjow a domow w lěće je to wobydlerjow a w lěće wobydlerjow septembra niči wulki měšćanski woheń cyłe měšćanske žro a starozwučeny srjedźowěkowski měšćanski wobraz dohromady padny bydlenskich domow bróžnjow a zadnich domow radnica a šula płomjenjam za wopor ze spadom manuelneho tkalcowstwa předewšěm přez industrializaciju tuteje industrijneje hałuzy w jendźelskej zawinowany a přez wulki měšćanski woheń lěta pospěšeny při kotrymž su so nimale wšě krosna zničili nabywa pod wliwom čěskich rjemjeslnikow zhotowjenje kumštnych kwětkow wjetši wuznam bě wyše mjeńšich a wjetšich kwětkowych fabrikow z kruće přistajenymi dźěłaćerkami a dźěłaćerjemi a nimo toho z tysacami tak mjenowanych domjacych dźěłaćerjow měrca namjetuje domizniski slědźer alfred meiche w lokalnej nowinje grenzblatt namjezne łopjeno domizniski muzej załožić w nalěću so přemysłowe towarstwo wo tutu wěc stara a prěnje eksponaty buchu w měšćanskej šuli při cyrkwi zaměstnjene w lěće so natwar wustajeńcy stawa a meje bu měšćanski muzej zahajeny kotryž w lěće nowe rumnosće dósta meje so měšćanosta dr steudner wotsadźa a z nowym měšćanostu sta so lěkar dr muder septembra měješe zebnica wobydlerjow nowembra so karl seewald z nowym měšćanostu sta junija měješe zebnica wobydlerjow bydlenskich domow a zawodow februara wopyta dźěći w klasach z wučerjemi zakładnu šulu na nowozałoženej fachowej šuli za hospodarstwo a zarjadnistwo bu julija prěni raz matura złožena za časy ndr bě veb kunstblume sebnitz jedyn z najwjetšich dźěłodawarjow w regionje po zasozjednoćenju a wotłamanju wotbytnišćow so wšak zawody nimale dospołnje zhubichu dźensa so jenož w snadnej měrje a předewšěm w pokazkich dźěłarnjach kwětkuje w lěće so zebnica z wokrjesnym městom zebničanskeho wokrjesa sta tutón status so přez wokrjesnu reformu w lěće zhubi w lěće sta so zebnica z wulkim wokrjesnym městom w lěće wuhotowa město dźeń saksow oficielne měšćanske dźěle su zebnica schönbach hainersdorf hertigswalde a hinterhermsdorf žórła meiche schober statistisches landesamt des freistaates sachsen muzej afrikahaus dom afriki w sebnitzu je etnografiska zběrka kotraž stawizny a přitomnosć afriskeho kontinenta předstaja wopřijima multimedialnu wustajeńcu a knihownju nold namibia stajny dźěl wustajeńcy pokazuje eksponaty ze štyrjoch zběrkow zběrka nold pokazuje eksponaty z doby němskich kolonijow a entografiske objekty z namibije a južneje afriki w druhim rumje čaka zběrka siegfried neukirch na wopytowarjow tam widźa maski z gabuna a fotodokumentaciju wo pralěsnej klinice alberta schweitzera ze zběrki werner küpper so etnofrafiske objekty předstajeja kotrež ze zapadneje a wuchodneje afriki pochadźeja w rumje hdźež so heinrich barth česćuje kotraž so ze swojimi dyrdomdejstwami a slědźenjemi w africe zeznajomi su objekty ze zběrki towarstwa heinrich barth gesellschaft stajnu wustajeńcu wudospołnjeja mjeńše wuměłske eksponaty na př fota leni riefenstahloweje a wo zaznaću afriki w myslach němcow afrikahaus sebnitzhertigswalder str sebnitztel faks webstrona jědźny portłak portulaca oleracea je rostlina ze swójby portłakowych rostlinow ma sćěhowacu poddružinu jědźny portłak je jednolětna rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot hač cm łopjena docpěwaja dołhosć wot hač mm a su dołhojte abo wopak jejkojte kćěje wot junija hač do septembra kćenja docpěwaja wulkosć wot něhdźe mm kóžde kćenje so jenož jednoho dopołdnja puknje a so sam wopróši rostlina je čućiwa napřećo mjerznjenju a potrjebuje tohodla za kołochowanje temperatury wyše hač c rosće w zahrodźe na winicach pućnych kromach plestrowych fugach pohrjebnišćach wona je so hižo w starej egyptowskej jako zeleninowa a hojenska rostlina wužiwała zebnica sebnitz je lěwa žórłowa rěka lachsbacha a běži w čěskej a w sakskej přez saksku šwicu na čěskim teritoriju rěka wona vilmovsk potok němsce wölmsdörfer bach zebnica resp vilmovsk potok wužórli so w čěskej šluknowskej pahórčinje čěsce šluknovsk pahorkatina w šěrokim dole mjez m wysokej horu hrazen pirsken a m wysokej plešn plissenberg kilometraj sewjerozapadnje wsy brtnky zeidler rěčka běži do sewjerozapadneho směra hač do velkeho šenova gro schönau hdźež běžo podłu doły rěčki šenovsk potok swój běh měnja a přez vilmov wölmsdorf a mikulšovice nixdorf běži spody tutych sydlišćow sta so vilmovsk potok mjez horu splen vrch hillebrand m a wolfstein m pola doliny franzthal z namjeznej rěčku mjez čěskej a němskim wuběžkim zebničanskeho lěsa kotryž do čěskeho teritorija nutř saha wot tutoho wotrězka mjenuje so zebnica abo zebničanska rěčka za namjeznym přechodom zebnica doln poustevna běži hišće něšto stow metrow jako namjezna rěčka a běži potom přez zebnicu a molowniski zebničanski doł zo by so po kilometrach z rěku pólnicu pola porschdorfa k lachsbachej zjednoćiła delni dźěl zebničanskeho doła je předewšěm přez železnisku čaru sebnitztalbahn z jeje tunlemi znaty wuznamne přitoki zebnicy su w čěskej w němskej wot lěta eksistuje krajnopřesahowy projekt łobjowy łosos kotrehož zaměr je znowawobsydlenje łobja a někotrych přitokow mj dr zebnicy z łososami tutón projekt je wuspěšny a je k tomu wjedł zo je so łosos w zebnicy zaso zdomjacnił alpska tučnička pinguicula alpina je rostlina ze swójby pucherjakowych rostlinow lentibulariaceae alpska tučnička je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm žołtozelene łopjena wutworja na spódku stejacu rozetu a su owalne tołste a na hornim boku lěpjate jich horni bok njese žałzowe kosmy a kroma je horje zakulena wone docpěwaja dołhosć wot hač cm kćěje wot meje hač junija julija běłe kćenja maja krótku wotrohu docpěwaja dołhosć wot hač mm a steja po jednym na bjezłopjenowych stołpikach delnja hubka ma žołte blečki žałzowe kosmy łopjenow wudźěluja sliny na kotrychž so insekty a pawki wisajo wostanu druhe žałzy wudźěłuja spožiwanske encymy a rozpušćene wobstatki přiwzaja rosće w žórłowych tymjenjach žórłowych wustupach a na pluskotanych kamjenjatych trawnikach preferuje małodusykowe zwjetša wapnite pódy rostlina je předewšěm w alpach a předkraju w pyrenejach a skandinawiskej rozšěrjena mały pucherjak utricularia minor je rostlina ze swójby pucherjakowych rostlinow lentibulariaceae mały pucherjak je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm wón je často w błóće zakótwjena wódna rostlina jeho wurostki docpěwaja dołhosć wot hač do m łopjena docpěwaja dołhosć wot cm su do nitkojtych kónčkow rozdźělene a njesu mm dołhe łójenske pucherje kćěje wot junija hač awgusta blědožołte kćenja docpěwaja dołhosć wot hač mm a steja po dwěmaj hač po pjećoch w kićach kotrež z wody wusahuja delnja hubka je owalna z pomocu łójenskich pucherjow łóji małke wódne zwěrjata za to pucherje maja klapki z wotstejacymi seršćikami kotrež so při dótkanju wočinja a podćišća dla zwěrja zaćehnje klapka so hnydom začini potom łójene zwěrjo so spožiwa rosće w tymjenjach jězorowych zaliwach na bahnojtych łukach w cm hłubokej w prawym měrje wutkatym wapnitym wodźe nad pochatym błótom srěni pucherjak utricularia intermedia je rostlina ze swójby pucherjakowych rostlinow lentibulariaceae srěni pucherjak docpěwa wysokosć wot hač cm rostlina je z bjezbarbnymi łuhowymi wurostkami w pódźe zakótwjena a njese zelene podnurjene wódne wurostki njese łójenske pucherje jenož na łuhowych wurostkach łopjena maja kulojty wobrys a docpěwaja dołhosć wot hač mm wone maja pasmojte m šěroke kónčki při čimž tute mikawčkowych seršćikow njesu a prědku nastajeny kónčk maja kćěje wot julija hač awgusta kćenja njesu walcojtu cm dołhu wotrohu rosće na pochowych jiłach we wódnej hłubokosć wot cm rostlina je w srjedźnej a sewjernej europje rozšěrjena při čimž južnje hač do sewjerneje italskeje a pyrenejow wustupuje wulki pucherjak utricularia vulgaris je rostlina ze swójby pucherjakowych rostlinow lentibulariaceae dalše serbske ludowe mjeno su spóriš hołbjace zelo wódny lenčk wódnomužowy chód a wódny tchór wulki pucherjak je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm wón je swobodnje płuwaca wódna rostlina wurostki docpěwaja dołhosć wot hač do m łopjena njesu mm dołhich łójenskich pucherjow a docpěwaja dołhosć wot hač cm wone su do nitkojtych kónčkow rozdźělene kćěje wot junija hač awgusta kćenja steja po w kićach kotrež z wody wusahuja króna je złotožołta a docpěwa dołhosć wot hač mm rosće předewšěm mjez bónčawami a w rědkim sćinje w zwjetša małowapnitych jězorach potrjebuje ćopłe stejnišća rostlina je w europje rozšěrjena wšědny pupnik hydrocotyle vulgaris je rostlina z podswójby pupnikowych rostlinow hydrocotyloideae znutřka swójby araliaceae wšědny pupnik je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač do cm stołpiki su lězuce a korjenjace na sukach łopjena su tarčojte jich łopjency su kulojte a na kromje karbowane a docpěwaja wulkosć wot hač do cm kćěje wot julija hač do awgusta kćenja su běłe abo čerwjenojte a docpěwaja wulkosć wot wjace hač mm wone steja po třoch hač po pjećoch w hłowojtych wokołkach rosće w płonych tymjenjach na bahnowych łukach a na hrjebjowych kromach preferuje mokre nachwilnje powodźene małowapnite pódy rostlina je w nimale cyłej europje rozšěrjena wšědny buksowc buxus sempervirens je rostlina ze swójby pušponowych rostlinow buxaceae dalše serbske ludowe mjena su buks pušpon buksownja kruwymór a nakoznik wšědny buksowc je kerk abo štom kotryž docpěje wysokosć wot hač m hałuzy su z přecozelenymi přećiwostejnymi łopjenami wobsadźene łopjena su kožojte owalne na hornim boku ćmowozelene na delnim boku mutnje jasnozelene a docpěja dołhosć wot hač cm kćěje wot měrca hač apryla kćenja nimaja krónu a su jednosplažne keluškowe łopješka su štyri hač wósom žołtozelene a docpěja dołhosć wot mm jedne žónske kćenje a wjacore muske kćenja tworja kłubičku w łopjenowych rozporach muske kćenja njesu štyri prochowe łopješka rosće dźiwnje w ćoplišich lisćowych lěsach a kerčinach preferuje bazowe pódy rostlina w moselowym dole južnym čornym lěsu elsaskej pyrenejach a južnej europje rozšěrjena wšědna kosyčka erodium cicutarium je rostlina ze swójby pyskowničkowych rostlinow geraniaceae wšědna kosyčka jednolětna abo dwulětna rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot hač cm stołpik je ležacy abo wustupowacy łopjenowe pjera su hłuboko rozdźělene a njesu krótke kosmy kćěje wot apryla hač oktobra róžojte kćenja docpěwaja wulkosć wot hač cm a steja po dwěmaj hač po dźewjećoch w dołho stołpikatych wokołkach kóžde kćenje so jenož jedyn dźeń pušći róžojte abo lila krónowe łopješka docpěwaja dołhosć wot hač mm při čimž stej wobě hornjej často wjetšej keluch je kosmaty pyskaty płód docpěwa dołhosć wot hač cm a so do pjeć dźělnych płodow rozšćěpi při tym so dźělne płody kaž wukorkowak horje wija rosće na pěskowych płoninach winicach pućach skłoninach rolach a pustych płoninach preferuje ćopłe skerje suche často małowapnite pódy rostlina je w europje rozšěrjena pad tež kazus je w gramatice fleksiska kategorija nomena deklinacija z nim pokaza nomen swoju funkciju znutřka zmysłoweho zwiska sady w morfologiji je kazus morfologiska kategorija kotraž je přez system na sebi napřećo stejacych formowych rjadow woznamjenjowany při tym tute formy poćah předmjeta k druhim předmjetam w dokładnej situaciji wróći typisce njese słowo jenož jeničke kazusowe markěrowanje w někotrych rěčach tola eksistuja tež słowa z dwěmaj a wjace kazusowymi markěrowanjemi pomjenowanje kazus etymologisce wot grjekskeho gramatikarja dionysios thrax wróćo chodźe wón je nomeny jako wot werba wotpadowacy němsce abfallend abhngig wopisował a woznamjenjował tutón proces jako ptosis pad přejimanje zapřijeća łaćonšćiny je hač dźensniša wobchowało hornjoserbšćina ma sydom kazusow padow delnjoserbšćina ma jenož šěsć kazusow dokelž wokatiw faluje ličba kazusow je zdźěla rozdźělna we słowjanskich rěčach dokelž bołharšćina a makedonšćina wjace nimatej kazusy při nomenach ale małe kazusy při pronomenach wšě druhe rěče maja šěsć abo sydom kazusow prasłowjanska rěč měješe sydom kazusow zapadosłowjanske a wuchodosłowjanske rěče maja rozdźěl mjezy mjechkej a twjerdej deklinaciju ale w južnosłowjanskich rěčach tutón rozdźěl wjace njeeksistuje indoeuropšćina měješe wósom abo dźewjeć kazusow z toho nastawane rěče baltiske słowjanske rěče ale tež łaćonšćina abo starogrjekšćina su tute dospołnje abo jenož zdźěla wobchowowałe zdźěla z druhimi mjenami tež němčina měješe před lětami hišće instrumental njeindoeuropske rěče na př finougriske znaja zdźěla jasnje wjace kazusow w finšćinje su na přikład pjatnaće w madźaršćinje wósomnaće tola je prawje ćežko dać zapřijeću powšitkownje płaćacu definiciju někotre fachowcy dwěluja na tym zo hodźi so wón na wšě rěče na př jendźelšćinu abo madźaršćinu nałožować błyšćata pyskawa geranium lucidum je rostlina ze swójby pyskowničkowych rostlinow geraniaceae dalše serbske mjeno je błyšćate baćonki błyšćata pyskawa je jednolětna rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot hač cm stołpik je rozłamliwy a čerwjenje přeběžany łopjena su błyšćace a nimale mjasne jich wobrys je kulojty při čimž wone hač k srjedźišća do šěrokich tupozubatych wotrězkow dźěla a na delnim boku su často čerwjenje přeběžane kćěje wot meje hač awgusta krónowe łopješka su róžowe prědku skulojćene a docpěwaja dołhosć wot hač mm keluškowe łopješka njesu tři nerwy rosće w kerčinach lěsnych swětlinach a na chłódkojtych murjach rostlina je w srjedźnej a južnej europje rozšěrjena při čimž hdys a hdys do južneje skandinawiskeje a wulkeje britaniskeje wustupuje cuza pyskawa geranium pyrenaicum je rostlina ze swójby pyskowničkowych rostlinow geraniaceae cuza pyskawa je dwulětna rostlina abo trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm stołpik je zrunany abo postupacy rozhałuzowany wotestejo kosmaty łopjena su přećiwostejne we wobrysu kulojte hač do srjedźišća rukojte pjećdźělne hač dźewjećdźělne a docpěwaja šěrokosć wot hač cm kćěje wot meje hač oktobra kćenja su jasnowioletne docpěwaja šěrokosć wot hač cm a přesahaja łopjena krónowe łopješka su hłuboko wutrobojće zarězane a docpěwaja dołhosć wot hač mm a su dwójce tak dołhe kaž keluškowe łopješka rosće na pućach drjebiznowych městnach w žiwych płotach na njerodźojtych pastwach a pustych płoninach preferuje wutkate pódy w krajinach z miłym klimatom rostlina pochadźa z horinow južneje europy a je při nas we wysokosć wot hač do m zdomjacnjena dripata pyskawa geranium dissectum je rostlina ze swójby pyskowničkowych rostlinow geraniaceae dripata pyskawa je jednolětna rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot hač cm stołpik je wotstejo kosmate łopjena su nimale hač k spódku rukojće pjećdźělne hač sydomdźělne jich wotrězki su dźělene a maja linealne mm šěroke kónčki kćěje wot meje hač awgusta kćenja su purpurowočerwjene a njepřesahuja susodne łopješka krónowe łopješka docpěwaja dołhosć wot hač mm a su tak dołhe kaž keluškowe łopješka stołpiki kwětnistwow su krótše hač nošne łopješka rosće na rolach z wobkopankami w zahrodach na winicach a pustych płoninach preferuje wutkate a bazowe pódy rostlina je w europje rozšěrjena lěsna pyskawa geranium sylvaticum je rostlina ze swójby pyskowničkowych rostlinow geraniaceae lěsna pyskawa je srěnjowulka wjacelětna zelišćowa rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot hač do cm lisćowe łopjena su jaskrawozelene a našćěpane lapate łopjenowe zubki su wótre a často čerwjene delnje łopjena docpěwaja šěrokosć wot hač do cm a su hač nad srjedźišća rukojte a pjećdźělne hač sydomdźělne wotrězki su hłuboko dźělene a hrubje zubate wona kćenje wot junija hač julija wot meje hač awgusta z hač mm wulkimi ćěmnomódrojtymi hač načerwjeń purpurowymi kćenjemi kotrež běłe srjedźišćo maja a docpěwaja šěrokosć wot hač do cm kćenja často steja po dwěmaj na žałzokosmatych stołpikach krónowe łopješka su kulojćene čim bóle sewjernje so tuta rostlinska družina w sewjerowuchodnej europje nadeńdźe ćim husćišo so namaka tež formy z róžojtymi abo běłymi kćenjemi płód ma typisce pyskawojtu postawu rosće na włóžnych lěsnych kromach we wudolinowych lěsach kerčinach a na tučnych łukach najebać jeje mjenoweho dźěla rosće w horinach na łukach mjechka pyskawa geranium molle je rostlina ze swójby pyskowničkowych rostlinow geraniaceae mjechka pyskawa je jednolětna abo dwulětna rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot hač cm stołpik je ležacy abo wustupowace a njesu mm dołhe wotstejace kosmy łopjena su mjechko kosmate a docpěwaja dołhosć wot něhdźe cm wone su hač k srjedźišću rukojte a pjećdźělne hač dwjesaćdźělne jich wotrězki su małko hłuboko jednory abo dwójce rozdźělene kćěje wot meje hač oktobra kćenja su róžojte abo róžowočerwjene krónowe łopješka docpěwaja dołhosć wot hač mm a su nimale dlěše hač keluškowe łopješka zrałe płody njesu so pušćacu kapičku rosće w słónčnych njerodźowych wobrostach na njerodźowych trawnišćach pućach a nasypach preferuje w lěću ćopłe wutkate pódy rostlina je w europje rozšěrjena krajny wokrjes sakska šwica landkreis schsische schweiz běše wot do krajny wokrjes w sakskej wot awgusta twori hromadźe z něhdyšim krajnym wokrjesom weieritzkreis nowy wokrjes sakska šwica wuchodne rudne hory krajny wokrjes sakska šwica ležeše juhowuchodnje krajneje stolicy drježdźany susodne teritorije běchu čěska na wuchod a na juh wokrjes weieritzkreis na zapad drježdźany w sewjerozapadźe a na sewjer krajnej wokrjesaj kamjenc a budyšin jadrowy teritorij wokrjesa wobsahuje saksku šwicu w sewjerowuchodźe wšak tež wuběžki łužiskich hór a na zapad předběžki rudnych hór prěki přez wokrjes běži łobjo najniše městno wokrjesa je při łobjowym brjoze na mjezy z drježdźanami z m najwyše městno je wyšina oelsener höhe z m pola oelsena w juhozapadźe wokrjesa we wuchodnych rudnych horach prjedy bě we łobjowym dole wokoło heidenau a pirny wjele industrije na př celulozowe zawody a wobručowa industrija tute zawody hižo njeeksistuja přestrjenje su so saněrowali a do wobwody małopřemysłow přetworili pola königsteina wukonješe sdag wismut uranowe hórnistwo tute je tohorunja zawrjene a wotpowědne podkopki so saněruja dźensa je turizm wažna hospodarska hałuza z wjacorymi lěkowanišćemi w zebnicy je zhotowjenje kumštnych kwětkow kaž tež zhotowjer modelowych železničkow region wupłodźi předewšěm w lěće přez nadpřerěznje wysoke wuslědki hač k prawicarskoekstremneje npd pola sakskich komunalnych a krajnosejmowych wólbow negatiwne powěsće kameradstwo skinheadow skinheads schsische schweiz sss je so tu w lěće załožiło jeho mócnosć bu w lěće na čłonow trochowana jeho namócneho razu dla je je sakski nutřkowny minister w aprylu zakazał neonacije su wšak přeco hišće aktiwni w regionje jeničce mjez a bě prawicarskoekstremnych přesahow předewšěm napřećo lěwim młodźencam a wukrajnikam a něhdźe wozjewjenkow pola zarjadow a mjez drježdźanami a němsko čěskej mjezu je wot decembra přezcyłnje wobjězdźomna na sewjer tanguje b wokrjes podłu łobja přeběži b namjezny přechody do češkeje su w bahratalu do petrovic schmilka pola žandowa do hřenska a w zebnicy do dolnho poustevny nimo toho je wulka ličba mjezu překročacych turistiskich pućow a mjezu překročacy přewoz z schöny do hřenska podłu łobja wjedźe so hłowna čara železnicy z drježdźan do prahi a pódlanska čara z žandowa přez zebnicu dale do neustadta a müglitztalbahn z heidenau do altenberga wobě čarje wuznamjenjatej so přez wuske křiwicy nastupy tunle a wiadukty čara žandow zebnica neustadt dósta tohodla tež mjeno sakski semmering byrnjež so tute mjeno poprawom windbergowej železnicy pola freitala drježdźan přiličiło byrnjež dołha tradicija za wužiwanje mjena sakski semmering za čaru žandow zebnica neustadt była je sudnistwo rozsudźiło zo njesmě čara hižo tute mjeno njesć krajny wokrjes je přez wokrjesnu reformu awgusta z wokrjesow zebnica a pěrno nastał při wulkej wodźe łobja w lěću t mj lětstotkowa lijeńca bu wjele městow a gmejnow ćežko trjechiło najprjedy přez přitoki łobja a potom přez wulku wodu łobja samoho wot awgusta płaći nowa wokrjesna reforma po kotrejž dotalnej wokrjesaj sakska šwica a weieritzkreis stej ke krajnemu wokrjesej sakska šwica wuchodne rudne hory fuzionowałoj nowe wokrjesne sydło je pěrno ličby wobydlerjow wot decembra zarjadniske zhromadźenstwa k zajimawosćam liči narodny park sakska šwica z horami hrodami a wjele wočerstwjenskimi móžnosćemi dalše wulětne cile su barokna zahroda a barokny hród w grosedlitzu hród stołpin prawěkowy park w zebnicy hród kuckuckstein w liebstadće hród weesenstein a dalše wulka kuzłarnička circaea lutetiana je rostlina ze swójby rěpnicowych rostlinow onagraceae wulka kuzłarnička je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač do cm rostlina je rozpjeršena kosmata přećiwostejne mutne łopjena su šěroko lancetojte abo jejkojte wone docpěwaja dołhosć wot hač do cm a su na spódku skulojćene zubate a na nerwach kosmate kćěje wot junija hač do awgusta běłe hač swětłoróžojte kćenja docpěwaja wulkosć wot hač do mm a steja w jednorej abo tróšku rozhałuzowanej bjezłopjenowej nakónčnych kićach kotrež łopjena přesahuja jich stołpik njese žałzowe kosmy krónowe łopješka su hłuboko dwudźělne a docpěwaja dołhosć wot hač do mm płody docpěwaja dołhosć wot hač do mm a njesu hóčkowe seršćiki z kotrymiž wone na zwěrjatach a ludźoch wisajo wostanu rosće w lěsach na lěsnych pućach a w kerčinach rostlina je w nimale cyłej europje rozšěrjena wulkokwětna rěpnica oenothera biennis je rostlina ze swójby rěpnicowych rostlinow onagraceae wulkokwětna rěpnica je zrunana dwulětna rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot hač do cm čopojty korjeń je čerwjenojty stołpiki su dołhe dołhojte łopjena su wótre cyłokromne abo rězane a jejkojće lancetojte wone docpěwaja dołhosć wot hač do cm kćěje wot junija hač do septembra talerjojte kćenja steja we łopjenowych rozporach so za čas směrkow puknu a docpěwaja wulkosć wot hač do cm štyri krónowe łopješka su z dołhosću wot hač do cm jasnje dlěše hač próškowe łopješka symjenja wobsahuja strowy hojaty wolij z wjacekróć njenasyćenymi tukowymi kisalinami rosće na pustych płoninach na drjebiznowych městnach a na skłoninach pochadźa ze sewjerneje ameriki ale dźensa je w nimale cyłej europje rozšěrjena sakska šwica schsische schweiz je němski dźěl połobskich pěskowčin a leži wot drježdźan přećiwo rěce na woběmaj bokomaj łobja na wuchodźe přechadźa sakska šwica do łužiskich horin a na zapadźe do rudnych hór přimjezny čěski dźěl połobskich pěskowčin so čěska šwica mjenuje najwyše wuhorbjenje sakskeje šwicy je wulki zschirnstein z m nad nn mjeno sakska šwica nasta we lětstotku a pječa staj je šwicarskaj wuměłcaj adrian zingg a anton graff zawjedłoj wonaj čuještaj so přez krajinu na swoju domiznu na šwicarsku juru dopomnjenaj w kotrejž su podobne krajinowe formy prjedy rěkaše sakski dźěl połobskich pěskowčin meiner hochland mišnjanska wysočina abo meinisches oberland popularne bu pomjenowanje přez wozjewjenja wilhelma leberechta götzingera w swojich knihach wopisowaše saksku šwicu a zeznajomi pomjenowanje šěrokemu publikumej hlej połobske pěskowčiny hłownje rozeznawatej so dwě hórskej formje jako steine kamjenje so mnoholičbne skalizny połobskich pěskowčin w čěskej a sakskej šwicy prominentne přikłady su kralowc lilijowc gohrisch a papststein pomjenowanje njerozpřestrěwa so na hórkate kopcy z wulkaniskeho stołpowca abo granitoweho materiala zakładnych horin kaž waitzdorfska wyšina abo wulki zymnik kretaciske pěskowcowe wutwory wustupuja z tak mjenowanych runosćow bywšeho niwowa łobja a předstajeja z jich strony zbytki prjedawšeje zdónkoweje přestrjenje w běhu prózdnjotercierneho pozběhnjenja rudnych hór a nabóčneho ćišća z łužiskich horin so pěskowcowa plečica złama we formje křižoweje lěsacy štož při runočasnje přiběracej spěšnosći běženja łobja a woteběracej eroziji w pobóčnych dołach nadběhowe móžnosće a wodźace puće za ničersku móc wody skićeše najprjedy wostawaja wjetše taflowcy lilijowc abo hižo sylnje rozpukane kaž zirkelstein kaiserkrone abo hižo zalěsnjene kohlbornstein kotrež so přez dalše eroziske ničenje do rozćehnjenych hranow schrammsteine rozpušćeja hač do jednotliwych skalnych jehłow torwchter morfologisce twjerdše wórštowe partije kotrež eroziji dlěje a wuspěšnišo spjećowachu tworja zwjetša najwyšu wórštu rozpadnjenje stawa so zwjetša wotdeleka resp wot skalnych bokow na wobwodźe sakskeje šwicy je rjad hrodowskich załožkow kotrež su so za škit wikowanskich pućow natwarili zachowaštej so twjerdźizna königstein a hród hohnstein wot druhich załožkow su jenož snadne zbytki zwostałe na př wot małeje bastaje abo hrodu na falkensteinje dźensa krosonowanski wjeršk někotre z hrodow su so tež jako srjedźowěkowske rubježne hnězda wužiwali prěnjotnje bě tuta kónčina wot słowjenjow wobsydlena a dósta so hakle w lětstotku w něhdźe dźensnišich mjezach pod sakske knjejstwo turistiske spřistupnjenje započa so hłownje hakle w lětstotku wuměłcy romantika dachu so wot dźiwjeje rjanosće skałow inspirować na př moler ludwig richter abo komponist carl maria von weber kiž je swoju sławnu operu freischütz ze scenu we wjelčej wudrjeńcy blisko rathena zasydli hlej hłowny nastawk narodny park sakska šwica w lěće bu hišće před němskej jednotu narodny park sakska šwica wutworjena zo by so jónkrócny přirodorumski raz horin škitał km wulka přestrjeń wopřijima dwaj rozdźělenej regionaj na zapad kónčina mjez stadt wehlen a prossen na wuchod kónčina mjez skaliznami schrammsteine a němsko čěskej hranicu krajina sakskeje šwicy je přez wjele pěskowcowych skaliznow charakterizowana přez to je so woblubowana zabawa krosnowanja w swobodnym času wuwiwała krosnuje so po sakskich prawidłach nastatych na spočatku lětstotka jako prěnje w swěće powjazy a wěstotne srědki kaž rynki smědźa so jenož za wěsćenje wužiwać nic pak za pohibowanje pomocne srědki rozšěrjene w druhich krosnowanskich kónčinach kaž magnezija spinanske kliny abo friendy njejsu dowolene město toho so sukowe a paskowe wlečwa wužiwaja hač na tři wuwzaća je krosnowanje na masiwach zakazane a generelnje jenož na wupokazanych krosnowanskich wjerškach dowolene na kotrychž je přibližnje přenocowanje w skalnej prózdnjeńcy tak mjenowanej boofe bofa resp přenocowanje pod hołym njebjom docyła ma dołhu tradiciju w sakskej šwicy wjele horliwcow jědźe přez kónc tydźenja do sakskeje šwicy zo bychu bofowali bofowanje je dźensa jenož na městnach dowolene kotrež su přez zarjad narodneho parka markěrowane problematiske su přiběraca ličba bofowarjow a wopačne zadźerženje jednotliwych wosobow ilegalne wohnišća wutorhowanje młodych štomow a zemska erozija štož zas a zaso k rozestajenjam wjedźeše mnozy bofuja z radosće nad přirododožiwjenjom naposledk dyrbi so přeco móžny kompromis za ludźi a přirodu namakać lěsna wjerbinka chamerion angustifolium je rostlina ze swójby rěpnicowych rostlinow onagraceae dalše serbske ludowe mjena su styskniwka čerwjeny lenčk a hórski lenčk po někotrych žórłach ma wědomostne mjeno epilobium angustifolium lěsna wjerbinka je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm m rostlina je zymokruta stołpik je zrunany a nahi łopjena su schódne a na delnim boku módrozelene kćěje wot julija hač awgusta róžojte abo purpurnbarbne kćenja staji w dołhej kići kćenja su jenož na spočatku pruho symetriske pěsta ma štyri hwěžkojte hałužki rosće w lěsnych swětlinach na hólnišćach na płoninach na kotrychž wichor powali wšě štomy na lěsnych pućach a na brjohach ma radšo čerstwe zwjetša małowapnate pódy rostlina je w sewjernych regionach a horinach eurazije a sewjerneje ameriki rozšěrjena prěnje wozjewjenje tuteje družiny je so w lěće wot carl von linn w species plantarum s z mjenom epilobium angustifolium přewjedło w lěće bu wona wot josef holub w folia geobotanica et phytotaxonomica s z mjenom chamerion angustifolium l holub do roda chamerion raf raf ex holub stajena dalši synonym je epilobium spicatum lam wot chamerion angustifolium stej najmjeńša dwě poddružinje płaćiwej rohodźowe rostliny typhaceae su swójba znutřka porjada poales bahnowe a wódne rostliny su swětodaloko rozšěrjene swójba rohodźowych rostlinow typhaceae słuša k porjadej poales ród sparganium tworješe něhdy sam swójbu sparganiaceae hanin a ród typha tworješe sam swójbu typhaceae juss s str molekulargeniske přepytowanje pokazuja zo wobaj rodaj stej blisko přiwuznej a do jednej swójby słušatej swójby typhaceae s l tuta swójba je něhdźe milionow lět stara a wobaj rodaj so rozdźělowaštej před něhdźe milionami lět eksistuje wjele fosilowych dopokazow tež z krydoweje doby typhaceae wustupuja w tropiskich hač měrnych kónčinach swěta w chinskej wustupujetej wobaj rodaj z něhdźe družinami šěsć z tych jenož tam swójba typhaceae wobsahuje jenož dwaj rodaj z něhdźe hač družinami šěroka rohodź typha latifolia je rostlina ze swójby rohodźowych rostlinow typhaceae dalše serbske ludowe mjena su šěrokołopjenaty potač potačina sćinowa heja šěroka rohodź docpěje wysokosć wot hač do cm dwulinkowe proste łopjena su módrozelene na woběmaj bokomaj płone a docpěja šěrokosć wot hač do mm kćěje wot julija hač do awgusta kćenja steja w cm šěrokich potačach při tym delnje potače su šěrše čornobrune a wobsahuja žónske kćenja a hornje potače su wuše žołtobrune a wobsahuja muske kćenja žónske a muske potače so dótkaja a su runje dołhe muske kćenja su móličke mjeztym zo žónske kćenja maja wulku pěstu a njesu ćeńke kosmy na stołpiku při płodowym času žónske potače docpěja tołstosć wot hač do cm mjeztym zo při zrałosći rozpadnu rosće w bohatych na wutki wodźiznach w brjohowych rohodźinach a na łuhowych pódach we wódnych hłubokosćach wot hač do cm rostlina je w nimale cyłej europje rozšěrjena při čimž na sewjer hač do južneje norwegskeje wustupuje wšědny rohowc ceratonia siliua je štom z podswójby rohowcowych rostlinow caesalpinioideae znutřka swójby łušćinowcow fabaceae wšědny rohowc je přeco zeleny štom kotryž docpěje wysokosć wot hač do m błyšćace łopjena su w porach pjerite kćěje w nalěću a nazymje čerwjene kćenja nimaja krónowe łopješka družina je zdźěla dwudomna tak zo za rozmnoženje so wjacore štomy potrjebuja płody su łušćiny kotrež docpěja dołhosć wot hač do cm wone w zrałosći wostanu začinjene a wobsahuja jědźnu płodowu mučku štom potrjebuje suche horce lěća a njeje zmjerzkokruty rostlina je we wuchodnym regionje srjedźneho morja domjaca łušćiny so tež jako skótnu picu a za zhotowanje zarunanku kofeja wužiwaja relatiwnje runostajnje wulke symjenja buchu prjedy jako wahu wot apotekarjow a juwelěrjow wužiwane sokolnik valtenberg je z metrami najwyše wuhorbjenje łužiskich hór w sakskej hornjej łužicy při južnym zwisu je w starym podkopku žórło wjazońcy kotraž so pola pirny do łobja wuliwa wjeršk a sewjerozapadny bok hory zestajetej so z biotitskeho granodiorita mjeztym zo so pod horu granodiorit namaka hišće we lětstotku bě němske pomjenowanje falckenberg po słowje sokolowa hora z wašnjom kotremuž hornjoserbske mjeno sokolnik wotpowěduje z tehdyšeho němskeho pomjenowanja nasta dźensa zwučene němske mjeno valtenberg leži něhdźe km juhozapadnje wot gmejny wjazońca a km na sewjer wot neustadta in sachsen južna nakłona hory mjenuje so hohwald tam je při samej hranicy z čěskej hohwaldowa klinika wot hač bě na južnym zwisu valentin erbstolln am falckenberge hdźež kwarcowa chódba bě předmjet hórnistwoweho pospyta zakulenu podkopkowu wotwěru maja dźensa za žórło rěki wjazońca w lěće so hišće dźensa eksistowaca kamjentna rozhladna wěža po planach carla augusta schramma natwari a tehdy hižo eksistowacy drjewjany nahórski hosćenc naruna so trochu pozdźišo přez kamjentny nahórski hosćenc wupali w lěće je so wšak pozdźišo znowa natwarił jako stacija č o valtenberg bě wjeršk w ych lětach stacija rjada kralowsko sakskeje triangulacije z tuteje přičiny bě so na wjeršku krajměrjeski stołp nastajił kotryž dźensa hižo njeeksistuje z wěže saha pohlad přez hornjołužiske hory hač do žitawskich horin a tež hač do połobskich pěskowčin a k hrjebjenju rudnych hór při dobreho rozhlada do daliny stej tež hrjebjeni izerskich hór a kyrkonošow widźomnej žołty róžat reseda lutea je rostlina ze swójby róžatowych rostlinow resedaceae žołty róžat je jednolětna abo dwulětna rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot hač cm łopjena su třidźělne hač našćěpane jich wotrězki su dołhe a wuske kćěje wot meje hač septembra swětłožołte kćenja steja w cm dołhich hustich kić ach keluch a króna stej šěsćdźělnej keluškowe łopješka docpěwaja dołhosć wot hač mm a maja njesamsnu wulkosć při čimž wobě hornjej łopješce stej třikónčkate kapslowy płód docpěwa dołhosć wot hač mm rosće na pućach drjebiznowych městnach železniskich kolijach přistawnišćach a pustych płoninach preferuje ćopłe suche zwjetša wapnite a pěskowe pódy na swětłych stejnišćach rostlina je w srjedźnej a južnej europje rozšěrjena aronija aronia je ród ze swójby róžowych rostlinow rosaceae aronijowe družiny su w lěće zelene kerki z wótrymi nadpadnje winočerwjenymi zymowymi pupkami jednotliwe lisćowe łopjena su eliptiske hač wopak jejkojte hač cm dołhe zwjetša krótko kónčite złaha karbojće rězane horjeka maja na srjedźnym rjepiku čornočerwjene kosmy z jaskrawje čerwjenym nazymskim barbjenjom w krywopakićowych kwětnistwach steja dźesać do kćenjow hromadźe dwusplažne radiarsymetriske pjećličbne kćenja maja přeměr wot něhdźe cm eksistuja pjeć keluchowych łopješkow pjeć swobodnje stejacych krónowych łopjenow je běłe abo blědźe róžojte zwjetša purpurowych kosmatych staminow je na jich bazy zarosćene čerwjene abo čorne jabłukoformowe płody maja přeměr wot hač mm wědomostne mjeno arónia pochadźa z grjekskeho słowa arna myšpla kotrež słuša k słowu ara mučnica tute mjeno so je na ród ze sewjerneje ameriki přenjesene wobsahuje sćěhowace družiny łužiske hory lausitzer bergland šluknovsk pahorkatina je hórkata srjedźohorinska krajina w sakskej hornjej łužicy mjez sakskej šwicu na zapadźe a łužiskej nysu na wuchodźe na juhu přechadźeja do łužiskich horin jich němski dźěl žitawske horiny so zwjetša k łužiskim horam přiličuje po krajinje słušeja tež šluknowski wuběžk němsce schluckenauer zipfel böhmisches niederland čěsce šluknovsko k łužiskim horam łužiske hory su dźěl horinskeho pasma sudetow łužiske hory su najwjetša granitowa kónčina w srjedźnej europje tuta saha tež hišće dźensa hač do pólskeho teritorija hornjeje łužicy na wuchod wot łužiskeje nysy byrnjež kamjenizny poprawom geologisce granodiority byli je so tola pomjenowanje łužiski granit zadomił wottwarjowachu a wottwarjuja so jón we wjacorych skałach a su jako přirodne dźěłowizny daloko rozšěrjene jasnje młódše hač granity su zbytki staršich wulkanow z terciera dołhi rjećaz wulkaniskich horow wot čěskich srjedźohorin přez łužiske horiny pokročuje so we łužiskich horach hač k łužiskej nysy tajke bazaltowe hory su na př kotmar lubijska hora a sedło najwuznamniše geologiske dislokaciske pasmo je łužiske přesunjenje při tutym přesunjenju je so granitowa plečica łužicy nad pěskowc na juhu sunyła hórnistwowe pospyty we łužiskich horach běchu njedostatka na rudach dla mało wuspěšne město toho bě tuta kónčina něhdy centrum granitoweje industrije w němskej we formje plesternakow chódnikowych plečicow płotowych stołpow elementow fasadow a m w so tutón material w cyłkownym srjedźoněmskim rumje namaka powjerchowe formy su jasnje rozčłonkowane łužiske hory zestajeja so z třoch hórskich pasmow kotrež běža wot wuchoda do zapada mjez nimi ležitej dwě šěrokej dólnej wani najsewjerniši hórski rjećaz stupa nahle z łužiskich honow horje najmarkantniše hory wot wuchoda do zapada su rubježny hród pola dažinka m čornobóh m lubin m mnišonc m wulki pichow m honak němsce hoher hahn pola trjechowa m a pinč němsce klosterberg pola zemic tumic m na juhu wot jich leža w dólnej wani kumwałd wjelećin a wjazońca druhi hórski rjećaz rozpřestrěwa so wot běłoboha m přez pikowsku horu m chołmy m weifaer höhe m do sokolnika kotryž je z metrami najwyše wuhorbjenje łužiskich hór na juhu wot tutoho hórskeho rjećaza leža zaso w dole nowosólc horni hródk wopaka hołbin załom nad sprjewju a wołbramecy třeći hórski rjećaz twori zdźěla statnu mjezu z čěskej a započina so při kotmarju m pokroči přez schlechteberg m taubenberg m brandbusch m hutberg pola wołbramec m hoher hahn pola langburkersdorfa m hač k ungerej m hohwald ze swojimaj wjerškomaj sokolnik a hoher hahn pola langburkersdorfa je najwjetše zwisowace lěsnišćo na km we łužiskich horach tu pada tež najwjace spadkow a w zymje su tu najwjetše sněhowe wysokosće tuteje kónčiny hłowna rěka we łužiskich horach je sprjewja kotraž so pod kotmarjom wužórli a najprjedy wot wuchoda do zapada přez habrachćicy nowosólc horni hródk hołbin hač do załomja běži wottud wobroća so na sewjer a twori mjez chołmami a weifaer höhe pola šěrachowa jako šumjaca horinska rěka wuski předrjeńčny doł přez srjedźny hórski rjećaz w meandrach přeprěkuje potom sewjernu dólnu wanju pola korzymja rozwodec a jiłoc tu so w šěršim dole předrěw přez sewjerny hórski rjećaz započina a naposledk docpěwa budyšin doły łužiskich hór a južneje hornjeje łužicy su husće wobsydlene a zatwarjene hdyž so wot wjazońcy po b a b přez doły do žitawy jědźe da wostawaš na něhdźe km dołhej čarje faktisce stajnje w zwisowacym sydlišću dokelž tu sydlišća kaž na parlowu šnóru stykane leža a jedne do druheho přechadźa łužiske hory su tež hłowna kónčina hornjołužiskeje narěče z typiskim jazykowym rrr praja zo ludźo maja a radl a dr gurgl serbsce koło w kyrku a tu je tohorunja wjele chěžow ze stołom domy kotrež słowjanske kładźite twarstwo a němske tykowane twarstwo w sebi zjednoćeja dźiwja jabłučina malus sylvestris je štom ze swójby róžowych rostlinow rosaceae dźiwja jabłučina je štom kotryž docpěwa wysokosć wot hač m hałuzy so často w ćernju kónča łopjena su kulojte hač jejkojte fajn zubate na delnim boku jenož na nerwach kosmate a docpěwaja dołhosć wot hač cm kćěje wot apryla hač meje kćenja su pjećličbne a docpěwaja šěrokosć wot hač cm a steja w małokćenjowych kićach krónowe łopješka su na hornim boku běłe na delnim boku čerwjenje přeběžane stameny su žołte płody su małke drjewjane a twjerde rosće we łučinowych lěsach a žiwych płotach rostlina je w nimale cyłej europje rozšěrjena zahrodna jabłučina malus domestica borkh pyrus malus l je štom ze swójby róžowych rostlinow rosaceae płód tutoho štoma je jabłuko je sadowa rostlina kotraž eksistuje we wjele sortach zahrodna jabłučina je štom kotryž docpěje wysokosć wot hač do m a šěrokosć wot hač do m skora zwjetša je ćmowa šěrobruna a šupiznata hałuzy su šěrobrune hač čerwjenojće brune wurostki su móškaće kosmate łopjena su deleka mjechko kosmate stołpikaty a docpěwaja dołhosć wot hač cm kćěje za čas meje kćenja docpěja šěrokosć wot cm krónowe łopjena su čerwjenje přeběžane płody su zelene žołte abo čerwjene a jara brěčkate ma radšo wutkate čumpate pódy w powětrowłóžnym škitanym połoženju wona so jako sadowy štom nasadźi ličba sortow so na wjace hač powobliči prawy kisalnik cotoneaster integerrimus je kerk ze swójby róžowych rostlinow rosaceae prawy kisalnik je kerk kotryž docpěwa wysokosć wot hač m hałuzy njenjesu ćernje łopjena su owalne na hornim boku nahe na delnim boku husto šěropjelsćojte a docpěwaja dołhosć wot hač cm kćěje wot apryla hač meje w łopjenkowych rozporach po jednu hač po pjećoch stejace kćenja maja pjeć krónowych łopješkow a jich kćenjowe stołpiki a keluch su nimale nahe krónowe łopješka su swětłoróžojte a maja formu zwónčka keluškowe łopješka docpěwaja dołhosć wot mm jabłukowe płody su čerwjene kulowate a nahe a docpěwaja šěrokosć wot hač mm rosće w skalnych kerčinach skalnych zwisach a kamjentnych suchich lěsach preferuje lětoćopłe suche bazowe a zwjetša wapnate kamjentne a skalne pódy přirěčny kuklik geum rivale je rostlina ze swójby róžowych rostlinow rosaceae přirěčny kuklik je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm cm rostlina ma tołsty bruny korjeń stołpik je zrunany husto kosmaty a čumpaće rozhałužkowany na spódu stejace łopjena su přetorhnjene pjerite a njesu wulke zwjetša třidźělne kónčne łopješko łopjena su kulowate kćěje wot apryla hač julija nygace zwončkojte cm dołhe ličbne kćenja maja purpurbruny abo čerwjenobruny lancetojty keluch a róžojtu abo žołtojtu krónu płody njesu hóčkojte kóncy rosće na mokrych łukach hrjebjach rěčkach we łučinowych lěsach a na łuhojtych łukach w alpach hač do wysokosćow wot wyše hač m rostlina w europje rozšěrjena w juhu zwjetša w horinach rynar němsce ringenhain je wjes w sakskej hornjej łužicy chěžow ze stołom charakterizuje wobraz sydlišća w rynarju steji najmjeńša chěža ze stołom hornjeje łužicy wjes słuša wot lěta ke gmejnje wołbramecy wjes leži při b mjez wołbramecami a wjazońcu a wupřestrěwa so po woběmaj bokomaj rěčki wjazońcy kotraž so pod sokolnikom wužórli přez rynar a gmejnu wjazońca a město biskopicy běži a so blisko města heidenau do łobja wuliwa rěka wjazońca nad kotrejž rynar leži tworješe něhdy mjezu mjez mišnjanskim a łužiskim bokom wsy hakle krótko po prěnjej swětowej wójnje je so tute rozdźělenje wotstroniło mało kilometrow na juhu wot rynarja za wołbramecami je mjeza z čěskej hdźež je přechod za pućowarjow do wsy severn kotraž je najsewjerniše sydlišćo čěskeje w bliskosći hosćenca waldhaus při dróze wot wołbramec do neustadta in sachsen je na čěskej stronje měznik kotryž najsewjerniši dypk čěskeje woznamjenja we wokolinje rynarja je wjele wulětnych cilow na př sokolnik w hohwaldźe weifaer höhe pola motydła wulki pichow pola tućic wuhladnišćo sydom lipow pola wołbramec a druhe je tež km dołha kołowa pućowanska šćežka z rjanymi rozhladami wokolina rynarja je z pućowanskimi šćežkami derje spřistupnjena prěnje historiske naspomnjenje jako rynginhan pochadźa z lěta rynarski wopon pokazuje honač po starej powěsći bě honač jenički žiwoch kotryž bě po žałostnym morje w srjedźowěki we wsy hišće žiwy we wsy stej sportnišćo z hosćencom a gmejnske srjedźišćo kotrež z bywšeje zakładneje šule nasta zakładna šula bě so w lěće začiniła a oktobra je so nowe gmejnske srjedźišćo stara šula zahajiło a je wot toho za powšitkowne wužiwanje wotewrjene tam so swójbne swjedźenje schadźowanja kubłanja přednoški a dr wotměwaja je tam knihownja a młodźinski klub wotměwaja so tu tež nyšpory ewangelskeje wosady wjazońca wjazońca prjedy tež jazońca neukirch lausitz je wjes gmejna a statnje připóznate wočerstwjenišćo w hornjej łužicy na juhowuchodźe sakskeje słuša ke krajnemu wokrjesej budyšin a leži zanurjena mjez dwěmaj hórskimaj rjećazomaj hornjołužiskich hór pod bohaće zalěsnjenym m wysokim sokolnikom sokolnik je wjazońčanska domjaca hora pod nim so přez wjazońcu běžaca rěka z jenakim serbskim mjenom wjazońca kotrejež němske mjeno je wesenitz wjetše města we wokolinje stej budyšin km a biskopicy km přimjezowace gmejny su po směrje časnika dobruša huska wjelećin a wołbramecy z wjesnym dźělom rynar w krajnym wokrjesu budyšin neustadt in sachsen w krajnym wokrjesu sakska šwica wuchodne rudne hory kaž tež smělna póckowy w krajnym wokrjesu budyšin w lěće je so wjazońca ze swojim němskim mjenom neinkirgen prěni raz we wopismje naspomniła mjeztym zo so němske mjeno na tehdy nowotwarjenu cyrkej we wjesnym dźělu delnja wjazońca poćahuje pokazuje serbske mjeno na geografiske połoženje nad rěku wjazońca w bliskosći sydlišća su so w meji w zwisku z bitwu pola budyšina boje mjez francoskimi a ruskimi jednotkami wotměli dźensniša gmejna nasta hakle w lěće přez zjednoćenje dotal samostatneju gmejnow delnja wjazońca a hornja wjazońca hornjołužiska strona w lěće bu tež zbytk hornjeje wjazońcy zagmejnowany ličby wobydlerjow staw decembra wot lěta je bönnigheim w krajnym wokrjesu ludwigsburg partnerske město wjazońcy gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej budyšin a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej budyšin i najebać woteběracych tendencow w hornjej łužicy ma gmejna wjazońca wobdźiwajomny hospodarski róst bytostny přinošk za to wukonja zhotowjer gratowych mašinow trumpf kotryž w regionje wjele dźěłowych městnow wutworja hornčernje k tradicije hornčerstwa we wjazońcy słuša tež kóždolětny hornčerski swjedźeń wot wjazońcy hač do žitawy wjedźe derje z taflemi wuhotowana kolesowa ruta hornjołužiska kolesowarska šćežka chěžow ze stołom awtodróha a kotraž km na sewjer wjazońcy nimo wjedźe je najspěšnišo po dojězdnej dróze k najězdej słona boršć docpějomna lětanišćo drježdźany je awtowych mjeńšin zdalene wjazońca leži direktnje na b kotraž so w biskopicach započina a so we wopakej z b zjednoća kotraž wot budyšina přińdźe a k čěskej hranicy na sewjernej kromje žitawskich horin wjedźe za železniskich pućowacych stejitej wobě dwórnišći wjazońca zapad a wjazońca wuchod k dispoziciji kotrejž při železniskej čarje biskopicy žitawa ležitej z direktnymi zwiskami do drježdźan a libereca hač před něšto lětami wobsteješe direktny železniski zwisk žandow zebnica neustadt w sakskej wjazońca zapad wjazońca wuchod wjelećin budyšin mjeztym wšak je wobchad na wotrězkomaj neustadt w sakskej wjazońca zapad a wjelećin budyšin zastajeny z regionalnymi busowymi linijemi su biskopicy budyšin wopaka a neustadt w sakskej docpějomne wot neustadta su busowe linije do zebnicy a dale do žandowa do drježdźan do pěrna a hohnsteina nimo toho leži neustadt w sakskej při železniskej čarje pěrno zebnica žandawa wjazońca ma dwě zakładnej šuli pestalozziowa šula a lessingowa šula a jedna srjedźnu šulu žołty ćernjowc rubus chamaemorus je kerk ze swójby róžowych rostlinow rosaceae žołty ćernjowc je dwudomna rostlina kotraž docpěje wysokosć wot hač cm a ma podzemske wurostki stołpik njenjese kałače łopjena su wutrobojće jěrchenkojte a maja pjeć hač sydom kulowate zubate lapy pódlanske łopješka su jejkojte a papjerojte kćěje wot meje hač do junija běłe kćenja su nakónčne steja po jednym a docpěja šěrokosć wot cm pjeć abo wjace krónowych łopješkow je dlěše hač krótke žałzokosmate keluškowe łopješka płód je swětłočerwjeny hač oranžowy a je jědźny rosće we wysokich a přechodnych tymjenjach rostlina je w sewjerozapadnej němskej a sewjernej europje rozšěrjena brěčica sorbus torminalis je kerk abo štom ze swójby róžowych rostlinow rosaceae dalše serbske mjena su brěčkowc brěkowčka a mučkowc brěčica je kerk abo štom kotryž docpěje wysokosć wot hač do m króna je jejkojta hač kulojta młode hałuzy su pjelsćojte ćmowozelene łopjena su błyšćace we wobrysu šěroko jejkojte maja na kóždym boku hač přikónčene lapy a docpěja dołhosć wot hač do cm wone njesu na delnim boku šěru pjelsć ale pozdźišo so wobnaža jich lapy su wótre při čimž delnje su wulke a horicontalnje wotsteja jich nazymowe barbjenje je nabruń žołte hač oranžočerwjene kćěje wot meje hač do junija běłe kćenja docpěja wulkosć wot cm a steja we wokołkojty pakićach jabłukowy płód je jejkojty a na spočatku žołte hač načerwjeń žołte w zrałosći načerwjeń bruny z swětłymi dypkami docpěje dołhosć wot cm wone su jenož při přezezrawjenosći jědźne při čimž su ćěstojte a słodźa jara kisale rosće w dubowych a dubo hrabowych lěsach a na lěsnych kromach ma radšo w prawej měrje suche w lěću ćopłe najwjetša wapnite kamjenjate pódy rostlina je w srjedźnej a južnej europje rozšěrjena domjaca wjerjebina sorbus domestica je štom ze swójby róžowych rostlinow rosaceae domjaca wjerjebina je w lěće zeleny štom kotryž docpěwa wysokosć wot hač m króna je šěroka často tróšku njeprawidłowna zdónk ma dołhorozpukanu skoru měnjate dołho stołpikate łopjena su pjerkate łopješkow su dołhojće eliptiske na hornim boku čerstwozelene nahe na delnim boku zwjetša na hłownych nerwach kosmate a jenož w hornjej połojcy rězane a docpěwaja dołhosć wot cm a šěrokosć wot cm cyłkowne łopjency docpěwaja dołhosć wot hač do cm a šěrokosć wot cm kćěje wot meje hač do junija kćenja docpěwaja šěrokosć wot něhdźe cm a steji po šesćoch hač po dwacećoch we wokołkowych pakićach a su běłe abo sylnje čerwjenojte wone přijomnje wonjeja jědźny jabłukowy płód je krušwojta abo kulojta žołty na słónčnym boku často čerwjeny wone su dołho stołpikate a docpěwaja wulkosć wot hač cm čerstwje žnjete płody słodźa hłucho a nakisal hakle po dlěšim chowanju bywaja tróšku ćěstojte a so hodźa jako sad jěsć rosće w dubowych suchich lěsach a dubowych hrabowych lěsach preferuje ćopłe zwjetša wapnite kamjenite hlinjane a běłohlinjane pódy rostlina je wot sewjerozapadneje afriki po iberiskej połkupje a balkanje hač do małkeje azije rozšěrjena w němskej předewšěm so w regionach z plahowanjom wina plahuje šwedska mučnica sorbus intermedia je kerk abo štom ze swójby róžowych rostlinow rosaceae nastaće družina je diskutowane w žórłach so někotre warianty mjenuja šwedska mučnica je kerk abo štom kotryž docpěwa wysokosć wot hač m króna je kulojće jejkojta a husto rozhałuzowana łopjena su hrubje kožane na hornim boku ćmowozelene na delnim boku šěropjelsćowe ale pozdźišo so njewobnaža njesu na kóždym boku bóčnych nerwow a maja tupe skulojćene lapy jich wobrys je eliptiski wone docpěja dołhosć wot hač do cm lapy su karbowane kćěje wot meje hač junija běłe kćenja docpěja přeměr wot něhdźe cm a steja we wokołkowych pakićach płody su jejkojte hač kulowate šarlachčerwjene jabłukowe płody kotrež docpěja dołhosć wot něhdźe cm rosće w lisćowych lěsach ma radšo chłódne powětrowłóžne stejnišća z pěskowymi pódami wutraje wapno rostlina je w sewjernej europje a kónčinach baltiskeho morja rozšěrjena štom je we lětstotku do srjedźneje europje dóšoł štom so jako nadróžny štom plahuje wšědna wjerjebina sorbus aucuparia je kerk abo štom ze swójby róžowych rostlinow rosaceae wšědna wjerjebina je kerk abo štom kotryž docpěwa wysokosć wot hač m zdónk a hałuzy hładku skoru maja łopjena wobsteji z hač jejkojtych pjerkatych łopješkow z dołhosću wot hač cm pjerite łopjena často su nimale hač spódku rězane kćěja wot meje hač junija kćenja njepřijomnje ćahnu steja we wokołkojtych pakićach a wobsteji z pjeć keluškowych łopjenow pjeć běłych krónowych łopješkow docpěwa dołhosć wot hač mm płody docpěwaja tołstosć wot něhdźe cm a su oranžočerwjene a nimale kulowate w zymje ptački płody žeru rosće w kerčinach swětłych lisćowych a jehlinowych lěsach na zwjetša njewutkatnych drjebjatych podach rostlina je w europje rozšěrjena wołbramecy steinigtwolmsdorf su hornjołužiska wjes a gmejna w budyskim wokrjesu na juhowuchodźe sakskeje při samej mjezy z čěskej němske mjeno lěsneho łanowca woznamjenja něšto podobne kaž sydlišćo wołbrama na kamjentnej pódźe wołbramecy leža na juhu krajneho wokrjesa budyšin wosrjedź łužiskich hór su něhdźe km juhowuchodnje wot biskopic a něhdźe km juhozapadnje wot wokrjesneho města budyšin wołbramecy leža při b biskopicy wopaka najbliše dwórnišćo je wjazońca wuchod na železniskej čarje drježdźany žitawa hłowne sydlišćo wołbramecy je so wokoło lěta załožiło prěnje historiske naspomnjenje jako knježe sydło stenycht wolfersdorff běše pak hakle w lěće ke gmejnje wołbramecy słušeja wjesne dźěle wołbramecy rynar wot a motydło wot gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej budyšin a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej budyšin i póčkaty sad woznamjeni rostlinowe družiny kotrychž płody su jako póčkate płody wutworjene při tym je znutřkowny dźěl płodoweje sćěny wodrjewjeny mjeztym zo zwonka je mjasny a zwjetša brěčkaty póčka rozeznawa tute płody wot jahodow mjasna zwonkowna płodowa sćěna płodowe mjaso wot worjechow póčkate płody liča we hłownym k sadowych družinow wjace mjeńšo słódke płody tohodla zwučene pomjenowanje póčkaty sad hačrunjež tež płody kotryž nic typisce k sadej liča na př kokosowy worjech k rostlinam z póčkatymi płodami słuša wažny póčkaty sad je brěškowc płód brěška wišnina płód wišnja nektarina aprikozowc płód aprikoza domjaca slowčina slowčina płód slowka a mirabela kotrež słuša k rodej prunus słódka wišnja prunus avium je štom ze swójby róžowych rostlinow rosaceae dalše serbske mjena su słódka wišeń słódka třěšnja słódka třěšeń wobsahuje sćěhowace poddružiny słódka wišnja je štom kotryž docpěje wysokosć wot hač m jeje rosćenska forma wariěruje po podłožku sorće a rěžku króna je šěroko jejkojta hač kulojta skora je sylnje wjerćena a čewjernobruna hač čorna z ranjenych zdónkow gumijowa žiwica wustupuje kotraž rana zaso zawěraja hałuzy rosće na kosu zrunanje łopjena su ćeńke jejkojte hač eliptiske kónčkojte zubate abo zhruba rězane a docpěja dołhosć wot hač cm jich stołpiki maja prědku žałzy a docpěja dołhosć wot hač do cm wone su na delnim boku kosmate nazymske barbjenje je žołto oranžowe hač čerwjene kćěje wot apryla hač meje běłe kćenja so před łopjenami jewja a steja po dwěmaj hač po šesćoch we wokołkojtych promješkach a docpěwaja wulkosć wot něhdźe cm jich stołpik docpěje dołhosć wot hač do cm krónowe łopješka docpěja dołhosć wot hač cm próškowe łopješka su dwaceći rostlina njese pupkowe šupizny na spódku kćenjowych stołpikow póčkaty płód docpěwa wulkosć wot cm a je kulowaty hač wutrobojty čerwjeny hač čorny njezwobručowany a wobsahuje hładku póčku jich stołpiki docpěwaja dołhosć wot hač cm wone wot junija zrawja při dźiwje rosćacych štomach su słódke abo tróšku hórke ale nic kisałe wone njedozrawjeja tohodla so dyrbja dospołnje zrałe šćipać jich derje słodźace płodowe mjaso wobsahuje dosć cokora mineralne maćizny a witaminy rosće dźiwje w lěsach na lěsnych kromach w žiwych płotach ma radšo słónčne stejnišćo a rosće najlěpšo na hłubokosahacych tróšku włóžnych a wutkatych pódach rostlina je předewšěm w srjedźnej a južnej europje rozšěrjena rostlina je družinje kisała wišnja prunus cerasus podobna kotraž je kerk abo štom z wysokosću wot m jeje płody su kisałe kćenjowe stołpiki docpěwaja dołhosć wot hač cm a njesu na spódku pupkowe špupizne a lisćowej łopjeni krónowe łopješka su nimale kruhojte rosće w swětłych lěsach žiwych płotach a so často plahuje pózdnja kitkata wišnja prunus serotina je kerk abo štom ze swójby róžowych rostlinow rosaceae pózdnja kitkata wišnja je kerk abo štom kotryž docpěwa wysokosć wot hač do m rostlina rosće spěšnje a je zmjerzkokruta skora je ćmowobruna hłowne hałuzy steja nahle zrunanje łopjena su wopak jejkojte kožojće hrube na hornim boku jasnje błyšćace a docpěwaja dołhosć wot hač do cm wone njesu dwě žałzy na stołpiku jich nazymske barbjenje je žołte a swětłošarlachčerwjene kćěje wot meje hač do junija małe běłe wonjace kćenja docpěwaja šěrokosć wot cm a steja po něhdźe třicećoch w wisacych maksimalnje cm dołhich kićach płody su hróšatko wulke ćmowočerwjene hač čorne wone su jenož předźěłane jědźne póčka nima jamku a je absolutnje hładka na kónčku stołpika njese zbytk kelucha rostlina so jako škit přećiwo wětrej a pioněrske drjewa plahuje po tym zo je hižo w lěće k europje dóšła w někotrych regionach tež wodźiwjene wustupuje pochadźa ze wuchodneje sewjerneje ameriki kełuškowe łopješka sepale tworja keluch calyx kćenja krytosemjenjoweje rostliny a su wonkowne druhdy hrubše a druhdy zelene kćenjowe přikrywne łopješka móža wšak tež druhe barby měć abo kaž krónowe łopješka wupadać jedna so při tym tuž wo wonkowne kćenjowe přikrywne łopješka dwójneho kćenjoweho přikrywa periant kotrež su hižo při zawrjenym pupku widźomne často zelene keluškowe łopješka tworja při kćenjowych pupkach škitny přikryw za nutřkowne drobniše kćenjowe dźěle tež při zawrjenju wjele kćenjow za nóc škitaja druhe kćenjowe łopješka móža swobodne abo zarosćene być při někotrych taksonach su tež zredukowane je potajkim mjenje z nich hač při přiwuznych taksonach abo faluja dospołnje su wažne přiznamjo za zarjadowanje jednotliwych taksonow hlej tež taksonomija zarjadowanje rostlin krónowe łopješka petale su nutřkowne kćenjowe přikrywne łopješka krónowe łopješka su často napadnje zbarbjene a abo sformowane a maja funkciju překasancy za popróšenje přiwabić přir entomogamija kćenjowa króna móže radiarnosymetriska abo zygomorfna być su tež wšě předstajomne přechody wot lochko hač sylnje zygomorfne krónowe łopješka móža ze sobu zrosćene abo swobodne być swobodne krónowe łopješka dźěla so často do ćeńkeho zakładneho dźěla do hozdźa a do šěrokeho dźěla do platy mjez kotrymajž so zhibk přeběži na př pola najwjace nalikowych rostlin pola zygomorfnych kćenjow ze swobodnymi krónowymi łopješkami je často krónowe łopješko kotrež dele pokazuje zwjetšene a abo nadpadnje zbarbjene a twori jako huba abo delnja huba přizemišćo za překasancy na př fijałki orchideje wosebita družina zygomorfnych kćenjow ze swobodnymi krónowymi łopješkami je mjetelojte kćenje kćenjowe króny ze zrosćenymi łopješkami móža likojte być na př płótna wijawka petunije kirbsy abo zwonojte na př zwónčki hórkowcy być často je wšak zakładny dźěl k wuskej krónowej role zrosćeny kotraž často za chowanje nektara słuži radiarnosymetriske kćenja z krótkej krónowej rołu rěkaja kolesojte tajke z dlěšej krónowej rołu stołpikotalerjojte zygomorfne kćenja z krónowej rołu su často dwuhubate t r kćenjowa króna je jenož do hornjeho dźěla hornja huba a do delnjeho dźěla delnja huba rozšćěpjena krónowe łopješka kotrež su na tworjenju dateje huby wobdźělene su zwjetša jako miłke karby spóznajomne na př kozylisty z jednołopješkatej delnjej a štyriłopješkatej hornjej hubu cil plahowanja rostlin je často hišće napadniše krónowe łopješka docpěć kitkaty rupik saxifraga paniculata je rostlina ze swójby rupikowych rostlinow saxifragaceae kitkaty rupik je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm fajn zubate módrozelene jazykojte łopjena steja w rozeće a docpěwaja dołhosć wot hač cm a su mjasno kožojte kćěje wot meje hač julija bohatokćenjowa pakić wobsteji z jednokćenjowych hač třikćenjowych hałužkow kćenja docpěwaja wulkosć wot hač cm rosće w skalnych škałbach skalnych hłowach a skalnych trawnikach srjedźnych horinow a alpow hač do wysokosćow wot m preferuje suche bazojte zwjetša wapnite skalne pódy we słóncu abo w połsćinje rostlina je w horinach europy rozšěrjena kulkaty rupik saxifraga granulata je rostlina ze swójby rupikowych rostlinow saxifragaceae dalše serbske mjeno je kulkač ma dwě poddružinje kulkaty rupik je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm a je lěpjato žałzojće kosmaty na spódku ma mnoholičbne kulojte lehnjenske cyble kotrež su twjerde spódnja rozeta ma stołpikate jěrchenkojte łopjena stołpik je rozhałužkowany a žałzokosmaty kćěje wot meje hač julija čumpata pakić ma horje zrunane hałužki běłe krónowe łopješka docpěwaja dołhosć wot hač mm maja žołtozelene žiłki a su třikróčnje tak dołhe kaž keluch rosće na łukach suchich trawnikach trawojtych skłoninach a w lěsach z dubow a hrabow preferuje małowapnite tróšku kisałe čumpate pódy rostlina je w nimale cyłej europje rozšěrjena sněhowy rupik saxifraga nivalis je rostlina ze swójby rupikowych rostlinow saxifragaceae sněhowy rupik docpěwa wysokosć wot hač cm a ma na pódźe stejacu łopjenowu rozetu stołpik je bjezłopjenowy a na hornim boku žałzojty łopjena docpěwaja dołhosć wot hač mm su wopak jejkojte abo łopatkojte tupje zubate mjasne na delnim boku zwjetša čerwjene kćěje wot julija hač awgusta kwětnistwo je huste nimale hłowojte kćenja docpěwaja šěrokosć wot hač mm krónowe łopješka su běłe rědko róžojte a tróšku dlěše hač keluškowe łopješka rosće na silikantnej skalnej drjebiznje rostlina je w sudetach horinach wulkeje britaniskeje a sewjernej europje rozšěrjena apelsina citrus sinensis je štom ze swójby rutowych rostlinow rutaceae dalšej serbskej mjenje stej apelsinowc a oranžowc jeho płód je oranža apelsina je přecozeleny kerk abo małki štom kotryž docpěje wysokosć wot hač do m króna je kulojta jeje hałuzy často njesu ćernje dołhojće jejkojte łopjena su kožane a błyšća jich stołpiki su słabje křidłate běłe kćenja słódkojće wonjeja płody su dolhojte hač kulowate swětooranžowe hač ćmowočerwjene jahody jich bělizna so hodźa lochko wotbělić płodowe mjaso słodźi słódko nakisal aromatisce rostlina je w tropach a subtropach ale tež w regionje srjedźneho morja rozšěrjena płody so jako čerstwy sad jědźa abo k marmeladam a płodowe brěčki předźěłuja z płodoweje bělizny młodych płodow kćenjow a łopjenow so eteriske wolije zhotowjeja běła drěwda dictamnus albus je rostlina z monotypiskeho roda drěwda dictamnus znutřka swójby rutowych rostlinow rutaceae běła drěwda ma sćěhowacu warjetetu běła drěwda je trajne zelo kotrež docpěje wysokosć wot hač cm rostlina je kruta přećiwo zmjerzkej rostlina sylnje wonje po citronje abo skoricy stołpik je zrunany njerozhałužkowany błyšćace swětłozelene łopjena su njeporowje pjerite z jejko lancetojtymi hač cm dołhimi sćeńka zubatymi pjeroporami transparentnje dypkate kćěje wot meje hač junija běłe róžojte abo lila kćenja su hwěžkojte docpěja wot hač cm maja ćěmne žiłki a steja w nakónčnej zrunanej kići próškowe nitki su dołhe a zhibane krónowe łopješka su pjeć a docpěja dołhosć wot hač cm keluškowe łopješka su pjeć a docpěja dołhosć wot hač mm próškowe łopješka su dołhe rosće na skalnych kerčinatych zwisach we swětłych suchich lěsach a na lěsnych kromach ma radšo ćopłe suche zwjetša wapnite pódy rostlina je w srjedźnej a južnej europje rozšěrjena eukaryoty eucaryota wot starogrjekskeho eu dobry woprawdźity a karyon worjech jadro tworja jednu z třoch domenow w biologiji su žiwochi z woprawdźitym bańkowym jadrom kotrež wobsahuja genetisku maćiznu we formje desoksyribo nukleinoweje kisaliny skrót dna němsce dns eukaryoty su zwjetša wo wjelekróćne wjetše hač prokaryoty něhdźe raz zo by hładke fungowanje celularnych wotběhow nad wjetšimi dalokosćemi nutřka bańki zmóžniło je wyši organizaciska měra a rozdźělenje ruma bańki do kompartimentow dźělne wotrězki ale tež transport mjez tutymi kompartimentami nuzne tuteje přičiny dla su eukaryotiske bańki z pomocu bańkowych organelow strukturowane kotrež kaž organy ćěła rozdźělne funkcije spjelnja najbóle znata organela je bańkowe jadro z hłownym podźělom genetiskeje maćizny žiwocha dalše geny wustupuja po kóždej družinje w mitochondrijach a plastidach dalša wosebitosć eukaryotow leži w proteinowej biosyntezy hinak hač prokaryoty su eukaryoty kmane z samsneje dna informacije přez alternatiwny splicing rozdźělne proteiny zhotowjeć struktura a forma so eukaryotiskej bańce přez cytoskelet da bu mjez druhim z mikrotubulusow aktinowych włokninow a mikrofilamentow natwarjeny eukaryoty bu tradicionelnje do swětow wjacebańkowych zwěrjatow rostlin a hribow ale tež jednobańkowych abo wjacebańkowych protistow rozdźělene dokelž protisty pak žane monofyletisku skupinu njetworja a druhe swěty poprawom z rozdźělnych protistowych skupin nastajachu njeje rozdźělenje do swětow wjace dźeržomna tón čas aktuelna systematika eukaryotow bu wot adl et al wudźěłana woni rozrjaduja eukaryotow do šěsć skupin sezamowe rostliny pedaliaceae su swójba symjencowych rostlinow spermatophytina k swójbje słuša wažna wužitna rostlina indiski sezam sesamum indicum družiny su jednolětne abo wjacelětne zela rědko kerki cyłokromne hač našćěpane łopjena su přećiwostejne ale na hornim dźělu rostliny měnjate kćenja su pjećličbne a dwubóčnje symetriske płódniki su z dweju płodoweju łopješkow zestajene a wobsahuja fachi z tych so kapsla abo twjerde zawěrace płody wuwiwaja kotrež často njesu kałače kwački abo podobne swójba pedaliaceae bu w lěće wot robert brown w prodromus florae novae hollandiae nastajeny typusowy ród je pedalium d royen ex l synonymy za pedaliaceae r br su sesamaceae horan trapellaceae honda sakis w swójbje sezamowych rostlinow pedaliaceae je něhdźe rodow z něhdźe hač družinami prjedy do tutoho zarjadowane rody craniolaria l holoregmia nees ibicella van eselt martynia l a proboscidea schmidel słušeja dźensa k swójbje martyniaceae wysoka pajasla ailanthus altissima syn a cacodendron a peregrina a glandulosa rhus cacodendron toxicodendron altissimum je štom ze swójby simarubowych rostlinow simaroubaceae wysoka pajasla je štom kotryž docpěwa wysokosć wot m króna je čumpata měnjate łopjena su njeporowje pjerite a schódne a docpěwaja dołhosć wot hač do cm jich hłowny rjepik je čerwjenojty hač do pjerjow docpěwa dołhosć wot něhdźe hač do cm je dołhojće owalne hładkokromne na hornim boku błyšćace ćmowozelene na delnim boku blědźiše wone při rozrybowanju njepřijomnje ćahnu kćěje w juliju nažołć běłe njenahladnje małke kćenja su muske abo dwusplažne a steja w wjelekćenjowych hač cm dołhich čumpaće rozhałuzowanych nakónčnych pakićach a jara sylnje wonja płód ma jazyčkojte křidleška a je žołty abo čerwjenkojty a docpěwa dołhosć wot hač do cm symjenja jeho centrumje leža wona rosće jako wozdobny štom w parkach a załožkach preferuje čumpate za wodu přepušćate na prawym měrje wutkate často wapnite pódy čerwjena dornica festuca rubra je rostlina ze swójby słódkich trawow poaceae čerwjena dornica je šěrozelena rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot hač do cm rostlina wutwori čumpate trawniki spódnje łopjena su seršćate a docpěwaja šěrokosć wot hač do mm stołpikowe łopjena su płone a docpěwaja šěrokosć wot hač do mm łopjenowe kóžki su krótke a přikušene kćěje wot junija hač do julija pakić je zrunana a docpěwa dołhosć wot hač do cm čerwjenojće wioletne abo brunojte kłóski wobsteji ze do kćenjow a docpěwaja dołhosć wot hač do mm kocht kryjaceje pluwizny docpěwa dołhosć wot hač do mm delnja hałuza pakiće je poł tak dołha kaž pakić rosće na łukach na pastwach a na połsuchich trawnikach rostlina je w europje rozšěrjena łučna dornica festuca pratensis je rostlina ze swójby słódkich trawow poaceae łučna dornica je ćmowozelena rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot hač do cm łopjena docpěwaja šěrokosć wot hač do mm a dołhosć wot hač do cm při čimž na spódku nahe wuška njesu kćěje wot junija hač do julija pakić je šwižna a docpěwa dołhosć wot hač do cm delnja hałuza pakiće wobsteji ze kłóskow a krótku hałuzu na spódku z kłósku žołtozelene abo wioletnje blakate kłóski docpěwaja dołhosć wot hač do mm a zwjetša wobsteja ze kćenjow kochty faluja rosće na tučnych łukach a pastwach a łuhojtych łukach rostlina je w europje rozšěrjena wowča dornica festuca ovina je rostlina ze swójby słódkich trawow poaceae wowča dornica je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm rostlina twori huste kupy stwjelco je zwjetša štyrihranite stołpik ma zwjetša jenož kolence łopjena su seršćikojće zakulene abo fałdowane zwjetša włóskćeńke často hrube a namódreń zwobručowane łopjenowe kóžki su jara krótke z krytymi łopjenami kotrež často njesu worštu z wóska rostlina je derje na suchotu přeměrjena kćěje wot meje hač oktobra pakić docpěwa dołhosć wot hač cm a je małko rozhałuzowana ze zrunanymi hałuzami kłóski su owalno dołhojte a docpěwaja dołhosć wot hač mm krywne pluwizny su zwjetša kochtate rosće na suchich łukach pastwach skalnych škałobach w swětłych lěsach preferuje zwjetša suche małowutkate pódy na swětłych hač połchłódkojtych stejnišćach łuki z wjele wowčeje dornicy so jenož jako wowču pastwu hodźa zahrodnicy rady formy z jara módrje zwrobručowanymi łopjenami w kamjentynch zahrodach plahuja wysoka dornica festuca gigantea je rostlina ze swójby słódkich trawow poaceae wysoka dornica docpěwa wysokosć wot hač do cm płone łopjena su błyšćace a docpěwaja šěrokosć wot hač do mm při čimž wuška stołpik wobpřimuja přikušene kóžki docpěwaja dołhosć wot mm kćěje wot julija hač do awgusta pakić je čumpata a docpěwa dołhosć wot hač do cm kłóski bjez kochty docpěwaja dołhosć wot hač do mm kryjace pluwizny njesu mm dołhe šmotawe kochty rosće we wólšowych abo jasenjowych łučinowych lěsach na włóžnych pućach a w lisćowych lěsach rostlina je w južnej skandinawiskej srjedźnej europje na juh hač do srjedźneje italskeje rozšěrjena čerwjena jahlička digitaria sanguinalis je rostlina ze swójby słódkich trawow poaceae čerwjena jahlička je jednolětna rostlina kotraž docpěje wysokosć wot hač cm cyła rostlina je zwjetša čerwjenje přeběžana łopjena su kosmate a docpěja šěrokosć wot hač mm kćěje wot julija hač oktobra kłosy so rozepěraja a su jara wuske a wusko linealne kłóski docpěja dołhosć wot něhdźe mm a su wótre dołhich kłosow kaž porsty ruki při sebi steji rosće na rolach w zahrodach na winicach pućach a plestrowych škałobach ma radšo suche wutkate pódy na ćopłych stejnišćach rostlina je w europje rozšěrjena za čas romskeho mócnarstwa bě w južnej europje běžna žitna rostlina w juhowuchodnej europje hač do lětstotka plahowachu a krupy ze zorna zhotowachu dźensa we regionach z plahowanjom wina jako njerodź płaći ale w americe je picowa trawa tupa kostrjawa bromus inermis je rostlina ze swójby słódkich trawow poaceae tupa kostrjawa docpěwa wysokosć wot hač cm rostlina njese wuběžki łopjena su nahe a płone wone docpěwaja šěrokosć wot hač cm jich kóžki su mm dołhe kćěje wot junija hač julija pakić je zrunana a docpěwa dołhosć wot hač cm pakićowe hałuzy docpěwaja dołhosć wot cm kłóski su linealnje tupe a docpěwaja dołhosć wot hač cm delnja přikrywna pluwizna je jednonerwowa mjeztym zo je hornja přikrywna pluwizna třonerwowa kryjace pluwizny su njekochtate abo njesu mm dołhi kocht rosće na pućowych kromach rolach a suchich trawnikach rostlina je w sewjernej a srjedźnej europje rozšěrjena při čimž južnje hač alpskeje južneje stopy a balkanskeje połkupy wustupuje pjerkojta kowjel stipa pennata je rostlina ze swójby słódkich trawow poaceae pjerkojta kowjel je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač do cm rostlina wutwori małke huste kupy módrozelene łopjena su proste a zwjetša zakulene wone docpěwaja šěrokosć wot hač do mm kćěje wot meje hač do julija pakić wobsteji z małko kłóskow a je šwižna kochty su husto pjeriće kosmate jako wobłuk přewisuja docpěwaja dołhosć wot cm a njejsu do so zahoknjene kóžda kłóska njese jedyn dołhi kocht a dwaj krótkej kochtaj přikrywne pluwizny docpěwaja dołhosć wot hač do mm kryjace pluwizny njesu hač cm dołhi kocht rosće na ćopłych suchich trawnikach na słónčnych skalnych zwisach na skalnych trawnikach preferuje bazowe často wapnite pódy rostlina je w južnej šwedskej srjedźnej a južnej europje rozšěrjena łučny liščak alopecurus pratensis je rostlina ze swójby słódkich trawow poaceae łučny liščak je trawozelena rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot hač cm łopjena su na hornim boku šěre a docpěwaja šěrokosć wot hač mm kćěje wot meje hač junija ma cm dołhe a mm tołste tupe kwětnistwo kłosowa pakić je husta walcojta a docpěwa dołhosć wot cm a šěrokosć wot cm kłóski su jejkojte hač eliptiske krótko stołpikate a steja po štyrjoch hač po šesćoch na pakićowej hałuzy přikrywne pluwizny su na třećinje zrosćene a docpěwaja dołhosć wot mm kochty kryjacych pluwiznow su zwjetša husto nad spódkom zasunjene a docpěwaja dołhosć wot maksimalnje mm rosće na čerstwych a włóžnych łukach a na brjohach rostlina je w nimale cyłej europje rozšěrjena łučna mědlina holcus lanatus je rostlina ze swójby słódkich trawow poaceae łučna mědlina je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač do cm rostlina je šěrozelena a z mjechkimi kosmami přikryta stwjelca su často deleka zhibnjene łopjena docpěwaja šěrokosć wot hač do mm jich kožički su trodlate a docpěwaja dołhosć wot mm kćěje wot junija hač do julija awgusta kćenja steja w často čerwjenojće přeběžanych pakićach z dołhosću mjez a cm kotrež jenož za čas kćěwa su čumpaće rozšěrjene hewak hromadu ćehnjene kłóski su tróšku splacnjene a docpěwaja dołhosć wot hač do mm přikrywne pluwizny su běłojte horjeka čerwjenojte a na šipje a na kromje mikawčkate krywne pluwizny su běło błyšćace při čimž te muskich kćenjow krótki kocht njesu rosće na włóžnych łukach a pastwach w lěsnych zahonach a w swětłych lěsach rostlina je w europje rozšěrjena łučny pasnik phleum pratense je rostlina ze swójby słódkich trawow poaceae łučny pasnik je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm rostlina wutwori čumpate kupy łopjena su jasnozelene a hrube a docpěwaja šěrokosć wot hač mm kćěje wot junija hač septembra kwětnistwo je zwjetša zrunane šěrozelene abo módrozelene a husta walcojta kłosowa pakić kotraž docpěwa dołhosć wot hač druhdy cm a šěrokosć wot hač cm a ma jara krótke hałuzki přikrywne pluwizny njejsu zrosćene a su wiwlaće mikawčkowane kocht přikrywneje pluwizny docpěwa hač jeje dołhosće próšniki su wioletne rosće na łukach pastwach pućnych kromach a lěsach rostlina je w europje rozšěrjena suchi pasnik phleum phleoides syn ph boehmeri je rostlina ze swójby słódkich trawow poaceae suchi pasnik docpěwa wysokosć wot hač cm stołpik je horjeka bjezłopjenaty łopjena docpěwaja šěrokosć wot hač mm a su hrube na kromje běłe łopjenowa kožička je přikušena a docpěwa dołhosć wot hač mm kćěje wot junija hač julija kłóskowa pakić je šwižna a docpěwa dołhosć wot cm kłóski su dwukónčkowe jednokćenjowe a maja formu podobnu zuwakej přikrywne pluwizny su dlěše hač kryjace pluwizne rosće na přibrjóžnych suchich trawnikach skałach a we swětłych chójnowych lěsach rostlina je w južnej skandinawiskej srjedźnej a južnej europje rozšěrjena mikawčkaty paćernik melica ciliata je rostlina ze swójby słódkich trawow poaceae mikawčkaty paćernik je šěrozelena rostlina kotraž docpěje wysokosć wot hač do cm łopjena su na hornim boku husto krótko kosmate a docpěja šěrokosć wot hač do mm jich kožički su zarězowane a docpěja dołhosć wot hač do mm kćěje wot meje hač do junija kćenja steja prostych zrunanych čumpatych kłosowych pakić ach kłóski docpěja dołhosć wot hač do mm přikrywne pluwizny su husto z mm dołhimi kosmami mikawčkate rosće na ćopłych murjach a na suchich trawnikach rostlina je w južnej skandinawiskej srjedźnej a južnej europje rozšěrjena wšědny prostak molinia caerulea je rostlina ze swójby słódkich trawow poaceae wšědny prostak je trajne zelo kotrež docpěje wysokosć wot hač do cm wutwori wulke huste kupy kotrež bywaja w nazymje načerwjeń žołte jeho stwjelca so zdaja bjez kolenkow być ale kolenka su jenož blisko pódy delnje čłonki stwjelca su jara krótke mjeztym zo hornje čłonki su jara dołhe módrozelene łopjena su płone hrube a docpěja šěrokosć wot hač do mm wone so při suchoće zakuluja baza łopjency njese kosmowy wěnc kćěje wot julija hač do awgusta septembra kćenja steja w zwjetša módrowioletnych njekochtatych mm dołhich kłóskach kotrež wutworja hač do cm dołhe pakiće krywne pluwizny su njekochtate a docpěja dołhosć wot hač do mm rosće na mokrych łukach na łuhojtych łukach na holach a w swětłych lěsach rostlina je w nimale cyłej europje rozšěrjena při čimž w alpach we wysokosćach wot wjace hač m wustupuje podstupim potsdam je stolica zwjazkoweho kraja braniborskeje něhdyša rezidenca pruskich kralow a jedne z wuznamnych wědomostnych stejišćow němskeje z wjace hač wobydlerjemi na km je před choćebuzom na wobydlerjow najbohatše město zwjazkoweho kraja nimo toho płaći dla filmoweho studija babelsberg jako jedne z wodźacych filmowych městow cyłeje europy podstupim leži nad habolu juhozapadnje berlina w lětstotku załožichu słowjanscy habolčenjo napřećo wuliwej rěčki nuthe do habole prěnje hrodźišćo prěni raz naspomni so město potom w lěće pod mjenom poztupimi we wopismje kejžora oty iii wot lětstotka bě podstupim z lětnej rezidencu wšelakich regentow hród sanssouci z parkom kotryž bu we lětstotku w nadawku bjedricha wulkeho natwarjeny je dźensa najwuznamniša zajimawostka města po druhej swětnej wójnje rozsudźichu zwjazkarjo w lěće w podstupimskim hrodźe ccilienhof wo přichodźe němskeje sywna rožka secale cereale je rostlina ze swójby słódkich trawow poaceae dalše serbske mjeno je nazymska rožka sywna rožka je jara robustna rostlina kotraž docpěje wysokosć wot něhdźe m wona na spočatku meje šuska a na spočatku awgusta dozrawi rozšěrjenje próškow so přez wětr stanje rostlina so sama njewopłodźi płody su nahe karyopsy w kóždej kłósce sedźi něhdźe třiceći hač štyrceći zornjatkow sywna rožka ma jenož małke naroki na pódu a klima wona rosće na kóždej družinach pódow samo na tymjenju družina je zmjerzkokruta rostlina pochadźa z teritorija dźensnišeje turkowskeje družina so za picu a zorno kultiwuje ze zornjatkow so chlěby a whisky produkuja pěskowa smjelzyna calamagrostis epigejos je rostlina ze swójby słódkich trawow poaceae pěskowa smjelzyna docpěwa wysokosć wot hač cm rostlina ma podzemske wuběžki łopjena su płone abo zakulene twjerde na woběmaj bokomaj hrube a docpěwaja šěrokosć wot hač mm kćěje wot junija hač awgusta pakić docpěwa dołhosć wot cm a je kłubičkojće lapata kłóski na spódku kryjacych pluwiznow njesu kosmowy wěnčk kryjace pluwizny su na chribjeće kochtate při čimž kocht kryjacu pluwiznu jara daloko přesahuje a kónčk přikrywneje pluwizny nimale docpěwa ale njewusahuje z wuška rosće na lěsnych zahonach w swětłych lěsach na brjohach w šćerkownjach jehłancojta šěrawka koeleria pyramidata je rostlina ze swójby słódkich trawow poaceae dalše serbske ludowe mjeno je jaskrica jehłancojta šěrawka docpěwa wysokosć wot hač cm stołpik je pod pakići krótkokosmaty łopjena su płone wotstejacy kosmičkate a docpěwaja šěrokosć wot hač mm kćěje wot junija hač julija pakić je šwižna ma formu pyramidy a docpěwa dołhosć wot hač cm kłóski su třikćenjowe a docpěwaja dołhosć wot hač mm přikrywne a kryjace pluwizny su kónčite a seršćojće kosmate rosće na wapnowe suchich trawnikach w chójnowych lěsach rostlina je w južnej skandinawiskej a srjedźnej europje rozšěrjena łučna šmica deschampsia cespitosa je rostlina ze swójby słódkich trawow poaceae łučna šmica docpěwa wysokosć wot hač cm a wutwori sylne kupy łopjena su płone jara hrube a na hornim boku sylnje rjepikne a docpěwaja šěrokosć wot hač mm łopjenowa kožička docpěwa dołhosć wot hač mm a je často kónčkojta kćěje wot junija hač julija pakić je zelena docpěwa dołhosć wot hač cm a so błyšći slěbrojće abo čerwjenojće pakićowe hałužki su hrube kłóski docpěwaja dołhosć wot hač mm a wobsteja zwjetša z dweju kćeni kocht krywneje pluwizny je zwjetša w kłósce schowany rosće we łučinowych lěsach na mokrych lěsnych městnach włóžnych łukach płonych tymjenjach a žórłowych honach rostlina je w europje rozšěrjena wšědna třepjetawka briza media je rostlina ze swójby słódkich trawow poaceae wšědna třepjetawka je trajne zelo kotrež docpěje wysokosć wot hač cm stwjelco je žołtozelene łopjena docpěja šěrokosć wot hač mm a su na kromje hrube łopjenowa kóžka je mm dołha kćěje wot meje hač junija kćenja steja w něžnej pakići kotrež wobsteji z wutrobojtych kłóskow kłóski docpěja dołhosć wot hač mm a sedźa na ćeńkich stołpikach a su zelene abo wioletne nabok splacnjene a třepotaja při kóždym wětřičku pakićowe hałuzy su často wijate pluwizna njenjesu žadyn kocht rosće na krótkotrawnikowych łukach suchich trawnikach wysokich łukach suchich mjezach a lěsnych kromach ma radšo suche hač słabje włóžne pódy rostlina je w nimale cyłej europje rozšěrjena pochowa wjechelca agrostis canina je rostlina ze swójby słódkich trawow poaceae pochowa wjechelca docpěwa wysokosć wot hač do cm wutwori nadzemske wotnožki mjechke łopjena su módrozelene spódnje su seršćikojte a stołpikowe su płone wone docpěwaja šěrokosć wot hač do mm łopjenowe kóžki su kónčkojte a docpěwaja dołhosć wot hač do mm kćěje wot junija hač do awgusta kćenja steja w pakićach kotrež so po kćěwje hromadu sćahnu kłóski wobsahuja jedne kćenje a docpěwaja dołhosć wot hač do mm přikrywne pluwizny su nerwne a wótre krywne pluwizny su nerwne tupe a pod srjedźišćom kochtate předpluwizny su jara małke abo faluja rosće w žórłowych a płonych tymjenjach w bahnach a na brjohach rostlina je w europje rozšěrjena zeleny włosanc setaria viridis je rostlina ze swójby słódkich trawow poaceae zeleny włosanc je jednolětna rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot hač cm rostlina rosće w promjenjach stwjelca su wustupowace łopjena su zelene a docpěwa šěrokosć wot mm kćěje wot julija hač oktobra kćenja steja w hustym a kłosojtym kwětnistwje kotrež docpěwa dołhosć wot hač cm a šěrokosć wot mm wóska je lědma widźomna seršćički docpěwaja dołhosć wot wjace hač mm a su zelene pozdźišo tež wioletne zeleny włosanc płaći jako ródnu formu zornjateho włosanca setaria italica a so hodźi z tym hišće křižować rosće na rolach předewšěm mjez majsom a běrnami w zahrodach na winicach na železniskim šotrje na nadróžnych kromach a w plestrowych fugach łučna wonjanka anthoxanthum odoratum je rostlina ze swójby słódkich trawow poaceae dalše serbske ludowe mjena su wonjaca trawa synowóń brunka synowa wóń słodźa trawa a słódka trawa łučna wonjanka je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm rostlina wutwori małke kupy w kotrychž njekćějace stołpiki wustupja łopjena docpěwaja šěrokosć wot hač mm su módrozelene a słodźa hórko łopjenowa kóžka docpěwa dołhosć wot hač mm a je přikušena a zubata kćěje wot apryla hač julija kćenja steja we krótkim wuskim jejkojtym hač walcojtym nažołć błyšćacym kwětnistwje z dołhosću wot hač cm kłóski su jednokćenjowe a docpěwaja dołhosć wot mm a su jara wuske prjedy swětłozelene pozdźišo swětłobrune a maja štyri přikrywne pluwizny rosće na suchich łukach a pastwach we swětłych lěsach na lěsnych kromach a w skłoninach rostlina je w europje rozšěrjena wšědny wowsnik arrhenatherum elatius je rostlina ze swójby słódkich trawow poaceae wšědny wowsnik je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm łopjena docpěwaja šěrokosć wot hač mm a su płone nahe a na hornim boku tróšku hrube kćěje wot junija hač julija pakić docpěwa dołhosć wot cm hač do cm dołhe błyšćace často wioletnje blakate kłóski njesu dołhi kocht kotryž je mm dlěši hač kłóska delnja přikrywna pluwiznapluwizna je jednonerwowa mjeztym zo hornja je třonerwowa rosće na tučnych łukach mjezach a pućnych kromach preferuje wutkate pódy rostlina je w nimale cyłej europje rozšěrjena židźany wowsyčk trisetum flavescens je rostlina ze roda wowsyčk trisetum ze swójby słódkich trawow poaceae židźany wowsyčk je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm stołpik je na kolenkach a pod tymi kosmaty łopjena docpěwaja šěrokosć wot hač mm a njesu na kromje mikawčki łopjency su płone kćěje wot meje hač septembra čumpata pakić docpěwa dołhosć wot hač cm wupada zoltožołće a wobsteji z mnoholičbnych mm dołhich błyšćacych žołtozelenych abo žołtojtych kłóskow kotrež njesu dwě hač tři dołhe kochty hałužki su jara něžne a wobsteja z třoch do dwanaće kłóskow rosće na łukach pastwach a hórskich łukach preferuje zwjetša wapnite pódy rostlina je w nimale cyłej europje rozšěrjena wšědna słónčnička helianthemum nummularium je rostlina ze swójby słónčničkowych rostlinow cistaceae dalšej serbskej ludowej mjenje stej słónčna lubka a hilžička wšědna słónčnička je kerk kotryž docpěwa wysokosć wot hač cm stołpik je ležacy abo wustupowacy deleka bruny a wodrjewjeny łopjena su owalne abo dołhojte hač linealne často kožojte krótkokosmate hač nahe a přećiwostejne wone docpěwaja dołhosć wot hač do cm pódlanske łopješka su lancetojte kćěje wot junija hač oktobra žołte kćenja docpěwaja wulkosć wot hač cm a so za sobu puknu kóžde kćenje jenož jedyn dźeń je žiwe a so popołdnju začini a krónowe łopješko wotpadnu rosće na słónčnych poł suchich trawnikach mjezach a w chójnowych lěsach preferuje suche wapnite pódy rostlina je w srjedźnej a južnej europje rozšěrjena kłosowy stolistnik myriophyllum spicatum je rostlina ze swójby stolistnikowych rostlinow haloragaceae kłosowy stolistnik je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot cm česakojte łopjena steja po štyrjoch w mutličkach łopjena docpěwaja dołhosć wot hač cm wobsteja z wotrězkow z dołhosću wot cm kćěje wot julija hač awgusta kwětnistwa wusahuja z wody a su zrunane podlěšene kłóski kotrež docpěwaja dołhosć wot hač cm hornje kćenjowe mutlički su muske a srjedźne su dwusplažne mjeztym zo delnje su žónske kćenja docpěwaja šěrokosć wot něhdźe mm muske kćenja su čerwjenojte rosće mjez druhimi rostlinami w stejacych abo pomału běžacych chłódnych abo ćopłych wutkatych ale tež poćeženych wodiznach kotrež docpěwaja hłubokosć wot hač m mutličkaty stolistnik myriophyllum verticillatum je rostlina ze swójby stolistnikowych rostlinow haloragaceae mutličkaty stolistnik je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot cm stołpik je podnurjeny kćěje wot junija hač awgusta kwětnistwo wusahuje z wody a je kłóska kotraž docpěwa dołhosć wot hač cm hornje kćenjowe mutlički su muske srjedźne su dwusplažne mjeztym zo delnje su žónske ma dołhe našćěpane łopjena we wobłuku kłóskow kotrež du dlěše hač čerwjenojte kćenja rostlina přetraje zymu we formje specialnych zymnych pupkow rosće mjez druhimi wódnymi rostlinami w stejacych ćopłych wapnitych čistych wodźiznach hrjebjach a mórskich zaliwach z hłubokosću wot hač m kisałowy sumak rhus typhina je rostlina ze swójby sumakowych rostlinow anacardiaceae dalše serbske mjeno je kisałowc kisałowy sumak je w lěću zeleny małko rozhałuzowany kerk abo małki štom kotryž docpěje wysokosć wot hač m a šěrokosć wot hač do m płone korjenje tworja korjenjowe wurostki młode hałuzy su husto somotowje kosmate hałuzy su tołste měnjate łopjena su dołhe stołpikate a docpěja dołhosć wot cm wot hač do cm a wobsteja z hač do pjerkatych łopješkow łopješka su dołhojće lancetojte kónčkojte zhruba rězane na spočatku kosmate na delnim boku swětłošěre a docpěja dołhosć wot hač do cm wšelake zahrodne formy maja rozdźělnje sylnje wotměnjene łopjena łopjena su w nazymje oranžowe abo šarlachčerwjene kćěje wot junija hač julija muske a žónske kwětnistwa steja na rozdźělnych rostlinach kćenja docpěje wulkosć wot mm a steja w pakićach kotrež docpěja dołhosć wot hač cm muske kćenja su nažołć zelene płódnistwo je zrunane a docpěje dołhosć wot hač do cm płody su seršćaće kosmate a čerwjene póčkate płody wone wot septembra dozrawja wšě dźěle rostliny předewšěm łopjena a płody wobsahuja jědojte maćizny kotrež móžeja předewšěm dražnjenje kože zawinować je naročny pyšny kerk w parkach a zahrodach ale tež rosće wodźiwjeny na smjećowych městnach železniskich nasypach a pustych płoninach je w lěće z wuchodneje sewjerneje ameriki do europy přišoł rostlina so w europje často jako pyšnu rostlinu plahuje zahrodna swjatkownička paeonia officinalis je rostlina ze swójby swjatkowničkowych rostlinow paeoniaceae dalše serbske ludowe mjena su boblink piwonja wićowa róža pumpawa a pumplróža zahrodna swjatkownička docpěwa wysokosć wot hač do cm jeje korjeń je dulaće stołstnjeny spódnje łopjena za čas kćěwa faluja stołpikowe łopjena su dwójce hač trójce pjerite na hornim boku ćmowozelene na delnim boku šěrozelene a docpěwaja dołhosć wot hač do cm jich wotrězki su jejkojće lancetojte kćěje wot meje hač do junija pjeć hač wósom krónowych łopješkow je čerwjene kulojte a docpěwa dołhosć wot hač do cm keluškowe łopješka su šěroko jejkojte hač lancetojte a zelene hač čerwjene płódniki so dwójce hač trójce jewja zrałe płodźiki njesu běły pjelsć a docpěwaja dołhosć wot hač do cm rosće na kamjentnych suchich wisach a w suchich kerčinach rostlina je w južnych alpach a južnej europje rozšěrjena rostlina je so jako pyšnu rostlinu wužiwa wokołkaty syćowc butomus umbellatus je rostlina ze swójby syćowcowych rostlinow butomaceae wón je jenička družina w monotypiskim rodźe butomus wokołkaty syćowc je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm wšitke łopjena su na spódku stejace trawojte třihranite cyle horjeka plone a docpěwaja deleka šěrokosć wot něhdźe cm a dołhosć wot hač do cm wone z wody wusahuja při wódnych hłubokosćow wot wjace hač cm so pasmojte we wodźe wodźace łopjena kćěje wot junija hač awgusta wulke róžojte hač běłe kćenja docpěwaja wulkosć wot hač cm a steja we wokołkach šěsć kćenjowych łopješkow je čerwjenoběłe a ćmowšo žiłate rosće na brjoach płonych stejacych abo pomału běžacych wodźiznow a hrjebjow z bazowej a wutkatej wodu rostlina je w nimale cyłej europje rozšěrjena łučna škleńčica iris sibirica je rostlina ze swójby škleńčicowych rostlinow iridaceae rostlina je škitana łučna škleńčica docpěje wysokosć wot m cm steji w hustych kerkach rostlina zwjetša njese kćeni stołpik je kulojty a njese hač kćenjow w pažach jeho hornje łopjenow łopjena wupadaja trawojće docpěja šěrokosć wot hač do cm cm na pódźe stejace su krótše hač stołpik hornje łopjena su brune kćěja wot meje hač julija kćenja su swětłomódrofijałkojte abo ćěmnomódrofijałkojte wonkowne kćenjowe łopjena su dele měrjene znutřkowne kćenjowe łopjena steja zrunanje a su tróšku swětliše hač wonkowne płód je kapsla kotraž docpěje dołhosć wot cm rosće na słanjowych łukach bahnowych łukach w na suchi kraj so přeměnjacych teritorijach a přirowach łučna škleńčica je rozšěrjena wot europy hač japanskeje ale je z městnami jara rědka abo faluje němska škleńčica iris germanica je rostlina ze swójby škleńčicowych rostlinow iridaceae němska škleńčica je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač do cm łopjena docpěwaja šěrokosć wot hač do cm a su mječojte šěromódre zelene a šědźiwiznojte kćěje wot meje hač do junija hač krótko stołpikatych wonjacych kćenjow je zwjetša módrofijałkojte zwonkowne kćenjowe łopješka su dele wočinjene a docpěwaja dołhosć wot cm a njesu žołtu brodaćicu mjeztym znutřkowne łopješka su horja měrjene a šěroko eliptiske pyšna rostlina wustupuje tež wodźiwjena a potom rosće na murjach skałach zwisach skłoninach wosebje w regionach winoweho plahowanja preferuje zwjetša wapnite pódy wšědna štwórica paris uadrifolia je rostlina ze swójby kichawowych rostlinow melianthaceae po někotrych žórłach so swójbje štwóricowych rostlinow trilliaceae přirjaduje wšědna štwórica docpěje wysokosć wot hač do cm stołpik je nahi a njese na kónčku štyri rědko pjeć abo šěsć w mutličkach stejacych sedźacych eliptiskich syćožiłkowych łopjenow wone docpěja dołhosć wot hač do cm kćěje wot meje hač do junija zelene kćenje je nakónčne dołho stołpikate zwonkowne kćenjowe łopješka su jejko lancetojte a docpěja dołhosć wot hač do cm a šěrokosć wot hač do mm znutřkowne łopješka su tróšku krótše a wuže próšniki su žołte a dołhe płódniki su wulke a čornomódre płód je čorna šědźiwiznojta jara jědojta jahoda wona docpěje šěrokosć wot cm rostlina wobsahuje saponiny rosće we łučinowych lěsach dubowych bukowych a jehlinowych měšanych lěsach mam radšo wutkate humusowe pódy prosty šćěrjenc amaranthus retroflexus je rostlina ze swójby šćěrjencowych rostlinow amaranthaceae prosty šćěrjenc je jednolětna rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot hač cm stołpik je zrunany łopjena su rombisko jejkojte na delnim boku na nerwach kosmate na kromje tróšku žołmate wone docpěwaja dołhosć wot hač do cm kćěje wot julija hač septembra jara huste nakónčne kwětnistwo je kwěćelojte abo kehelojta kić a njese jenož w delnim dźělu lisćowe łopjenka a so jara seršćaće přima kćenja wobsteji z pjeć linealskich kćenjowych łopješkow a maja jedne kałace łopješko rosće na drjebiznowych městnach pućnych kromach rolach a pustych krajach preferuje jara wutkate pódy a wutraje sól pochadźa ze sewjerneje ameriki a wodźiwi při nas na spočatku lětstotka tutej družinje je amaranthus hybridus jara podobna při tym teje stołpik je horjeka nimale nahi tamariskowe rostliny tamaricaceae su swójba w porjedźe caryophyllales znutřka symjeńcow wustupuja w suchich kónčinach pobrjohi pusćiny a stepy w europje aziji a africe někotre družiny su w aridnych kónčinach swěta na př usa mexiko argentinska a awstralija neofyty znutřka porjada caryophyllales su tamaricaceae najblišo z frankeniaceae přiwuzne najprjedy buštej wobě swójbje k porjadej violales lindl stajenej frankeniaceae z tamaricaceae a plumbaginaceae z polygonaceae tworja přeco sotrowske skupiny a tutej wobě sotrowskej skupinje zhromadnje tworitej kladu prěnje wozjewjenje mjena swójby tamaricaceae so je w wot heinrich friedrich link w enumeratio plantarum horti regii berolinensis altera s stało často so jako prědnje wozjewjenje tež ta wot friedrich graf von berchtold janswatopluk presl abo wot a st hil jako tamariscinae mjenuje synonymy za tamaricaceae link su reaumuriaceae ehrenberg ex lindl typusowy ród je tamarix l myrtama so druhdy pak do myricaria pak tamarix a hololachna so druhdy do reaumuria zarjadujetej w swójbje je pjeć rodow z něhdźe hač družinami mukojta dźiwizna verbascum lychnitis je rostlina ze swójby trudownikowych rostlinow scrophulariaceae dalše serbske mjeno je smjetanowe łopjeno mukojta dźiwizna je dwulětna zelišćowa rostlina kotraž wysokosć wot hač zdźěla tež hač centimetrow dosahuje stołpik je horjeka rjepikojće hranaty złaha přićišćany a bjezežałzowy łopjena su dołhojte wopak jejoformowe a na delnjej stronje sylnišo šěropróšnje pjelsćaće kosmate mjeztym lisćowa hornja strona nimale je hoła kosmy su mukojće čwakate ale lěbma wótrěwajomna łopjena su na kromach słabje karbikowane hač cyłokromowe a łopjenowe kromy njejsu wotběžace kćenja maja přeměr wot hač milimetrow a su w kłubičkach rjadowane słabje dorsiwentralne a jasnožołte abo běłe barbjene króna ma šěrokosć wot hač milimetrow a je jasnožołta abo běła filamenty su běłojće šešerjate čas kćěwa je wot junija hač awgusta chromozomowa ličba je n mukojta dźiwizna je w suchokerčinowych a sucholěsnych wobkromach na suchich a połsuchich trawnikach ale tež na słabje suchich ruderalnych městnach namakajomna wona w europje a zapadnej aziji wustupuje wulka dźiwizna verbascum densiflorum je rostlina ze swójby trudownikowych rostlinow scrophulariaceae dwulětna zelišćowa rostlina móže hač do metrow wysoka być a kćěje jenož jedyn raz ma tež specielne přikmanjenje na suchotu łopjena su zmoršćeno jamowe a na stołpiku wotběžace tak zo bu dešćowa woda k korjenjejwotwodźowała rostlina je wot husteje pjelsće štomičkoformowych kosmow pokrywana štož dopromjenjenski a wuparjenski škit wuskutkuje króna je dla flawonoidow žołta kćenja steja w nakónčnych kłóskach a rozkćěje wot junija hač septembra wot deleka do horjeka počasu jednotliwe kćenja wobsteja z pjeć słóncožóltych krónowych łopjenow z něhdźe mm přeměrom z kotrejež so bruna kapsla wuwi kotraž cunje symjo wobsahuje namaka so wulku dźiwiznu rozšěrjene w słónčnych njerodźowych honach na wotpadkowych městnach pućnych kromach haćenjach brjohach tež w lěsach preferuje suche hač čerstwe wutkate zwjetša wapnojte pódy z němskeje wikipedije mała hłuška rhinanthus minor je rostlina ze swójby hubinkowych rostlinow orobanchaceae po někotrych žórłach so je swójbje trudownikowym rostlinam scrophulariaceae přirjaduje mała hłuška je jednolětna rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot hač do cm rostlina je nimale naha stołpik je zwjetša jednory často ćěmnje smužkaty łopjena su znajmjeńša deleka přećiwostejne lancetojte ćmowozelene a často brunfijałkojće přeběžane kćěje wot meje hač do septembra ćmowožołta króna docpěwa dołhosć wot hač do cm a je kaž keluch bóčnje splacnjena rołka je na chribjeće zrunana hornja hubka je helmojta z lědma wotsadźenym módrym zubikom kotryž je krótši hač mm kaž wšě hłuški tež mała hłuška je połpřižiwnik kotraž drje hišće ma chlorofyl ale wuwozmje wodu a žiwnu sól z korjenjow jeje žiwićelskich rostlinow wona zwjetša sedźi na trawiznach rosće na suchich łukach preferuje čerstwe často małowapnite pódy dobry lenčk linaria vulgaris je rostlina ze swójby putnikowych rostlinow plantaginaceae dalšej serbskej ludowej mjenje stej žonjace zelo a swjateje marijiny len po někotrych žórłach so je swójbje trudownikowych rostlinow scrophulariaceae zarjaduje dobry lenčk je trajne zelo kotrež docpěje wysokosć wot hač do cm stołpik je zrunany šwižny jednory abo na spódku wobšěrny husto lisćaty łopjena je schódne lineal lancetojte namódreń zelene kćěje wot junija hač do oktobra kćenja su swětłožołte a steja w hustych nakónčnych kwětnistwach rosće na rěčnych šotrach nasypach železnicy rolach pustych płoninach njewobdźěłanych městnach a pućnych kromach ma radšo słónčne hlinjane pěskowe a kamjentne pódy karl dönitz septembra w grünau blisko berlina decembra w aumühle blisko hamburga bě němski admiral hłowny rozkazowar wójnskeho namórnistwa a po sebjemordarstwje adolfa hitlera posledni němskostatny prezident wot hač do meje wón bě čłon nsdap a wuski přiwisnik hitlera wot lěta bě dönitz wjednik podnurjakow a we wobłuko mócnarstwoweje mariny hłowny zamołwity za natwar podnurjakoweje floty wot januara bě hłowny rozkazowar namórnistwa a bu wot hitlera dnja apryla w swojim testamenće jako naslědnik pomjenowany meje podpisa kapitulaciju němskeho mócnarstwa a bu meje zajaty dönitz bě jedyn ze wobskorženych w nürnbergskim procesu přećiwo wójnskim złóstnikam a bu zasudźeny k lětam jastwa čerwjeny munčik odontites vulgaris syn euphrasia odontites l e serotina lam odontites serotina lam dum o rubra je rostlina ze swójby hubinkowych rostlinow orobanchaceae po někotrych žórłach so je trudownikowych rostlinow scrophulariaceae přirjaduje čerwjeny munčik je jednolětna rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot hač do cm rostlina často je čerwjenobrunje přebězana a kosmata łopjena su lancetojte zwjetša zubate a krótko kosmate kćěje wot meje hač do oktobra lisćate kłóski njesu róžojte abo mjasočerwjene kćenja kotrež docpěwaja dołhosć wot hač do mm hornja hubka je helmojta delnja hubka ma ćmowe blečki połpřižiwnik pušća jeho kornjenje do korjenjow trawiznow a wodu a wutki wućehnje rostlina přećiwo zubybolenjam njepomha ale jeho mjeno so na zubaty keluch poćahuje rosće na pućnych kromach lěsowych kromach a pastwach preferuje čerwste ćežke pódy a znjese sól žołty munčik odontites luteus je rostlina ze swójby trudownikowych rostlinow orobanchaceae po někotrych žórłach je swójbje trudownikowych rostlinow scrophulariaceae přirjaduje žołty munčik je jednolětna rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot hač do cm rostlina je kosmata stołpik njese horjeka sylnje wotstejace dołhe bóčne hałužki łopjena su deleka přećiwostejne horjeka schódne a nimale cyłokromowe kćěje wot julija hač do oktobra lisćata husta kłóska wobsahuje złotožołte kćenja kotrež docpěwaja dołhosć wot hač do mm hornja hubka je płonje helmojta delnja hubka ma dwaj wottykanej bóčnej kónčkaj póžěradło steji šěroko wotewrjene rostlina je kaž čerwjeny munčik połpřižiwnik rosće na suchich trawnikach słónčnych zwisach nawěwach a kromach chójnowych lěsow preferuje suche bazite zwjetša wapnite pódy na ćopłych stejnišćach blědy naporst digitalis grandiflora je rostlina ze swójby putnikowych rostlinow plantaginaceae po někotrych žórło so swójbje trudownikowych rostlinow scrophulariaceae přirjaduje blědy naporst je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm stołpik je horjeka kudźerjawje kosmaty ćmowozelene łopjena su přećiwostejne a lancetojte a njesu na delnim boku proste kosmy wone maja nadpadne žiłki kćěje wot junija hač awgusta wisace zwónčkojte swětłožołte kćenja docpěwaja dołhosć wot hač cm a steji w dołhich kićach wone nimaja kosmy a su znuřka swětłobrunje syćojće blakate króna je zwónčkojta brjuchata a docpěwa dołhosć wot hač cm kćenja čmjeły přiwabjuja kotrež hłuboko do kćenjow nutř lězu a tam nektar cycaja rosće na hórskich łukach lěsnych swětlinach lěsnych zahonach a kamjentnych nasypach preferuje čerstwe pódy w słóncu abo w połsćinje rostlina je w srjedźnej europje južnje hač do južnych alpow w sewjernej grjekskej a w kawkazu rozšěrjena běłojty rozraz veronica serpyllifolia je rostlina ze swójby putnikowych rostlinow plantaginaceae w někotrych žórłach je swójbje trudownikowych rostlinow scrophulariaceae přirjadowany běłojty rozraz je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm rostlina je naha abo horjeka słabje žałzokosmata łopjena su přećiwostejne krótko stołpikate abo sedźace a jejkojte kulowate cyłokromne abo karbowane kćěje wot meje hač septembra stołpikate ćěmnje žiłkowane běłe abo swětłomódre kćenja steja po jednu w rozporach hornich kulojtych łopjenow docpěwaja wulkosć wot hač mm su šěroko likojte abo kolesojće rozšěrjene rosće na łukach pastwach wobkopankowych rolach w zahrodach na parkowych trawnikach a pućach preferuje włóžnych pódy rostlina je w europje rozšěrjena blušćowy rozraz veronica hederifolia je rostlina ze swójby putnikowych rostlinow plantaginaceae dalše serbske ludowe mjeno je ćahawka w někotrych žórła je swójbje trudownikowych rostlinow scrophulariaceae přirjadowany blušćowy rozraz je jednolětna rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot hač cm stołpik je ležacy abo postupacy łopjena su zwjetša třilapate ze šěrokimi kónčnymi lapami rědko pjec hač sydomlapate rozpjeršeny kosmate a dołho stołpikate kćěje wot měrca hač meje ćěmno žiłkate jasnomódre dołho stołpikate kćenja steja po jednu w rozporach lapatych łopjenow a docpěwaja wulkosć wot mm maja štyri rozdźělne krónowe kónčki keluškowe kónčki su šěroko wutrobojte a dołho mikawčkate płód je jěrchenkojty kulowaty rosće w zahrodach na rolach železniskich arealach winicach šćerknišćach pućowach kromach a w žiwych płotach preferuje čerstwe wutkate čumpate pódy we słóncu abo w połsćinje rostlina je w nimale cyłej europje rozšěrjena dobry rozraz veronica officinalis je rostlina ze swójby putnikowych rostlinow plantaginaceae dalše serbske ludowe mjeno je dźewjećer w někotrych žórłach je swójbje trudownikowych rostlinow scrophulariaceae přirjaduje dobry rozraz je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm rostlina je tróšku módrozelena łažace korjenjace wotestejo kosmate stołpiki njesu huste zrunane kiće łopjena su kosmate jejkojte krótko stołpikate a tupje karbowane kćěje wot junija hač awgusta kćenja docpěwaja wulkosć wot hač mm a su blědźe lila płód je třiróžkaty abo wutrobojty płony a žałzokosmaty rosće na suchich trawnikach holach w lěsach a na lěsnych a pućnych kromach preferuje w prawej měrje małowutkate a kisałe pódy łučny rozraz veronica chamaedrys je rostlina ze swójby putnikowych rostlinow plantaginaceae dalše serbske ludowe mjeno je rězačk po někotrych žórłach so swójbje trudownikowych rostlinow scrophulariaceae přirjaduje łučny rozraz je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm jeho stołpik njese kosmy w dwěmaj rjadomaj łopjena su přećiwostejne krótko stołpikate abo sedźace jejkojte hrubje zubate rozpjeršenje kosmate hač nimale nahe a docpěwaja dołhosć wot cm kćěje wot meje hač julija azurmódre kćenja docpěwaja wulkosć wot hač mm a steja po wjacorych w čumpatych kićach wone njesu štyri njejenake krónowe kónčki jich póžěrk je běły a njesu ćmowe žiłki keluch je štyridźělny płodowa kapsla je třiróžkata abo wutrobojta a kosmata wona docpěwa šěrokosć wot hač mm rosće w žiwych płotach na kerčinowych a pućowych kromach łukach a w swětłych suchich lěsach preferuje čerstwe hač skerje suche humozne pódy w słóncu abo w połsćinje rostlina je w europje rozšěrjena rakuski rozraz veronica austriaca je rostlina ze swójby putnikowych rostlinow plantaginaceae po někotrych žórłach so swójbje trudownikowych rostlinow scrophulariaceae přirjaduje rakuski rozraz je zrunana rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot hač cm rostlina je zymokruta stołpik je kosmaty dołhi a šwižny łopjena su lancetojte zubate hač cyłokromne kćěje wot meje hač junija talerjojte kćenja steja w přećiwostejnych wjelekćenjowych dołho stołpikatych kićach keluch ma pjeć kónčkow króna je ćmowomódra a docpěwa šěrokosć wot hač mm jich łopješka móže šěroko owalne abo wuske być rosće na wapnitych suchich trawnikach kamjentnych zwisach a nawěwach rostlina je w srjedźnej a wuchodnej europje rozšěrjena šěroki rozraz veronica teucrium je rostlina ze swójby putnikowych rostlinow plantaginaceae po někotrych žórłach so swójbje trudownikowych rostlinow scrophulariaceae přirjaduje šěroki rozraz je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm cm rostlina je zmoršćenje kosmata stołpik je stupacy hač zrunany a kołowokoło kosmaty łopjena su jejkojte hrubje zubata sedźace a na spódku skulojćene wone sedźa ze šěrokim spódkom kćěje wot meje hač julija kćenja docpěwaja wulkosć wot hač mm njesu štyri kónčki a steja po wjacorych w dołho stołpikatych hustych přećiwostejnych kićach na łopjenowych rozporach wone su škličkojte módre hač ćmowomódre rědko swětłomódre při čimž znajmjeńša horni kónčk króny njesu bóle ćmowe žiłki keluch je pjećłopjenowy króna docpěwa šěrokosć wot hč mm rosće na kerčinowych a pućowych kromach połsuchich trawnikach w swětłych dubowych a chójnowych lěsach preferuje skerje suche pódy na słónčnych ćopłych stejnišćach rostlina je předewšěm w srjedźnej europe južnje hač srjedźneje španiskeje makedonskeje wuchodnje hač kawkaza rozšěrjena ćeńki rozraz veronica filiformis je rostlina ze swójby putnikowych rostlinow plantaginaceae w někotrych žórłach je swójbje trudownikowych rostlinow scrophulariaceae přirjadowany ćeńki rozraz je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm stołpik je ležacy a so při kontakće na pódu wokorjenjuje łopjena docpěwaja dołhosć wot hač cm a su kulojte a sćeńka zubate kćěje wot měrca hač junija šěrokolikojte abo kolesojte jasnomódre ćěmno žiłkate w póžěrku běłe kćenja steja na dołhich jara ćeńkich stołpikach a docpěwaja wulkosć wot hač mm a maja rozdźělne krónowe kónčki kćenjowe stołpiki su króč dlěše hač nošne łopješka płodowa kapsla docpěwa šěrokosć wot hač mm a ma mm dołhe pěstki rosće na łukach pastwach zahrodowych trawnikach a parkowych trawnikach preferuje zwjetša wapnite pódy na ćoplišich stejnišćach pochadźa originalnje z kawkaza a je jako wozdobna rostlina k nam přišoł dźensa je swětodaloko rozšěrjena kłóskaty rozraz veronica spicata je rostlina ze swójby putnikowych rostlinow plantaginaceae rostlina je po někotrych žórłach jako pseudolysimachion spicatum mjenowana po někotrych žórłach je swójbje trudownikowych rostlinow scrophulariaceae přirjadowany kłóskaty rozraz je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm a šěrokosć wot hač do m rostlina je jara zmjerzkokruta zrunane stołpiki su kosmate a rozhałuzowane łopjena su přećiwostejne nimale sedźace jejkojte dołhojte zwjetša tupje zubate prědku cyłokromne srjedźnozelene kćěje wot junija hač awgusta kćenja su krótko stołpikate a steja w dołhich kłóskojtej kići na kóncu stołpika módra likojta słabje dwuhubkowa króna je štyridźělna a docpěwa šěrokosć wot hač mm keluch je štyridźělny a žałzokosmaty próškowe łopješka su čerwjenowioletne rosće na skalnych hłójčkach słónčnych suchich trawnikach a nawěwach rostlina je w srjedźnej a južnej europje sewjernje hač do jendźelskeje a šwedskeje rozšěrjena prosty swětlik euphrasia stricta je rostlina ze swójby hubinkowych rostlinow orobanchaceae w někotrych žórłach so swójbje trudownikowych rostlinow scrophulariaceae zarjaduje prosty swětlik je jednolětna rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot hač do cm stołpiki su sylnje rozhałuzowane a často čerwjene přeběžane a krótko kosmate łopjena su nahe a na hornim boku tróšku błyšćace kóždy bok njese do kochtow skónčacych zubkow kćěje wot julija hač do septembra kćenja su jasnje čerwjenowioletne abo rědko běłe steja w hornich łopjenowych rozporach a docpěwaja dołhosć wot hač do mm płona delnja hubka njesu žołty blečk a wioletne žiłki rosće na suchich trawnikach połsuchich trawnikach zemskich natorhach pućowych a nadróžnych skłoninach preferuje wapnite abo małowapnite často pěskowe hlinjane pódy wšědny swětlik euphrasia officinalis euphrasia rostkoviana e officinalis subsp rostokoviana je rostlina ze swójby hubinkowych rostlinow orobanchaceae w někotrych žórłach so swójbje trudownikowych rostlinow scrophulariaceae zarjaduje wědomostne rozdźělenje roda swětlik je hišće diskutowane zdźěla bu euphrasia rostkoviana z dalšimi podobnymi rostlinami k euphrasia officinalis zjata a potom jako poddružina euphrasia officinalis subsp rostkoviana wobjednawana wšědny swětlik je jednolětna zelišćowa rostlina kotraž docpěwa wysokosć wot hač cm stołpik je sylnje rozhałuzkowany łopjena su snadny jedyn centimeter dołhe přez křiž přećiwostejne njestołpikate jejoformowje dołhojte a karbikowje zubate čas kćěwa je wot meje hač oktobra kćenja su běłe často fijałkojće žiłkowe a maja na delnich kćenjowych łopjenach žołty blečk kaž cyły kwětnistwo su husto žałzokosmate delnja hubka je třikónčkowa a płona jako stejnišćo čerstwe suche łuki a pasenski trawnik hač do wysokostnych połoženjow wot m nn preferuje rozšěrjenske ćežišćo je w srjedźnej zapadnej a južnej europje w awstriskej je tuta družina často we wšěch zwjazkowych krajach nadeńć wšědny swětlik bu w ludowej medicinje za lěkowanje wóčnych chorosćow nałožowany w lětstotku wěnowa arnoldus villanovanus swětlikej cyłu knihu villanovanus bě samo wot toho přeswědčeny zo by tuta rostlina slepym zamóžnosć widźenja wróćo dać móhła nicholas culpeper žortowaše zo by dokładne přepytowanje tuteje rostliny brylerjow bjezdźěłne činiło předewšěm při zahorjenjach wokoło wočow kaž tež při wóčnych bolenjach a regionalnje při žołdkowych bolenjach bu swětlik wužiwany w rostlinskej lěkowanju so dźensa hišće wužije firma weleda na př krjepkowu infuziju z rostliny zhotowja wšědna šupica lathraea suamaria je rostlina ze swójby hubinkowych rostlinow orobanchaceae w někotrych žórłach rostlina je swójbje trudownikowych rostlinow łaćonsce scrophulariaceae přirjadowana wšědna šupica je blěde abo róžojte trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm ricom ma mjasne delnje łopješka łopjena su šupiznojte a čerwjenkojte kćěje wot měrca hač meje kćenja steja w kići a docpěwaja dołhosć wot hač cm su jasnoróžojte druhdy jasnowioletne keluch je žałzojće kosmaty štyristołpowy a ma formu zwónčka předžónske kćenja so wot wětra abo insektow čmjeły wopróšuja mjeztym zo podzemske kćenja su kleistogamne t r wone zawrjene wostanu a so sam wopróšuja płody so wot wětra wody abo mrowjow rozšěrjuja rostlina ze cycacymi korjenjemi korjenje wutrajnych rostlinow předewšěm wot wólše alnus lěski corylus hraba carpinus buka fagus a topoła populus natykuje tuž je połny parazit holoparazit rosće w łučinowych a wudolinowych lěsach preferuje wot wody přesakowane wutkate hłubokosahace pódy rostlina je w nimale cyłej europje a zapadnej aziji rozšěrjena sučkaty trudownik łaćonsce scrophularia nodosa je rostlina ze swójby trudownikowych rostlinow łaćonsce scrophulariaceae sučkaty trudownik je wjacelětna zelišćowa rostlina kotraž wysokosć mjez a centimetrami dosahuje jeho mjeno je sučkaty trudownik dla jeho sučkaće abo dulojće stołstnjneho korjenja dóstał rostlina ma zrunany stołpik kotryž so zwjetša hakle w kwětnistwje rozhałužkuje wón je znahła štyrihranity we wyšce kwětnistwa tež ze sylnišo wutworjenymi hranami njeje pak křidłaty lisćowe łopjena su njerozdźělene abo w najlěpšim padźe na spódku z jednym abo dwěmaj małkimaj pódlanskimaj lapomaj jich kroma je dwójce rězana rosće na w prawej měrje wutkatych włóžnych městnach w lěsach na lěsnach kromach w kerčinach abo na rěčnych brjohach sučkaty trudownik w europje a w zapadnej aziji hač do kawkaza a zapadneje sibirskeje wustupuje do wuchodneje sewjerneje ameriki bu zanjeseny z němskeje wikipedije wšědna tučnokorjenjawka dioscorea communis syn tamus communis l je rostlina ze swójby tučnokorjenjawkowych rostlinow dioscoreaceae wšědna tučnokorjenjawkaje trajne zelo kotrež docpěje wysokosć wot hač cm je wijaca rostlina łopjena su wutrobojte přećiwostejne dołho stołpikate a błyšćace jich nerwy su wobłukate wot dypka na bazy wone docpěja dołhosć wot cm kćěje wot meje hač junija muske a žónske kćenja steja na rozdźělnych rostlinach su nažołć zelene a docpěja wulkosć wot hač cm płody su něhdźe cm wulke čerwjene błyšćace jědojte jahody kotrež docpěja šěrokosć wot mm rosće w žiwych płotach kerčinach a na lěsnych kromach ma radšo čerstwe wapnite wutkate pódy w regionach z miłej klimu rostlina je předewšěm w zapadnej a južnej europje a južnej němskej rozšěrjena třěšny rozkólnik sempervivum tectorum je rostlina ze swójby tučnołopjenakowych rostlinow crassulaceae třěšny rozkólnik je trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm rostlina wutwori cm šěroke rozety mjeztym zo hłowna rozeta wotemrěwa po płodźenju stołpik je sylnje łopjenaty łopjena su mjasne na wótro kónčkojte módrozelene a předku zwjetša čerwjene wone su na płoninach nahe ale su na kromje kosmičkate kćěje wot julija hač septembra kćenja su swětłočerwjene a docpěwaja wulkosć wot hač cm a maja hač zwjetša keluškowych a krónowych łopješkow kwětnistwo wobsteji z wjacorych promjenjow rosće často jako pyšna rostlina na murjach a třěchach preferuje zwjetša małowapnite ćopłe a suche kamjentne pódy na słónčnych stejnišćach rostlina je w srjedźnej a južnej europje rozšěrjena prawa twjerdźenka verbena officinalis je rostlina ze swójby twjerdźenkowych rostlinow verbenaceae prawa twjerdźenka je jednolětna rostlina abo trajne zelo kotrež docpěwa wysokosć wot hač cm stołpik je štyrihranity prosto zrunany a wotstejacy rozhałuzowany łopjena su zubate hač našćěpane a přećiwostejne kćěje wot julija hač septembra blědolila kćenja maja wusku zhibnjenu rołku njejasnje dwuhubkowu wobkromu steja w jara dołhich šwižnych čumpatych kłosach a docpěwaja dołhosć wot hač mm krónowe kónčki su tróšku rozdźělnje dołhe rosće na drjebiznowych městnach pućowych kromach murjach hrjebjach a mylenych pastwach preferuje w prawej měrje suche hač włóžne pódy rostlina je w europje rozšěrjena prjedy so rostlina při železowym předźěłanju do škrěwa daše japanska kryptomerija cryptomeria japonica je rostlina z podswójby taxodioideae znutřka swójby cypresowych rostlinow cupressaceae wona je jenička družina w rodźe cryptomeria po staršich žórłach so do swójskeje swójby ćisowcowych rostlinow taxodiaceae přirjaduje japanska kryptomerija je štom kotryž docpěje wysokosć wot hač do m stare štomy w japanskej móžeja wysokosć wot hač do m měć kehelojta króna je wuska tołsta skora je bruna a njese zrunane padorune brózdy wurosćene štomy su dołhe kónčkojte a kehelojte japanska sorta ma tołše hałuzy hač chinska c japonica var sinensis jehły su dosrjedźa serpikojće křiwjene a docpěja dołhosć wot hač mm wone steja w pjeć šrubikowych rjadach podłu hałuzow kćěje wot februara hač do měrca rostlina je jednodomna kćenja njenapadne kulowate hable docpěja přeměr wot něhdźe cm rosće jenož w regionach z miłych zymami ma radšo hłubokosahace włóžne a małowapnite pódy štom je w japanskej rozšěrjena štom so w europje w parkach plahuje wjetše formy tež w zahrodach eksistuje něhdźe kulturowych formow wone su zwjetša mjeńše hač pochadna forma chinski pražerowc metaseuoia glyptostroboides je rostlina ze swójby cypresowych rostlinow cupressaceae wona je jenička recentna družina w rodźe metaseuoia kotraž bu w namjeznym regionje prowincow szechuan a hupeh w lěću namakana ale hižo w lěću buchu zbytki z terciera namakane po někotrych žórłach so do swójby ćisowcowych rostlinow taxodiaceae přirjaduje chinski pražerowc je w lěću zeleny spěšnje rosćacy štom kotryž docpěje wysokosć wot hač do m króna je prawidłownje kehelojta a čumpata wón je přećiwo mrózej kruty zdónk je tołsty skora je na spočatku ćmowobruna pozdźišo šěra płone jehły su jasnozelene kónčkojte mjechke a steja w dwěmaj rjadomaj na přećiwostejnych krótkich wurostkach wone docpěja dołhosć wot hač do cm nazymske barbjenje je złote abo zerzawe jehły z krótkimi wurostkami w nazymje wotpadnu kćěje w meji rostlina je jednodomna muske kćenja steja w hač do cm dołhich pakićach mjeztym zo žónske kćenja su njenapadne wisace hable su kulowate hač jejkojte a docpěja dołhosć wot něhdźe cm wone wobsteja z jenož małko jara šěrokich šupiznow zrałe hable su ćmowobrune wone wot nowembra hač do decembra dozrawja ma radšo słónčne stejnišća a hłubokosahace wutkate pódy nimo toho potrjebuje wunošne dešćiki za čas lětnich měsacow štom je w chinskej domjacy rostlina so w europje jako parkowy abo zahrodowy štom plahuje wšědna sćinowa jědla sciadopitys verticillata je rostlina ze swójby sciadopityaceae wona je jenička družina roda sciadopitys po někotrych žórłach so do swójskeje swójby ćisowcowych rostlinow taxodiaceae přirjaduje wšědna sćinowa jědla je pomału rosćacy zrunany štom kotryž docpěje wysokosć wot hač do m króna je wuska a kehelojta skora je zwjetša načerwjeń bruna hałuzy su krótke a ćeńke a w delnim wobłuku dele wisaja łopjena dołhich wurostkow su małke dwójne jehły su ćmowozelene a płone a rostu w rozporach krótkich wurostkow wone docpěja dołhosć wot hač do cm a su po hač po w mutličkach wokoło wurostkow rjadowane kćěje w meji muske kwětnistwa su žołte a kulowate žónske kćenja su njenapadne zrunane hable su jejko dołhojte a docpěja dołhosć wot hač do cm jich šupizny su šěroke a šěroko kulojte hable za čas lětow dozrawja rosće na słónčnych w młodosći lochko zasćinjenych městnach ma radšo wutkate hłubokosahace čerstwe hač włóžne bjezwapnite pódy pochadźa z japanskeje hdźež docpěje wysokosć wot hač do m štom so při składnosći w parkach ale rědko w zahrodach plahuje swójba sciadopityaceae bu w lěće wot christian luerssen w grundzüge der botanik leipzig nastajena synonym za swójbu sciadopityaceae je taxodiaceae subfam sciadopityoideae silba wona bu tuž jako dźěl swójby taxodiaceae hódnoćena steven j brunsfeld et al pokazowaše w lěće zo je samostatna swójba ród sciadopitys bu w lěće wot philipp franz von siebold a joseph gerhard zuccarini w flora japonica nastajeny prěni wopis tuteje družiny činješe hižo w lěće jako taxus verticillata carl peter thunberg w johan andreas murray systema vegetabilium nakład s dalši synonym za sciadopitys verticillata thunb siebold zucc je podocarpus verticillatus thunb wall ex steud wšědny ćisowc taxodium distichum je rostlina z podswójby taxodioideae znutřka cypresowych rostlinow cupressaceae dalše serbske mjeno je bahnowa cypresa po staršich žórłach so do swójskeje swójby ćisowcowych rostlinow taxodiaceae přirjaduje wšědny ćisowc je w lěću zeleny spěšnje rosćacy štom kotryž docpěje wysokosć wot hač do m króna je prawidłowna a na spočatku kehelojta pozdźišo šěrše a bóle wotewrjena zdónk je deleka šěroki a so skoku pomjeńšuje načerwjeń bruna skora je hłuboko brózdźena a nitkojta korjenje wutworja tučne kolena jeli štom steji we wodźe wone najskerje słuža k přewětrjenju korjenjow płone jasnozelene jehły su linealiske kónčkojte a docpěja dołhosć wot hač do mm cm na krótkich wurostkach steja dwulinkowje wjerškate mjeztym zo na dołhich wurostkach steja po jednym jehły z krótkimi wurostkami w nazymje po čerwjenojtym barbjenju wotpadnu kćěje wot měrca hač do apryla štom je jednodomna muske kćenja su žołtojte abo purpurowe a wisaja w hač cm dołhich dwójnych kićach žónske kćenja su móličke zelene a njenapadne kulowate hable docpěja wulkosć wot hač do cm při zrałosći za čas oktobra hač decembra su brune rosće na bahnojtych brjohowych a přepławjenskich kónčinach blisko rěkow štom je w juhowuchodnej sewjernej americe wot floridy hač do delaware na zapad hač do misisipijowych stronach a wuchodneho texasa domjacy w europje jako pyšnu drjewiznu w parkach pódla hatnych brjohach plahuje hoberski žerowc seuoiadendron giganteum je štom ze swójby cypresowych rostlinow cupressaceae dalše serbske mjeno je mamutowy štom po někotrych žórłach so do swójby ćisowcowych rostlinow taxodiaceae přirjaduje botaniske mjeno roda bazuje na mjenje indiana se uo yah rodź zemr kotryž wuwiwaše prěni indianski alfabet hoberski žerowc je štom kotryž docpěje wysokosć wot hač do m wjace hač m króna je kehelojta ale w starobje je šěroko čumpata zdónk je tołsty a zrunany tołsta skora je čerwjenobruna hač šěrobruna hubicojta nitkojta při čimž w podołhostnych smužkach njese hłuboke rozpukliny z tołstosću wot hač do cm je dobry škit přećiwo lěsnemu wohnjej štom ma najwjetši drjewowy wolumen wšěch štomowych družinow wón móže starobu wot něhdźe lět docpěć hačrunjež w seuioa narodnym parku kaliforniskeje pječa samo steji štom z starobu wot lět šupiznojte jehły su ćmowozelene hač módrozelene prědku kónčkojte a docpěja dołhosć wot něhdźe mm a na hłownych wurostkach hač do mm wone na hałuzach dele běžace rostu a su w třoch rjadach šrubikojće rjadowane wone při rozrybowanju po anisu wonjeja kćěje wot měrca hač do apryla w meji rostlina je jednodomna kwětnistwa su njenapadne muske kćenja steja po jednym na kónčkach wurostkow žónske kćenja steja po jednym abo po dwěmaj hable docpěja šěrokosć wot hač do cm a dołhosć wot cm zrałe hable su čerwjenobrune jejkojte a docpěja dołhosć wot hač do cm jich šupizny njesu wurazny ćernjojty wurostk wone wot julija hač do awgusta dozrawja rosće na włóžnych wutkatych rozprochnjenskich pódach we wysokosćach wot hač do m ma radšo hłubokosahace přesakliwe pódy na swobodnym słónčnym městnje młode štomy potrjebuja wjele wody štom je pacifiskich dźělach sewjerneje ameriki domjaca a to zapadne zwisy sierra newada w kaliforniskej tam móže samo wysokosće wot hač do m docpěć jeho zdónk móže přeměr wot hač do m docpěć na bazy samo wot hač do m při tym móže starobu wot něhdźe lět docpěć štom so w srjedźnej europje při składnosći jako lěsny štom plahuje hewak w parkach a arboretach tuta družina bu w lěće pod mjenom basionym wellingtonia gigantea wot john lindley in the gardeners chronicle agricultural gazette zwjazk s najprjedy wopisana john theodore buchholz nastaješe w lěće w american journal of botany volume issue s za tutu družinu ród seuoiadendron dalše synonymy za seuoiadendron giganteum lindl j buchholz su americus gigantea anon seuoia gigantea decne taxodium washingtonianum winsl washingtonia californica winsl abo seuoia wellingtonia seem taxodium giganteum kellog et behr americus giganteus anon washingtonia americana hort a ex gord gigantabies wellingtonia j nels seuoia washingtoniana sudw steinhauera gigantea kuntze přimórski žerowc seuoia sempervirens je rostlina ze swójby cypresowych rostlinow cupressaceae wona je jenička družina w rodźe seuoia po někotrych žórłach so do swójby ćisowcowych rostlinow taxodiaceae přirjaduje přimórski žerowc je přeco zeleny štom kotryž docpěje wysokosć wot hač do m druhdy wjace hač m rostlina je jara dołho žiwa při čimž móže starobu wot hač do lět docpěć kehelojta króna je šwižna zdónk je dołhi skora je ćmowobruna hač čerwjenobruna hłuboko brózdźena a kaž hubica mjechka wona ma hłuboke paralelne a wertikalne rozpukliny krótke wurostki často kaž promješki steja na dołhich wurostkach hałuzy steja w njeprawidłownych mutličkach štom a předewšěm jeho skora wuchadźa wóń kotraž je tej wot chójnoweho drjewa podobna wona je jedna z małko koniferow kotrež z wotrězaneho pjenka znowa wubiwa mjechke kónčkojte jehły su wopłonjene ćmowozelene hač namódreń zelene docpěja dołhosć wot hač cm wone su njejenak dołhe a na dołhich wurostkach šrubikojće steja ale na krótkich wurostkach dwulinkojće wjerškaće kćěje wot februara hač do měrca rostlina je jednodomna kwětnistwa su njenapadne muske kćenja su žołte a steja po wjacorych na młodych wurostkowych kónčkach žónske kćenja zwjetša steja na staršich hałuzach hable su jejkojte a docpěja dołhosć wot hač do cm wone zruna steja abo přewisuja hable wot septembra hač do nowembra dozrawja při dozrawjenych hablach so šupizny rózno rozdźěraja rosće jenož regionach z miłych zymach ma radšo wutkate włóžne hłuboke přesakliwe pódy spěšnje rosćace młode štomy potrjebuja wjele wody pochadźa ze sewjerneje ameriki při čimž tam jenož w mjezowanym arealu wot južneho oregona hač do srjedźneje kaliforniskeje dźiwje wustupuje štom so w europje w arboretach a parkach plahuje čerwjenobrune drjewo bu jako twarske drjewo a za zhotowjenje meblow wužiwane tohodla přirodne wustupowanja buchu dla pušćenja drjewa jara deciměrowane dźensa zbytkowe wustupowanja steja w přirodnych rezerwatach rólna wijawka convolvulus arvensis je rostlina ze swójby wijawkowych rostlinow convolvulaceae dalšej serbskej ludowej mjenje stej sedłač a sobołk rólna wijawka je trajne zelo kotrež docpěje wysokosć wot hač do cm stołpiki su ćeńke a deleka ležace lězuce abo nalěwo wijace łopjena su wutrobojte hač šipojte a hač raz tak dołhe kaž šěroke wone docpěja dołhosć wot hač do cm kćěje wot junija hač do septembra kćenja su likojte běłe abo róžojte a docpěja dołhosć wot hač do cm wone sedźa na dołhich stołpikach w łopjenowych rozporach rosće na rolach winicach w zahrodach na smjećowych městnach pućnych kromach a pustych płoninach ma radšo małohumozne pódy rostlina je w europje rozšěrjena hórski wjaz ulmus glabra syn ulmus scabra ulmus montana je rostlina ze swójby wjazowych rostlinow ulmaceae hórski wjaz je štom kotryž docpěwa wysokosć wot m skora je po dołhosću brózdźena łopjena su šěroko lancetojty hrube wótro rězane na spódku njesymetriske horjeka sylnje hrube na delnim boku kosmate docpěwaja dołhosć wot hač do cm a maja na woběmaj bokomaj bóčnych nerwow kćěje wot měrca hač do apryla kćenja so před łopjenami jewja a su nimale sedźace płód docpěwa dołhosć wot cm a njese křidleška symjo je w srjedźišću płoda rosće we wudolinowych lěsach a chłódkojtych skłoninowych lěsach preferuje wot sakanja włóžne wutkate a bazowe často pohibowane hlinjane a běłohlinowe pódy rostlina w europje rozšěrjena w alpach hač do wysokosćow wot m pólny wjaz ulmus minor je rostlina ze swójby wjazowych rostlinow ulmaceae pólny wjaz je kerk abo štom kotryž docpěje wysokosć wot hač do m skora je połowana a šěrobruna hałuzy maja často křidłojte lajsty łopjena su hładke wótro zubate na spódku njesymetriske horjeka nahe błyšćace dołhojte jejkojte a ženje wjacekónčkowe docpěja dołhosć wot hač do cm a maja na woběmaj bokomaj bóčnych nerwow kćěje wot měrca hač do apryla dwusplažne kćenja so před łopjenami jewja su nimale sedźace a sedźa w kłubičkojty kwětnistwach jejkojty abo kulojty płód docpěje dołhosć wot hač do cm a njese křidleška symjo sedźa w płodźe blisko hornjeje kromy rosće w łučinowych lěsach a kerčinach a słónčnych zwisowych lěsach rostlina je w srjedźnej a južnej europje rozšěrjena wjerba salix je ród ze swójby wjerbowych rostlinow salicaceae ród wobsahuje wjace hač družinow kotrež su w lěću zelene štomy kerki abo połkerki rostliny su zymokrute wuske łopjena zwjetša su jasnozelene a lancetojte kćenja zwjetša napadne micki wutworja kotrež so před abo z łopjenjemi jewja muske a žónske micki zwjetša na rozdźělnych štomach rostu wone so móžeja přez wusyw sadźenki abo wotnožki rozmnožować wjele družinow prjedy buchu dla zhibujomnych hałuzow plahowane zo by z tych koše zhotowjeć družiny předewšěm w zymnych a měrnych conach sewjerneje hemisfery štomy a kerki kotrež docpěwaja wysokosć wot wjace hač metrow małke družiny hač metrow wysokoalpiske družiny zelojta wjerba salix herbacea syćojta wjerba salix reticulata a mólička wjerba salix retusa so pod zapřijećom lodowcowa wjerba němsce gletscher weiden zhromadźuja alpska wjerba salix alpina je rostlina ze swójby wjerbowych rostlinow salicaceae alpska wjerba je niski kerk kotryž docpěwa wysokosć wot rědko wjace hač cm krótko stołpikate łopjena su owalne hač lancetojte hładkokromne a docpěwaja dołhosć wot hač do cm a šěrokosć wot hač do cm na spočatku su kosmate ale pozdźišo su nahe a na woběmaj bokomaj błyšćace zelene kćěje wot junija hač do julija kćenja su dwudomnje rozdźělene micki so z łopjenami jewja muske micki docpěwaja dołhosć wot hač do cm při čimž próšniki su před wopróšenju čerwjene žónske micki docpěwaja dołhosć wot něhdźe cm při čimž płódniki su brunojće kosmate rosće na suchich skalnych zwisach na walankownišćach a alpinskich trawnikach ale ma radšo wapnite pódy rostlina je we wuchodnych alpach we wysokosćach wot hač do m rozšěrjena babyduškojta wjerba salix serpillifolia je rostlina ze swójby wjerbowych rostlinow salicaceae babyduškojta wjerba je w lěću zeleny spalěrowy kerk kotryž docpěwa wysokosć wot jenož hač do cm zdónk lěze a so rozhałuzuje měnjate łopjena su owalne abo eliptiske prědku tupe abo tróšku zkromate kožane zwjetša nahe na hornim boku błyšćace ćmowozelene a docpěwaja dołhosć wot hač do cm a šěrokosć wot jenož mm pódlanske łopješka faluja kćěje wot junija hač do awgusta kćenja su dwudomnje rozdźělene a so po łopjenami jewja micki docpěwaja dołhosć wot něhdźe mm muske micki su kulowate a wobsteji z maksimalnje kćenjow žónske micki wobsteji z hač kćenjow rosće na bazowych małohumusowych pódach rostlina je jenož we wapnowych alpach rozšěrjena při čimž we wysokosćach wot hač do m wustupuje běła wjerba salix alba je rostlina ze swójby wjerbowych rostlinow salicaceae wona je najwjetša a najčasćišo domjaca wjerba běła wjerba je spěšnje rosćacy štom kotryž docpěwa wysokosć wot hač do m štom móže starobu wot hač do lět docpěwać króna je šěroka a wotewrjena kotraž w starobje je zwjetša njeprawidłowna zdónk je tołsty hač m a so blisko pódy rozdźěli skora je žołtojta ze ćmowymi korkowymi brodawkami kotraž pozdźišo je šěrobruna a hłuboko rozpukana zrunane hałuzy su žołtobrune hač čerwjenobrune a na kónčkach lochko přewisuja młode hałuzy su kosmate wurostki so napadnje slěbrojće błyšća a su zhibujomne wuske krótko stołpikate lancetojte łopjena su jaskrawje zelene na delnim boku židźane kosmate a docpěwaja dołhosć wot cm wot hač do cm wot hač do cm a šěrokosć wot hač do cm na kromje su sćeńka zubate a žałzate młode łopjena su na woběmaj kromomaj židźane kosmate kćěje wot apryla hač do meje kćenja su dwudomne a so z łopjenami jewja muske micki su žołtojte zrunane abo zhibnjene postupuja a docpěwaja dołhosć wot hač do cm žónske micki su zelenojte zrunane a dopcpěwaja dołhosć wot hač do cm nošne łopješko kćenjow je jednobarbne płódnik je nahi a nimale sedźacy płody zrawja wot apryla rosće na periodisce powodźanych přez haćenje mokrych a wutkatych pódach rěčkow a rěčnych łučinach wustupuje w horach jenož niše wysokosćow wot m rostlina je w europje sewjernej africe a centralnej azije rozšěrjena zhibujomne hałuzy so za plećenje košow wužiwaja pjećmužna wjerba abo ławrjencowa wjerba salix pentandra je rostlina ze swójby wjerbowych rostlinow salicaceae pjećmužna wjerba ławrjencowa wjerba je kerk abo štom kotryž docpěwa wysokosć wot hač do wot hač do m hałuzy su błyšćace oliwozelene hač čerwjenobrune skora je šěra a podołhostnje rozpukana łopjena su šěroko lancetojte dołho kónčkojte sćeńka rězane a docpěwaja dołhosć wot hač do cm na hornim boku su ćmowozelene błyšćace při čimž srjedźna žiłka je žołta młode łopjena lěpjaty sekret wudźěluja kotryž aromatisce wonja kćěje wot meje hač do junija micki so z łopjenami jewja žónske micki su čumpatokćenjowe nošne łopješka su jednobarbne žołtozelene próškowe łopješka zwjetša su pjeć rosće we łučinach a w žumpadłowych lěsach rostlina je w srjedźnej a sewjernej europje a aziji rozšěrjena při tym na juhu hač do pyrenejow sewjerneje italskeje a balkanskeje połkupy wustupuje w aziji wustupuje w turkowskej w kawkazu w sibirskej w kazachstanje w mongolskej a chinskej čerwjena wjerba salix purpurea je rostlina ze swójby wjerbowych rostlinow salicaceae dalše serbske ludowe mjeno je čerwjeńca wona słuša k najčasćišim wjerbowym družinam w srjedźnej europje čerwjena wjerba w lěću zeleny kerk abo małki štom kotryž docpěwa wysokosć wot m hač do m štom so sylnje a husto rozhałuzuje a ma njeprawidłowny róst jako wulki kerk ma hustu krónu mjeztym zo jako małki štom ma tołsty zdónk jeje nahe hałuzy su ćeńke a zhibujomne a na boku swětła předewšěm w zymje purpurčerwjene skora so błyšći a je při młodych hałuzach na boku swětła zwjetša purpurčerwjenje abo ćmowozelenje přeběžana wuske nahe łopjena su lancetojte wótre na hornim boku zelene na delnim boku jasnišo šěrozelene a docpěwaja dołhosć wot hač do wot hač do cm horni bok je ćmowozeleny mjeztym zo delni bok je módrozeleny najšěrše městno łopjenow je wyše srjedźišća kćěje wot měrca hač do apryla kćenja su dwudomne a so před łopjenami jewja micki su wuske docpěwaja dołhosć wot něhdźe cm wone móžeja jasnje čerwjenowioletne być próšniki a pěstki su před puknjenju čerwjene nošne łopješka kćenjow su dwubarbne a husto kosmate płódniki je sedźace a pjelsćojće kosmate próskowe nitki su hač k próšnikam zrosćene mjeztym zo su na spočatku purpurowe a při popróšowanju žołte rosće podłu wodźiznow a we łučinowych drjewinach a na brjohach ma radšo mokre zwjetša šćerkowe abo pěskowe pódy rostlina je w europje w sewjernej africe w centralnej aziji a w japanskej rozšěrjena hałuzy so za plećenje košow wužiwaja jeje skora so wot antiki za zhotowanje bolosćowych a zymničnych srědkow wužiwa při čimž pak syntetiska acetylsalicylna kisalina je dźensa wažniša drobna wjerba salix repens je rostlina ze swójby wjerbowych rostlinow salicaceae dalše serbske ludowe mjeno je wjerbica drobna wjerba je bohaće rozhałuzowany kerk kotryž docpěwa wysokosć wot hač do cm zdónk podzymsce lěze hałuzy su postupowace hač zrunane ćeńke a najprjedy slěbro židźane kosmate pozdźišo njeprawidłownje so wobnažuja zymske pupki su brune hač čerwjenojte a kosmate łopjena su jenož krótko stołpikate a to něhdźe mm łopjeńcy su lancetojte hač eliptiske cyłokromne a docpěwaja dołhosć wot cm a šěrokosć wot cm na woběmaj kóncomaj kónčkojte abo na spódku skulojćene wone su na hornim boku židźane kosmate ale so wobnažuja su šěrozelene hač zelene su na delnim boku husto kosmate a židźane błyšćace pódlanske łopjena su wusko lancetojte kćěje wot apryla hač do meje rostlina je dwudomna micki so krótko před lisćom jewja zrunane muske micki docpěwaja dołhosć wot hač do cm jich nošne łopješka maja žołty spódk a ćmowy kónčk próšniki su purpurowe pozdźišo žołte žónske micki su stołpikate a docpěwaja dołhosć wot hač do cm płódniki su dołho stołpikate a kosmate kćenja wobeju splahow wobsahuja nektarij rosće na łuhojtych łukach na holanskich a płonych tymjenjach na mokrych suchich trawnikach a na holach ma radšo změnowłóžne hač haćenskomokre wapnite abo znajmjeńša na bazach bohate humus pochate pěskowe a hlinjane pódy rostlina je w europje a zapadnej a centralnej aziji rozšěrjena při čimž wot portugalskeje a sewjerneje španiskeje přez francosku britiske kupy a južnu norwegsku hač do finskeje baltikuma pólskeje a na wuchod hač do urala a na juh wot sewjernje italskeje hač do słowjenskeje wustupuje ale faluje w južnych regionach europskich južnych połkupow eksistuja někotre poddružiny kotrež po někotrych awtorach samo su samostatne družiny lěwanćikowa wjerba salix eleagnos abo tež salix elaeagnos pisane je rostlina ze swójby wjerbowych rostlinow salicaceae lěwanćikowa wjerba je w lěću zeleny wulki kerk kotryž docpěwa wysokosć wot něhdźe hač do m rědko je štom zdónk je tołsty a prawidłowny hałuzy su ćeńke a na hornim boku róžkate jeje łopjena su krótko stołpikate na delnim boku husto pjelsćojće kosmate łopjeńcy su wusko lancetojte wótre abo linealne a docpěwaja dołhosć wot hač do cm a šěrokosć wot hač do cm zwjetša pódlanske łopješka faluja kćěje wot apryla hač do meje zelenojće žołte kćenja su dwudomnje rozšěrjene a so krótko před abo z łopjenami jewja křiwjene micki docpěwaja dołhosć wot hač do cm muske resp wot hač do cm žónske rosće na alpiskich rěčkach ale tež na hórskich holach ma radšo na chwilu suche pódy rostlina je w pyrenejach w alpach w karpatach w abrucach na balkanje ale tež w regionje hornjeho ryna hač do karlsruha rozšěrjena mandlowa wjerba salix triandra je rostlina ze swójby wjerbowych rostlinow salicaceae mandlowa wjerba je w lěću zeleny połkulowaty wulki kerk kotryž docpěwa wysokosć wot hač do m wona je husto rozhałuzowana hałuzy su žołtozelene hač čerwjenobrune a lochko wotłamaja skora starych zdónkow so w platach pušći stołpikate łopjena su dołhojće eliptiske při čimž najšěrše městno je w srjedźišću wone su na kromje sćeńka zubate na woběmaj bokomaj nahe a docpěwaja dołhosć wot hač do cm a šěrokosć wot hač do cm na hornim boku su błyšćace ćmowozelene mjeztym zo w delnim boku namódreń zelene pódlanske łopješka su jěrchenkojte hač połwutrobojte kćěje wot apryla hač do meje kćenja su dwudomnje rozšěrjene a so z łopjenami jewja micki docpěwaja dołhosć wot hač do cm žónske micki su ćeńke płódniki su nahe jich stołpik je hač tak dołhe kaž płódnik muske kćenja wobsahuja tři próškowe łopješka nošne łopješka kćenjow su jednobarbne rosće we łučinowych kerčinach a na rěčnych brjohach rostlina je wot europy hač do wuchodneje azije rozšěrjena při čimž wot płoniny hač do wysokich horow wustupuje mólička wjerba salix retusa je rostlina ze swójby wjerbowych rostlinow salicaceae mólička wjerba je w lěću zeleny spalěrowy kerk kotryž wutwori trawniki a docpěwa wysokosć wot jenož cm nadzemski zdónk lěze wurostki su nahe a oliwobrune krótko stołpikate łopjena docpěwaja dołhosć wot hač do mm a šěrokosć wot hač do mm jich kónčk zwjetša je karbowany jich nazymske barbjenje je złotožołte kćěje wot junija hač do awgusta kćenja su dwudomnje rozdźělene micki docpěwaja dołhosć wot hač do cm ma radšo wapnite kamjentne a drjebiznowe pódy na kotrychž dołho sněh leži ale tež na čistej skale wustupuje rostlina je w europskich wysokich horinach rozšěrjena při čimž we wysokosćach wot hač do m wustupuje pikotata wjerba salix fragilis je rostlina ze swójby wjerbowych rostlinow salicaceae dalše serbske mjena su pikoćiwa wjerba knyskotata wjerba a pikiwjerba pikotata wjerba je spěšnje rosćacy w lěću zeleny štom abo wulki kerk kotryž docpěwa wysokosć wot hač do m šěroka króna je wotewrjena a sylnje rozhałuzowana hałuzy su nahe so žołće abo brunje błyšća a so móžeja na bazy lochko wotłamać zubate nahe łopjena su lancetojte dołho kónčkojte a adocpěwaja dołhosć wot hač do cm a šěrokosć wot hač do cm jich horni bok je mutnje zeleny mjeztym zo delni bok je jasnozeleny jeje nazymske barbjenje je žołte kćěje wot měrca hač do meje kćenja su dwudomne a so z łopjenami jewja muske micki su žołtojte dołho stołpikate a docpěwaja dołhosć wot hač do cm žónske micki su jara šwižne a docpěwaja dołhosć wot hač do cm rosće w płoninach hač do srjedźnych horow ma radšo periodisce powodźene šćerkowe pěskowe a hlinjane pódy na rěčnych łučinach wona so tež wonka přirodneho rozšěrjenskeho teritorija plahuje rostlina je w europje a sewjerozapadnje azije rozšěrjena plěsnawa wjerba salix daphnoides je rostlina ze swójby wjerbowych rostlinow salicaceae plěsnawa wjerba je w lěću zeleny spěšnje rosćacy wulki kerk abo małki štom kotryž docpěwa wysokosć wot hač m wurostki su napadnje namódreń běle šědźiwinate při čimž po wótrěću su čerwjenobrune hałuzy su žołtobrune hač čerwjene a často jara módrje šědźiwinate dołho eliptiske łopjena su sćeńka zubate hač nimale cyłokromne a docpěwaja dołhosć wot hač do cm na hornim boku su błyšćace ćmowozelene ale na delnim boku su módrozelene pódlanske łopješka su połwutrobojte kćěje wot měrca hač do apryla kćenja su dwudomnje rozšěrjene a so před łopjenami jewja slěbrojte micki su sedźace a docpěwaja dołhosć wot hač do cm rosće na šćerknišćach alpinskich rěkow rostlina je w sewjernej europje ale tež w horach srjedźneje a juhowuchodneje europy rozšěrjena syćojta wjerba salix reticulata je rostlina ze swójby wjerbowych rostlinow salicaceae syćojta wjerba je w lěću zeleny spalěrowy kerk kotryž docpěwa wysokosć wot jenož hač do cm jeje zdónk su rozhałuzowane wšudźe korjenja a lěze a hałuzy leža wurostki su tołste oliwobrune a słabje kosmate dołho stołpikate łopjena su kulojte hač šěroko eliptiske prědku tróšku zkromate hrube na hornim boku ćmowozelene a napadnje zmoršćene na delnim boku šěrozelene a běłošěrje kosmate a docpěwaja dołhosć wot hač do cm kćěje wot junija hač do awgusta kćenja su dwudomnje rozdźělene purpurowe micki su dołho stołpikate wobsteji z małko kćenjow a docpěwaja dołhosć wot hač do cm rosće we wysokich horinach wyše lěsneje hranicy we wysokosćach wot hač do m rostlina je w arktisy w skandinawiskej w alpach pyrenejach w jura w šotiskej a na balkanje rozšěrjena šěra wjerba salix cinerea je rostlina ze swójby wjerbowych rostlinow salicaceae šěra wjerba je w lěću zeleny husty kerk kotryž docpěwa wysokosć wot hač do m wona wotstejaca rozhałuzuje a je zwjetša połkulojće wopłonjena abo kupolojta hałuzy je jara hrube młode hałuzy su šěropjelsćojte wurostki su hač do lěta husto šěrpjelsćojte łopjena steja na krótkich mjechkokosmatych žołtych stołpikach łopjeńcy su dołhojće owalne sćeńka rězane a docpěwaja dołhosć wot hač do cm a šěrokosć wot hač do cm prědku su kulojte na spočatku su sylnje šěropjelsćojte ale so pozdźišo wobnažuja na hornim boku su šěrozelene mjeztym zo na delnim boku su módrojte pódlanske łopješka su jěrchenkojte kćěje wot měrca hač do apryla kćenja su dwudomnje rozšěrjene a so před łopjenami jewja micki su podobne tym wšědneje wjerby salix caprea mjeztym zo su sedźace a zrunane muske micki docpěwaja dołhosć wot hač do cm žónske micki docpěwaja dołhosć wot hač do cm próšniki su před rozkćěwom zwjetša oranžočerwjene płódniki su pjelscójte rosće w hrjebjach a žórłowych bahnach na włóžnych łukach a we wólšowych tonidłach ma radšo kisałe hač bazowe pódy rostlina je w europje w prědnjej aziji a sewjernej africe rozšěrjena při čimž w nižinje hač we wysokosćach wot něhdźe m w horach wustupuje witkowa wjerba salix viminalis je rostlina ze swójby wjerbowych rostlinow salicaceae dalše serbske ludowe mjeno je konopina witkowa wjerba je w lěću zeleny małki štom abo wulki kerk kotryž docpěwa wysokosć wot hač do m zrunane hałuzy su jara zhibujomne a brunojće zelene na spočatku su šěrje pjelsćojće kosmate ale pozdźišo su nahe wone su witkojte a šwižne wuske łopjena su lancetojte nimale cyłokromne na hornim boku ćmowozelene na delnim boku husto slěbrojće kosmate na kromje žołmate a zakulene wone docpěwaja dołhosć wot hač do wot hač do cm kćěje wot měrca hač do meje kćenja su dwudomnje rozšěrjene a so před łopjenami jewja micki su cylindriske a docpěwaja dołhosć wot něhdźe cm nošne łopješka kćenja su dwubarbne płódnik je nimale sedźacy a kosmaty rosće we łučinowych kerčinach a lěsach při stejacych a běžacych wodźiznach ma radšo běłohlinowe hač pěskowe wutkate pódy rostlina je wot pyrenejow přez cyłu srjedźnu europu hač do sibirskeje rozšěrjena hałuzy so za plećenje košow wužiwaja wšědna wjerba salix caprea je rostlina ze swójby wjerbowych rostlinow salicaceae dalšej serbskej ludowej mjenje stej bjelma a jiwa wšědna wjerba je w lěću zeleny husto rosćacy kerk kotryž docpěwa wysokosć wot m jako štom docpěwa wysokosć hač do m króna je šěroka šěročorna skora je podołhostnje brózdźena čerwjenobrune při žónskich rostlinach zwjetša zelene hałuzy na spočatku su jasnje kosmate ale pozdźišo su nahe nimo toho su jara zhibujomne pupkowe šupizny su brune błyšćace a so zahe puknu měnjate stołpikate łopjena su šěroko eliptiske hač wopak jejkojte na spódku kulojte prědku wótre na kromje žołmate hač njeprawidłownje zubate na hornim boku su srjedźozelene na delnim boku šěrje kosmate a docpěwaja dołhosć wot hač do wot hač do cm a šěrokosć wot hač do cm pódlanske łopješka su małke kćěje wot měrca hač apryla micki so w nalěću před łopjenami jewja při muskich rostlinach su wulke owalne njesu žołte próškowe łopješka a docpěwaja dołhosć wot hač do cm próšniki su žołte při žónskich rostlinach su židźane a slěbrošěre płódnik je kosmaty nošne łopješka su dwubarbne a njesu dołhe běłe kosmy rostliny su prěnje picowanske rostliny za pčołki za čas lěta płody wot meje zrawja rosće na lěsnych zahonach na lěsnych kromach w šćerkowych jamach w skałach łučinowych lěsach a na nasypach ma radšo włóžne pódy rostlina je w europje a zapadnej a sewjerowuchodnej aziji rozšěrjena wuškata wjerba salix aurita je rostlina ze swójby wjerbowych rostlinow salicaceae dalše serbske ludowe mjeno je rokot wuškata wjerba je w lěću zeleny kerk kotryž docpěwa wysokosć wot hač m hałuzy su wotstejace a napadnje ćeńke wobnohi a pupki su nahe łopjena su kulojće jejkojte zmoršćene na kromje žołmičkate zubate na prědnjej połojcy najšěrše a docpěwaja dołhosć wot hač cm wone njesu na stołpiku wulke pódlanske łopješka kotrež su jěrchenkojte łopjena su na woběmaj bokomaj kosmate jich kónčk je šwižny a k bokej wjerćany abo wróćo zhibnjeny jich stołpik docpěwa dołhosć wot cm kćěje wot apryla hač meje kćenja su dwudomnje rozdźělene a so před łopjenami jewja micki su sedźace slěbrojte hač žołtojte a docpěwaja dołhosć wot wot hač do cm nošne łopješka kćenjow su dwubarbne płódniki su pjelsćojće kosmate próšniki su žołte rosće na brjohach na kromach hrjebjow na mokrych a włóžnych łukach na niskich tymjenjach na kromach tymjenjow a w žumpadłowych lěsach ma radšo włóžne kisałe pódy rostlina je w sewjernej a srjedźnej europje a w zapadnje aziji rozšěrjena při čimž južnje hač do pyrenejow a apeninow wustupuje družina často bastarduje z šěrej wjerbu salix cinerea při čimž hybridy a wobnowjene křižowanki ze staršimi formami so njehodźa jednory póznawać wočornjaca wjerba salix myrsinifolia je rostlina ze swójby wjerbowych rostlinow salicaceae wočornjaca wjerba docpěwa wysokosć wot hač do m hałuzy su brune hač brunočorne a mutne łopjena su jejkojte rězane na hornim boku ćmowozelene a błyšćace na delnim boku módrozelene při kónčkomaj čisće zelene a docpěwaja dołhosć wot hač do cm pódlanske łopješka su wulke a jěrchenkojte kćěje wot apryla hač do meje micki su jejkojte so nimale runočasnje z łopjenami jewja a docpěwaja dołhosć wot hač do cm nošne łopješka su dwubarbne a cybate płódnik je nahi a stołpikaty rosće we łučinowych lěsach na rěčnych brjohach a na tymjenjach rostlina je w nimale cyłej europje rozšěrjena 
